Copyright © Wydawnictwo Arbitror sp. z.o.o.

Opracowanie graficzne, mapy, projekt okładki

Jarosław Szeremeta

Redakcja

Magdalena M. Baran

Skład, łamanie, korekta

Witold Kowalczyk

Przygotowanie wydania elektronicznego
hachi.media

Wydanie I

ISBN 978-83-66095-05-2

Wydawnictwo Arbitror spółka z o.o.

ul. Krucza 41/43 lok. 67

00-525 Warszawa

www.arbitror.pl

e-mail: kontakt@arbitror.pl

To opowiadanie jest tylko przypuszczeniem, a więc fikcją.
Co nie znaczy, że ta fikcja nie może się ziścić.

Słowniczek

Rammstein

Wizyta pierwsza

Wizyta druga

Wizyta trzecia

Wizyta czwarta

Wizyta piąta

Wizyta szósta

Wizyta siódma

Wizyta ósma

Wizyta dziewiąta

Wizyta dziesiąta

Wizyta jedenasta

Wizyta dwunasta

Wizyta trzynasta

Wizyta czternasta

Wizyta piętnasta

Wizyta szesnastka

Wizyta siedemnasta

Wizyta osiemnasta

Wizyta dziewiętnasta

Wizyta dwudziesta

Wizyta dwudziesta pierwsza

Trzy karty

Kilka lat później

Słowniczek

AKMS – polska modyfikacja znanego karabinka piechoty AK-47, ze składaną metalową kolbą. Zwany potocznie, jak jego pierwowzór, kałachem

Beryl – polski karabinek piechoty na naboje 5,56×45 mm, stanowiący podstawowe wyposażenie żołnierzy Sił Zbrojnych RP

BM-21 Grad – radziecka polowa samobieżna wieloprowadnicowa wyrzutnia rakietowa skonstruowana w latach 60. przeznaczona dla artylerii dywizyjnej

BM-27 Uragan (ros. 9K57) – radziecki system artylerii rakietowej używany obecnie w armii Federacji Rosyjskiej

BM-37 Tornado-S (ros. 9K555) – rosyjski system artylerii rakietowej kalibru 300 mm przeznaczony dla samodzielnych brygad artylerii frontowej

BMP-2 – radziecki bojowy wóz piechoty, następca BMP-1/BWP-1. Wyposażony w nową wieżę z szybkostrzelną armatą automatyczną 30 mm 2A42, ze sprzężonym karabinem maszynowym PKT oraz wyrzutnią umożliwiającą odpalanie pocisków ppk 9M111 Fagot lub 9M113 Konkurs

BMP-3 – najnowszy bojowy wóz piechoty, konstrukcja powstała jeszcze w ZSRR. Potężnie uzbrojony: armata 100 mm 2A70, armata 30 mm 2A72 i 2×7,62 mm PKT

BMPT-1/2 Terminator (ros. boewaja maszina podderżki tankow) – rosyjski ciężki wóz bojowy wsparcia czołgów, zbudowany na podwoziu czołgu T-72. Wyposażony w dwa działka automatyczne kalibru 30 mm 2A42, karabin maszynowy PK/PKS, wyrzutnie rakiet przeciwpancernych 130 mm 9M120-1 Ataka-T ATGM z laserowym systemem naprowadzania umieszczonym w bezzałogowej wieży i dwa granatniki automatyczne AGS-17 kalibru 30 mm

BWP-1/BMP-1 – jedna z najstarszych konstrukcji bojowych wozów piechoty, opracowana w ZSRR. BWP-1 wprowadzono do służby jako BMP-1 (bojewaja maszyna piechoty). Uzbrojenie wozu składa się z gładkolufowej armaty 73 mm 2A28 Grom, sprzężonego karabinu maszynowego PKT i wyrzutni ppk Malutka

DSzK wz. 1938/46 (Wielkokalibrowy Diegtiariowa i Szpagina) – wielkokalibrowy karabin maszynowy, drugi najpopularniejszy na świecie system wkm

Fennek/fenek (Pustynny Lis) – czterokołowy bojowy wóz rozpoznawczy produkowany przez niemieckie zakłady Krauss-Maffei Wegmann oraz holenderskie zakłady Defence Vehicle Systems. Waży 10 t, zabiera na pokład trzy osoby

Hibneryt-3 – polski samobieżny zestaw przeciwlotniczy złożony z ciężarówki Star 266 oraz zamontowanej na nim armaty przeciwlotniczej ZUR-23-2KG Jodek kalibru 23 mm

Kosovo Force (KFOR) – międzynarodowe siły pokojowe NATO działające na terenie Kosowa w ramach operacji wsparcia pokoju Joint Guardian

Kroton (Inżynieryjny System Minowania ISM „Kroton”) – transporter opancerzony przeznaczony do szybkiego stawiania przeciwpancernych lub przeciwpiechotnych zapór minowych przez pododdziały wojsk inżynieryjnych

Leopard 2PL – zmodyfikowany i zmodernizowany niemiecki czołg leopard 2

Loara PZA – zintegrowany samobieżny artyleryjski zestaw przeciwlotniczy oparty na zmodernizowanym podwoziu czołgu T-72, przeznaczony do zwalczania środków ataku powietrznego działających na bardzo małych, małych i średnich wysokościach. Dotąd zbudowano zaledwie dwa, trzy jego prototypy

Msta-S 2S19 – radziecka samobieżna haubicoarmata kalibru 152 mm

Nona 2S9 (SAO-120) – radziecki moździerz samobieżny zbudowany na podwoziu transportera opancerzonego BTR-D

NOP (Narodowe Odrodzenie Polski) – polska narodowo-radykalna i nacjonalistyczna partia polityczna

ONR (Obóz Narodowo-Radykalny) – narodowo-radykalna i nacjonalistyczna partia polityczna, która wchłonęła część działaczy NOP-u

P-83 – polski pistolet wprowadzony do uzbrojenia w miejsce pistoletu P-64, jeden z najmniejszych pistoletów wojskowych w tej kategorii na świecie

Pilica – nazwa baterii przeciwlotniczej opartej na Przeciwlotniczym Zestawie Rakietowo Artyleryjski PZRA-ZUR-23-2SP Jodek. Uzbrojenie zestawu to zdwojona armata 23 mm o szybkostrzelności teoretycznej 2000 strz./min i zasięgu skutecznym ognia do 3 km oraz dwa przeciwlotnicze pociski rakietowe Grom o zasięgu 5,5 km

PKM – zmodernizowany radziecki ręczny karabin maszynowy PK/PKS/PKM kalibru 7,62×54 mm

PM-84 (pistolet maszynowy wz. 1984 Glauberyt) – polski pistolet maszynowy produkowany od połowy lat 80. XX wieku, samoczynno-samopowtarzalna broń indywidualna

Przeciwlotniczy zestaw rakietowy Grom – przenośny przeciwlotniczy zestaw rakietowy produkcji polskiej przeznaczony do zwalczania nisko lecących statków powietrznych, samolotów i śmigłowców. Należy do kategorii broni określanych mianem MANPADS (man-portable air-defense system)

PT-91/PT-16/PT-17 – polski czołg podstawowy, stanowiący modernizację i rozwinięcie T-72. Podstawowa wersja to PT-91 Twardy. PT-16 i PT-17 to modernizacje T-91; czołgi wyposażone w nowy system kierowania ogniem, kamery światła szczątkowego, nowy typ pancerza, silnik oraz armatę ze stabilizacją

Rosomak – polska licencyjna konstrukcja kołowego transportera opancerzonego (KTO) oparta na fińskim transporterze opancerzonym KTO AMV Patria 8×8. Odmiana, w której zamontowano 120-mm dwulufowy moździerz w obrotowej wieży, to RAK

RPD, RPD wz. 1944 (Rucznoj Puliemiot Diegtiariowa) – radziecki ręczny karabinek maszynowy konstrukcji Wasilija Diegtiariowa

RPG-7/RPG-7w – radziecki ręczny granatnik przeciwpancerny i jego modyfikacja

RPK 7,62 mm rkm – radziecki ręczny karabin maszynowy na naboje 7,62×39 mm, pochodna AKM. Na wyposażeniu armii wszystkich państw byłego Układu Warszawskiego (także Polski) i ZSRR, później Rosji

Su-24 – radziecki bombowiec frontowy o zmiennej geometrii skrzydeł, zdolny do działań w każdych warunkach atmosferycznych, również w nocy, opracowany przez biuro konstrukcyjne Suchoja. Osiąga prędkość do 1400 km/h, uzbrojony w działko GSz-6-23 kalibru 23 mm i uzbrojenie podwieszane

Su-25 – radziecki dwusilnikowy samolot szturmowy, silnie opancerzony i uzbrojony

Su-34 – rosyjski wielozadaniowy bombowiec taktyczny, klasyfikowany również jako samolot myśliwsko-bombowy. Samolot może wykonywać zadania bliskiego wsparcia powietrznego, rozpoznawcze i nękania sił przeciwnika

SVBIED (Suicide Vehicle Borne Improvised Explosive Device) – prowadzony przez kierowcę samobójcę samochód wyładowany materiałem wybuchowym, zwykle ciężarówka. Używany w czasie wojny syryjskiej przez ISIS, ugrupowania talibskie w Afganistanie oraz w czasie wojny w Iraku i kampanii po niej

T-14 Armata – najnowszy rosyjski czołg podstawowy opracowany w roku 2014 i produkowany w zakładach Uralwagonzawod w Niżnym Tagile. Pierwszy rosyjski czołg z bezzałogową wieżą. Wprowadzony na wyposażenie Wojsk Lądowych Federacji Rosyjskiej w roku 2018

T-55AM Merida – polska modernizacja czołgu podstawowego T-55A, najlepsza z modernizacji tego wozu. Zastosowano w nim zintegrowany system kierowania ogniem SKO „Merida”, wykrywacz promieniowania laserowego, wyrzutnię pocisków dymnych

T-72B3 – zmodernizowany czołg podstawowy T-72 stanowiący obecnie podstawowe wyposażenie brygad zmechanizowanych i części związków pancernych Wojsk Lądowych Federacji Rosyjskiej

T-80/T-80UD – radziecki/rosyjski czołg podstawowy trzeciej generacji. Pierwszy czołg napędzany turbiną gazową

T-90 – rosyjski czołg podstawowy zmodernizowany jako T-90A Władimir. Posiada pancerz reaktywny Kontakt-5 na kadłubie i wieży oraz system ochrony Sztora, T-90A dodatkowo wizjer termiczny ESSA

Wiesel – niemiecki lekki pojazd gąsienicowy, jeden z najlżejszych gąsienicowych pojazdów opancerzonych, przypominający nowoczesną tankietkę. Waży 2,7 t, zabiera trzy osoby. Posiada wersję wsparcia z działkiem 20 mm Rh 202, przeciwpancerną, przeciwlotniczą i rozpoznawczą

WOT, OT – Wojska Obrony Terytorialnej, zwane po prostu Obroną Terytorialną

RAMMSTEIN

Pan powie temu amerykańcowi, panie redaktorze, że w końcu było nas czterech. Ja, taki Bartek, Przemas i jeszcze jeden, nazwiska nie pamiętam. Tylu nas zostało z kompanii, bo reszta to był jakiś Ruch czy NOP z Białegostoku i oni, jak tylko dostali giwery, to spierdolili do lasu. Powiedzieli, że za zdrajców i eurokołchoz bić się nie będą, i chuj. No to musieliśmy obsadzić we czterech pozycje całej kompanii. Dowódca był na szczęście swój chłop i powiedział, że jak zobaczymy ruskie czołgi, to mamy spierdalać. Kłóciliśmy się, co to znaczy „czołgi”, ale jak zobaczyliśmy piętnaście sztuk, to już wiedzieliśmy, że będzie chujnia. I była, bo broni tośmy mieli dosyć: RPD, AKMS-y i RPG-7, ale na czołgi z tym? No ale byśmy jakoś spierdolili, bo las był blisko, gdyby ten, co to nie pamiętam, jak się nazywał, nie chciał odgrywać bohatera i nie poszedł na ten ruski T-14 z RPG. Myślał może, że w koło napędowe trafi? Gówno prawda, starał się, ale poszło obok. Nic to T-14 nie zrobiło. Ten jeden i te inne czołgi obróciły wieże i od razu w nas! Teraz myślę, że oni mieli te nasze okopy namierzone już wcześniej, bo rano latał nad nami dron. Ale wysoko, nawet nie opłacało się strzelać. No i jak wtedy te czołgi nam przyłożyły, to z wszystkich tylko ja i Przemas zostaliśmy. Starli w pył. No i słyszę, jak Przemas krzyczy: „Rysiu, chodu!”. Jasne, że nie czekałem, złapałem giwerę i do lasu!

Jakoś żeśmy się w tym lesie odnaleźli z Przemasem. A dalej to już razem… i był taki Kazio jeszcze. Potem pod Radomiem znaleźliśmy się w Mazowieckiej Brygadzie OT i nas rozbiły grady i artyleria, a czołgi dokończyły, potem byliśmy w Śląskiej Brygadzie OT i nas rozbili pod Częstochową, chociaż przeor z Jasnej Góry nam sztandar poświęcił… Lotnictwo ruskie głównie nas wtedy rozbiło, Su-25 bombardowały, artyleria i grady tylko dokończyły… No i tak cudem jakimś doszliśmy tutaj do Niemiec.

Pan się pyta, czy zawodowych nie było. A byli, byli i nawet ostro się bili, ale nie bardzo wiem gdzie, bo nas za szybko rozbijali. A tych cwaniaczków z Białegostoku, co do lasu spierdolili, to widziałem wczoraj w niemieckiej telewizji. Oni teraz tworzą „nową armię narodową”, bo teraz jest Polska Rzeczpospolita Narodowa. I niech pan powie, że jest, kurwa, jakaś sprawiedliwość na świecie… (fragment wywiadu Radia Wolna Europa ze starszym szeregowym OT, Ryszardem Nowakiem; szpital tymczasowego obozu dla żołnierzy polskich; baza Rammstein, Niemcy).

WIZYTA PIERWSZA

Panie majorze, to o czym mam mówić? Od początku? Świetnie pan mówi po polsku… Pan w amerykańskim wojsku od 2008 roku… Widział pan taki film Jak rozpętałem drugą wojnę światową? No to wie pan, to jakby o mnie. Ja jestem taki Franek Dolas i też mam takie szczęście, że się pakuję tam, gdzie nie powinienem albo gdzie jeszcze nie byłem i po chuj mi było tam chodzić.

Ale od początku: ja z Liwu jestem. Nie muszę panu tłumaczyć, gdzie to jest i jak tam u nas jest. Teraz Unia Europejska nam chodniki wyrównała i wodociągi dała, ale pracy to już nie. Może i nie od tego była? Ale trochę tam kasy dała, nie powiem. Do gimnazjum chodziłem w Liwie, a w liceum byłem w Siedlcach. No, co tu dużo mówić, jak się ma te siedemnaście, osiemnaście lat, to człowiek jest głupi i nie bardzo się chce uczyć, więc nieszczególnie mi to szło… A ile teraz mam? No, idzie mi dwudziesty siódmy rok… A z tą nauką to było tak, że w końcu maturę zrobiłem, ale na trzydzieści parę procent. Matka i ojciec źli byli, bo już mnie widzieli na studiach, pierwszego z domu, a tu taka skucha. Ale wuj pokierował mnie do takiej Wyższej Szkoły Zarządzania na wydział Grantologii Stosowanej. Fajne były te studia, uczyliśmy się, jak te wszystkie papierki urzędowe wypełniać, unijne też, i jak czytać to, co drobnym drukiem. Angielskiego trochę liznąłem… No, nie tak, żeby rozmawiać, ale ze dwa słowa powiedzieć o sobie to może. Trochę prawa też było, matka wniebowzięta, bo już mnie widziała jako urzędnika w gminie.

Tak normalnie to pracowałem w warsztacie u wuja, bo on mi za te studia zapłacił. Wuj to w ogóle bardzo mądry człowiek. Politechnikę skończył, wydział samochodowy, i mówił matce: „Marta, niech się Rysiek orientuje na tę Unię, niech się choć trochę języka jakiegoś nauczy, coś osiągnie”. A w rodzinie powtarzał: „Ja do Unii Europejskiej nic nie mam, bo mi warsztatu kawał sfinansowała, ale pamiętajcie, że ona jest jak ciotka. Pieniądze daje, ale to pożyczka. A co pożyczone, trzeba oddać i nie udawać, że się prezent za urodę i piękny chód po ulicy dostało”. I tu był śmiech przy stole, bo my mieliśmy w Ameryce taką ciotkę, co wujowi pierwszy warsztat samochodowy sfinansowała. A skąpa była jak wielkie nieszczęście i rozliczała go z każdego dolara: „Henry, Henry, ty mi ta faktura za klamki nie przysłał!”.

Na studiach poznałem takich chłopaków, co mówili, że gdyby nie ci złodzieje w Warszawie, Żydzi i klika z Brukseli, to byłoby dobrze, słuchaliby nas w całej Europie i mielibyśmy poważanie. A tak to wszystko rozkradli, przemysł zniszczyli, banki oddali nacji finansowej, czyli Żydom, a w ogóle to sprzedali Polskę Niemcom.

Czy teraz tak myślę? Panie majorze, jak mam tak myśleć, jak to tacy jak oni nas w to gówno wpakowali! Teraz to ja myślę – ale byliśmy głupie chuje, tak się dać podpuścić! No, ale wtedy zacząłem z nimi chodzić na Marsze Niepodległości i czytać… sporo czytałem, zaciekawili mnie żołnierze wyklęci, co to jeszcze w latach sześćdziesiątych walczyli z ubekami.

Potem się okazało, że to nie taka prosta sprawa. Przyniosłem taki tygodnik „DoSieci” czy jakoś podobnie, z jubileuszowym numerem o żołnierzach wyklętych. Wuj jak zobaczył, to się pyta: „Rysiu, co czytasz?”. To mu dałem. Stoi wuj, czyta, czerwony na twarzy robi się coraz bardziej i naraz jak nie trzaśnie tą gazetą o podłogę! I do mnie nie mówi, ale warczy: „Ty to młody jesteś, ale nie wiesz, że tutaj ci wyklęci to byli zwykli bandyci i mordercy! Komuny tu nikt nie kochał, ale jak ich złapali i załatwili, to ludzie odetchnęli!”. Fakt, przypomniałem sobie, że coś tam z pradziadkiem było, co w Batalionach Chłopskich walczył, bił się z takimi, co to mówili, że są z AK, a pradziadek utrzymywał, że to zwykli bandyci byli. Walczyli z nimi, pradziadka i jego syna, znaczy dziadka, nawet chcieli zabić i sprawdzali, czy obrzezani, ale inny oddział im pomógł, razem tych bandytów dopadli i potem nawet kilkunastu złapanym zrobili sąd za zbrodnie i zastrzelili w lesie. Nie taka więc to była prosta sprawa z tymi wyklętymi…

No, wyklęci wyklętymi, ale kiedy ogłosili o powstaniu tych Wojsk Obrony Terytorialnej, to się zgłosiłem. Gadali przecież, że pobór ma wrócić, i jeśli ktoś się ochotniczo do OT zgłosi, to będzie z poboru zwolniony. Okazało się, że szkolenia były fajne, najpierw etap wstępny, szesnaście dni, potem tylko w soboty i niedziele.

Szkolili nas bardzo solidnie. Na przykład zajęcia z taktyki trwały całe dziesięć godzin. Uczyliśmy się wyznaczania azymutu na busoli i na kompasie w stopniach, przeliczania tysięcznych na stopnie, no i zapoznawaliśmy się z mapą, znaczy jak to, co jest w terenie, wygląda na mapie. Uczyliśmy się maskowania pojazdów, malowania gęby, maskowania roślinnością, budowania szałasu i ziemianki, robienia okopów, obrony przeciwlotniczej plutonem, chodzenia „na cygaro”, czyli ubezpieczając wszystkich w drużynie i potem w plutonie oraz kompanii w czasie walki i podchodzenia do linii frontu, rzutu granatem, pokonywania terenu w różny sposób, udzielania pierwszej pomocy – przy okazji dostałem specjalność komunikacji przez radio i skrytego podejścia do wroga.

Dawali nam strzelać z kałacha i z beryla – sam na trzy strzelania ćwiczebne wystrzeliłem dwie piątki i tylko raz poza tarczę. Potem strzelania na skupienie i nauka o broni z czyszczeniem i sprawdzaniem zapałką; całe cztery dni to trwało. Miałem wtedy świetny wynik – na osiemdziesiąt możliwych wystrzelałem siedemdziesiąt siedem.

Strzelaliśmy też z rosyjskiego karabinu maszynowego typu RPD i PKM, a także z granatnika RPG-7 do rozbitych czołgów i transporterów. Mówili, że w Libanie Palestyńczycy z takich każdy żydowski czołg rozwalili… Na koniec był egzamin na Pasie Ćwiczeń Taktycznych, marszami, takimi na dwadzieścia parę kilometrów i nocowaniem w lasach czy na polu. To się nazywało Pętla Taktyczna i zdać można było dopiero po uzyskaniu siedemdziesięciu procent punktów. Ja miałem dziewięćdziesiąt sześć procent. Nie wyszła mi tylko komunikacja radiowa.

Musztra też była, co prawda nudna, ale chodziliśmy potem tak w krok, że trudno się było oduczyć. Po pół roku takiego szkolenia byliśmy pewni, że jesteśmy najlepsi i nikt nam nie podskoczy. Nawet chłopaki, co to się udzielali na forach internetowych, nazywali nas „rangersi z OT”.

Aż się stało, co się stało. A że już wcześniej było widać, na co idzie, to na cztery dni przed wkroczeniem ruskich byliśmy zmobilizowani. Oni zresztą powiedzieli, że to przez tę mobilizację weszli… że niby chodziło o pogromy, jakie Rosjanom urządziliśmy w Polsce… Rzeczywiście, ktoś ruskich w Białymstoku, Wrocławiu i Warszawie potłukł, ale to przecież nie my!

Zaliczyli mnie do Podlaskiej Brygady OT i na front pojechaliśmy starami. Trochę leciwe te stary 266 były, znam się na tym, ale jakoś chodziły. Rozlokowali nas pod Suwałkami niby jako drugi rzut do wspomagania wojska, ale nagle się okazało, że wojsko musi bronić Pomorza i Mazur przed ruskimi z Kaliningradu, i tak zostaliśmy pierwszym rzutem.

Byłem w 3 Batalionie, lepszym trochę, w 3 Kompanii, która prócz stara miał taki wóz typu Jeż z ciężkim karabinem maszynowym DszK, mówili na niego deszek. Większość w tej kompanii to były takie cwaniaczki z Białegostoku. Jakiś ONR, a może NOP? Jak nas rozlokowali na pozycje, to ich szef – Maniek – nagle się wyłamał i powiedział, że oni mają to w dupie, a za żydowskich zdrajców z Warszawy i eurokołchoz walczyć nie będą. No i idą do lasu. I czy ktoś idzie z nimi. Porucznik i sierżant wskoczyli do jeża i dawaj do nich, że albo wrócą do szeregu, albo ich załatwią. Tym deszekiem, co na platformie był. A to ma prawie trzynaście milimetrów, z tym nie ma żartów. Ale oni się nie spietrali, zaczęli strzelać pierwsi. Porucznik i sierżant też do nich wygarnęli, oni zygzakiem odskoczyli do tego lasu, ale chyba ze dwóch na polu na amen zostało. I tak zaczęliśmy wojnę, swoi przeciw swoim, zanim jeszcze wroga zobaczyliśmy. Ale on nas chyba widział. Nad głowami słyszeliśmy takie brzęczenie. Sierżant powiedział nawet: „Pierdolony ruski dron, za wysoko, szkoda amunicję marnować”.

Porucznik wylazł z jeża nieswój, bo z całej kompanii zostało nas czterech: ja, taki Bartek z Siedlec, Przemas – chłopak z Izabelina pod Warszawą i jeszcze jeden… nie mogłem sobie przypomnieć, teraz chodzi mi po głowie, że nazywał się Kowalski Jan.

Porucznik spojrzał na nas i mówi: „Chłopaki, teraz wy jesteście 3 Kompania, bierzcie tę pozycję z przodu. Jak zobaczycie czołgi – odskok do lasu, ale po lewo, żeby tych chujów dezerterów nie spotkać”. Źle nie było: mieliśmy na czterech AKMS-y, jeden RPD – mój zresztą – PKM na pace stara i dwa RPG-7. No i amunicję, całkiem sporo.

Kłóciliśmy się nawet, co to znaczy czołgi, ale gdzieś po pół godzinie usłyszeliśmy zza wzgórza silniki. I rzeczywiście – było co oglądać. Przodem szło pięć; znałem trochę ruskie czołgi, z prasy wojskowej głównie, bo ją czytałem, takie na przykład „Wojsko i Technika” czy „Technika Wojskowa”. No to były z przodu T-72 – chyba T-72B3 – za nimi szły na pewno cztery te najnowsze, typu T-14 Armata. Z tyłu jeszcze jakieś inne, chyba T-90, dalej były, więc dokładnie nie widziałem, a lornetkę miał porucznik. Wypadło odskakiwać do lasu i pewnie by się udało, gdyby ten… Kowalski Jan nie chciał robić za bohatera. Złapał jeden RPG i poleciał najpierw okopem, potem polem, za takie duże kamienie. Puścił te T-72B, bo widać było, że się do T-14 przymierza. Miał go z boku i nie wiem, na co liczył, biedny frajer. Myślał może, że w koło napędowe trafi? No i strzelił – nawet trafił, ale nie w koło. T-14 to nic nie zaszkodziło, ale wszystkie jak na komendę odwróciły wieże i… o kurwa, one wiedzą, gdzie jesteśmy. I chyba wcześniej już ci czołgiści wiedzieli – pewnie dzięki temu dronowi. I taką miałem ostatnią myśl, bo jak nam przyjebali, to aż mną o glebę trzepnęło. I jeszcze raz tak samo, aż się poturlałem. I jeszcze raz, ale już jakby dalej. Podnoszę się, w ustach ziemi pełno, na jedno ucho ogłuchłem, ale drugim słyszę, jak Przemas krzyczy: „Rysiu, choduuu!”. Nie było na co czekać, złapałem RPD i skokami, jak nas uczyli, nawiałem do lasu. Nawet za nami nie strzelali, poszli dalej. Znaleźliśmy się w tym lesie z Przemasem i co dalej? Pół godziny minęło i nic. To Przemas mówi: „Ja zobaczę, co z naszymi, a ty idź jeża poszukaj, bo sierżant go tam w dolince zostawił”. Poszedłem, rzeczywiście jeż był, wszystko w porządku, odpalił od razu, nawet kanistry były na pace, tylko gdzie sierżant i porucznik, gdzie chłopaki? A tu Przemas wraca, blady i zielony i mówi: „Kurwa, miał, nic nie ma, chłopaków nie ma, porucznika z sierżantem też nie. Star zjarany, poza tym jedna mogiła, tyle z nich zostało, że nie wiem, jak się na Sądzie Ostatecznym pozbierają. Wszystko, kurwa, te czołgi, tylko my zostaliśmy”.

No dobra, co dalej? Myślę sobie – trzeba pojechać, naszych poszukać. Przemas mówi: „Dobra, to ty, Rysiu, rób za drajwera, a ja stanę na deszeku za gannera”. I pojechaliśmy. Przemas poddał myśl, że w kierunku Warszawy, bo tam powinni być nasi. Tylko jak wyjechać?

Nie znaliśmy dróg, żaden z nas pod Suwałkami dotąd nie był. Oczywiście pierwsza myśl – smartfony. Przemasa pokazał, że jesteśmy w Wagadugu, mój – że w Kampali. Też ładne miasto. Jak chcieliśmy zadzwonić do rodzin, że żyjemy, to okazało się, że w sieci jest jednocześnie razem spiętych tak pewnie z pięćset rozmów i nijak się nie można nie tyle połączyć, ile nawet rozłączyć. A ci nasi wodzowie kombinowali, że wojnę można prowadzić z komórą w kieszeni… Okazało się, że ruscy i o tym pomyśleli i przyszło nam komórki wyłączyć. Na zawsze.

Na szczęście w schowku jeża były mapy i atlas samochodowy. No, z tym to już sobie poradziliśmy bez problemów i pojechaliśmy w stronę Warszawy. Nawet niedaleko ujechaliśmy, bo już za Łomżą trafiliśmy na Mazowiecką Brygadę OT. Na początku nie chcieli nam uwierzyć, brali za dezerterów, ale kiedy się okazało, że „po bohaterskiej obronie Przesmyku Suwalskiego” polegliśmy i jesteśmy na liście zabitych, to nam uwierzyli.

W Mazowieckiej OT zaliczyli nas razem z jeżem do jednostek zwiadu, co mi się trochę nie spodobało, bo jeżyk sterany był i hamulce miał tak słabe, jakby ich wcale nie było. Ale czasu na naprawę niewiele, bo zaraz nas zaczęli przerzucać na południowy wschód, podobno żeby odciążyć Małopolską Brygadę OT. Dziwna rzecz, jakoś o zawodowych, o armii się nie mówiło, jakbyśmy sami walczyli.

Zanim jednak wyjechaliśmy na ten południowy front, to dowódca brygady mazowieckiej ustawił nas w lasku jak do apelu i trzymał mowę. Dużo powiedział o tym, jak to „własną piersią bronimy Ojczyzny przed nową sowiecka nawałą”, jak w 1920 roku „jesteśmy nadzieją Europy” i że „zwyciężymy dzięki męstwu i niezachwianej wierze”. Mowa-trawa, a najbardziej mi się nie spodobało, jak zaczął mówić, że jeśli polegniemy, to „stulecia o nas pamiętać będą” i szkoły nazwą naszym imieniem. Marna pociecha, pomyślałem sobie, patrząc na tego kurdupla, byłego czołgistę czy zmechola podobno. Najlepsze jednak zostawił na koniec. Powiedział, że istnieje duże prawdopodobieństwo przejścia do konspiracji, mamy wybrać sobie pseudonimy i odtąd ich używać, a prawdziwe imiona i nazwiska zapomnieć.

To już mi się, kurwa, w ogóle nie spodobało. Jeszcze nie zaczęliśmy walczyć, a tu dowódca o konspiracji mówi? Już daliśmy dupy? Po chuj nam taki dowódca?

No ale nic. Ja powiedziałem, że pradziadek w Batalionach Chłopskich w drugiej wojnie był „Rola”, to i ja będę „Rola”. Przemas bardziej pomyślał i wybrał sobie pseudo „Spytko”. Gdzieś wyczytał, że był w dawnej Polsce taki rycerz. Niektórzy naprawdę mieli jaja; taki Kazio, nieduży, nabity… wie pan major, jaką on sobie ksywkę wybrał? „Wek”! No taki wek, słój, jak moja matka ogórki kisiła i inne takie… Bardzo szybko żeśmy się zakumplowali, chłopak z Warszawy, student, ale taki naprawdę spoko.

Trochę śmiesznie wyglądaliśmy, bo tak: Kazik niewysoki i taki w sobie nabity, ja metr osiemdziesiąt pięć wzrostu i raczej szczupły jestem, a Przemek to ma ponad metr dziewięćdziesiąt i chudy. To i tak nic w porównaniu z naszym porucznikiem, bo dowódca kompanii miał tak ze dwa metry w pionie. Jako nick oczywiście wpisał sobie „Mały”. I wtedy coś się stało, co jeszcze bardziej mi się nie spodobało niż ta, pożal się Boże, mowa naszego dowodzącego pryka. W kompanii była taka spora grupka, którą ponoć przyprowadził jeden gość. Z bronią przyprowadził, co już było dziwne. Od początku mi się nie spodobał. Niby był od nas, znaczy z Podlasia. Robił się na takiego szlachciurę, włosy w czub, bokiem podgolone, morda krzywa, zarozumiały i o byle co do bitki się rwał. On tymi kolesiami ze swoich stron rządził i mir u nich miał. Zaraz mi się te ONR-y czy NOP-y z Białegostoku przypomniały i lampka alarmowa mi się zaświeciła. Ten niby-szlachciura, jak nicki wybieraliśmy, do porucznika krzyknął: „Kmicic!”. Porucznik spojrzał, nie spodobało mu się i głuchego udał: „Aaa, Kmieć, dobra, zapisałem, następny”. Gość purpurowy się zrobił na gębie, ale widział, że nic nie wskóra, więc odszedł, tylko coś tam pod nosem skomlał.

Nieco później okazało się, że wśród tych swoich kolesi, czyli jak mówił, w swoim oddziale, on ma rzeczywiście ksywę Kmicic i jest po prostu ich szefem. Trzymał ich tak krótko, że bez jego zezwolenia żaden nie ośmieliłby się pójść nawet do kibla. A wszystkiego dowiedzieliśmy się od jego adiutanta, niejakiego Hynia.

Hynio („Hynio jestem, kopsnij szluga i żaru na pojarkę”) był, Panie Boże odpuść, po prostu debilem. I przyczepił się do nas, bo przecież „no kurwa, z tej samej jednostki jesteśmy”.

Hynio mówił, że cała grupa Kmicica została przyjęta do 1 Batalionu naszej Podlaskiej OT. Dlaczego grupa i czemu właściwie Kmicic od początku dowodził, mimo że żadnego doświadczenia z wojska nie miał – ten przygłup nie powiedział. Rzucał tylko takie teksty „wicie, rozumicie”, co mnie ostro wkurwiało. Przemasowi po tych mowach jakoś brwi się schodziły i widać było, że nad czymś myśli, i to mocno.

Spytaliśmy Hynia, jak to z tym wojowaniem 1 Batalionu było. Owszem, opowiedział chętnie, ale przy tym wstawił takie kawałki, że omal nie zbieraliśmy szczęk z gleby.

– No, mieliśmy wojować na tym Pomorzu, nie… – zaczął. – Pojechaliśmy terenówkami, jak paniska…

– Skąd żeście mieli terenówki? – przerwał mu Przemas.

– No masz – Hynio się nadął. – Andrzej, znaczy Kmicic, nam załatwił. Poszedł do dilerów, powiedział, że rekwiruje na obronę narodową, napisał jakąś gównianą bumagę z pieczątką dla każdego, benzyny do pełna kazał lać i pojechaliśmy. Dobre wozy były: landki, toyoty, mitsubishi, renaulty… Dacie też były.

– I się nie burzyli? – spytałem zdziwiony.

– Pod kałachem mało kto się burzy – Hynio się zaśmiał. – W mundurach poszliśmy, pod giwerami, kto wojsku podskoczy?

– A w batalionie się nie pytali, skąd macie? – Przemas się zdziwił.

– Andrzej powiedział, że samorząd dał. Na wojsko dał – Hynio na to. – Nie pytali o nic więcej, tylko te lepsze wzięli. Dowódca batalionu wziął najlepszego landka, takiego z klimą. Szarże też inne wozy rozebrały. Nam mało co zostało, same francuzy i rumuny.

– A potem co było? – spytałem.

– Potem to kazali nam zająć pozycje i jechać do takiego dużego lasu… ale jaki to tam las, jak drzewa rzędami rosły. Drogi między nimi były, rowami poryte, jakieś miny pozakładali, niby że to pozycje obronne. Andrzej kazał po cichu te rowy pozakopywać, żeby łatwiej było się wynieść, a te niby miny rozebrać, póki nie są podłączone, bo materiał do wybuchów zawsze się przyda. Poza tym to chujowo było. Komór nie można było używać, bo nie działały…

– Myśmy też to mieli. Ruscy sieć uszkodzili, żeby nie działała – wtrąciłem.

– Jacy tam ruscy, gówno wiesz. – Hynio splunął. – To ten Ryży z tą szwabką zrobili, żeby nas wygubić.

Pomyślałem, że chyba mu się mózg zlasował, ale nic nie powiedziałem. Przemas też się nie odezwał.

– Niby żeśmy mieli bronić tego jebanego lasu, ale Andrzej powiedział, że chuj jest do bronienia. Dali nam jakieś radia, żebyśmy wiedzieli, kto jest z boków, no i z tyłu. Łączność na tych radiach działała, ale dziwna była, bo co żeśmy chcieli z sąsiadami pogadać, to waliła w nas ruska artyleria.

– To ruscy już tam byli? – spytał Kazio.

– A byli, kurwa, byli. Od Fromborka podeszli – potwierdził Hynio. – My żeśmy byli niedaleko Elbląga. Z tymi radiami to kolesie mówili, że lewe.

– Jak to lewe? – Kazio nie zrozumiał. Po prawdzie to my też nie.

– No a skąd one się wzięły? To przecież ten niemiecki rząd kupił od szwabów. A szwaby zawsze szły ręka w rękę z ruskimi. Pewnie jakieś czipy namierzające w nich były albo co.

Nic nie odpowiedzieliśmy, bo nas normalnie zatkało. Jezu, a podobno są granice kretyństwa… Ale Hynio, widać, myślał, że się z nim zgadzamy, opowiadał jeszcze.

– Wypierdzieliliśmy te radia w pizdu, ale coś trzeba było mieć, jaką łączność, nie? I ktoś z miejscowych, co się do nas przyłączył, powiedział, że pod Elblągiem czy już w samym Elblągu jest taki sklep… no taki dla myśliwych. Poszliśmy, ale giwer już żadnych nie było. Za to radia, jakie kto chce i ile chce. Na bateryjki, takie paluszki. W sam raz dla nas. No i sprzętu sporo. Kuchenki polowe, bo nudziło nam się żreć te zajumane we Fromborku konserwy… bośmy wcześniej we Fromborku byli. Tośmy ściągnęli wszystko, co tam było.

– Tak sobie leżało i nikt nie pilnował? – spytałem zdziwiony.

– No był jeden chłopek z rodzinką, babą i bachorami… – Hynio się uśmiechnął i zobaczyliśmy, że zęby ma jak płot po wiejskiej zabawie, co drugi jeszcze stał, i to krzywo. – Córkę miał tak szesnastkę, ładną. Tośmy ją za łeb i powiedzieliśmy staremu, że jak będzie grzeczny, to puścimy, a jak nie, to sobie na niej użyjemy, wszyscy jak nas trzydziestu było. No to i chłopek był grzeczny.

Aż nas zatkało. No normalnie banda, nie żadne OT! Pomyślałem, że czort bierz, trzeba tych skurwysynów i ich szefa mieć na oku. Nie tylko ja, bo Przemas tak na mnie spod oka spojrzał i już wiedziałem, że myśli o tym samym. A Hynio zadowolony z zainteresowania dalej ciągnął swoje:

– Jak żeśmy mieli te radia, to już inne życie było. Kto miał służbę i pilnował, to mógł z kolesiami sobie pogadać. Raz włączył się jakiś kacap, ale taki jeden z Bartoszyc, co handlował w zonie, pojechał mu po kacapsku. Tak sobie z dziesięć minut dawali, ale w końcu kacapowi masakrę zrobił. Ale kacapy to chuje, przegrywać nie umieją, bo od razu zaczęli na nas napierdalać artylerią i gradami… z pół tego lasu zaorali. Nie mam pojęcia, skąd wiedzieli, że tam jesteśmy. Taki trep był, sierżant z zawodowych, niby podoficer łącznikowy, mówił, że to przez te maszynki, bo pod wieczór wszyscy żarcie gotowali i cały las się świecił, jak jakie świetliki w lecie. Debil, bo przecież jak pierwsza salwa poszła, tośmy te kuchenki zgasili. Ale może i trochę racji miał, bo te kuchenki szkopskie były, chuj wie, co tam szkopy powsadzały.

– Straty jakieś mieliście? – spytał Przemas.

– Taa, jednego trafiło w piętę, a drugiego w dupsko. Obu tak niespecjalnie, właściwie, żeby jaja tylko były.

– To gdzieście siedzieli, że tylko dwóch rannych było? – zdziwiłem się.

– Jakie tam siedzieli? – Hynio znowu wyszczerzył zęby. – Żeśmy się, kurwa, przy pierwszych strzałach wycofali. Tylko frajer daje się głupio zabić, wojna nie jest dla głupków. W organizacji mówili, że człowiek musi być jak lis, żeby wyjść cało, bo wszędzie na niego jak nie kacapy, to żydki albo islamy czy inne przechrzty się zasadzają i najważniejsze to nie dać się zrobić, a ich potem spuścić do klopa.

– Organizacji? – spytał Kazio. – Coś tam słyszałem… przypadkiem nie mieliście ostatnio zlotu na Ślęży?

– Kurwa, widzę, że jeszcze ludzie o nas pamiętają! Kurwa, super! – Hynio się rozjaśnił.

– Nie tylko pamiętają… zdaje się, żeście to śpiewali – powiedział Kazio i nieco żeśmy się zdziwili, bo zanucił:

Chorągiew wznieś! Szeregi mocno zwarte!

SA to marsz: spokojny, równy krok.

A rozstrzelani przez komunę i reakcję

Są pośród nas, i dumny jest nasz wzrok.

Więc wolny szlak brunatnym batalionom.

Więc wolny szlak przed tym, co niesie grom!

Na hakenkreuz z nadzieją patrzą już miliony

I dzień wolności wstaje nad nasz dom!…

Tu urwał, a mi się zrobiło nieswojo. Ta pieśń i ta melodia… nie znałem tego, ale cholernie mi się źle kojarzyła, cholernie. Przemas był wściekły, widziałem po nim. A Hynio miał oczy jak pięć złoty i się prawie już rozpuścił.

– Chłopie – powtarzał – chłopie… Jak ja tego dawno, kurwa, nie słyszałem… To tylko starzy kamraci znają i mało kto pamięta… Jak się ta wojna skończy, to przyjdziesz do nas i nas nauczysz… Kurwa, ludzie sobie przypomną! – I odszedł, kręcąc łbem prawie zachwycony.

– Co ty, kurwa, nadajesz? – naskoczył na Kazia Przemas.

– Raczej mi podziękuj – powiedział Kazio, ale tak przez zęby. – Gdyby nie moja taktyka, to gówno byście wiedzieli, że mamy tu grupę nazioli. W dodatku bandytów, ze sporym doświadczeniem. Mam z takimi ostro na pieńku, rok za nimi chodzę, sprawa osobista. Ale z tymi tutaj… Co teraz, kurwa, z nimi zrobicie?

– Ach, o to chodziło… – Przemas jakby odetchnął. – No to ładnie go podszedłeś… ale fakt, mamy problem.

– Co to właściwie było? – zapytałem ostrożnie. – Bo mi się kiepsko kojarzy. Z drugą wojną, Hitlerem, SS.

– No i trafnie ci się kojarzy – powiedział powoli Kazio – to Die fahne Hoch, zwana też Horst-Wessel-Lied. Nieoficjalny hymn SA, czyli oddziałów szturmowych hitlerowców… a śpiewają to „starzy kamraci w organizacji” tego chujka… Ciekawe, czy w tłumaczeniu, czy od razu w oryginale, po niemiecku… teraz rozumiesz, Rysiu?

Zrozumiałem w mig i gorąco mi się zrobiło. No to mamy sytuację! Nooo… brunatnego pomiotła to ja nie znosiłem od dawna. W końcu w liceum było się tym anarchistą i napierdalało z naziolami, z brunatnymi koszulami. Prawda, że w teorii byłem kiepski, od tego byli u nas licealni mózgowcy, ale to, co słyszałem od nich o wojnie i o nowych naziolach – neonazi – sprawiało, że każdego z nich miałem ochotę potraktować cegłówką.

Nie ma przecież lepszych czy gorszych ludzi, wszyscy są równi przed Panem Bogiem. A że jedni są lepsi, a inni gorsi, to już sprawa, jaki kto dom miał i jaki ma charakter. I tak jedni wychodzą podli, a inni – dobrzy. A czystych ras nie ma – inaczej na świecie byliby tylko tacy jak Hynio. A do dobrych to on się nie zaliczał, dość usłyszeliśmy.

Pyta pan major, skąd u mnie takie poglądy? A, to akurat jest proste. Moja babcia mieszkała z nami do śmierci, umarła w wieku słusznym, dziewięćdziesiąty dziewiąty roczek jej szedł. Ale do końca głowa jasna i nogi silne, jeszcze na swoje dziewięćdziesiąte ósme urodziny nam zrobiła taką wyżerkę, że na samo wspomnienie nawet teraz ślinka mi cieknie… Babcia urodziła się przed drugą wojną. Miała koleżanki: Polki, Żydówki, Białorusinki albo Rosjanki, znaczy prawosławne, i nawet Niemki. Nikt tam nikomu od Żydów czy szkopów czy ruskich nie wymyślał, normalnie na podwórku się bawili, jak to dzieciaki. No jasne, że bywało różnie, na przykład jak przed wojną była ta akcja, żeby nie kupować w żydowskich sklepach, i szyby wtedy w niejednym domu i sklepie poleciały… Babcia mówiła, że niektórzy sąsiedzi, co to przedtem niby do Żyda nic nie mieli, wtedy pierwsi lecieli szyby wybijać kamieniami… w drugą wojnę było to samo, pierwsi lecieli pożydowskie rabować, sklepy przejmowali… Babcia głową kiwała, że pochodzenie do trzeciego pokolenia wychodzi: „Rysiu – mówiła – my z Nowaków zawsze byliśmy z wolnych chłopów, swoją ziemię mieliśmy, nie robiliśmy na pańskim, każdy przykazań boskich i ludzkiej przyzwoitości przestrzegać musiał, bo rodzina by się go wyrzekła. A ci tutaj, z fornali i parobków, na cudzej krzywdzie i nieszczęściu panami ich wojna zrobiła. Oj, Rysiu, na cudzej krzywdzie nigdy bogactwa nie ma, zwłaszcza jak się po zamordowanych bierze, bez błogosławieństwa i zapłaty”. Fakt, zawsze działo się coś złego tym, co najbardziej się na żydowskim nachapali. A to jednemu sklep się spalił, drugiemu córka obwiesiła, bo w ciążę zaszła z jakimś łapciuchem, trzeciemu syn się zapił… Czyli tak jak babcia mówiła, z cudzego i kradzionego pociechy nie mieli.

A z tych Niemców, co w okolicy byli, na reichslistę zapisały się tylko trzy rodziny i szybko wywiały do Rzeszy, jak po Stalingradzie Niemcom się pod nogami zaczęło palić. Reszta to byli tacy Niemcy przez pół na volksliście. Babcia mówiła, że pamięta, jak stary Klapmann – on z tych pół-Niemców był – głośno na Hitlera pomstował, bo mu syna do wojska wzięli i pod Charkowem ruscy go zabili. Potem po wojnie wszystkich wysłali do Niemiec, ale niektórzy przyjeżdżali i bez gniewu byli, pamiętam młodego Klapmanna, młodszego brata tego, co zginął, jak z babcią rozmawiał… zresztą nic dziwnego, bo razem do szkoły powszechnej chodzili.

A poza tym babcia miała duży mir wśród Żydów, bo ocaliła koleżankę szkolną Miriam. Opowiadała, że w nocy matka z tą dziewczyną przyszła i mówi do pradziadka, znaczy babci ojca: „Panie Nowak, niech pan co pomoże, żeby choć córka ocalała, bo nas na pewno na śmierć zawiozą”. Pradziadek się po głowie podrapał i zaraz tej samej nocy dziewczynę wyprawił do brata, co był leśnikiem. Tam powiedzieli, że Miriam ma na imię Marysia, a dlatego taka uroda, że jej matka, czyli siostra pradziadka, się zadała z marynarzem Grekiem. Trochę to śliskie było, bo nie mieli żadnej siostry, ale dziadek i pradziadek byli w konspiracji i pradziadek od razu poszedł do znajomych z AK. Tamci piorunem załatwili, że od ich organizacji, co się nazywała Żegota, przyszły dla Miriam papiery na nazwisko Nowak Maria, nawet lewa metryka z chrztu świętego, lepsza niż prawdziwa…

I tak Maryśka w lesie doczekała wolności, ale zabujał się w niej wuja syn i zaraz po wojnie tak powiedział: „Maryśka czy Miriam, dla mnie to jedno, wyjdź za mnie, dziewczyno”. Ona na to: „Stachu, a ty wiesz, kim ja jestem? Wnuczką żydowskiego rabina”. A on: „A to teraz ważne? Ważne to, czy chcesz ze mną być”. Ona chciała i tak wzięli ślub. Syn wuja już wtedy na politechnice był, okręty chciał budować. I budował, w Gdańsku mieszkali. Ale po sześćdziesiątym ósmym zaczęło wokół niego śmierdzieć. Znowu jakieś wypierdki, synowie i córki tych, co żydowskie mienie pokradli, zaczęły mu „po linii partyjnej” robić wonty. No to nie mieli wyjścia i do USA wyjechali, gdzie ich dzieci i wnuki teraz mieszkają, do tej wojny żeśmy mieli stały kontakt…

No tak; trochę, jak to się mówi, od tematu odbiegliśmy, więc pora wrócić do tego, co się działo potem. A było w Mazowieckiej Brygadzie ciekawie. Na początku żarcie. A raczej jego brak. Jak się okazało, zapasy brygada miała pobrać ze składu logistycznego, ale z jakichś powodów – myślę, że nasz wielki bojowy dowódca tak się na wojnę spieszył – uprzedzili nas podlasiacy, czyli Podlaska Brygada. Legitymowali się podobno rozkazami z samego MON-u i wyczyścili skład do gołej ziemi. Znaczy nie wszystko, bo jak przyjechaliśmy, to usłyszeliśmy, że amunicję i granaty owszem, dostaniemy, ale poza tym nic. Wyskrobali łącznie dwadzieścia puszek konserw mięsnych. Na trzystu ludzi, czyli cały batalion. No to nie było wyjścia, kwatermistrzostwo kupiło u miejscowych kartofle. W worach po pięćdziesiąt kilo. Ile tych worów było – nie wiem, ale jeździły z nami samochodami; zalegały pod nogami, albo nawet były jedynym ładunkiem na ciężarówkach, jak musieliśmy iść pieszo. Potwierdziła się też prawda, że czasy obecne zrobiły z ludzi kurwy i cwaniaczków – wiedzieli, dla kogo te ziemniory pójdą, ale sprzedali nam najgorsze. Jak mieliśmy służbę w kuchni, to obierania i oczkowania było od metra. Nieraz z wielkiego kartofla zostawało coś na kształt orzecha, więcej nie było. No i żarliśmy te ziemniaki. W stu potrawach: gotowane z jakimś sosem i smażoną cebulą – nazywało się to sałatka paryska – placki, które i tak wszyscy lubili, jakieś zapiekanki, do których wkładali stare suszone grzyby, czy kopytka albo śląskie. Mąka na szczęście była. Nasz pułkownik kazał ponoć zarekwirować we młynie jakieś worki; różnie o tym mówili, byli tacy co twierdzili, że za te ziemniory i mąkę było płacone w dolarach, ze specjalnego funduszu brygady.

A wracając do sprawy tych ludków od Kmicica… Zanim zdołaliśmy coś zrobić, problem sam się rozwiązał. No, może częściowo, nie do końca, ale sytuacja załatwiła się jakby za nas.

A było tak: robiliśmy przy jeżyku i nagle podszedł do nas sam Kmicic. Od razu zaczął gadkę, że tylko frajer pójdzie do piachu za tych, co się i tak dobrze urządzą, że na chuj taka wojna, bo jak się ma głowę na karku i giwerę w garści, to można niejedno zyskać, a kasę to już zwłaszcza, i że on do piachu nie pójdzie, jego ludzie też nie i nam proponuje to samo. I że chce nas awansować z chama na pana, oczywiście pod jego ręką. Miałem coś powiedzieć, ale Przemas mnie ubiegł. Dwa długie kroki zrobił, tego Kmicica za wszarz chwycił i tak mu walnął: „Słuchaj, palancie! Dla mnie jesteś nie szlachcic, ale menel. Szlachcic bije się za ojczyznę, na nic nie zważa, tylko na to, żeby nazwiska i klejnotu nie zbrukać! A ty – kim jesteś? Zwykły mafijny gnojek… Jaki tam szlachcic z ciebie? Gdybym miał pradziadkową szablę, to już byś bez uszu został!”. A że Przemas chłop wysoki i solidny, a ten co najwyżej średni i chudy, to mógł mu na warsztat skoczyć, chociaż się wyrywał. A na koniec mu Przemas mówi: „Won mi stąd, i to migiem, bo jeszcze kopa w dupsko od PANA Sieniawskiego zarobisz!”. Tamten poszedł, ale na odchodnym jeszcze pod nogi Przemasowi splunął. Patrzę na Przemasa, tak mi głupio trochę, i pytam:

– Przemas, ty naprawdę jesteś herbowy?

A on mi na to:

– Rysiu, to prawda, nie kłamałem temu chłystkowi, ale co to zmienia?

Ale to jeszcze nie był koniec całej sprawy. Jeszcze mieliśmy się na tego herbowego podobno dresa i jego przydupasów natknąć.

Właściwie mogę panu powiedzieć, panie majorze, że w Mazowieckiej OT poznałem i zaprzyjaźniłem się z dwoma facetami, z którymi pewnie będę się przyjaźnił do końca życia, bo to jest, wie pan, taka przyjaźń na lata. Taka jaką moi rodzice i dziadkowie mieli – do dziadka przychodził kolega z żoną i oni byli tak jak rodzina. Pamiętam zresztą, jak babcia płakała, gdy ta pani Zosia – Zosia po prostu się u mnie w domu mówiło – na raka umarła. I wszyscy na pogrzebie byliśmy, bo oni jak rodzina.

Tak samo jest w moim życiu z Przemasem i Kazikiem. Mówią, że z człowiekiem trzeba zjeść beczkę soli. W czasie pokoju może to i prawda, ale nie na wojnie! Na wojnie wystarczy razem tydzień powojować i już wiesz, jaki kto jest: dobry czy zły, w porządku czy będzie się krył, czy można na nim polegać, czy nie. A myśmy we trzech po prostu jakoś naturalnie do siebie przylgnęli, mimo że fizycznie spora między nami jest różnica: Kazio niewysoki i w sobie nabity, ja raczej szczupły i metr osiemdziesiąt pięć, a Przemek, chudy i prawie dwa metry. A tak nas połączyło wszystko, co na wojnie przeżyliśmy. Mogę powiedzieć, że zaczęło się właśnie w Mazowieckiej OT, a nigdy i nigdzie nie widziałem ani wcześniej, ani później takiego pierdolniku jak tam.

Zaczęło się od łączności. Czy ja mówiłem panu majorowi, że nasi wodzowie to wojnę chcieli prowadzić z komórą w garści? No, jak się zrobił ten zamiąch i okazało się, że wszystkie komórki można do Wisły wyrzucić, to sięgnęli po to, co dostaliśmy. A dostaliśmy radiostacje R-107, aż trzeba było ściągać takich dziadków po sześćdziesiąt kilka lat, żeby umieli je obsłużyć. U nas nie było inaczej. Był jeden taki dziadek, rezerwista po sześćdziesiątce, radioamator w cywilu, no i dwóch studenciaków z jakiejś politechniki, przyuczonych. Dziadek cuda robił, radiostacje ruskie łapał, ale mówił, że nic zrozumieć nie można, bo kryptonimami jadą. Mieliśmy pełną łączność z innymi brygadami OT, bo te też na takim samym sprzęcie jechały. Z wojskiem za to – zero, null. No, było jedno supernowoczesne radio w żbiku rozpoznania. Ale dla odmiany tak nowoczesne, że nikt nie wiedział, jak się je obsługuje. Nasz magik zdołał tyle z niego uzyskać, że działało i można było mieć kontakt z całą brygadą i innymi jednostkami. Mówił, że jakby ktoś mu pokazał, to pewnie byłaby łączność i z wojskiem, ale to radio było jakieś porąbane, prototyp chyba, i nie można się było w nim zorientować.

Następnego dnia okazało się, że mamy zająć pozycję w okolicy Radomia i „przeprowadzić kontratak na prawe skrzydło brygady zmechanizowanej wroga po rozpoznaniu jego pozycji”. Nie bardzo wiedziałem jak, bo z broni przeciwpancernej znowu mieliśmy tylko RPG-7 i jakieś dwie wyrzutnie PPK, ukraińskie podobno czy ruskie. Było czterech ludzi, co je umieli obsługiwać, i razem tymi wyrzutniami mieli stanowić „odwód”. Nas oczywiście zamierzano posłać przodem, w tym mnie z Kaziem Wekiem i Przemasem, czyli Spytkiem, na jeżu. Dodali nam jeszcze dwóch chłopaków, nawet nie wiem, jakie mieli pseudo, ani jak się nazywali, jak to śpiewał u nas organista: „anielski orszak niech ich dusze przyjmie”, kurwa mać…

Przed dotarciem na pozycje trafiliśmy do lasu pod Wilgą. Tam się wyjaśniło, że Brygada przejdzie do Maciejowic, skąd pójdzie zwiad i rozpoznanie na wschód, czyli my. Ale przedtem trzeba się zorientować, bo w okolicy podobno jest jakieś wojsko, i to 10 Brygada Kawalerii Pancernej ze Świętoszowa, czyli leopardy. Nasz wódz więc postanowił się popisać i zaczął szukać ochotnika do pójścia na rozpoznanie i nawiązanie łączności z wojskowymi. Zaraz też zgłosiły się te wszystkie chłopaczki od Kmicica i oczywiście on sam. Bardzo mi to nie pasiło, ta czerwona lampka się paliła, Przemasowi chyba też, bo strasznie się krzywił, ale co robić? Kablować tak bez dowodów? Bo jeden kutas coś powiedział? No tak nie można, myśleliśmy, ale potem przyszło żałować. No ale to był dopiero początek trzeciego tygodnia wojny, jeszcze do końca nie wiedzieliśmy, co ona z ludźmi robi…

Staliśmy w tym lesie długo, noc się zrobiła, tamci nie wracali, w końcu zostaliśmy. Ta noc ładna była, dyżurnymi mnie, Kazia i Przemasa wyznaczyli. Kurdupel, czyli pułkownik, kazał ogniska zapalić… Tak około północy to było. Może godzinę później. W każdym razie nie minęło z pół godziny, a tu nagle od lasu pełnym gazem jedzie terenowy mercedes G-klasy. Mój ulubiony wóz, to się od razu zainteresowałem. Hamuje prawie z piskiem na tym majdanie przed ogniskami. Zaraz za nim pojawił się honker i wypadli z niego żołnierze, a mają te gogle nocne, więc wyglądają jak jakieś robocopy. Z mercedesa też wyskoczyło czterech – znaczy szarże z eskortą – i jeden z nich od razu z mordą: „Kto tu, kurwa, dowodzi tym burdelem?! Co to, biwak harcerski czy, kurwa, grupa rekonstrukcyjna, partyzanci? Zgasić mi natychmiast te ogniska!”. Kurdupel zaraz jak spod ziemi wyrósł i do niego:

– Kto wy w ogóle jesteście i co mi tu będziecie rozkazywać? – I w ten deseń.

– PODPUŁKOWNIKU, wyższych szarżą i stanowiskiem służbowym się słucha! Jak nie chcecie tu mieć zaraz góry trupów, to zgaście zaraz te pierdolone ogniska! – Tak ten najwyższy go rozjechał. Kurdupla przytkało i od razu z mordą do mnie, Kazia i Przemasa:

– Dyżurni, kurwa, zaraz mi zgasić te ogniska!

Szarża każe, to zgasiliśmy, choć mi to chyba mocno gęba ze śmiechu chodziła. A wódz chyba poznał tego, co go obciął, bo się naraz szybciutko zmył, tak że tamci tylko spojrzeli – i już nie mieli z kim rozmawiać.

To jest, owszem, nie mieli z kim rozmawiać, jeśli chodzi o szarże z dowództwa. Bo z oficerów to zaraz podszedł do nich nasz porucznik, nie mam pojęcia, skąd wiedział, pewnie ktoś mu doniósł, że zawodowi przyjechali.

Zaraz jak podszedł, to ten oficer, co naszego wodza tak obciął, przyjrzał mu się i naraz woła:

– Strupiechowski, kurwa, chorąży, co ty robisz w tym burdelu?! – Ale tak z radością… A porucznik mu na to:

– Kurwa, co za spotkanie, panie pułkowniku, kopę lat! – Więcej nie usłyszałem, bo za lasem jak nie pierdolnie! I tak cztery wybuchy, jeden głośniejszy od drugiego, wszystko, co żyło, to się pobudziło i dało ryjem w glebę. Jak wstaliśmy, to jeden z tych oficerów, co przyjechali, major chyba, ciemno było, a oni w moro, mówi:

– No właśnie to my napaliliśmy te ogniska na polu pod lasem, żeby ruscy spuścili wszystko z samolotów tam i nie fatygowali się szukaniem gdzie indziej. Dlatego nas te głupoty, coście zrobili, zdenerwowały. – Aż zimno mi się zrobiło i pomyślałem o naszym wodzu… no, nietrudno zgadnąć, co pomyślałem.

Tymczasem ci zawodowi odstawili merca pod drzewa i zabrali się z naszym porucznikiem do takiego wykrotu jakieś pięćdziesiąt metrów od namiotu. Było ich, jak mówiłem, czterech i mieli czterech żołnierzy eskorty; jeden z nich to był radzik z radiem na plecach. Chyba na wszelki wypadek, żeby mieć jakiegoś żołnierza pod ręką i nie wołać, porucznik kazał mi ze sobą iść. I super, bo się wszystkiego dowiedziałem.

Jak siedli w tym wykrocie, to wypili wszyscy po łyku z manierki za szczęśliwe spotkanie, jak ich czterech było, kierowcy nie licząc, bo ten nie pił. Nie powiem, tych chłopaków z eskorty też poczęstowali, mnie też łyczka dali, dobry był koniak… I zaraz zaczęli, a ja tylko ucha nadstawiałem:

– Chorąży, co ty w tym burdelu robisz? Z emki wyszedłeś?

– Pewnie, że tak, kiepska była wyjątkowo, a jak się te podwyżki zrobiły, to było jeszcze cieniej… Więc gdy mi zaproponowali, że pójdę szkolić do OT z awansem oficerskim, zaliczeniem do korpusu i prawa do emki, to poszedłem. Ale, kurwa, nie tak miało być… puszczałem mimo uszu te chujowe polityczne gadki, ale przecież, kurwa, OT to nie wojsko! Szkoliliśmy ich pół roku i właściwie teraz to jest materiał na pełne szkolenie rezerwy. Wysłać ich na wojnę to wysłać na rzeź… Są tacy, którzy nigdy nie powinni broni do ręki dostać.

– Właśnie, kolego – mówi ten major – kogo wy tu, kurwa, macie?! Jakichś psycholi, dirlewangerowców? – Tu głos zniżył i tak się do tamtego przychylił, że słyszałem tylko pojedyncze słowa – …ogrodnik… cała rodzina… nawet czternastolatce nie darowali, też zgwałcili i zastrzelili, złoto i dolary podobno facet miał… jeden w szpitalu umarł, przed śmiercią powiedział, że jak go męczyli, to ten ich szef mówił, że szlachta teraz nad chamami rządzić będzie.

Tego już nie wytrzymałem i nie zważając na szarżę, walnąłem:

– Kurwa, Kmicic!

– Co mówisz, synu? – od razu spytał ten pułkownik, cienkie miał ucho.

No to ja im opowiedziałem od początku, jak to było z tym pożal się Boże szlachcicem i jak go Przemas odprawił. Przemasa też wezwali i wypytali o wszystko. Odesłali potem, ale mnie zostawili; obu nam powiedzieli, że morda na kłódkę i, jak zrozumiałem, gdy złapią tych skurwysynów, to sąd polowy i kula w łeb albo najbliższe drzewo. Miałem nadzieję, że im się uda… i – jak się okazało później – błędnie.

A potem już było ciekawiej, bo zaczęli o sytuacji mówić, a ja przecież nic nie wiedziałem. Inna rzecz, że oni sami też chyba do końca nie… Okazało się, że wojsko się odgryza ruskim i jakoś się cofa w porządku, moje rodzinne strony stracone, Warmia i Mazury praktycznie też, ale Pomorze i Śląsk się bronią, Mazowsze niecałe zajęte i na razie blokują marsz ruskich dwóch brygad – pancernej i zmechanizowanej – na Kujawy w kierunku na Toruń i Bydgoszcz.

– Kto teraz dowodzi? – spytał nasz porucznik

I wtedy zaczęli się śmiać jak cholera. Taki porucznik w jego wieku, ale w gustliku na głowie, znaczy czołgista, mówi:

– Kolego, my teraz dwa rządy mamy!

Zbaranieliśmy obaj, a porucznik chyba jeszcze bardziej niż ja i spytał tylko:

– Jak to?

– No cóż, kolego – mówi ten starszy porucznik w gustliku – zaraz jak się zaczęło, to nasz wspaniały rząd z prezydentem od razu się zapakowali i dali drapaka. Ale że się bali strącenia ich samolotu przez Rosjan, to postanowili uciec drogą lądową. Wzięli ze sobą eskortę, Brygadę Rezerwy OT, tą napakowaną nowoczesnym sprzętem…

– Aha – mówi mój porucznik – no to już wiem, gdzie spajki poszły.

– Spajki i nie tylko spajki. Rośki kilku wersji, na przykład wozy dowodzenia, które teraz bardzo by się przydały – powiedział major.

– No i tak przedefilowali przez pół Europy, ku uciesze nielicznych i chyba pogardzani przez większość, bo rzadko się chyba zdarza, żeby z walczącego kraju jako pierwszy uciekał rząd w komplecie z prezydentem – mówił dalej ten czołgista. – Przez Niemcy, Francję i Beneluks zajechali do Londynu, o którym, zdaje się, od początku myśleli. A angole udowodnili, że mają poczucie humoru… wiecie, gdzie ich ulokowali? W hotelu Rubens! – mówił dalej porucznik.

Tu mnie zatkało i znowu, nie zważając na szarżę, wtrąciłem, że przecież tam to był rząd na emigracji, ale w drugą wojnę i potem.

– Słusznie, młody. – Pułkownik się zaśmiał. – Dlatego to taki dobry dowcip.

– No i co, chcą z tego Londynu rządzić? – spytał mój porucznik.

– A jakże… – Pułkownik pokiwał głową. – Nawet przysłali mi takiego łachudrę, z pełnomocnictwami jako delegata na kraj, który chciał mi wojskiem dowodzić.

– No i?

– No i drzwi mu pokazałem, mówiąc, że my tu walczymy, rząd mamy i niech spada, bo tchórzy i hotelowych bohaterów słuchać nie będziemy.

– Rząd? Jaki rząd? – Obaj z porucznikiem nie mogliśmy się powstrzymać.

– Jest rząd w Gdańsku, taki zgody narodowej od prawa do lewa, skoro ten powołany w drodze wyborów zdradził i uciekł. I młodzi są w nim, i starzy… Też się kłócą, ale zawsze dogadują i w miarę działa… Słuchamy ich, bo trzeba mieć jaja, żeby teraz w Gdańsku siedzieć.

– Dlaczego?

– Dlatego, że miasta praktycznie już nie ma. Od góry bombowce, opelotka ich tam trochę naskubała, tak ze dwanaście się w zatoce podobno utopiło, od morza rosyjskie okręty…

– Strącili aż dwanaście? – Porucznikowi wierzyć się nie chciało, a i mnie też nie bardzo.

– Może nawet więcej – wtrącił się pułkownik. – Bo to było tak: wiecie, że ta nasza stara fregata od Amerykanów, typu OHP, ledwie się wlokła. Stary okręt, to i maszynownia taka sobie, więcej niż dziesięć, piętnaście węzłów w końcu przestała dawać. Dla okrętu to śmierć. No to paru łebskich chłopaków i techników z MarWoju przerobiło ją na pływającą baterię przeciwlotniczą, a facet, który był scenografem w teatrze w Gdańsku, wymyślił takie maskowanie, że wyglądała jak kawałek nabrzeża, z magazynami. No i Rosjanie się kilka razy narwali, i to solidnie. Spuścili im kilka maszyn i ci, co u nas robili nasłuch, mówili, że ostrzegają się przez radio: na nabrzeżu silne baterie artylerii przeciwlotniczej. Chłopaki się przestraszyli i żeby tego „Kościuszki” nie wymacali, przepłynął pod Hel. Aktualnie podobno udaje przetwórnię rybacką. Żeby było jeszcze ciekawiej, jakieś pistolety po czterdziestce i pięćdziesiątce z rezerwy Marynarki Wojennej przywróciły do służby Błyskawicę. Uruchomili całą maszynownię, dołożyli jakiś radar nie wiadomo skąd i głowicę optoelektroniczną z Radwaru, skombinowali jakieś oprogramowanie, połączyli to i powiedzieli, że działa. A najlepsze, co na koniec wywalili, że mamy nowoczesny okręt artyleryjski. Na szczęście ktoś z głową zakazał im od razu walczyć, mieli pełnić wraz z siłami NATO służbę dozorową pod Bornholmem, co podobno robią z dużym zapałem. Rosjanie wolą Bornholm omijać, bo bałach o tym niszczycielu dotarł i do nich. Boją się, że to jakiś amerykański… O tym wszystkim powiedział nam porucznik z lotnictwa, który przyleciał do nas takim ultralekkim śmigłowcem z Aeroklubu… no i pewnie pójdziemy na pomoc Gdańskowi, może uda się Rosjanom przydepnąć ogon, bo ponoć długi mają.

– A reszta naszej marynarki? – pyta mój szef.

– Naszej marynarki? Nie mamy już naszej marynarki! – odpowiedział czołgista. – Cztery dni przed tym, zanim się zaczęło, okręty wyszły na ćwiczenia. Wszystkie. Na noc miały wrócić do baz wojennych, ale się Ślązak, Miecznik, Kormoran, Albatros, Mewa, Wodnik, rozpoznawcze Hydrograf i Nawigator, hydrograficzne Arctowski i Heweliusz i ten najnowszy, leasingowany okręt podwodny odłączyły i poszły na zachód… potem się okazało, że nakazali im „iść całą mocą do najbliższego portu brytyjskiego i podporządkować się dowództwu Royal Navy”. Czyli wysłano poza kraj połowę Marynarki Wojennej RP. Na szczęście angole nie są głupi, oddali je do dyspozycji amerykańskiemu admirałowi… A starym kobbenom przywróconym do służby nakazali agresywne minowanie i zaatakowanie Rosjan w Kaliningradzie… Orzeł poszedł na agresywny patrol pod bazy rosyjskie. No i mieli chłopcy szczęście, są w Szwecji, o reszcie nic nie wiadomo. Połowy trałowców też nie ma. Orkanom nakazali rajd na Bałtyjsk, podobno ludzie przed wyjściem testamenty pisali. I rzeczywiście, bo wrócił tylko jeden, tak postrzelany że zatonął na redzie Helu. Na NDR-y poluje całe rosyjskie lotnictwo, bo udało im się rozwalić dwie fregaty i niszczyciel. Razem to sporo jednostek Rosjanie stracili, tak prosto im załatwienie naszych nie przyszło. Ale w końcu to ich jest więcej, a nam niewiele zostało. Z lotnictwem lepiej, bo większość zdołała się wycofać do Niemiec i działa z tamtych baz, bo naszych już nie ma, rozwalone w drobiazgi. Ale nasi są jeszcze w powietrzu i Rosjanie to odczuwają… choć niestety nie nad frontem, gdzie mają przewagę jak cholera. Na razie nie wiadomo, co zamierzają zrobić poza zajęciem kraju, tak gdzieś prawie do Odry… Przepraszam, koledzy, ale natura wzywa… – powiedział i oddalił się w zakrzaczenie.

– Skąd żeście go wzięli? Z rezerwy? Przecież ten facet jest w moim wieku albo i jeszcze starszy, i porucznik… łeb na karku ma, ale go nie pamiętam. Skąd on u was? Na leosiach jeździ? – spytał mój porucznik.

Zaczęli się śmiać.

– Kolego – mówi ten pułkownik – to jest taka historia, jaka się tylko w wojnę może przytrafić. Zaraz na początku, pięć dni po wybuchu wojny wysłali Rosjanie brygadę zmechanizowaną na Sandomierz, w kierunku na Kraków i Katowice. W Radomyślu nad Sanem jest most, więc go zaminowaliśmy i wysłaliśmy patrol rozpoznania: dwa humvee ze spajkiem i NSW na drogę Radomyśl–Żabno, bo tamci jakoś zawsze lubią atakować wzdłuż dróg i przesiek. Doszli chłopcy do takiego nasypu w połowie drogi i nagle patrzą – coś drogą jedzie. No to zrobili odskok do lasku po lewej od drogi i czekają. Za chwilę się okazało, że drogą idą: nowy rosyjski transporter kołowy bumierang, potem BMPT terminator i drugi bumierang. Cholera, to już spora siła, zwłaszcza terminator, z tym to i czołg się musi liczyć. Ma cztery pociski typu Ataka i może zniszczyć praktycznie wszystko, co mu na drodze stanie. Wjechali na ten nasyp, a zaraz za nim zaczynały się zarośla – taki niby-las, niby-krzewina. Gęste to było, zbite, na oko bez siekiery nie przystąp. I właśnie z tych cholernych krzaków coś pieprznęło w terminatora! Nawet stu metrów nie było. Od razu widać, że spory kaliber, bo BMPT aż się zatrząsł. Ale ten ktoś zaraz poprawił i nasi już wiedzieli, że czołg. Terminator stanął i zaczął się palić; już było po nim, ale ten dowódca bumieranga zamykającego kolumnę zrobił bardzo głupio, bo zachciało mu się walki, zaczął strzelać i przyszykował PPK. Czołg z krzaków przyłożył mu też dwa razy i to celnie; po tym drugim razie ten bumierang się dosłownie rozsypał. Pierwszy chciał nawiać, ale nasi się nim zajęli. Przywalili mu spajkiem i się zapalił. Nasi poprawili z NSW i kaemów, z lasu też dwa kaemy strzelały. Rosjanie zostali na polu, chyba kilku tylko ocalało.

Patrzą moi chłopcy, a z krzaków wyjeżdża merida! Na zielony mat pomalowany, na wieży na szaro numer 102, a na burtach też szary napis „Rudy” i odciski rąk. Low visibility niby takie… Porucznik, który tym naszym zwiadem dowodził, mówił, że oczy przecierał, bo mu się wydawało, że z niewyspania coś mu się z głową porobiło… Ale nie, za chwilę wyłazi dowódca tych bohaterskich czołgistów i okazuje się, że to chłop po pięćdziesiątce, jak i cała załoga!

– To on? – spytał porucznik.

– Tak, on – potwierdził pułkownik. – To ochotnicy, tacy fanatycy pancerni, sami się przeszkolili, na starych T-34, IS-2, meridzie i na T-72. Chcieli jeździć w grupach rekonstrukcyjnych i udziałem w filmach dorabiać do pensji. Skierowali ich do Mazowieckiej OT, w której, nawiasem mówiąc, wcale nie chcieli walczyć, bo nie lubią polityki, jak sami powiedzieli, a OT potraktowała ich tak: „dziadki jesteście, to uruchomicie nasze czołgi”. Bo się okazało, że OT uruchomiła stare struple – dwa T-34/85, ISa-2M, kilka merid – i przetransportowała do Kopanej. Wyremontowali je przedtem trochę i sobie wyobrazili, że będą na nich walczyć. Tym naszym czołgistom kazali je przyprowadzić pod Sandomierz. Sensu to nie miało żadnego, bez map i łączności do Sandomierza, i po co akurat tam… Ale ci ochotnicy to bystrzy faceci – jeden to był elektronik-informatyk, drugi to dziennikarz wojskowy i ekonomiczny, trzeci chorąży, z wojsk pancernych zresztą, z emki, pracujący w muzeum wojskowym, i czwarty – leśnik. Skombinowali nawet jakieś radio – i pojechali. Aha, przedtem wzięli z magazynu pełną jednostkę amunicji i załadowali na meridę. A ponieważ im się nie podobało malowanie OT, bo błyszczało jak psu jajca, to kupili matową farbę w sprayu i pomalowali cały czołg. Numer zrobili na szaro, że niby gorzej widać, te ręce i napis też… Tyle że zamiast pod Sandomierz ci czterej pancerni trafili do Żabna, bo ich dowódca kompanii z OT nie potrafił czytać mapy i wydał im rozkaz rozpoznania i objechania takim łukiem, aż wylądowali w Żabnie…

– Psa też mieli? – zainteresował się porucznik.

– A tak, mieli nawet wilczura – zaśmiał się major – no i od razu im dali odpowiednie ksywki… Ten tutaj to oczywiście Janek. Jest też i Gustlik, bo ten chorąży jest Gustaw i spod Cieszyna, jest Grigorij, a tu śmiesznie, bo ten elektronik jest rzeczywiście Grześ, pół Gruzin, pół Estończyk. Pół-Estończyk z matki i Rosjan nie kocha, a u nas siedzi już piętnasty rok… Ten leśnik to oczywiście Tomasz i się o to nie obraża, bo faktycznie Tomasz mu na chrzcie świętym dali… no i jest pies Szarik, rzecz jasna.

– Przygarnęliśmy ich – kończył pułkownik. – W OT by pewnie zginęli, a udowodnili, że mają jaja, i to jak arbuzy. Za tą akcję pod Żabnem mają dostać KW, już my tego dopilnujemy. A na razie szkolimy ich na PT-91, bo merida na wojnę nie bardzo się nadaje.

– Panowie, trzeba się zbierać – powiedział nagle major. – Kończy się czas ochronny, Rosjanie za moment wrócą na niebo i będą polowali na wszystko, co się rusza.

– Jak to? – spytał mój porucznik. – Przecież to nie druga wojna.

– Nocą nasi działają z baz w Niemczech i przybysze ze Wschodu nie dają sobie z nimi rady. Nie wszystkie ich maszyny mają pełne wyposażenie do walki nocnej, nie zawsze działa prawidłowo, no i noc należy do naszych. W dzień Rosjanie gniotą nas liczbą. A nasi muszą wrócić do niemieckich baz… podobno Niemcy też biorą po cichu udział w tych patrolach. Zresztą Rosjanie zajęli Przesmyk Suwalski, ale Litwy, Łotwy i Estonii nie ruszyli…

– Aha – mruknął pułkownik – pewnie liczą na rozłam w NATO.

Później dowiedziałem się jeszcze ciekawszych rzeczy – na przykład, że Amerykanie się zbierają i przysyłają nam takie różne wyrazy poparcia i żebyśmy wytrzymali jeszcze dwa tygodnie, to razem damy ruskim łupnia. No i już pomagają, na przykład te systemy plot. S-300, które przekroczyły naszą granicę, „coś” wystrzelonego z zachodniej Polski rozjebało w drobiazgi, a my przecież takiej broni nie mamy. Nawet legł ponoć jeden S-400.

Gorzej, jeśli chodzi o naszych sojuszników z NATO. Tych najbliższych. Węgrzy, Czesi i Słowacy naraz mają jakieś straszne braki na lotniskach, wszystko im przestało działać i żadne samoloty NATO nie mogą tam lądować. Pewnie jak się to wszystko skończy, to Amerykanie się z nimi policzą. Niewiele mogą też pomóc Ukraińcy, chociaż wola u nich jest. Ale separy z ruskimi też im zafundowali uderzenie kleszczowe, jedno na Charków, a drugie w kierunku Naddniestrza. No i z Kijowa przysyłają tylko ochotników. Zresztą batalion ochotniczy z zagraniczniaków bije się pod Gdańskiem i nieźle daje ruskim w kość. Za to u Niemców, Szwedów, Finów i Norwegów mobilizacja, Francuzi też się zbierają, ale jak to oni, powoli i „głównie to robią logistykę”.

Pewnie byłoby więcej tych nowin, ale radzik zaczął wołać, że zaraz świt będzie i trzeba się zwijać, więc posłuchali go i zaczęli się pakować. Przed samym wyjazdem pułkownik z 10 Brygady odwołał na bok naszego porucznika. Blisko byłem, to usłyszałem, co mu klarował:

– Strupiechu, masz dobrych chłopaków, ale kompletnie niewyszkolonych. Pilnuj ich i siebie, bo naprzeciwko masz może nie rosyjską elitę, ale dobrze wyszkolonych zawodowców. Żadnego kozakowania, martwi bohaterowie nikomu nie są potrzebni, zresztą w tej wojnie już i tak ich zbyt dużo. Jak cię przycisną, to żadnej obrony Częstochowy, wyprowadzasz ludzi i wycofujesz się na Śląsk i próbujesz przytulić do naszych ludzi. Uważaj na swojego wodza, już na szkółce miał ksywę „Rycerz”, od zakutego łba. Dla niego szczyt taktyki to bitwa pod Lenino, o Al-Alamajn jeszcze nie doczytał.

Porucznik przytakiwał, a mnie robiło się coraz bardziej łyso. Nie ma co, w niezłe gówno wdepnąłem, a chłopaki ze mną.

Następnego dnia rano ruszyliśmy pod Maciejowice i tam mieliśmy się przegrupować do ataku. Ale żeby wiedzieć, co i kiedy atakować, trzeba mieć pewność, gdzie wróg jest, a o tym nasz kurdupel zdaje się miał bardzo blade pojęcie, więc postanowił dowiedzieć się tego od nas, to znaczy wysłać zwiad. I tu się okazało, że nie ma kogo wysłać. Jedyny kierowca żbika został zabrany przez kawalerzystów, bo – jak się okazało – był zawodowym wypożyczonym tylko do OT. Zdziwiłem się wtedy bardzo, bo na papierze stało jak byk, że kierowcą żbika jestem w razie czego ja! Problem w tym, że ja nigdy w tym wozie nie siedziałem, a co dopiero nim powozić… Major, zastępca naszego wodza, uprosił odchodzącego plutonowego, żeby mi dał „kilka lekcji”. Powiem szczerze, jakbym u wuja nie nauczył się prowadzić wszystkiego, co ma silnik i koła, to niewiele by z tego wyszło. A tak po godzinie zacząłem się mniej więcej orientować, a po dwóch jakoś tam powozić. Ale z duszą na ramieniu.

Wszystkie te przygody spowodowały, że siedzieliśmy do popołudnia w lesie pod taką wsią, która nazywa się Polik. O piętnastej kazali nam się zbierać z patrolem; mieliśmy iść na Oronne i sprawdzić, co się tam dzieje. Wiadomo było, że ruscy pójdą na Dęblin przejąć most. Nasz wódz wyobraził sobie, że „uderzymy im na skrzydło”. Nie podobało mi się to wszystko… Jakoś miałem złe przeczucia, ludzie po lesie się rozleźli, jak w jakimś obozie cygańskim, jeden się goli, inny śpi pod drzewem, jeszcze inni radia usiłują słuchać, reszta gdzieś łazi, nie wiadomo, dokąd mamy iść, jakby wszyscy czekali, że pojedziemy i powiemy: „Tam jest wróg” i wtedy wszyscy ruszą z pieśnią na ustach do boju… Na dodatek wyraźnie słyszałem nad głową brzęczenie, i to niejedno. Porucznik też słyszał, bo zrobił się nerwowy. A tu jak na złość żbik nie chce odpalić. Przemas i Kazio „Wek” już siedzą w wozie, inni załoganci przyszykowani pod sosną, a tu dupa. Starter kręci i nic. Wlazłem pod stanowisko kierowcy sprawdzić kable, koledzy chcieli mi pomóc i też wleźli… Wtedy się zaczęło.

Kiedyś czytałem taką książkę science fiction; główny bohater, komandor jakiejś ziemskiej floty, walczył przeciw obcym. I kiedy zaczęła się bitwa z ich przeważającymi siłami, padło takie zdanie: „I otwarły się przed nim wrota piekieł”. Wtedy się z tego śmiałem, no bo skąd autor może wiedzieć, jak wyglądają wrota piekieł, nigdy tam nie był i nie będzie, chyba że po śmierci. Teraz wiem, że to prawda, piekło właśnie tak wygląda.

Las eksplodował. Był jednym wielkim ogniem, który tryskał ze wszystkich stron. Latały w nim płonące gałęzie, a nawet całe konary. I chyba metal, dużo metalu, bo wyglądało to jak błyszczący deszcz, ale padający na boki i czasem do góry. Płomienie były wszędzie. Dziwne – nie słyszałem huku. Słyszałem tylko jakieś dzwonienie obok i kogoś, kto się modlił: „Zdrowaś Maryjo, łaskiś pełna”. Ja sam nie czułem nic. Poza tym, że wokół był sam żar i starałem się nie oddychać, żeby nie spalił mi płuc. Nie wiem, ile to trwało. Zegarek mi stanął i miałem wrażenie, że wszystko na świecie też się zatrzymało. Czułem się dziwnie. Te płomienie były wszędzie, tak że nawet nie widziałem, gdzie się zaczynają i kończą. Żbik chybotał się jak drewniana komórka w czasie burzy. Jeszcze kilka błyskawic, znaczy płomieni, i… cisza? Nie, nie cisza, bo nic nie słyszałem. Zorientowałem się, że w ręce ściskam medalik z Matką Boską Kodeńską. Dostałem go od matki, gdy ruszałem na wojnę. Pradziadek miał go w 1920 roku, miał wtedy piętnaście lat i walczył z bolszewikami. Czy to znaczy, że się modliłem? A to dzwonienie? Spojrzałem w bok. Kaziowi jeszcze latała szczęka, Przemas trząsł się cały jak dziecinna zabawka ze sprężyn.

Wyczołgaliśmy się spod żbika. Coś zaczynałem słyszeć… coś? Rany boskie, to było jedno wielkie wycie i jęk! Może dobrze, że na początku trochę ogłuchłem, patrzyłem tylko. Najlepiej chyba wyszedł ten, który spał pod drzewem. Miał w piersi kawał żelastwa, ale twarz spokojną. Nie zdążył się obudzić i poszedł do Pana Boga. Jego szczęście, bo inni tyle go nie mieli. Z tych, co słuchali radia, została jakaś masa krwawo-biało-zielona. Wolałem się nie przyglądać. Ten, który się golił, nie musi już tego kończyć, bo nie miał połowy głowy. Trzech nadziało się na gałęzie. Nawet nie wiedziałem, że takie coś jest możliwe. Z tych dwóch, co mieli z nami jechać, zostały z jednego piersi i głowa, z drugiego nogi. Reszty nie było. Może się chłopaki na Sądzie Ostatecznym pozbierają. Jeden odpoczywał pod drzewem. Nawet spokojny był, kałacha luźno trzymał, tyle że nie można się było dowiedzieć kto, bo mu głowę ucięło. Normalnie, u szyi, jakby kat z toporem się na niego zamierzył.

Z lasu wyszedł porucznik. Cały tylko trząsł się jak paralityk i miał całkiem białą twarz. Pomyślałem, że sam pewnie mam taką.

Ktoś tam się trząsł i płakał. Porucznik podszedł do niego, zobaczyliśmy na spodniach moro rozlewającą się szeroką plamę. Zsikał się ze strachu. Nie było to nic śmiesznego, lej po wybuchu był jakieś dwadzieścia metrów od niego.

– Wstań, skończyło się – powiedział porucznik jak do małego dziecka. Ten podniósł zapłakaną twarz i jak dziecko spytał:

– Panie poruczniku, a jak oni wrócą?

Co można było na to odpowiedzieć?

Najgorsze były martwe twarze. Tylko ten pod drzewem miał normalną, ale na tych, którzy je jeszcze mieli, było coś takiego… strach, ale taki, jak to się mówi, zwierzęcy. Lekkiej śmierci nie mieli, oj, nie. Z tyłu coś się paliło i słychać było krzyki… O Jezu…

Dziękuję za fajkę. Już nie palę, ale kiedy sobie przypomnę ten las… Bo oni do mnie przychodzą. W nocy, we śnie. Patrzą na mnie tymi martwymi oczami, nie mają głowy, rąk i nóg, powbijane w nich te odłamki, tak jak wtedy. Słyszę ich głosy: „Widzisz, Rysiek, zginęliśmy, ale jesteśmy… Ty żyjesz, więc może nam powiesz dlaczego? Po co była ta nasza śmierć?”. I patrzą na mnie te szklane oczy… Wtedy budzę się z krzykiem. Tak będzie i teraz. Nie chcę więcej mówić. Zadzwonię, kiedy już będę mógł.

WIZYTA DRUGA

No i widzi pan, panie majorze, musiał upłynąć prawie miesiąc, zanim się do pana zebrałem. Tak sobie myślę, że pan to ma zajęcie. Psycholog wojskowy w amerykańskiej armii… Pan ciągle słucha tych opowieści. Jakiś facet, który stracił kumpli, widział, jak umierają, zwala tę taczkę gnoju u pana na podwórku… Jak pan z tym żyje? Podziwiam, bo od czegoś takiego można zwariować.

Nie musi pan mi przypominać, na czym skończyliśmy. Ciągle jesteśmy w lesie.

Polik nie skończył się na gradach i artylerii, bo to one tak nas w tym lesie urządziły. Ruszyły czołgi i BWP, a niedużo nas zostało. Dowodził major, bo pułkownik gdzieś zniknął. Transportu nie mieliśmy, na ocalałe stary załadowano rannych i kazano im jechać na Antoniówkę Świerżowską, bo tam był w okolicy prom przez Wisłę. Tymczasem my mieliśmy zatrzymać czołgi.

Nie powiem, próbowaliśmy.

Jak już wspominałem, ruscy atakowali wzdłuż przesiek i po drogach leśnych, lasem nie bardzo. Nawet wiem, z czego to się wzięło. Lasem nawet do czołgu łatwiej podejść z PPK albo i granatnikiem, postawić miny. No i w Poliku też tak było.

Żeby zająć stanowiska obronne, trzeba było wyjść ze środka tego przeklętego lasu. Wyszliśmy i od razu zobaczyliśmy, że idą. Widać było z daleka, bo przesieka i droga leśna szły trochę pod górę. Czołgi rozwijały się w linię, wszerz całej drogi, między nimi były BMP-3 i szły… powoli, ale widać było, że będą bardzo szybko. Zbyt szybko jak dla nas, bo nie było już czasu na żadne kopanie stanowisk czy choćby lisich nor, po prostu każdy znalazł w lesie coś dla siebie. Ja przywarowałem z RPD w wykrocie z boku drogi. Zmieściliśmy się w nim wszyscy trzej: ja, Przemas i Kazio. Chłopaki zataszczyli jeszcze dwa zapasowe magazynki, za co byłem im wdzięczny, bo sam RPD z jednym magazynkiem ważył tak z dziewięć kilo, a tu jeszcze te bębny…

Ruscy chyba wiedzieli, że gdzieś tu jesteśmy, ale dziwna rzecz, nie spieszyli się ze strzelaniem. Potem powiedział mi w Rammstein ranny czołgista, że to się nazywało „nie chcę straszyć, tylko niszczyć”. No i udało im się.

Zaczęli, dopiero jak podeszli gdzieś tak na pół kilometra. Waliły w las i czołgi, i te BMP. Celnie na ogół i kogoś z naszych na pewno sięgnęli, ale chłopaki zareagowali przytomnie. Obsługa tych ukraińskich wyrzutni PPK trafiła w drugi czołg na drodze. I chyba do niego mierzyli; właśnie w drugi, nie w pierwszy. Ten T-80 stanął i zablokował przejazd, zrobił się mały korek, bo tam było wąsko, musieli go omijać i wtedy druga wyrzutnia rozwaliła następny T-80. Teraz już do lasu strzelały wszystkie czołgi, zwłaszcza prowadzący, na T-72B3, tak na oko. I to chyba on trafił tę pierwszą wyrzutnię, ale sam się nadział na drugą. Ta go posłała do piekła razem z załogą. Najpierw się zatrzymał i zadymił, ale lekko, a potem buchnął taki wielki ogień! Pewnie poszedł automat ładowania i zapas im wywaliło. Nikt nie wyszedł, załoga się spaliła.

Na tę drugą wyrzutnię zamierzył się jakiś BMP-3. Wyszedł przed inne BWP, jako lżejszy wyprzedził czołgi i zaczął walić w las, w miejsce, gdzie prawdopodobnie chłopaki z drugą wyrzutnią stali. Po drodze był taki mały garb i zaczął na niego podjeżdżać; pomyślałem nawet, że jak wejdzie, to chłopaki z wyrzutnią są załatwieni na mur, bo będzie miał ich z góry. Ale zanim się na ten garb wdrapał, to nagle oberwał z RPG. Prosto w odkryte podwozie. I stanął. Tak jak zatrzymany robot. Nikt z niego nie wyszedł. Pozabijał ich ten granat z RPG czy co?

Ale chłopak, który załatwił tego BMP, niedługo się cieszył. Z prawej strony szedł czołg, chyba T-90. I po prostu grzmotnął z armaty, dokładnie pod drzewo, pod którym, zdaje się, był ten nasz strzelec. Jeśli natychmiast nie uciekł, to go rozmiotło na drobne, bo blisko było, poszło od razu parę drzew, razem ze sporym kawałkiem gruntu. Ale chyba nie uciekł, bo potem nikt się do tego BMP-3 nie przyznawał, znaczy załatwił go ten ruski czołg.

Naraz zobaczyłem dwóch kamikadze. Tak nazwaliśmy ochotników, którzy szkolili się do akcji z granatami na czołgi. Widziałem te granaty. W skrzynkach, jeszcze oryginalnych ruskich, z napisami wykonanymi bukwami. Nazywały się RGK-3M, a ci ochotnicy mówili, że mają tak silny ładunek kumulacyjny, że załatwia każdy czołg. Ruski też, choć oczywiście były robione na zachodnie.

Ci dwaj chcieli, żeby było jak na szkoleniu. Wyskoczyli z krzaków prosto pod pierwszy lewy czołg z kolumny – na moje oko T-90, albo T-90A. Tak tygrysem wyskoczyli i od razu pad, żeby ich czołg wziął pod podwozie. Pierwszy wszedł, ale drugi się spóźnił i wpadł na pancerz. Próbował jeszcze ten swój granat jakoś rzucić przez wieżę na silnik, ale z jadącego obok czołgu, chyba T-80U, skosili go z wieżowego PKT. Ten drugi jednak przeszedł przez czołg, ale kiedy poderwał się do rzutu granatem, rozwaliła go seria z BMP-3, który jechał z tyłu.

Zza następnych krzaków wyskoczył jeszcze jeden i rzucił się pod ten sam T-90 – jako pierwszy z lewej stanowił dobry cel. Zobaczyłem coś nieprawdopodobnego – ruskich czołgistów albo ktoś ostrzegł, albo sami się zorientowali, dość, że ten szybko w końcu jadący T-90 zrobił skręt w miejscu! Wydawało się, że spod czołgu usłyszałem krzyk, ale to pewnie było złudzenie – w tym piekle nie usłyszałbym nawet, jakby Pan Bóg ogłosił koniec świata.

Drugi kamikadze z pary był ostrożniejszy. Przyczaił się pod krzakiem, przepuścił nadjeżdżający T-80U i rzucił od tyłu granatem. Gdyby trafił dokładnie w pokrywę silnika, może i coś by z tego było, ale trafił pod wieżę. Granat nawet wybuchł i na wieży pojawiła się wielka, czarna plama. Ale czołg jechał dalej, a kamikadze zabiła seria z działka z BTR-80, których kilka jechało z tyłu.

Ja broniłem Ojczyzny, to znaczy siałem z RPD. Tyle tylko, że to był złom do dupy, a nie broń. Po dłuższej serii się zacinał. Dwa razy Przemek naprawił mi go szwajcarskim scyzorykiem. W końcu zobaczyłem, że trzeba strzelać bardzo krótkimi seriami, tylko ściągnąć spust i odpuścić. Wtedy ten pierdolony złom jakoś strzelał.

Nie miałem tak naprawdę celów, no bo co może uszkodzić karabin maszynowy w czołgu? To nie druga wojna, żeby strzelać w wizjer kierowcy i liczyć, że się trafi. Ale ruskie czołgi miały sporo wyposażenia na wieży – reflektor systemu aktywnej podczerwieni, czujniki systemu Sztora czy Arena… liczyłem, że choć jeden raz w coś trafię, jeśli będę strzelał dostatecznie celnie i gęsto. No to obrabiałem im wieże, a nie bardzo mnie widzieli, bo nasze stanowisko strzeleckie, czyli po prostu wykrot, był mocno z lewej tej pancernej kolumny. Koledzy wspomagali, znaczy walili z AKMS-ów też w okolice wież i też obrabiali te BMP-3 i BTR-80.

Najpierw ruscy nas olewali – mój kaem i kałachy chłopaków nic dla nich nie znaczyły. Potem chyba musiałem trafić i coś uszkodziłem, bo nagle trzy czołgi z lewej strony kolumny obróciły wieże w naszą stronę i… O Matko Boska, oni w nas celują! Zerwaliśmy się do biegu, ale w tym momencie wystrzelili. Trafić nie trafili, bo i nie byłoby tej rozmowy, ale te trzy wybuchy wyrzuciły nas w powietrze, potem cisnęły nami o glebę i sponiewierały jak kotami, które dostały się do pralki.

Leżeliśmy chwilę… potem każdy sprawdził nogi i ręce… całe, podnieśliśmy się powoli na kolana… Ruscy rwali przez las. Od głównej drogi odchodziła mała przesieka z drogą leśną i wiedzieliśmy, że to jest skrót. Myślałem, że szkoda, bo jeśli ruscy w nią wejdą, to szybciej będą w Dęblinie. Popatrzyłem wtedy, że Kazio śmieje się jak wariat i zaciska palce, jakby kibicował.

– No wjeżdżajcie, barany, wjeżdżajcie… taka ładna dróżka, prosto dla was… – mówił.

Myślałem, że mu odbiło, bo kiedy rzeczywiście na tę leśną drogę wjechało kilka czołgów i BMP, zaczął się śmiać jak jakiś porąbany. Ale za chwilę usłyszałem kilka huków i ostrych trzasków. Nie widziałem tej leśnej drogi, bo zaraz zakręcała, ale zobaczyłem dym i że coś się tam pali.

– Zasadzka? – spytałem Kazia.

– Jaka tam zasadzka… – on na to. – Miny! Przeciwczołgowe, sami zakładaliśmy! Przeciwpiechotnych też kilka jest, więc jak ci kolesie wysiądą ze swoich bryczek…

Faktycznie, za chwilę rozległo się kilka wybuchów, nie tak głośnych jak poprzednio, bardziej przypominających granaty, ale wyraźnych.

– No, nadziali się i na to! – Kazio był wyraźnie zadowolony.

– Szkoda, żeście tych min na głównej drodze nie położyli – odezwał się Przemek.

– Nie dało rady – Kazio posmutniał – tych przeciwczołgowych tośmy mieli sześć, przeciwpiechotnych – tak z dziesięć. Trzeba było wybierać, gdzie postawić.

Spojrzeliśmy z Przemkiem na siebie. Ledwo sześć min przeciwczołgowych! No, to się w głowie nie mieściło.

Naraz się zorientowaliśmy, że chyba jesteśmy w lesie ostatni. Na głównej drodze stały dwa czołgi i zamiatały lufami po lesie – pilnowały widać, żeby ich kumplom na przesiece nikt nie dobrał się do tyłka, bo stamtąd było słychać ryk silników i jakieś wrzaski. Chyba chłopaki dobrze położyły te miny i spowodowały korek.

Na nas trzech to było stanowczo za dużo. Odskoczyliśmy w las, na zachód, licząc, że przedostaniemy się do Wisły i trafimy na swoich. Nawet nie musieliśmy za bardzo kombinować, bo zaraz trafiliśmy na resztki naszego oddziału i porucznika. Szli w kierunku przysiółka pod wsią. Chłopaki znaleźli dwie ciężarówki z platformą, porucznik wypisał kwit, że rekwirujemy; był najwyższy stopniem, bo major zginął. Załadowaliśmy rannych – było ich tylko kilku, reszta chłopaków od razu pod trawnik poszła. I tak zaczęliśmy się przebijać na Antoniówkę. Przedtem jeszcze się policzyliśmy. Było nas osiemnastu. Osiemnastu z trzystu ludzi, czyli całego 3 Batalionu Mazowieckiej Brygady OT. Co stało się z batalionem 1 i 2 – nie mieliśmy pojęcia.

Na tym chciałbym skończyć. Za wiele twarzy, za dużo mi się przypomniało. Znowu kilka dni nie będę spał. Przepraszam, ale zadzwonię do pana, jak trochę się pozbieram, i wtedy opowiem, co działo się dalej.

A – jeszcze jedno. Zapomniałem opowiedzieć o pułkowniku, naszym wodzu Mazowieckiej OT, ale dopiero teraz się dowiedziałem. Otóż godzinę przed samym atakiem, który nas tak rozpieprzył w lesie, nasz wielki wódz wszedł na deskę z gwoździem, przebił sobie but i duży palec u nogi. Gwóźdź był ostry, zardzewiały i stary jak diabli, w dodatku pewnie w czymś unurzany, więc wódz jako ciężko ranny został ewakuowany na tyły. Psim swędem dostał się potem do Londynu i tamtejszy rząd odznaczył go Krzyżem Walecznych za „bohaterską obronę pod Maciejowicami”, przy której ta małpa w ogóle nie była…

WIZYTA TRZECIA

Dobrze, że ten las mamy już za sobą. Na Śląsku powojowaliśmy, choć nie od razu. Na początku zapowiadało się kiepsko, żeby nie powiedzieć fatalnie.

A właśnie na Śląsk chcieliśmy się przebić. Zgodnie zdaje się z tym, co w lesie pod Wilgą powiedział naszemu staremu ten pułkownik od pancernych. I nawet niedaleko musieliśmy się przebijać… pod Buskiem trafiliśmy na patrole Śląskiej Brygady OT. Ich dowódca, też porucznik, powiedział, że nie jesteśmy pierwsi. Już dotarli do nich inni rozbitkowie z Mazowsza. Tak samo zresztą jak z Małopolskiej OT, którą najpierw ktoś ustawił razem z wojskiem pod Sandomierzem, żeby blokowała ruskich, co jakąś tam głowę i nogi miało, a potem nagle, kompletnie bez sensu, jakiś inny polityczny chujek wycofał pod Bochnię, „bo musi bronić królewskiego miasta Krakowa”. Oczywiście ruscy ich obronę obeszli, zaszli po skrzydłach i rozbili – po cholerę bronić miasta, i to na wysuniętych pozycjach pod nim? No i teraz Ślązacy zbierają to, co zostało z nich i z nas, a ruscy podobno zastanawiają się, czy iść do Krakowa, czy od razu na Katowice… Sama Śląska OT też, co dziwne, nie współdziała z wojskiem, bo nie ma z nim łączności. I też sami nie wiedzą, co dalej i jakie będą rozkazy. Stara śpiewka…

Tymczasem, co dziwne, ruscy się zatrzymali. Wzięli Kraków, ich dowódca, generał Goriunow, zwiedził Wawel. Oczywiście zaczęli mu się podlizywać tacy, co mówili o sobie, że „zawsze byli narodowcami i realistami”, ale „stanęli obecnie po stronie nagich faktów, które oznaczają kontynuację myśli endeckiej i współpracę z Wielką Rosją”… cokolwiek by to oznaczało. Nie powiem „zdrada”, bo to wielkie słowo. Ale to było małe skurwysyństwo.

Tymczasem nas, ku powszechnemu zdumieniu, skierowano do Częstochowy. To jest myśmy się zdziwili, dziwiło się wojsko i każdy normalny się dziwił. Ale tego, kto wydał taki rozkaz, za chuja pana nie można było znaleźć. Po prostu do Częstochowy i kropka. Przerywając tym samym połączenie z 34 Brygadą Pancerną, artylerzystami z 23 i przeciwlotnikami z Zielonej Góry, którzy bronili Śląska i których sporo stało gdzieś koło Katowic. To wszystko było nie do pojęcia.

Częstochowa wyglądała… dziwnie. Jak skrzyżowanie cyrku, bazaru i amerykańskiego filmu o drugiej wojnie światowej. Po pierwsze, przez miasto przewalały się tłumy. Wszyscy na Zachód, na Zachód. I te szmerki, te opowieści o bolszewikach i co-to-oni-by-zrobili-jakby-mnie-dorwali. W większości była to bzdura, bo prawie każdy z tych, co opowiadali, był takim sobie człowieczkiem, szaraczkiem, nikim ważnym i ruscy mogliby go najwyżej zabić śmiechem. Ale atmosferka się robiła i gęstniała.

Po drugie, jeszcze w życiu nie widziałem w jednym mieście tylu ludzi w mundurach, którzy nie byliby wojskowymi. Jakieś Lasy Państwowe, Straże Graniczne, Służby Celne i mnóstwo gości w galówkach MON-u, ale nie zawodowych, tylko z OT. No i masa facetów w garniturkach, babek, żon, matek, kochanek i zwykłych kurew. Nie, nie mylę się, kurwy też były, i to w dużej liczbie, koło Liwu były dwa burdele znane w okolicy i sporo tirówek, wie się takie rzeczy.

Prawdziwych żołnierzy było najmniej. Spieszyli się wszędzie, nie odpowiadali na pytania, mieli na sobie zakurzone, czasem brudne moro i często nie tyle jechali, ile przemykali się wszystkim, co wojskowe i ma koła lub gąsienice, w sobie tylko znanym kierunku.

W tym wszystkim najlepiej żyło się tym, co to na poczekaniu można było dostać u nich nawet żyrafę, a z poczekaniem – komplet strojów zakonnych i bullę od papieża. Lepszą nawet od prawdziwej. Towarem najbardziej chodliwym były benzyna i ropa. Paliwo i smary miało tylko wojsko, na asygnaty. Niektórzy na tę straszną tułaczkę na Zachodzie chcieli wywieźć nie tylko własne tyłki, swoje małżonki czy dupy, ale też pół chałupy. Czymś to trzeba było przewieźć, więc handel lewymi asygnatami kwitł i z rąk do rąk przechodziło złoto, dolary, euro i sporo biżuterii. Wojskowi potem powiedzieli, że przez to kurewstwo wyciekło ze składów jakieś dwadzieścia procent paliw i smarów. Przemek powiedział, że tak pewnie wyglądały Zaleszczyki w 1939 roku. Nie wiem, muszę o tym poczytać, bo sporo widziałem, ale nie wszystko rozumiem. Chyba w ogóle muszę sporo poczytać, cholera.

Bywało i strasznie. Od razu pierwszego dnia, żebyśmy się przypadkiem nie nudzili, zrobili z nas Służbę Regulacji Ruchu. Nikt z nas nigdy tego nie robił, ale jak dowództwo każe… krótko mówiąc: godzinne przeszkolenia i jazda na ulice. A tam się napatrzyliśmy.

Ludzie szli… źle mówię, ciągnęli! Wylewali się po prostu z ulic i znikali na tych drogach, co prowadziły na Zachód. Mężczyźni, kobiety, dzieci. Całe rodziny, bo większość jednak czymś jechała, czasem samochodem byle jakim, co to widać, że kupionym u Niemców, czasem całkiem niezłym, pewnie na kredyt. Ciężarówki też jechały, ale niewiele. Zwykle półciężarówki, mikrobusy, czasem ciągniki z przyczepami. Były nawet wozy konne. Wszystko to zapchane, paki nawet na dachu. Widać zabierali najcenniejsze rzeczy. Patrzyliśmy na nich, a oni nie patrzyli w oczy, tylko gdzieś tam do przodu, pewnie na ten Zachód, gdzie starali się uciec. Był w tych twarzach jakiś taki… upór, taki, wie pan, „padnę, ale będę szedł”.

Przez to wyglądali jak jakieś roboty. Mało było rozmów. Milczeli, jechali, szli. Takie same obrazki oglądaliśmy w telewizji kilka lat temu. Wtedy szli tamci. Z Syrii, Iraku i stamtąd, gdzie była wojna. Mieli takie same twarze. Podobno szli podbić Europę. Wtedy byli nawet u nas w Liwie tacy, co święcie w to wierzyli, bo szło dużo mężczyzn, i to młodych. Mówili, że uciekają przed przymusowym poborem do wojska, ale my im nie wierzyliśmy. Nie chcieliśmy ich wpuścić i nie wpuściliśmy. A teraz… może ktoś nas nie wpuści. Powie, że teraz to Polacy idą zagarnąć, podbić i trzeba się przed nami chronić. Już Anglicy chcieli się przed nami chronić, to może teraz będzie tak samo?

Zaraz się okazało, że nie tylko ja o tym myślałem.

– Okazuje się, że Pan Bóg potrafi przyłożyć i nie czeka, żeby się rozliczyć z kretynami – Kazio powiedział przez zęby. – Nie chcieliśmy wpuścić tych, co uciekali, mówiliśmy, że „moja chata z kraja”, to teraz sami musimy uciekać i czekać, czy ktoś nie powie, że i jego chata z kraja, a jacyś polscy uchodźcy go gówno obchodzą.

– Mogą zrobić obozy na granicy. W końcu takie były dla Syryjczyków. Ale fakt, jedno jest pewne, z Polakami nikt się pieścić nie będzie – odpowiedział Przemek.

– Coś mało młodych facetów. Jak szli Syryjczycy i ci inni przez Europę, to ich było dużo – zauważyłem.

– U nas nie muszą uciekać przed wojskiem. Zresztą, pewnie byli tacy, co uciekli najszybciej – parsknął Kazio.

– Diabli wiedzą. – Przemek się zachmurzył. – Ja bym tak rodziny nie zostawił.

Pewnie byśmy dłużej o tym gadali, gdybym w tłumie nie wypatrzył znajomego. Pan Kowalczuk, sąsiad spod Liwu, jechał swoim nowym caterpillarem z dwoma przyczepami, jedną mniejszą, z takim hardtopem, wyraźnie do mieszkania, drugą z plandeką z gratami.

– Panie Kowalczuk! – krzyknąłem. – Panie Bogdanie!

Zobaczył mnie i co dziwne od razu się z kolumny wyłamał i zjechał na bok, do nas.

– O, co za spotkanie, jak na zamówienie. – Wyraźnie się ucieszył. – Rysiu, a ja właśnie miałem ciebie wypatrywać, bo mnie twoi o to prosili!

Od razu pomyślałem, że coś się stało, ale akurat to spotkanie oznaczało dobre nowiny.

– Jak tylko się zaczęło i ty poszedłeś – mówił pan Kowalczuk – to twój wuj przyjechał do rodziców i powiedział, że wszystko przyszykował, spakował i mają się z nim zabrać. Odszykował tę scanię, co to wiesz, klient mu dwa miesiące temu zostawił, załadował, co mógł, i przed dom twoich rodziców zajechał. Matka się wzbraniała, ale ojciec i wuj ją przekonali i zaczęli się pakować, wszyscy razem z twoją siostrą. Akurat my się zbieraliśmy, to pomógł i na odjezdnym powiedział: „Bogdan, wypatruj Ryśka, a jak go znajdziesz, to powiedz, że jedziemy do brata, pod Poznań”.

Ucieszyłem się, i to bardzo, bo wiedziałem, że rodziców z domu i końmi by nie wyciągnęli, a jeśli wuj to zrobił i ich ewakuował, to, kurczę, świetnie. Nie muszę się o nich bać, zwłaszcza o Bożenkę – moją młodszą siostrę, która miała siedemnaście lat. Przecież słyszałem niejedno, co się u nas działo z dziewczynami i kobietami w czasie drugiej wojny, jak ruscy Niemców wypędzali.

Przemek wyjął fajki, poczęstował pana Bogdana. Nam też podał. Zapaliliśmy.

– A wy tu… w tym gorszym wojsku, znaczy w Obronie Terytorialnej. – Kowalczuk się zaciągnął. – Niefajnie, bo tym razem ruscy sprzęt mają dobry i ostro idą. Ale od nas chyba wszyscy do tej formacji poszli.

Trudno było nie zauważyć, bo każdy z nas miał na łbie ten stalowy garnek wz.67 z orłem bez korony, moro każde z innej wsi; najgorzej Kazio, bo dla niego starczyło tylko tego komunistycznego – nieużywanego, ale w rzucik. Ja byłem w czymś, co nazywali moro leśne, a Przemek w takim nowym, wyglądającym jak amerykańskie. Odwrotnie było z butami – Kazio miał desanty, takie ciemne i stale wyglądające jak brudne, bo były matowe, ja – nowe buty, co się nazywały kupczaki, a Przemek – jeszcze komunistyczne opinacze.

– Grzesiek i Wojtek poszli? – spytałem, bo to byli synowie starego.

– Poszli – pokiwał głową – i Miłka w Warszawie z tej swojej szkoły pielęgniarskiej.

Tu mnie zatkało, bo w Miłce, bardzo fajnej i w ogóle, się kiedyś zabujałem, i to na poważnie. Chodziliśmy nawet ze sobą, ale powiedziała mi pewnego razu: „Nie gniewaj się, Rysiu, jesteś dobry chłopak, ale ja chcę czegoś więcej. Nie zostanę w tej dziurze i wyjeżdżam do szkoły pielęgniarskiej do Warszawy, a tak naprawdę to marzę, żeby studiować medycynę”. Smutno mi było, pewnie. Ale tak po prawdzie to się Miłce nie dziwiłem i nic do niej nie miałem, no bo kto młody chciałby się zakopać w takiej dziurze jak Liw? Nawet i ja po tej grantologii miałem większe ambicje, tylko swoim starym o tym nie mówiłem. A z Miłką zostaliśmy w przyjaźni.

– Synowie pana poszli, ale pewnie wielu uciekło. Takich na przykład hipsterów – zagadnął Kazio.

– Hipsterów? – nie zrozumiał pan Bogdan.

– No takich chudych, w tych obcisłych spodenkach i sweterkach, takich szpanerów – tłumaczył Przemek.

– A, takich! Ale nie wiecie, jak to w Siedlcach było, boście przed wojną wyjechali – powiedział Kowalczuk.

– Nie wiemy, bo z Warszawy jesteśmy albo spod Warszawy – Kazio chciał być dokładny.

– Tym bardziej. A było tak: jak się rozeszło, że wojna i ruscy idą, to zaraz rano przed WKU, tym na Wałowej, kolejka się ustawiła na pół Piłsudskiego. I dziewczyny stały, i chłopaki ze wsi, i dresy, i tacy miejscy w gajerach i ci husterzy…

– Hipsterzy – poprawił Kazio.

– Niech będzie hipsterzy. – Kowalczuk był zgodny. – Całe WKU ich spisywało i jeszcze ludzi do tego ściągnęli, ale jak zaczęli rano, tak skończyli o trzeciej. Potem wyszedł taki gruby major i woła: „Dziewczyny i chłopaki, nikt z was kontaktu z wojskiem nie miał i trzeba was szkolić. Jeśli nie zmieniliście decyzji, to o dwudziestej pierwszej na dworcu kolejowym macie być i ze sobą zabrać…” i wymienił takie rzeczy jak bielizna, pasty do zębów, buty drugie, no taka wyprawka na drogę. Co się okazało o dziewiątej na dworcu? Nie dość, że przyszli, to powiedzieli kolegom i koleżankom, by też się zjawili! Całe okolice dworca były zapchane. Ale kolejarze się znaleźli, podstawili pociągi, osobowo-towarowe, z jednymi i drugimi wagonami. Na bocznicy już po ciemku zaczęli ich ładować, po cichu, bo ruscy już latali. Te wagony pasażerskie dziewczynom odstąpili, sami się do towarowych załadowali i pojechali pod Szczecin się szkolić. Chłopcy mi przekazali, przez lotników co u nas byli, że dojechali cało i właśnie się szkolą.

Popatrzyliśmy po sobie, bo w tę opowieść trudno uwierzyć. Ale to nie był koniec, bo z przyczepy rozległ się głos:

– Bogdanku, a dlaczego my się zatrzymali?

Zobaczyłem, jak wychodzi starsza pani, matka pana Kowalczuka.

Baliśmy się jej jako dzieci, bali się i dorośli, bo choć do kościoła chodziła co niedziela, pierwsze kwiaty Pannie Maryi pod figurę przynosiła, to wszyscy mówili że jest szeptuchą, wiedźmą, i jej podpaść to jakby ukręcić sobie sznur na szyję, głowę w niego włożyć i stanąć na stołku. A tutaj sama wyszła. Może i z osiemdziesiąt lat miała, może więcej, ale tego widać nie było, prosto się trzymała jak świeca, oczy miała błyszczące i przewiercała nimi każdego człowieka na wylot.

– Toż to Rysio Nowaków z kolegami – od razu poznała. – W wojsku, chłopcy, jesteście, jak trzeba teraz. – Popatrzyła na nas, spojrzała w niebo, zachmurzyła się nagle i dodała: – Chodźcie no, chłopcy, ku mnie. Wojna jest i złe trzeba odwrócić, a ono nad wami.

Posłusznie podeszliśmy, a ona najpierw zbliżyła się do mnie. Spojrzała w niebo, zaczęła coś szeptać, jakby modlitwę, ale jej nie znałem. Potem wyjęła z torebki różaniec i nakreśliła mi nim trzy krzyże – na czole, na ustach i na piersiach. Na koniec kazała uklęknąć i nakreśliła mi krzyż na głowie, mówiąc: „Niech ciebie Pan Jezus, Maryja Panna i wszyscy święci, święty Krzysztof i święty Jerzy, patroni wojowników i bezpiecznej podróży w opiece mają i ode złego jako od nieprzyjaciół i ognia, powietrza i wody ochronią, taką ci opiekę daję w imię Ojca, Syna i Ducha Świętego”. To samo chłopakom zrobiła, a Przemek oddał jej swoje fajki, bo mu szepnąłem, że starsza pani „pairoska” czasem lubi zapalić.

Każdemu na koniec coś powiedziała, tak na ucho. Nie wiem, co szepnęła chłopakom, każdy swoje słowa zachował dla siebie, ale te skierowane do mnie pamiętam do dzisiaj:

– Będziesz w obcym kraju, nim się ta wojna skończy. Dobry dla ciebie będzie ten kraj, przyjazny. Szczęście swoje w nim znajdziesz, ale jednej rzeczy dopełnić musisz: kiedy tam będziesz, dostaniesz ubranie. W kieszeni znajdziesz pieniądz z cyferką „5”. Ten pieniądz musisz do pierwszego kościoła na ofiarę oddać…

– Katolickiego kościoła? – chciałem się dowiedzieć.

– Chrześcijańskiego kościoła, któregokolwiek – przestrzegła pani Kowalczukowa.

– Ech – westchnął Przemek, kiedy już odjechali – dla mnie to błogosławieństwo pani Kowalczukowej warte wszystkich obrazków świętych i różańców Częstochowy.

I trafił w punkt, sam bym tego lepiej nie ujął.

Wieczorem pierwszego dnia ukazał nam się ciekawy widoczek. Naraz spod ziemi wyrosła żandarmeria wojskowa, wstrzymała ruch na ulicy, to była chyba aleja Wyzwolenia, i usłyszeliśmy łoskot. Powiedziałem: „Czołgi idą”. I rzeczywiście, tylko na początku szedł rosiek z masą anten – pewnie wóz dowodzenia. Za nim sześć leopardów, po dwa, potem sześć zmodyfikowanych PT-91, też po dwa. I na koniec osłona plot – dwa poprady i zestaw artyleryjski, chyba nawet loara. Te modyfikacje były trochę dziwne; wydaje mi się, że trzy to były polskie abramsy, czyli PT-16. Staliśmy na zakręcie przy takiej dużej ulicy, gdzie dalej był hipermarket, teraz pusty. Zrobiło się trochę ciasno, zwolniły te wszystkie wozy i zobaczyłem, że w drugiej szesnastce w wieży siedzi porucznik, ten spod Wilgi.

– Chłopaki – mówię – znajoma twarz, to ten stary porucznik, o którym wam opowiadałem!

Zasalutowałem mu na dwa palce do hełmu, on już miał nie gustlika, tylko taki hardtop, jak mają Amerykanie. Uśmiechnął się, widać poznał, i też odsalutował, a tu naraz Kazio krzyczy:

– Ale ja go znam, to mój sąsiad z bloku, z klatki! – I zupełnie nieprzepisowo: – Cześć, panie redaktorze!

Porucznik podniósł rękę, tak jak kierowcy, żeby pokazać, że słyszy, i też pozdrawia, PT-16 zawinął na zakręcie. Zobaczyliśmy jeszcze na burcie biały napis „Rudy” i odciski dłoni oraz chyba psich łap. Nie przysiągłbym, ale numer albo koniec tego numeru to 102. Podjechał następny – i tyle żeśmy go widzieli.

– Jajcarze – powiedział Przemek.

– Suszy mnie strasznie. Wy byście się czegoś nie napili? – odezwał się Kazio zupełnie nie na temat, ale poczuliśmy, że właśnie nas też suszy, i to solidnie. Jak na komendę sięgnęliśmy do manierek, a tam pustka.

Przyzwyczailiśmy się do kawy ogólnowojskowej, czyli zbożowej. Nie była zła, bo rozgrzewała, a zimna pragnienie gasiła nie gorzej niż jakiś sprite z lodówki. Nie wydzielali, mogliśmy wypić jej sporo, toteż zawsze braliśmy pod korek i dotąd wystarczało. Manierki mieliśmy solidne – wz.37, takie na trzy czwarte litra, aluminiowe, z futerałem z jakiegoś zielonego filcu, wyglądające jak granaty. Ale cały dzień chodzenia po ulicach Częstochowy zupełnie je wysuszył.

Oczywiście nie mogliśmy na nic liczyć do czasu powrotu na kompanię, czyli gdzieś tak za godzinę, półtorej. A pić się chce… i do roboty nic, bo ruchem teraz zajmują się wojskowi żandarmi, nie my, i puszczają następne małe oddziały.

Ryzyk-fizyk, popatrzyłem na wielkie pudło częstochowskiego M1, teraz opuszczone.

– Chłopaki, może tam pójdziemy? Pewnie i tak nic nie ma, ale może jakaś zapomniana butla mineralnej gdzieś tam zalega? – powiedziałem kumplom.

Kaziowi oczy się zaświeciły, bo widać było, że faktycznie strasznie go suszy, Przemek powiedział: „Czemu nie?” – i poszliśmy.

M1 w Częstochowie wyglądał dokładnie tak jak wszystkie M1 w całej Polsce: wielka, biała hala jak te fabryczne, z neonami i kilkoma wejściami. Już dochodząc do niej, zobaczyliśmy, że coś jest nie tak – z supermarketowego neonu wielka pierwsza litera „A” rozbita i przekręcona zwisała w dół na kilku śrubach. Weszliśmy ostrożnie i bokiem, trochę z duszą na ramieniu – czort wie, kiedy taka litera się urwie, a zostać przygniecionym przez neon i uznanym za szabrownika – dyshonor straszny. No bo kto by uwierzył, że weszliśmy tylko po wodę?

Całe M1 wyglądało tak, że naprzeciwko wejścia był wielki supermarket, po prawej – sklep z elektroniką, jeszcze bardziej po prawej – supermarket budowlany, ale nie taki wielki jak zwykle. Po lewej były ciuchy i buty, a zupełnie z tyłu jakiś sklep sportowy. Kiedy się już weszło, za plecami miało się długą galerię handlową ze sklepami z perfumami, ciuchami, dżinsami, kosmetykami, fast foodem, telefonami komórkowymi, bankiem, znowu butami – nawet sklep ze stanikami.

W środku było gorzej, niż sobie wyobrażałem. Jakby przez centrum przeszło stado wściekłych pawianów. W sklepach tylko niektóre szyby były całe. Na podłodze leżały jakieś buty nie do pary, walało się szkło z potłuczonych flakonów perfum, rozprute foliowe torebki ryżu i kaszy, pomieszane z potłuczonymi butelkami z jakimś syropem, szkłem z flaszek po wyborowej i innych wódkach, rozdeptanymi butelkami PET… Unurzane w tym zalegały na podłodze małe dżinsy i staniki – widać rabusiom nie pasowały.

– Jak zwierzęta, kurwa, jak zwierzęta… – powiedział ze wstrętem Przemek i podniósł dżinsy, w które ktoś wbił mesel ze sklepu. – Widać po to, aby nikt już z nich nie skorzystał. Kazio znalazł przewrócony bankomat, do którego wyraźnie starano się dobrać wszystkim, co sklep budowlany miał na składzie. Nie udało się – wielki żelazny słup był poobijany i powgniatany, ale nikt go nie otworzył.

Ja sam widziałem karton z damskimi majtkami, do którego ktoś walnął wielką kupę, chyba w bezsilnej złości, że na nic mu się taki towar nie przyda… To, co tutaj rabowało, gorsze było od najbardziej zapitego menelstwa w największej dziurze w Podlaskiem.

– Nie podnoście niczego z podłogi, cholera wie, kto tutaj te sklepy rozpruwał, można jakiegoś syfa dostać! – zawołał zaniepokojony Kazio.

Ani nam to było w głowach. Po tym, co zobaczyliśmy, straciłem nadzieję, że znajdziemy cokolwiek nadającego się do jedzenia czy picia. Mimo to weszliśmy do supermarketu.

O dziwo, bałagan i syf był tam mniejszy, widać szabrownictwo wiedziało, po co idzie. Oczywiście pierwsze poszły alkohole – zostały puste półki i trochę stłuczonego szkła po flaszkach kolorowej i czystej. Obok dział napojów. Jednak po wypiciu wina i gorzały hieny miały pragnienie, bo wszystko wychlały albo wyniosły. Na oko półki były czyste, ale… czy wszystkie?

W wakacje pomagałem w sklepie ciotki, miałem więc pewne doświadczenie. Zacząłem szukać na poziomie kolan. Wlazłem pod regał. No i odkryłem zapomniane dwie butle ice tea półtoralitrowe z fabrycznymi, nienaruszonymi korkami. To już było coś. Kazio bardzo uważnie je obejrzał, niemal obwąchał i stwierdził, że nawet kilkudniowy kurz jest na nich autentyczny. Zdobyliśmy na kosmetykach karton chusteczek, przetarliśmy jedną butelkę napełniliśmy manierki. Druga powędrowała do plecaka na zaś. I już spokojniej kontynuowaliśmy wędrówkę.

Owoce to ona przyniosła niewielkie. Na przetworach znaleźliśmy cztery przeoczone puszki ze smalcem z boczkiem i cebulką, ponoć „żołnierskie”, jakiś makaron w pudełkach, trochę lepszych zupek w koncentracie i gorących kubków, a na koniec ogromną puszkę tuńczyka w oliwie. Samego mięsa, jak przeczytałem na etykiecie, było tam kilogram. Puszka była dobra, nieruszana, termin ważności zachowany, ale po cholerę nam kilo tuńczyka? Przemek był jednak nieugięty.

– Bierzemy – powiedział. – Na handel się przyda. – I zapakował puchę do mojego plecaka.

Miałem dzień odkryć, bo znalazłem na dolnym regale rozpruty sześciopak piwa, z którego zachowały się trzy dobre puszki półlitrowe. Nie pogardziliśmy nimi, a Kazio powiedział złośliwie, że przydadzą się do zapicia tuńczyka. Przemek nawet okiem nie mrugnął i powiedział tylko, że jeszcze mu podziękujemy za tego tuna. I tak wędrowaliśmy dalej.

Spożywczak, rzecz jasna, był wymieciony do cna. Kazio tylko miał przy regale małą przygodę, bo spadł mu na głowę karton z jajkami. Na szczęście się nie porozbijały, bo sam zapach mógłby nas zabić. Ale przy okazji dokonał ciekawego odkrycia – znalazł cztery puszki z dżemem. Puszki, nie słoiki! Z kolei na przemysłowym Przemkowi udało się wypatrzyć długie opakowanie bateryjek R6. Było tam dwanaście sztuk. Doszlusowały do plecaków.

Doszliśmy tak do ściany i już mieliśmy zrobić zwrot do wyjścia, kiedy zauważyłem małe uchylone drzwi. Na sto procent prowadziły na zaplecze. A bywały tam ciekawe rzeczy, o czym zaraz kumplom powiedziałem. Nie, nie kasa. Na cholerę kasa w wojnę? Wybraliśmy się walczyć czy kraść? Chodziło o to, że na zapleczu sklepów często składowano towar, który zdjęto z półek, bo miał na przykład rozerwane opakowanie, czy był jakimś „seso”, które nie szło, a trzeba było coś z tym zrobić. Słowem mogły być tam rzeczy bardzo przydatne. Bez wahania zaczęliśmy przeszukiwanie. Szczęście uśmiechnęło się do Przemka – znalazł rozdarty karton snickersów. No super! Mnie zaciekawiły szafki. Nic w nich nie było, ale przy największym biurku – chyba kierownika – szafka miała zamkniętą szufladę. Po cholerę? Przemek rzucił, że może jest tam kawior. Kazio odpowiedział, że lepsza byłaby szynka konserwowa. Pomagając sobie prętem z regału, wyłamaliśmy szufladę.

Wewnątrz były dwa kartony. Jeden szarozielony, z fantazyjnymi falami i napisem „Ardbeg Corryvreckan” z butelką zero siedem i szklanką, chyba z kryształu. Drugi, czarnobrązowy, z napisem „Hennessy XO”, obrazkiem XVIII-wiecznego żołnierza i wewnątrz najbardziej odjechaną flaszką alkoholu, jaką widziałem: robiona na starą, z liśćmi i owocami winogron. Przemkowi opadła szczęka.

– Chłopaki, czy wiecie, na co trafiliśmy? – spytał tak na jednym oddechu. – Za to można teraz dostać… no, prawie wszystko, łącznie chyba z giwerą i nabojami!

Zapakowali komisyjnie oba pudełka z flaszkami do mojego plecora, przerzuciwszy tuńczyka do Kazia. Kto by tam szukał alkoholu u Nowaka?

Tak wzbogaceni wyszliśmy w dobrych humorach z supermarketu i poszliśmy dalej na zwiedzanie. W butach, pogardziliśmy klapkami, ale za to znaleźliśmy dziesięć par skarpet. Na wojnie to prezent od losu. W ciuchach Kaziowi udało się po pół godzinie bobrowania odkryć T-shirty. Trafiły się nawet trzy na nasze rozmiary.

Poszliśmy do marketu budowlanego, na dział z narzędziami. Nie liczyliśmy na wiele, ale i tak poszło nieźle. Dwa składane noże monterskie, latareczki LED i dobre kombinerki były fajnym dodatkiem do naszej zdobyczy.

Został nam już tylko sklep RTV i AGD. Wiedzieliśmy, że tam będą tylko puste półki i ruina. Kazio mówił coś o zajrzeniu na zaplecze, ale ostudziłem go uwagą, że tam to zwykle jest sprzęt wybrakowany, zepsuty albo do serwisu. Ale weszliśmy.

Można się było tego spodziewać: puste półki i gołe ściany. Chłopaki przetrząsali sklep od każdej strony, nawet łażąc na czworakach. Ja patrzyłem po zapleczu; myślałem nie tyle o sprzęcie, ile o bateriach. Sprzęt może by się gdzieś znalazł, baterie trudno zdobyć, więc mogły się przydać. Ale to Przemek z Kaziem dokonali największego odkrycia.

– Rysiek, zejdź tu do nas! – zawołał spod półki Przemek. – Albo nam się wydaje, albo tu jest jakieś pudełko.

Zszedłem szybko na parter. Fakt, coś tam było. Próbowałem to ruszyć, ale cholerstwo wklinowało się między półkę a wspornik regału. Nie ma co, tu trzeba było sposobem.

To było jak w grze RPG, gdzie łazisz po opuszczonych podziemiach, znajdujesz jakieś przedmioty i musisz je zabrać ze sobą, bo inaczej nie ukończysz zadania. Znalezione kombinerki okazały się bezcenne. Dwie odkręcone śruby, dziesięć minut mocowania się ze wspornikiem i miałem w rękach pudełko opakowane jeszcze sklepową białą taśmą. To była zdobycz dnia – tranzystorowe radio Sony XDR-S40. Czarne, nieduże, z cyfrową regulacją, ustawianiem stacji w automacie i ręcznie, z pamięcią, na baterie paluszkowe i na sieć. Przemek szybko wyjął baterie i włożył do kieszeni. Radio się zaświeciło i zaszumiało. Działało! To było coś – na noc zaplanowaliśmy poszukanie wieści z kraju i ze świata. Spakowaliśmy wszystko i zadowoleni wyszliśmy z M1, na wszelki wypadek bocznym wyjściem. Zbytnia ostrożność, zauważono by nas pewnie, gdybyśmy wyjechali czołgiem. Wróciliśmy akurat na czas, bo wojskowi żandarmi już się zwijali, a nam została jeszcze godzina tej głupiej regulacji ruchu. Przetrwaliśmy ją, trochę się nudząc i popijając sobie brzoskwiniową ice tea z półtoralitrowej butelki.

Najpierw jednak poszliśmy do „regionów kuchennych”, jak je nazywał Kazio. Kuchnią, aprowizacją i w ogóle zaopatrzeniem innym niż gaciowe i sprzętowo-amunicyjne dowodził sierżant. Był, owszem, podwładnym kwatermistrza, ale ten miał tyle na głowie, że szef garkotłuków był, kurde, jak cesarz. Było kilku kucharzy z cywila – co ciekawe, wszyscy służyli w rozpoznaniu i jakby wpadli w jakieś gówno, to dodatkowo zostalibyśmy bez żarcia – a reszta to służby. Kuchenna robota miała jedną wielką zaletę: można się było nażreć do woli. Kartofli, bo nic innego nie było.

No, znaczy od czasu do czasu coś bywało, na przykład konserwy rybne, które wszyscy nazywali „pancernymi” albo „zemstą Pomorza”, bo nie wiedzieć czemu były z tak grubej blachy, że noże do niezbędników z trudnością je otwierały, śledzie, jakiś pasztet, o których krążył dowcip, że to pasztet zajęczy. A czemu? Bo „kto go zje, ten zajęczy”.

No, tak źle nie było. Ale oczywiście nie widywaliśmy żadnego mięsa poza rzadko spotykanymi konserwami typu „salceson”, „turystyczna”, „ostrołęcka” czy czasem, ale to bardzo rzadko „gulasz angielski”. Chociaż coś tam gotowano. Na obiady była „zupa na winie”, czyli z tego, „co się nawinie”. Ale zjadliwa. Na drugie zwykle coś mącznego i ziemniaczanego – kluchy, pyzy, placki i tym podobne, zwykle kraszone cebulą podsmażaną na oleju. Śniadanie to był „pancerny”, kawałek margaryny i dwa kawałki komiśniaka. Kolacja – podobnie, czasem trafił się śledź, jak na obiad nagotowane było więcej, to i resztki drugiego dania z gęstym sosem. Gęstym, bo było w nim więcej mąki. Ale nikt nie narzekał. W końcu to wojna. Zresztą, jak się okazało, było nam aż za dobrze, bo w Częstochowie staliśmy garnizonem. Wkrótce miało się żarciowo pogorszyć, ale o tym potem.

Tak opowiadam o tym, żeby oddać koloryt, bo w porównaniu z tym, co się później działo, Częstochowa to jednak były wojenne wczasy.

Sierżant przyjął nas jak wszyscy sierżanci.

– Fedaini, kurwa mać, przyszli? Bojownicy tysiąca bitew? – zapytał. – Jak w sprawie śledzia, to poszli won. Takiego dostałem i taki miał być.

– Panie sierżaaaancieeee – Przemek celowo przeciągnął – jest interes do zrobienia. Duża w pierun puszka tuńczyka, taka kilogramowa.

– Szaber? – Sierżant nadął się jak purchawka. – A wiecie, wojownicy, kurwa, z Bożej łaski, że jak szaber, to mam pełne prawo skonfiskować i wuj z waszego interesu?

– No i, kurwa, widzisz, widzisz – Kazio naskoczył na Przemka, specjalnie mocno teatralnie. – Mówiłem, zeżryjmy sami, bo nikt nam nie uwierzy. A ty się na jakieś wymiany uparłeś i chuj teraz będziemy mieli!

O, to sierżanta zainteresowało. Bardzo zainteresowało.

– No a skąd macie kilogramowego tuna? – zapytał, nie mówiąc już nic o szabrze.

– Garniturowiec z Krakowa. Poszły mu oba koła w takim nowiutkim SUV-ie BWM – rozwijał opowieść Kazio. – SUV ciężki jak piorun, sam nie dałby rady, ludzi nic nie obchodziło, że stoi, chcieli mu tylko brykę zepchnąć na pobocze.

– A wy co tacy samarytanie? – sierżant zrobił się podejrzliwy.

– Ech, panie sierżancie, żeby pan widział, jaką miał córkę… i jak płakała, i prosiła – wsparłem Kazia. – A była jak Jessica Alba.

– E tam, jak Kristen Stewart – wtrącił się Przemek.

– Kristen Stewart, jaka tam Kristen Stewart? Ty wszędzie widzisz Kristen Stewart. Rysio ma rację, jak Jessica Alba! – zapewnił Kazio, mrugając do mnie.

– I wy tak mu tego BMW żeście postawili? – sierżant już prawie to kupił.

– No, postawiliśmy – powiedział krótko Przemek.

– I za to ten łosoś? – upewnił się sierżant.

– Tuńczyk. – Kazio jak zwykle był bardzo dokładny.

– Chuj, tuńczyk… tylko tuńczyk? Eee… to wy tani kupcy jesteście. – Sierżant się zaśmiał.

– No, może nie tylko – powiedziałem.

– O tym, kurwa, to ja nie wiem i nie chcę wiedzieć. Ale jak który przyjdzie na służbę najebany… – zawiesił głos.

– Pan sierżant to od razu o gorzale. – Przemek udawał obrażonego. – Powiedzmy konserwa…

– Mięsna? – Zaczęło się konkretnie.

– Mięsna.

– To wy jednak tacy frajerzy nie jesteście. A ten tuńczyk?

– Nie lubimy. Chcemy wymienić. Tuńczyk jest w oliwie, kilogram czystego mięsa.

– Aha. I co za to chcecie?

– Gulasz angielski. Według wagi: tyle gulaszu, ile tuńczyka.

– Ile tam tego tuna jest, mówicie? Kilogram? No to za to dostaniecie trzy gulasze angielskie. Pasi?

– Panie sierżancie – Przemek wciąż udawał obrażonego – gulasze angielskie znanej firmy Pikok, jakie mamy na stanie, to trzysta gramów czystego mięsa z tłuszczem. Trzy puszki to dziewięćset gramów. Tuna ma kilogram. To gdzie nasze sto gramów?

– Nie bądź taki cwany. Jak dam cztery, to tracę dwieście gramów. Zrozumiano?

– A czy ja powiedziałem, że te sto gramów to musi być gulasz angielski?

Sierżant chwilę się zastanawiał.

– Dobra, cwaniaki: trzy gulasze angielskie i pasztet podlaski. Sto pięćdziesiąt gramów. To moje ostatnie słowo. Pasi teraz?

Przemek udawał, że się zastanawia.

– Pasi, jak najbardziej! – powiedział.

Przybili z klaśnięciem. Sierżant poszedł do magazynku i przyniósł trzy gulasze angielskie marki Pikok i pasztet podlaski. Przemek wyjął z kaziowego plecaka tuńczyka. Puszka została przez sierżanta wręcz obwąchana i dokładnie obmacana. Inspekcja wypadła zadowalająco i konserwa wylądowała w magazynie.

– A słuchaj… szeregowy… skąd taki talent masz do targowania? – zapytał nagle.

– Ojciec miał firmę. Handlował z Arabami, u niego się nauczyłem. – Przemek pojechał po bandzie.

Sierżantowi oczy zrobiły się jak pięć złotych. Pokręcił głową, zamykając magazynek, ale mówić już nie był w stanie.

Odeszliśmy na bezpieczną odległość i dopiero potem mogliśmy zacząć się śmiać. Przemek miał rację. Tuńczyk się opłacił. Poszliśmy na kwaterę schować nasze łupy.

A tak w ogóle, to czy ja opowiadałem o naszych kwaterach? Nie? No to teraz będzie śmiesznie. Trochę. Bo na wojnie tak już bywa, że czasem jest śmiesznie, a czasem strasznie.

Na początku, jeszcze w Podlaskiej OT, wszyscy w czasie szkolenia i potem, już po mobilizacji, spaliśmy w tych dużych wojskowych dziesiątkach, znaczy namiotach. Tak też mieliśmy pójść do boju. Problem w tym, że dziesiątki mają metalowy szkielet, ciężkie są jak cholera i nieporęczne, czyli trudne do przewiezienia. No to wymyślono naprawdę bombę: na ostatnie szkolenie przyjechał facet, ponoć partyzant z drugiej wojny. Pasowało, bo gość wyglądał na co najmniej osiemdziesiąt lat i niezłą demencję. Powiedział, że „w czasie wojny pierwszą ofiarą padają tabory” i takich luksusów jak namioty na wojnie nie ma. Mamy więc o namiotach zapomnieć, a brać przykład z leśnych, czyli partyzantów z drugiej wojny, i nauczyć się budowy oraz kopania ziemianek. Zaraz nam zresztą o tych ziemiankach zrobił wykład i potem mieliśmy na ten temat szkolenie. Niektórzy oficerowie śmiali się z tego, mówiąc, że to nie rok 1944 i nie będziemy się chować po lasach, skoro te już nie chronią. Ale jednak nauczyli nas budowy tych ziemianek i jeszcze dziś potrafiłbym taką wykopać. Prawda, że od początku nie uśmiechało nam się w nich mieszkać i też uważaliśmy, że na cholerę nam ta nauka, skoro naszymi atutami ma być nie tyle chowanie się po lasach, ile atak i manewr.

W Mazowieckiej OT panowały inny szyk i moda – dziesiątki, owszem, były, ale wiadomo też, że po ruszeniu do walki mamy je zostawić cywilom z OC, bo „te namioty to garnizony”, a my przecież nie będziemy kwaterować w garnizonach… Zamiast tego były pałatki, przy czym każdy miał swoją, i dwie rurki. Nietypowo, łączyło się po trzy, zamiast po dwie, i z dodatkiem drążków miało się coś takiego jak trzyosobowe indiańskie tipi. Na trzeciego wzięliśmy Kazia i tak łatwiej było się zakumplować.

Po Poliku, kiedy trafiliśmy do Śląskiej OT, znaleźliśmy się w krainie obfitości: po pierwsze, 10 Brygada kwaterowała po szkołach i biurach, a na wsiach po chałupach i stodołach, po drugie, ci, dla których brakło miejsca, dostali bardzo fajne namioty. Nam jako nieetatowym też dostał się taki niemiecki namiot: oliwkowy, czteroosobowy, lekki, bo ważący niecałe sześć kilogramów, na aluminiowym stelażu. Miał i przedsionek, i wewnętrzny tropik; trochę przypominał igloo Eskimosów. Nie był wysoki – ledwo metr dwadzieścia pięć, ale dało się w nim swobodnie siedzieć, a nie tylko leżeć w śpiworze. Worek transportowy, do którego się go składało, nosiliśmy na zmianę. Przeszedł z nami całą wojnę i ani razu nie nawalił, nawet w największe deszcze i grad. Rozkładaliśmy go na kompanijnym empe, gdziekolwiek ono było. Trochę taki dom w miniaturze, lubiliśmy go. W końcu nawet żołnierz musi mieć swój dom… jakiś dom, jakikolwiek. Nawet na chwilę, bo na wojnie idzie zwariować.

Nikt się nam nie wpieprzał, mimo że dowódcy plutonów do innych chodzili. A, bo zapomniałem powiedzieć – na Śląsku inaczej było też z bronią. W Podlaskiej OT, gdzie byliśmy z Przemkiem, broń i amunicja jeździły z nami na kompanijnych samochodach. Może to i źle, bo dzięki temu urwały się od nas te ONR-y z Białegostoku, i to uzbrojone. No i przetrwało takie coś jak banda Kmicica.

Z kolei w Mazowieckiej OT było w drugą stronę – magazyny broni, wydawanie przez upoważnionego oficera, sprawdzanie, czy jest załadowana i rozładowana, regulaminy użycia – jak przyszło co do czego w Poliku, to byliśmy w stanie walczyć tylko dlatego, że nasz wódz miał wielkie plany uderzenia ruskim na skrzydło. Gdyby nie to – moglibyśmy w nich rzucać kamieniami.

Na Śląsku było jeszcze inaczej. Każdy miał swoją broń etatową, zapisaną, na nią dostawał płyn do czyszczenia i codziennie była kontrolowana. Były też godziny z bronią, czyli czyszczenie i sprawdzanie, ewentualnie można było pójść do rusznikarza; był jeden taki chłopak, też rezerwista, w cywilu zajmował się bronią w muzeum wojska. Ale giwery miało się przy sobie i każdy dbał o swoją. Nie miało się za to do niej amunicji! Wydawana była tylko na służbę albo jeśli ogłoszono pogotowie bojowe. Służba oznaczała jeden pełny magazynek, ale w pogotowiu bojowym było pestek na trzy magazynki, więc staraliśmy się skołować dodatkowe dwa, żeby luzem nabojów nie nosić. Ale ładowało się samemu i po służbie czy odwołaniu pogotowia też samemu trzeba było rozładować. Sarkali na to Ślązacy, ale nam po regulaminowych cyrkach z amunicją i bronią w Mazowieckiej OT wydawało się to po prostu rajem.

Oczywiście, bywało że dowódcy kompanii złośliwie sprawdzali u tego czy tamtego broń, nie dawali mu żyć, czepiali się jak pijany płotu. Nas jednak omijanon, my już walczyliśmy, oni nawet prochu nie powąchali, chyba że na strzelnicy. No i Przemek oraz Kazio mieli gadane, potrafili odpowiednio opowiedzieć, co się z nami działo, więc mieliśmy u chłopaków szacunek. Po prawdzie to czasem nie poznawałem tych zdarzeń z ich opowieści, ale Kazio twierdził bezczelnie, że tak być musi. Bo historia musi był gładka, płynna i zajmująca, a niekoniecznie prawdziwa. W każdym razie dzięki temu poza służbą mieliśmy sporo luzu jako stare wojsko i nam to bardzo odpowiadało, zwłaszcza że chcieliśmy wykorzystać te nasze zdobycze z popołudnia.

W namiocie podzieliliśmy wszystko na porcje i schowaliśmy do sporego dołu, naszej spiżarni. Zrobiliśmy taki pod przedsionkiem namiotu, wymościliśmy dwoma starymi wiklinowymi koszami i przykryliśmy deską oraz pokryciem podłogi z przedsionka. To pomysł Kazia – rzeczy się nie psuły, były schowane, a dostęp do nich nadal był łatwy.

Została nam rzecz najważniejsza – radio. Niby sprawdziliśmy je jeszcze w M1, ale licho nie spało… może dlatego porzucone, że zepsute? Krótko mówiąc napaliliśmy się mocno, bo od czasu tego biwaku w nocy pod Wilgą nie wiedzieliśmy nic, co się na świecie dzieje, a w Wiśle sporo wody już upłynęło.

Radio dostał w swoje ręce Przemek jako gość po politechnice. Założył baterie, włączył. Działało. Była nawet instrukcja, jak ustawiać stacje. Przestawił na wyszukiwanie ręczne, mówiąc, że chce wyłapać newsy, bo zbliżała się już dwudziesta, więc można było liczyć na dzienniki. Zaczął szukać tych najbardziej znanych stacji. Jedynka – cisza. Dwójka – to samo. Trójki w eterze nie było. Przeszukiwanie komercyjnych dało ten rezultat, że na częstotliwości Zetki usłyszeliśmy szum, jakieś komendy czy pogaduszki po rosyjsku i popiskiwanie.

– Morse – powiedział Kazio. – Cholera, za szybko idzie, nie jestem tak dobry, żeby odczytać, w dodatku chyba po rosyjsku.

– Znasz alfabet Morse’a? – spytał Przemek trochę zdziwiony. Też się zdziwiłem. Kiedyś to była podstawa. Ojciec służył w wojsku za komuny właśnie w łączności i potrafił jeszcze całe frazy wybijać Morse’em na stole. Nie zainteresowałem się tym i kiepsko. Błąd, jak nic by się teraz przydało. Obiecałem sobie, że kiedyś się tego nauczę.

– Znam. Rosyjski też znam. Ale nie aż tak biegle, żeby tłumaczyć z komunikatów Morse’em. Na to trzeba się w Rosji urodzić. To najwyższa szkoła jazdy – powiedział z żalem Kazio.

Przemek w tym czasie cały czas ustawiał częstotliwości na wyświetlaczu. Przez szumy coś się przebijało, prócz tego rosyjskiego rozpoznaliśmy jakaś niemiecką stację, dość wyraźną, pogaduszki w nieznanym i śmiesznym języku – Przemek powiedział, że to czeski – lekcję angielskiego dla cudzoziemców, fajną muzyczkę (chyba Radio Luxembourg – mruknął Przemek) i tak przejechaliśmy 97 MHz. I wtedy nagle w namiocie rozległ się słaby, ale czysty głos po polsku:

– Tu mówi Londyn dla słuchaczy w Polsce. Tu mówi Londyn dla słuchaczy w Polsce. Nadajemy wiadomości. Premier rządu polskiego na uchodźstwie spotkał się dzisiaj z premierem rządu Wielkiej Brytanii. Ze strony brytyjskiej napłynęły zapewnienia o pomocy dla legalnego rządu RP oraz Armii Krajowej. Wkrótce zostaną uruchomione dostawy broni i wyposażenia dla kraju. Prezydent USA przesłał premierowi rządu polskiego wyrazy solidarności i zapewnił o przygotowywanej akcji zbrojnej w celu odparcia rosyjskiej agresji na Polskę. Obecnie nadamy przemówienie ministra obrony narodowej, skierowane do żołnierzy w kraju.

– „Oficerowie i żołnierze! Stan spraw w kraju budzi mój najżywszy niepokój. Przy obecnej sytuacji na froncie konieczna jest walka, nie zawaham się użyć tego określenia, niejednokrotnie do ostatniego obrońcy. Niestety, część oddziałów nadal znajduje się w stanie rozproszenia oraz buntu przeciwko legalnej władzy RP. Oficerowie i żołnierze! Waszą powinnością jest unieszkodliwić wichrzycieli, aresztować oficerów niewykonujących rozkazów rządu RP na uchodźstwie oraz poddać swoje jednostki rozkazom ministra obrony narodowej w Londynie. Obecnie brzmią one następująco: «W celu zachowania substancji wojskowej rozkazujemy oderwać się od przeciwnika. Odwrót mają zabezpieczyć wydzielone pododdziały, które po wykonaniu zadania mają przejść do konspiracji. Pozostałe jednostki mają w porządku wycofywać się do granicy Niemiec. Po jej przekroczeniu, zgodnie z porozumieniami w ramach NATO, dowódcy jednostek mają zażądać natychmiastowego transportu do portów północnej Francji, skąd żołnierze wraz z wyposażeniem zostaną przewiezieni do Anglii, gdzie będą oczekiwać na powrót do kraju wraz z sojusznikami z NATO – armią brytyjską i amerykańską. Oddziały Obrony Terytorialnej mają natychmiast przejść do konspiracji i oczekiwać dalszych rozkazów. Polacy! Przed nami godzina próby i oczekiwania, ale wierzę, że przetrwamy ją zwycięsko»”.

– Tu mówi Londyn dla słuchaczy w Polsce. Nadaliśmy przemówienie ministra obrony narodowej. Powtórzenie naszego serwisu o godzinie dwudziestej drugiej. Obecnie nadamy instrukcję dla oddziałów Armii Krajowej.

Nagle ku naszemu ostatecznemu zdumieniu usłyszeliśmy znaną pieśń:

Z dymem pożarów, z kurzem krwi bratniej,

Do Ciebie, Panie, bije ten głos!

Skarga to straszna, jęk to ostatni,

Od takich modłów bieleje włos.

My już bez skargi nie znamy śpiewu,

Wieniec cierniowy wrósł w naszą skroń,

Wiecznie, jak pomnik Twojego gniewu,

Sterczy ku Tobie błagalna dłoń…

Tego już było dosyć. Opad szczęki – tylko tak można ująć naszą reakcję. I to, co usłyszeliśmy, było tak nieprawdopodobne i rozmijające się z rozumem, że Przemek zaczął gorączkowo manipulować przy wyświetlaczu.

– Tu BBC. Nadajemy wieczorny serwis informacyjny w języku polskim – usłyszeliśmy także po polsku, na częstotliwości 97,8. – Sytuacja na froncie w Polsce według dowództwa NATO pozostaje obecnie bez zmian; Rosjanie nadal nie mogą złamać oporu dywizji polskich na Pomorzu, Wielkopolsce, zachodnim Mazowszu i Śląsku. Straty rosyjskie oceniane są według ekspertów z Pentagonu jako wysokie, o stratach wojsk polskich praktycznie nie ma wiarygodnych wiadomości.

Rządy Czech, Słowacji i Węgier przekazały dziś wspólną deklarację o neutralności ich państw oraz o zamiarze wycofania się z Sojuszu Północnoatlantyckiego. „Wobec wydarzeń w Polsce stało się jasne, że NATO, mimo prowadzenia agresywnej polityki, jest sojuszem niefunkcjonującym i niepotrafiącym aktywnie działać na rzecz swoich członków. Uważamy więc, iż obecnie jedyną możliwością zachowania pokoju w Europie jest stworzenie w ramach konferencji bezpieczeństwa i współpracy europejskiej mechanizmu opartego na układach wielostronnych zapewniającego nienaruszalność granic i terytoriów państw, bez uciekania się do bloków militarnych. W związku z tym państwa nasze ogłaszają, że zajmują pozycję neutralną i zapowiadają szybkie podjęcie działań w celu wycofania się z jakichkolwiek bloków militarnych, do których obecnie należą” – czytamy w deklaracji. Downing Street z żalem przyjęło deklarację trzech państw Europy Środkowej, zaznaczając jednak, iż będzie respektować suwerenne decyzje tych państw i ich polityczne wybory. Państwa NATO nie skomentowały dzisiejszej decyzji trzech krajów, choć według nieoficjalnych informacji Waszyngton stwierdził, iż Departament Stanu i Departament Obrony uznały tę decyzję za znaczne osłabienie Sojuszu.

Premier odpowiedział w Izbie Gmin na interpelację posła Labour Party Jeremy’ego Corbyna w sprawie obcych wojsk na terytorium Wielkiej Brytanii. „Jeśli wojska te nie podporządkują się dowództwu NATO lub właściwemu dowództwu brytyjskiemu, wtedy żołnierze zostaną rozbrojeni i internowani. To samo dotyczy marynarzy flot obcych na terenie Zjednoczonego Królestwa” – powiedział premier. Według nieoficjalnych informacji zapytanie posła Corbyna dotyczyło wojsk polskich na terytorium Wielkiej Brytanii i floty w brytyjskich portach. Część z żołnierzy, marynarzy i oficerów nie uznaje bowiem zwierzchnictwa właściwych dowództw NATO i brytyjskich, uznając się za podległe tylko rządowi polskiemu w Londynie.

„Pomoc Polsce jest nie tylko naszym wyborem, lecz także koniecznością” – powiedział w dzisiejszym przemówieniu w Bundestagu przewodniczący Chrześcijańskiej Demokracji, największej partii koalicji rządowej. – „Obecnie płonie dom naszego sąsiada. Musimy więc pomóc go gasić, aby ogień nie rozprzestrzenił się także na nasz dach. Wojna, która się toczy na terenie Polski, stawia Niemcy wobec największych wyzwań od początku obecnego stulecia – zauważył i dodał: – Wszelkie próby wejścia na terytorium Niemiec wojsk państw nienależących do NATO spotkają się z właściwą reakcją”. Wystąpienie oceniane jako najostrzejsze w karierze jakiegokolwiek polityka koalicji rządzącej w Republice Federalnej Niemiec, od czasu powstania tego państwa, spotkało się wręcz z owacyjnym przyjęciem posłów Bundestagu. Z nieoficjalnych informacji wynika, iż Niemcy ogłosiły powszechną mobilizację, jednak rzecznik rządu nie chciał tego potwierdzić.

Dziś rano rozpoczęły się w Paryżu rozmowy szefów banków krajów Unii Europejskiej.

Przemek gwałtownie zaczął szukać sygnału innej rozgłośni. Poczułem zawrót głowy: to było mocne. Prawdę mówiąc, nie miałem ochoty na więcej, ale Przemek szedł w dół skali… 96… 95… 93… 91… i naraz usłyszeliśmy dobrze znany głos szefa największej katolickiego radia w Polsce. Czyli ta rozgłośnia działała… Jakim cudem?

– Kochani moi, jak widzicie, sytuacja jest trudna. Bardzo trudna. Każdy zadaje sobie pytania: „Dlaczego tak się stało?”, „Dlaczego ta klęska dotknęła nasza umiłowaną Ojczyznę?”, „Co jeszcze się z nami stanie?”. Kochani moi, ja też zadaję sobie te pytania. Ale może są na nie odpowiedzi. Tak, tak, są odpowiedzi. Jeśliby poszukać dobrze w naszych sercach, to one tam są! I teraz może przybliżyć je nam nasz gość, ksiądz Ucho.

– Umiłowani w Panu! Jesteśmy świadkami wielkich wydarzeń. Tak, wielkich, choć niektórzy z was powiedzą zapewne: „wielkich i złych”. Czy rzeczywiście złych? Wspomnijcie, jak Pan doświadczał Hioba, który na koniec powiedział: „Wszystko, co z rąk Pańskich pochodzi, dobre jest” i otrzymał za to nagrodę i ziemską, i wiekuistą. A czy młodziankowie rzuceni w piec ognisty skarżyli się na swój los? Nie, tylko pokładali ufność w Panu i On ich wyzwolił. Ale daleko ważniejsze jest to, dlaczego tak się stało, niż to, jak się stało. Władza bowiem, ta czy inna, przychodzi i odchodzi. I wcale nie powiedziano, iż ta, która nadejdzie, gorsza będzie od tej, która odeszła. Może zrozumie wreszcie, co jest w polskich sercach najważniejsze, a co poprzednie władze systematycznie lekceważyły i opluwały, nawet kusząc pozorem patriotyzmu i przyjaźni z Kościołem. A Kościół ostrzegał: porzućcie bezbożne ideologie takie jak marksistowski gender i feminizm, zacznijcie karać za zbrodnię aborcji i eugeniczne in vitro, zakażcie rozwodów, bo co Bóg złączył, człowiek niech nie rozdziela! I wiele razy Kościół pisał tak na murach politycznych twierdz „Mane, tekel, fares”, aż przyszła godzina gniewu i jak stoi w Piśmie „za nieprawości pokarał ich Pan”. Ale pamiętajmy, jest nadzieja! Nie przez opór nowej władzy, który przyniesie tylko niepotrzebne ofiary i przeleje nowa rzekę krwi.

Karanie Pańskie nie trwa wiecznie. Jeśli wrócimy do naszych korzeni, do prawdziwej nauki Kościoła i mowa nasza stanie się „tak, tak; nie, nie”, wówczas Pan odwróci swoje karanie. Nie w ustrojach czy sposobach urządzenia kraju rzecz najważniejsza, lecz w tym, czy jego mieszkańcy słuchają nakazów Kościoła.

Przemek był purpurowy. Ręce mu drżały i pewnie by rozbił radio, gdyby nie było mu go szkoda. Ja słuchałem bez zdziwienia: a bo to jakaś nowina, że Kościół dogada się z każdą władzą? Ojciec i wuj mówili, że nigdy nie miał Kościół tak dobrze jak za komuny. Ja sam widziałem, jak dostaje jako zwrot domy albo ziemię, których nigdy nie miał. Tak, Kościół zawsze spadnie na cztery łapy… niektórzy księża byli normalni, nawet fajni, ale sam Kościół… Janek, wuja Heńka syn, który zrobił karierę w finansach, w jakieś zachodniej firmie, Blackstone Partners czy jakoś tak, i studiował w Szwajcarii, zawsze mówił: „Wiesz, Rysiek, Kościół katolicki to taka wielka korporacja. A korporacja musi przede wszystkim dbać o swoją pozycję rynkową”. Miał chłopak rację, ciekawe, gdzie jest teraz… Ostatnio był w Londynie…

Z tych myśli wyrwał mnie głos Kazia:

– Szkoda, że wyłączyłeś. Wiedzielibyśmy, co kombinuje polski personel naziemny Pana Boga.

– Nie wyłączyłem, przełączam. Mam już po dziurki w nosie tego ich faryzejskiego pieprzenia. W Boga wierzę, modlę się, ale oni wszystko robią, żeby go obrzydzić.

– Czego chcesz, muszą przede wszystkim dbać o swoją firmę i interesy. – Kazio wzruszył ramionami. Widać myślał tak samo jak ja.

Przemek zjechał jeszcze niżej, do coś ponad 89 na skali, i ku naszemu wielkiemu zdumieniu usłyszeliśmy znajomą melodię:

– Ta dam, ta dam, ta da dadada dam… Tu radio Sputnik dla słuchaczy w Polsce. Przedstawiamy nasz wieczorny serwis informacyjny. Prezydent i premier Rosji z zadowoleniem powitali deklarację trzech państw: Węgier, Czech i Słowacji, dotyczącą wystąpienia z NATO i przyjęcia neutralności jako kierunku rozwoju i zabezpieczenia własnych interesów oraz granic. „Czas imperiów i bloków wojskowych już się skończył. Istotna jest mądrze realizowana polityka gospodarcza oraz zabezpieczające ją porozumienia dwustronne z największymi sąsiadami. Okres, w którym w Europie dominowały bloki wojskowe i sojusze gospodarcze oparte na ostrej konkurencji, a nie współpracy, przyniosły jej wielkie antagonizmy i bezprecedensowy wzrost bezrobocia, a także rozwarstwienie społeczne. Potrzebne nam są mądra współpraca i współdziałanie ponad podziałami, czego dowodzi decyzja państw Europy Środkowej” – powiedział prezydent Rosji. W najbliższym miesiącu na Słowację i do Czech uda się rosyjska delegacja gospodarcza. Rozmowy dotyczyć będą rozbudowy czeskiej elektrowni atomowej w Temelinie, słowackiej elektrowni atomowej w Bohunicach przy użyciu rosyjskiej technologii oraz wymiany towarowej, głównie w grupie towarów rolno-spożywczych. Trzecią już w tym roku wizytę roboczą na Węgrzech złożą także delegacje rosyjskiego ministerstwa gospodarki oraz ministerstwa obrony. Prócz rozmów o intensyfikacji wymiany handlowej spodziewane są także negocjacje dotyczące zakupów rosyjskiego sprzętu wojskowego przez armię węgierską.

Proamerykańska solidarność Europy Środkowo-Wschodniej zaczyna pękać także w największym kraju regionu, czyli w Polsce. Ograniczona operacja wojskowa, która miała na celu ochronę przebywających w tym kraju obywateli rosyjskich i prawosławnych przed prześladowaniami religijnymi, nie spowodowała, jak przewidywały proamerykańskie władze polskie, które szybko udały się na emigrację, trzeciej wojny światowej. Brak reakcji zachodnioeuropejskich sojuszników skłonił Polaków do opamiętania i porzucenia nacjonalistycznej gorączki i sterujących nią polityków. Hasłem dnia dzisiejszego w Polsce jest „Przede wszystkim rozsądek”. Ono spowodowało, że wyłoniła się grupa polityków umiarkowanych, którzy pragną zasypać podziały i odnowić dobre sąsiedztwo z Rosją. Politycy ci przystąpili już do rozmów i prawdopodobne jest szybkie wyłonienie rządu narodowego, który podobnie jak rządy Czech, Słowacji i Węgier zmieni kierunek polskiej polityki na bardziej realistyczny. Przedstawiamy jednego z nich – Dawida, pseudonim Chudy.

– Dawidzie, po co ten pseudonim?

– Jest konieczny. Niestety w kraju nie jest bezpiecznie. Po lasach nadal grasują uzbrojone bandy, krążą też oddziały sabotażowo-dywersyjne szkolone przez CIA. Są to wyspecjalizowane brygady zabijające wszystkich, którzy nie podporządkowują się instrukcjom z USA. Ale w niedługim czasie, przy pomocy ludności, która ma dosyć bandytyzmu, powinniśmy sobie z nimi poradzić.

– Jak obecnie wyglądają rozmowy głównych sił politycznych w Polsce?

– Rozpoczęliśmy rozmowy w Siedlcach, ale można je było przenieść do Krakowa, co niestety zajęło jednak trochę czasu… Obecnie wiodącą siłą polityczną jest Ruch Narodowy i myślę, że wokół niego tworzony będzie nowy polski rząd. W koalicję z nami zapewne wejdzie Odrodzenie; rozmowy w tej sprawie są bardzo zaawansowane. Chęć przystąpienia do rządu wyrażają także Radykałowie i Partia Monarchistyczna… Krótko mówiąc, istnieje szeroki front polityczny, który ma poparcie w społeczeństwie.

– Czy został sformułowany program tego rządu?

– Oczywiście. To Polska neutralna między Wschodem a Zachodem, dobrze żyjąca ze swoim największym sąsiadem, Rosją, wyciągająca wnioski z nauk przeszłości, czyli z gospodarką opartą na kapitale krajowym, z bardzo ograniczonymi możliwościami działania dla zachodnich monopoli i organizacji bankierskich należących, jak wiadomo, tylko do jednej nacji, obserwująca uważnie tych spośród sąsiadów, którzy w przeszłości ujawnili swój zbrodniczy charakter lub dopuścili się zdrady. Nowa Polska to także kraj rolniczy dostarczający zdrowej żywności całemu regionowi, innowacyjny pomysłowością polskich inżynierów i naukowców kształconych na polskich uczelniach, z zapewnionymi warunkami do pracy oraz nauki dla Polek i Polaków. To oczywiście zarys programu, pracujemy nad szczegółami.

– Kiedy spodziewacie się wyłonienia większości rządowej?

– W czasie…

Reszty nie usłyszeliśmy, bo sygnał został zerwany, rozległ się gwizd, poleciały kropki i kreski Morse’a i czysty wyraźny głos powiedział po rosyjsku: „Dogoworim”.

Siedzieliśmy jak trzy żony Lota zamienione w słup soli. Ocknąłem się jako pierwszy i rzuciłem na radio. Pojechałem przełącznikiem w drugą stronę. Liczby zmieniały się na wyświetlaczu powoli… 91… 95… 97… 99… 100… 101… 102… 103… przy 103,7 nagle coś złapałem. Głos był cichy, ale wyraźny:

– Tu Radio Gdańsk. Mówi Radio Gdańsk. Nadajemy wieczorny serwis informacyjny. W dzisiejszych walkach udało się odepchnąć rosyjską brygadę zmechanizowaną od Huty Żuławskiej. Poniosła ona znaczne straty wynoszące co najmniej czternaście czołgów i bojowych wozów piechoty. Nadal trwają walki o Nieszawę. Atakuje ją rosyjska brygada zmechanizowana wzmocniona artylerią. Obrońcy z Wielkopolskiej i Pomorskiej Brygady Obrony Terytorialnej mimo ataków już trzeci dzień utrzymują miasto, zamykając tym samym Rosjanom drogę na Toruń i Bydgoszcz. Na froncie południowym po zdobyciu Krakowa rosyjskie oddziały zostały odrzucone od Olkusza i Alwerni.

Nadamy obecnie apel premiera rządu RP:

– „Polki i Polacy! Rodacy w kraju i za granicą oraz ochotnicy z innych krajów walczący o wolność Polski! – Skądś znałem ten głos, ale nie był to żaden polityk pierwszego szeregu, chyba jakiś młody poseł, kojarzyłem jego głos z radia czy z telewizji. – Naszą obecną powinnością jest wytrwać. Nie będę was oszukiwał. Jest ciężko, a przeciwnik jest silny i zdeterminowany. Ale jak do tej pory powstrzymujemy jego ataki i ponosi ciężkie straty. Będziemy walczyć nadal. Na placach, ulicach, na polach i drogach, we wsiach i miastach. Z pomocą sojuszników, od których nadchodzą transporty uzbrojenia; jeden z nich właśnie rozładowujemy. Jednak walka to nie wszystko. Wojna pozbawiła wielu ludzi podstawowego mienia, nawet nadziei na przeżycie. Wśród nich jest wiele osób starszych. Apeluję do was, którzy macie jeszcze domy i możliwości działania – niech każdy weźmie taką osobę pod swój dach. Zaopiekujcie się uchodźcami, zwłaszcza dziećmi, które zgubiły bądź straciły swoich rodziców. To zadanie najbliższych dni. To wszystko, co chciałem wam dzisiaj powiedzieć”.

Dziwi się pan major, że przyniosłem na nasza dzisiejszą rozmowę ten zapis starych wiadomości? Pozwoli mi to odświeżyć pamięć tamtych dni. A w przyszłości pozwoli nie zapomnieć. Zapisał to wszystko Kazio. Zabrał ze sobą na wojnę małą empetrójkę – iRiver. Małą, ale z wejściem do zapisu i opcją dyktafonu. No i nagrywał sporo informacji z radia i z innych źródeł. Potem przegraliśmy to sobie z Przemkiem. Taki multimedialny dziennik wojenny.

Ale nie o tym chciałem mówić, tylko o tym, jak przyjęliśmy te nowiny ze świata. A był to niezły szok.

– No to, kurwa, mamy swoich Quislingów – powiedział Przemek, cały aż czerwony.

– Można się było tego spodziewać – powiedział powoli Kazio. – Hodowali tę brunatną roślinkę, dbali o nią, podlewali, chuchali na nią, żeby nie zwiędła, bo chcieli mieć coś do straszenia ludzi… a tu wujek Wołodia już dobrze odkarmioną przejął i teraz gra w jego orkiestrze. Kto wie zresztą, może pracowała dla niego od początku, tylko te pacany nie raczyły tego zauważyć? I zobaczcie, jacy są cwani – nawijają ludziom makaron na uszy, że niby neutralność, dobrze żyć ze wszystkimi… ale od razu wyłazi brunatna gleba – banki, które niby wszystkie należą do jednej nacji.

– Zupełnie jak komuchy z PPR-u w 1945 roku. Władza na ruskich bagnetach – dorzuciłem swoje.

– I tak, i nie Rysiu – mruknął Przemek ponuro. – Tak samo jak komuchy wezmą naród za twarz i każą się kochać… na pokaz oczywiście… ale będą grali na podstawowych potrzebach ludzi: chęci spokoju, utrzymania pracy, Polski jako kraju tradycyjnie rolniczego… nawiasem mówiąc, bzdura, ale tak wielu ludzi myśli… mogą mieć nawet poparcie w społeczeństwie za jakiś czas, tak jak PZPR za Gomułki. Tym bardziej że co ludzie dostaną w zamian? Słyszeliście tych pajaców z Londynu? Nie dość, że gadają bzdury, to dodatkowo chcą sprowadzić wojsko do Anglii kosztem obrony Polski, która ledwie się trzyma. I jeszcze tę obronę rozwalić, bo dowódcy w polu nie chcą załatwiać ich politycznych interesików. Kupa gówna, nie politycy!

– No i już się przejechali. Corbyn to nie jest zwykły poseł Labour Party i jeśli premier tak mu odpowiedział, to znaczy, że dadzą tym sprowadzonym do Wielkiej Brytanii wojskom i flocie alternatywę: podporządkowujecie się NATO, czyli nam, albo was rozbrajamy i pewnie fora ze dwora – powiedział Kazio.

– A to na koniec? Ten Chorał Ujejskiego? – dodałem. – Pradziadek był w Batalionach Chłopskich, z AK-owcami mieli bardzo dobre kontakty, niektóre oddziały nawet się zrosły. I jeśli w audycji z Londynu leciał Chorał, to znaczyło, że żadne samoloty ze zrzutami nie polecą nad Polskę aż do odwołania.

– Czyli chcesz powiedzieć, Rysiu – zaczął powoli Przemek – że nic nie mają i stosują te same chwyty co w drugiej wojnie? Nie ma żadnej pomocy dla tej tak zwanej Armii Krajowej?

– Na moje oko i ucho to nie ma – odrzekłem – i chyba sami wiedzą, że nie będzie; stąd te gadki o sprowadzeniu wojska do Anglii, bo gdy będzie wojsko, to może da się coś od NATO wymusić. Na to mi wygląda, ale nie jestem politykiem, może nie mam racji.

– Najgorsze, że masz racje, absolutną rację – powiedział Kazio. – A Kościółek już ich opuścił, już patrzy, jak by tu się zbratać z nową władzą.

– E tam, nie znacie ich. – Przemas machnął ręką. – Oni jednocześnie stawiają na Londyn, Gdańsk i tych… moskiewskich patriotów. Kto wygra, z tym pójdą, ale i z innymi stosunków nie zerwą. Zabezpieczą się na wszystkie strony.

Ja jednak myślałem już o czym innym.

– A ten Dawid z tych promoskiewskich narodowców… – zacząłem ostrożnie. – Pamiętacie, chłopaki, wojnę z Ukrainą? Tam też był taki Dawid, Polak, który pojechał do separów walczyć razem z nimi przeciw Ukraińcom i ostro agitował za Moskwą… Nawet nazwisko miał podobne do pseudonimu, który podali w radiu. Mówiono, że go zabili, Ukraińcy tak twierdzili, ale nikt tego nie potwierdził. Może to ten sam?

– Cholera, Rysiek, masz rację! – Przemek klepnął się z rozmachem w kolano. – Celny strzał! No tak, o tamtym po prostu ostatnio było cicho, może się ukrywał…

– …w Moskwie – dopowiedział Kazio.

– W Moskwie czy gdzie indziej, jeden pies – zgodził się Przemek – ale teraz wyjęli go z naftaliny, otrzepali i zrobili polskim politykiem. No po prostu, kurde, nowy Bierut!

– A co sądzicie o Gdańsku? O tym nowym rządzie? – zapytałem.

– A co mamy sądzić, Rysiu… – Przemek wzruszył ramionami. – Przecież nie wiadomo, komu tak naprawdę podlegamy: Londynowi czy Gdańskowi.

– Wolałbym nie podlegać Londynowi – powiedział powoli Kazio. – Oni mają wieloletnią tradycję w urządzaniu wyjątkowo krwawych i nieudanych powstań.

I tak poszliśmy spać, każdy ze swoimi myślami, a nie były one zbyt wesołe. Sadzę, że i my na dzisiaj moglibyśmy skończyć… Późno już, a o Częstochowie jeszcze mam sporo do opowiedzenia.

WIZYTA CZWARTA

Ostatnio po wyjściu od pana rozmawiałem z pańską koleżanką. Pytała o dwie rzeczy. Po pierwsze, czy to prawda, że wszyscy walczyli w obronie Polski, że wojowały „miliony”, tylko nie starczyło broni. Po drugie – o przeczucia. Spróbuję od pierwszego. Wiem, co się teraz mówi, że niezależnie od tego, czy wojsko londyńskie, czy gdańskie, wszyscy stanęli w obronie Polski: od kilkunastolatków, po ludzi całkiem już starych. No cóż… to nie do końca prawda.

Bywało różnie. Choćby taka Brygada Specjalna OT. Mieli dawać sobie radę nawet ze Specnazem, bo do tego ich szkolono.

Bzdura. Kłamstwo.

Tak naprawdę była to pokazówka, bo ta brygada wyjechała wraz z całym sprzętem w galowych mundurach jako wojskowa osłona rządu do Londynu. Sprzętu było nam żal, bo spajki, piraty, przeciwlotnicze kusze na polarisach, rośki różnych wersji czy mobilne wozy łączności bardzo by się nam przydały w polu. Potem podobno Anglicy je oddali. Nowe, praktycznie nieużywane, więc może się jeszcze przydadzą nowej armii? Ale nie o tym – żałowaliśmy sprzętu, ludzi – nie. Do tej brygady dobierano specjalnie plecaków, synków i córeczki różnych dygnitarzy, którzy niby chcieli bronić Polski, a na myśl o prawdziwej walce sikali po nogach ze strachu, czy różnych wypierdków, którzy myśleli, jak dać nogę ze swoimi politycznymi mocodawcami, którym mieli być rzekomo niezbędni. Dowódcy tego całego incydentu, bo trudno to nazwać bojowym oddziałem, dostali nawet w Londynie ordery! Za „bezpieczne doprowadzenie rządu do sojuszników”. Bezpieczne… bo przez całkowicie wolne od jakiejkolwiek akcji wroga kraje! Podobno tam, gdzie jechali, miejscowi żandarmi, w tym wojskowi, sami szybko regulowali ruch, pragnąc jak najszybciej pozbyć się tej bandy pajaców i tchórzy! Ba, oni pojechali w tych galówkach zaprojektowanych przez MON i Anglicy, kiedy ich zobaczyli, to podobno powiedzieli: „Sorry, ale u nas się walczy w mundurach polowych”.

Wielu odpasionych byczków, którzy przed wojną, zwłaszcza w internecie, napinali się, jak to oni, hurr-durr, dadzą radę każdemu, zwłaszcza jakimś nie wiadomo skąd wziętym „islamistom” albo „kacapom”, nawiało w pierwszej kolejności do Niemiec. Niektórzy tak robili ze strachu w portki, że nawet Niemcy to było dla nich za blisko i zatrzymali się dopiero w Anglii.

Ale z drugiej strony walczyły też u nas dziewczyny. Niewiele, ale jednak były. W OT albo w Samoobronie. Z Samoobrony Kaszubskiej sławna była Joaśka Konkel. Spaliła T-72B3 i BMP-3 ze spajka, była ranna, dostała KW. W Samoobronie Śląskiej z kolei była saper Anka Giemza, która dostała KW za obronę mostu na Nysie do ostatniej chwili, bo wysadziła go, jak wjeżdżały na niego rosyjskie czołgi, w efekcie rosyjskie natarcie utknęło, to był najdalszy punkt, do którego doszli. Były lekarki, pielęgniarki, specjalistki ratownictwa cywilnego.

To były bohaterki. Niektóre dostały odznaczenia za ratowanie ludzi, przewoziły nocą rannych tymi małymi samolocikami i śmigłowcami przez front czy do Niemiec. Inne składały chłopaków tak połamanych i w takim stanie, że na polu myśleliśmy: „to już koniec i krzyż będzie, ale drewniany”. Niektóre same pod takimi krzyżami zostały i za mało było dla nich orderów.

To tyle, tak pokrótce, o! Była jeszcze druga sprawa – przeczucia. No, tu coś jest na rzeczy.

Tak, jeszcze miesiąc, dwa wcześniej, zanim się to zaczęło, jeśli ktoś przy mnie by mówił o przeczuciach, to pewnie bym powiedział: „Daj spokój, stary, nie chrzań” lub jakoś podobnie. Teraz w przeczucia wierzę, także przez to, co się stało w Częstochowie. Bo najgorsze było dopiero przed nami i ledwo wywinęliśmy się grabarzowi spod łopaty.

Ale jeszcze zanim to się stało, następnego dnia, tak gdzieś około dziesiątej rano, zrobiło naczalstwo nasze wielką szopkę „poświęcenie sztandaru 10 Śląskiej Brygady OT”. Impreza była z wielką paradą, na Jasnej Górze rzecz jasna. Staliśmy przed klasztorem, bo oczywiście w kościele były same szarże – OT-owskie, nie wojskowe, z wojska chyba było tylko dwóch pułkowników, szybko się pożegnali i zniknęli – no i oczywiście mnóstwo facetów w garniturach. Poznałem kilku polityków, tych z pierwszych stron gazet, i zastanawiałem się, czemu oni jeszcze nie w Londynie. Ale to, że byli w Częstochowie, świadczyło o tym, że się raczej tam wybierają, bo z Częstochowy zdaje się była tylko jedna droga – na Zachód.

Na koniec, jako najważniejszy gość, przemawiał pewien facet. Nie podobał mi się od początku – pamiętałem go z telewizji, oczka zimne jak połówki jajka gotowanego na twardo, usta takie zaciśnięte.

A jak mówił! O tym, że „Ojczyzna w niebezpieczeństwie”, że „znów odpieramy barbarzyńskie hordy” i „własną piersią osłaniamy kraj”. Ale naprawdę zaczęło mi się to nie podobać, kiedy wspomniał o tym, że „jeśli trzeba, wszyscy polegniemy w służbie dla Ojczyzny i za nią” i że „oddać życie za kraj – to przecież drobnostka, bo dla przyszłych pokoleń to siew patriotyzmu i jego lekcja”. Zaraz, zaraz człowieku… nie ty życie oddajesz, tylko ja czy Przemas lub Kazio. Do nas należy decyzja, czy mamy je oddać i czy ma to sens. Nie jesteśmy pionkami, które tak sobie można zbijać… to nie warcaby!

Nie to było najgorsze. Około południa poszedłem pod klasztor. Wcześniej zabrali mi żbika, który został wozem dyspozycyjnym dowódcy OT, i kazali sprawdzić instalację elektryczną; już raz nawaliła. Akurat siedziałem w wozie, kiedy zobaczyłem naszego wodza – a był charakterystyczny, wysoki i z takim stałym wyrazem twarzy, jaki ma grabarz zasypujący trumnę – razem z tym gościem, który przemawiał na poświęceniu sztandaru.

Nie widzieli mnie, a powiem szczerze, postanowiłem ich podsłuchać. Za bardzo mi się ten gość nie podobał, a miałem wrażenie, że to on gra do tanga. I co powiedział, do tej pory pamiętam.

– Pułkowniku – zaczął – sytuacja na froncie jest zła, a w dodatku większość oddziałów wojskowych wyłamała się spod kontroli rządu. Niestety nie mamy dostępu do zdrowych elementów w tych oddziałach, żeby aresztowały dowódców i przejęły komendę. Na szczęście w Obronie Terytorialnej mamy młodzież patriotyczną, gotową do ofiar. I powiedzmy sobie szczerze – aby wygrać obecnie tę wojnę, potrzebny jest Czyn. Czyn, który zadziwi naszych sojuszników, przerazi wrogów, bo udowodni im, że choćby Polskę podbili, to z Polakami nie wygrają i ostatecznie skompromituje kapitulantów z Gdańska, dla których liczą się tylko pakty i rachuby militarne. Uzgodniliśmy w Londynie, że ten Czyn będzie szeregiem akcji, które musi wykonać nasza młodzież. Niestety, za cenę najwyższą, oddając swoje młode życie. Ale cóż jest taka śmierć, jeśli się wie, że z tej śmierci wypłynie wielki patriotyzm i gotowość do ofiar przyszłych pokoleń? Jeśli ich imionami będą w nowej wolnej Polsce nazwane ulice oraz place i na ich grobach będą składane wieńce. Kolejne pokolenia będą marzyć i śnić, aby pójść ich śladem i też oddać swoje życie za Ojczyznę? Jednym z głównych elementów tego Czynu jest akcja pańskich ludzi, obrona Częstochowy. Ludzie małego umysłu i wiary chcą bronić Śląska, Śląsk tymczasem jest niczym. To obrona Częstochowy, jak za czasów potopu szwedzkiego porwie naród i groźba zniszczenia świętego klasztoru skłoni każdego Polaka i Polkę do walki. Twierdzą nam musi być każdy próg! Rozkazuję więc panu jako delegat na kraj bronić Częstochowy do ostatniego człowieka; ostatni obrońcy muszą zginąć w bramie klasztoru jasnogórskiego. Inaczej ich ofiara straci sens. Zdaję sobie sprawę z dysproporcji sił – proszę angażować elementy patriotyczne z ludności miasta i posługiwać się niekonwencjonalnymi środkami walki, takimi jak butelki z benzyną. Jest pan odpowiedzialny za to zadanie przed Bogiem, rządem i historią! Zrozumiał pan?

Nasz wódz przytakiwał jak lalka marionetka i widać było, że jest całkowicie w mocy tego psychola, bo inaczej go nazwać nie mogłem. Ten, widocznie zadowolony, skończył mniej więcej tak: „Widzę, że mogę na pana liczyć, jadę do Warszawy, gdzie trzeba ruszyć Armię Krajową i jej młodzież patriotyczną”.

To było chore, czułem się, jakby ktoś zwalił mi na głowę furę cegieł. Nie mówiłem nic kumplom, postanowiłem powiedzieć dopiero wtedy, jeśli zostaną wydane rozkazy po myśli tego psychola. Nie było co ich straszyć.

Niestety, wszystko okazało się prawdą. Już wieczorem wyszło na to, że brygada ma bronić Częstochowy jako ośrodka o wielkim znaczeniu strategicznym i moralnym. Wojsko ostro protestowało, nasz dziadyga miał te protesty za nic.

W nocy znaleźliśmy się już na pozycji obronnej, na barykadzie, którą wykonali dla nas cywile, czyli OC. Było to na ulicy Lourdyjskiej, niedaleko stacji PKP Aniołów. Jak powiedział Przemek – same świetne symbole. Nie wytrzymałem, powiedziałem chłopakom o tej podsłuchanej rozmowie. Uwierzyli, nawet przez chwilę nie mieli wątpliwości, że to prawda. Rzeczywiście, jak mówił Kazio, to miała być ostatnia placówka, coś à la powstanie warszawskie.

Barykada była ułożona z worków z piaskiem, tak gdzieś na metr osiemdziesiąt wysoko, z dziurami, żeby można było cokolwiek widzieć i strzelać. Wiedziałem już, co mogą ruskie czołgi, i miałem pewność, że na takie coś wystarczy tylko jeden. Po prostu przypieprzy ze dwa razy, a piechota dobije tych, co przeżyją. Z uzbrojenia mieliśmy PKM, AKMS-y i trzy RPG-7. Ponoć i tak dużo, inne barykady miały po dwa. No i kilka takich pudełkowych min naciskowych, które nie bardzo wiadomo, jak postawić, bo wokół był bruk. Żadnych kamizelek kuloodpornych – jak sam słyszałem od szarż OT-owskich, kamizelki są „dobre dla najemników z wojska, bo prawdziwy patriota własną piersią Ojczyzny broni, a oni w Afganistanie się przyzwyczaili chronić własne dupy”. Hełmy to były te same stare wz.67 komunistyczne, z LWP. Tyle że jakiś pacykarz domalował orłu koronę – zrobił to tak krzywo, że nie pozwoliłbym mu nawet płotu pomalować. Oczywiście wysokie szarże miały i kamizelki, i kevlary na łby – w końcu nie oni mieli własną piersią Ojczyzny bronić.

Czterech kolesiów, z którymi mieliśmy dzielić ten pożal się Boże ostatni posterunek, też miało pietra, zwłaszcza po tym, co usłyszeli. Łatwo więc ich przekonaliśmy, że nie można dać się zabić, będziemy bronić tej barykady, ile się da, a potem odskok. Z mapą ustaliliśmy, że pójdziemy, jak biegną tory, żeby wydostać się z miasta, a potem – na Gdańsk. Wychodziło nam, że tam są jacyś mądrzejsi, a przynajmniej normalniejsi ludzie.

Na szczęście nie było nam dane zginąć dla dobrego samopoczucia psycholi. Rano na naszą pozycję zajechał honker, wykręcił obok barykady i wyskoczył z niego nasz porucznik z Mazowieckiej OT.

– Chłopaki – krzyknął – zbierać gazem zabawki i wynosić się zaraz z tej szczurzej nory! Jest nowy dowódca, major z wojska, zwijamy się na Śląsk!

Chyba Najświętsza Panienka wtrąciła się w całą sprawę. Kiedy nasz palant o świcie jechał żbikiem na przedni skraj obrony sprawdzić, czy oddamy życie regulaminowo, wyskoczył na niego ruski Su-34. Chłopina nie miał szans, razem z kierowcą i strzelcem zamieniono go w mielonkę. Dobrze, że przy tej okazji nie zginęło więcej ludzi, tylko ten chujek i dwóch jego plecaków dekowników.

I na Śląsku właśnie powojowaliśmy, chociaż nie od razu.

Przerzucono nas błyskawicznie. Powinno dać nam do myślenia, czym nas przerzucano, ale za bardzo byliśmy zainteresowani wydostaniem się z pułapki na szczury, za jaką mieliśmy Częstochowę. A wieziono nas i starami 266, i cholera wie skąd wygrzebanymi kamazami z platformami i jakimiś wojskowymi – też starymi – jelczami. Cały ten konwój jechał na południe, podzwaniając blachami i rycząc silnikami jak jakiś tabor cygański. Nie wiedzieliśmy, dokąd jedziemy, wiedzieliśmy tylko, że minęliśmy od zachodu Katowice, a potem skręciliśmy na południowy wschód. Przydało się szkolenie z terenoznawstwa na Podlaskiej OT; zresztą nie po raz pierwszy. Nas trzech nie dziwiło, że nikt – nawet porucznik – nie wie, dokąd jedziemy. Po prawdzie to byliśmy do tego przyzwyczajeni. Młodzi ze Śląskiej OT, którzy jeszcze w boju nie byli, snuli jakieś opowieści, my woleliśmy tego nie robić. Mieliśmy tylko nadzieję, że nie będzie to druga obrona Częstochowy.

W końcu trafiliśmy do takiej małej, ale sympatycznej dziury – Juszczyny. To było pod Żywcem, taka wioseczka wzdłuż potoku, który się nazywał Juszczynka, zupełnie jak u nas na Podlasiu, tylko górzyście, widoki piękne, krótko mówiąc – turystyka wojenna.

– Ciekawe, dokąd przyjdzie nam się stąd wycofywać na z góry upatrzone pozycje, znaczy dawać drapaka – powiedziałem kolegom.

– Dokąd, Rysiu? – spytał Kazio. – Dalej już Słowacja i Czechy. Mapa się skończyła. Tam nie przywitaliby nas chlebem i solą.

– Raczej pewne, że nie potraktowaliby nas jak Niemcy powstańców z 1830 roku – zaśmiał się Przemek. – NATO to czy nie, pewnie by nas internowali, żeby się ruskim nie narazić.

– Powstańcy z 1830 roku u Niemców? – zdziwiłem się.

– Wiesz, Rysiu,  po powstaniu listopadowym, a raczej jego klęsce sporo żołnierzy przekroczyło granicę Niemiec, czyli różnych księstw i biskupstw – tłumaczył Kazik. – Zostali przyjęci bardzo gościnnie, potraktowani nie jak rozbita armia, ale niemal jak zwycięzcy. Bywało, że i bramy triumfalne im stawiano. Toteż i wielu zostało… na zawsze. Wżeniło się w tamtejsze rodziny, mieli dobrą opinię… Taki hrabia Patek założył najsłynniejszą na świecie wytwórnię zegarków w Szwajcarii, no i też się tam wżenił. Jednak kto jak kto, ale Słowacy czy Czesi na pewno tak dobrze by nas nie przyjęli.

Zrobiło mi się głupio. Tyle rzeczy chłopcy wiedzieli, o których nie miałem pojęcia… Postanowiłem, że te braki nadrobię. Jeśli oczywiście Pan Bóg wyciągnie mnie z tej wojny.

Przy okazji wyszła rzecz śmieszna. Dowództwo Śląskiej Brygady miało tylko tę naszą listę z pseudonimami. Nie wiedzieć czemu uznali, że skoro są to pseudonimy, to widocznie nasze nazwiska i imiona są jakieś straszliwie tajne i nigdy o nie nie pytali. Nam to wisiało, bo i tak mówiliśmy sobie po imieniu, a czy szarża zna nas jako Kazików, Ryśków i Przemków czy jako Weka, Spytka i Rolę, było nam wszystko jedno.

WIZYTA PIĄTA

Kiedy już dotarliśmy do Juszczyny, to w ogóle byliśmy dobrej myśli. Po raz pierwszy lepiej było z uzbrojeniem. Składy były jakieś na Śląsku czy co? Bo naprawdę nie mogłem narzekać. Wymieniłem swój zacinający się RPD na w miarę nowy i o połowę lżejszy karabin maszynowy RPK, który dostałem jako stary żołnierz. Dostaliśmy granatniki typu RPG-76 Komar, a mieliśmy dostać szwedzkie AT4, hiszpańskie C90, nasze, a naprawdę niemieckie RGH-90HH i nawet rosyjskie RPG-29, kupione podobno od Ukraińców; pierwsze egzemplarze już widziałem, ale trafiły najpierw do zawodowych, czemu się nawet nie dziwiliśmy. Mieliśmy też PPK Pirat, rosyjskie metisy-M i kornety, amerykańskie TOW2 i nawet własną artylerię – armaty 85 mm D-44, 122 mm M-30 i moździerze 82 mm. Wszystko to były jeszcze posowieckie starocie, ale sprawne i z dobrą amunicją. Nawet wymieniliśmy hełmy! Dostaliśmy jakieś dziwne, niepolskie, bo kamuflaż na ich pokrowcach nie zgadzał się z moro. Co prawda nasze też były każde z innej wsi, ale i tak się nie zgadzało. Ale hełm był lekki, pasował w sam raz, więc chętnie zdałem stalową „pokrywkę na garnek”.

Tragicznie za to było z żarciem. Sojusznicy z USA popisali się zaopatrzeniem i dostarczyli swoje racje wojskowe MRE. Racje były nieduże, ze sporą ilością całkiem niewojskowego żarcia, jak M&M’s i jakieś dziwne ciasta. No i po cholerę sos tabasco? Do jedzenia zostawało niedużo i jedna taka racja zamiast zapełniać żołądek tylko rozdrażniała. Człowiek chodził głodny i szukał, co by tu zawinąć i zeżreć. Miejscowi niezbyt chętnie się dzielili, bo wiadomo – wojsko przyjdzie i pójdzie, a żyć trzeba. Młodych kandydatów na bohaterów strasznie to wkurwiało. Nas – jakoś mniej.

Doszliśmy do wniosku, że robimy za zapchajdziurę i jesteśmy w tym Beskidzie Żywieckim – pięknym zresztą – dlatego, że jak się Śląska broni, to lepiej dziur nie zostawiać. Może i dowództwo tak myślało, traktując jak ewentualną rezerwę. Była tu przecież część samego wojska: jakieś kompanie z pułku przeciwlotniczego z Zielonej Góry, chyba czwartego. Komandosi z Bielska-Białej, sporo zmechu, bo cała 17 Brygada z Międzyrzecza… i jeszcze artyleria – 7 Dywizjon należący do 17 Brygady i 23 Śląski Pułk Artylerii. Chyba nasze dowództwo myślało, że tu umieści odwody, jakby ruscy pchali się bezpośrednio na Śląsk przez Katowice.

Nam to odpowiadało – po tym, co przeżyliśmy pod Suwałkami i w lesie koło Polika, nie pchaliśmy się na pierwszą linię, zwłaszcza przeciw artylerii i czołgom. Mieliśmy nadzieję, że tym razem wejdziemy do akcji wraz z żołnierzami, może jako odwód, a już na pewno nie jako oddziały kamikadze, które mają AKMS-ami i za pomocą RPG powstrzymać ruskie brygady pancerne. Młodym ze Śląskiego OT jakoś to za bardzo nie leżało. Pewnie jak my sami jeszcze niedawno temu wymyślali bohaterskie czyny, których dokonają, jak tylko przyjdą ruscy. My już wiedzieliśmy, że nie ma żadnego bohaterstwa, a najważniejsze to przeżyć i ewentualnie znowu spróbować namieszać. „Defetyści” – słyszeliśmy za plecami.

– Synku – powiedział Przemek takiemu dziewiętnastoletniemu Mariuszowi, kandydatowi na bohatera – jak tak z raz przejadą po tobie czołgi albo artyleria i pochowasz wszystkich kumpli z kompanii, jak to się nam zdarzyło, to będziemy mogli porozmawiać. Teraz to ty jesteś dla mnie duży dzieciuch.

Inna rzecz, że to do nich nie trafiało. Mariusz i jego koledzy twierdzili nawet, że zgłosili się jako ochotnicy, więc muszą pokazać innym, jak się walczy. Milczeliśmy, pamiętając takie same przechwałki naszych kolegów, którzy już leżeli pod trawą w lesie pod Polikiem.

W ogóle w Śląskiej OT byli ciekawi ludzie. Na przykład Serge i Czarek. To była para gejów, serio. Serge miał tak około trzydziestki piątki, szczupły, zadbany, poruszał się jak kot. Mówił, że przed wojną był tancerzem w balecie w Teatrze Wielkim. Pewnie to była prawda, na sztuce znał się jak mało kto, na muzyce poważnej też i trochę mnie poedukował, bo ciemny byłem jak tabaka w rogu. Przemek sporo się od niego dowiedział. Kazik wiele gadał, a że umiał opowiadać, te rozmowy to była prawdziwa przyjemność. Sympatyczny, otwarty gość. Czarek był milczący, wpatrzony w Serge’a, czasem się tylko uśmiechał. Był nieśmiały. Student konserwatorium, grał na fortepianie. Raz zagrał na rozklekotanym pianinie w Częstochowie. O Jezu, to było coś takiego, że człowiek zwyczajnie odpłynął. Nie tylko ja, Przemas i Kazio też. Oczywiście byli z Warszawy, bo jak inaczej mogliby trafić do Śląskiej OT? To taki dowcip Przemka, ale kiedy jeden gość ze Śląskiej przyznał, że jest z Suwałk, uznaliśmy go za bardzo prawdziwy. A te chłopaki zgłosiły się razem w czasie jakiegoś wspólnego wyjazdu w Katowicach w pierwszy dzień wojny i zaraz zapisano ich do OT. Nie narzucali się, czasem tylko trzymali się za ręce. Coś tam między nimi było cholernie mocnego. W OT wyszkolono ich na obsługę PKM-a, przy czym Czarek był strzelcem, a Serge z AKMS-em – ładowniczym i jednocześnie ochroną. Zespołem byli bardzo zgranym, dobrym i celnie strzelającym, a przy tym odważnym, więc nikt nie puszczał żadnych aluzji, bo i cholera dlaczego? Połowa ludzi bała się na wojnie bardziej od tych dwóch.

Jakoś tak się zawsze w czasie tej wojny składało, że przypadkiem dowiadywałem się rzeczy ważnych i nieco o samej wojnie. Tak i tym razem było: Śląska OT i wojsko miały trochę ciężarówek, półciężarówek i nawet wozów rozpoznania – LOSOT-ów, tumaków, szakali, skorpionów, były wśród nich także żbiki i dziki. No i rośki, dużo różnych wersji rośków, langusty, dany, goździki, kraby i sporo BWP. Trzeba to było wyremontować i postawić, więc pracowaliśmy ostro, nawet nocą. Kazia wzięliśmy do pomocy – niech się chłopak uczy zamiast kartofle obierać.

I tak siedzieliśmy nocą na PKT, dłubiąc w instalacji elektrycznej LOSOT-a, kiedy przyszło dwóch dyżurnych i ustawiło na PKT składany stół i krzesełka. Dziwne to było: stół? W karty chcą nocą grać czy jak? Za chwilę patrzymy – a tu same szarże idą, na czele pułkownik, dowódca komandosów i, jak mówiono po cichu, całego naszego zgrupowania w Juszczynie i okolicach. Pamiętając, czego się dowiedziałem z podsłuchu w Częstochowie, dałem chłopakom znak, żeby się ukryli w LOSOT-cie, a sam wlazłem pod podwozie i udawałem, że coś robię. Zawsze to leżącego pod samochodem trudniej zauważyć. A słyszy się nawet lepiej.

Na nasze szczęście oficerowie usiedli przy tym stole, stoliku właściwie, major, nasz dowódca poszedł gdzieś i za chwilę wrócił z torbą, z której dał każdemu po puszce piwa. Nie widziałem jakie, ale puszki były małe, takie po trzysta trzydzieści. Otworzyli, upili i pułkownik zaczął:

– Panowie – powiedział tak jakoś oficjalnie – zebraliśmy się tutaj, aby pomówić o naszej sytuacji. Nie będę ukrywał, najlepsza to ona nie jest. Najpierw sprawa najważniejsza: jak wiecie, w pierwszym dniu wojny rząd przeniósł się za granicę. Niestety wraz z nim do Londynu trafił tylko minister obrony i część Sztabu Generalnego. Reszcie sztabu i oficerów dowodzących nie wydano konkretnego przydziału mobilizacyjnego, kazano tylko stawić się w swoich jednostkach, przy czym nawet nie powiedziano, gdzie mają być dyslokowane. Części kazano przedzierać się do Londynu na własną rękę, z czego jednak – zdaje się z wyjątkiem dwóch wyższych oficerów, reszta zrezygnowała. W efekcie bywały sytuacje, w których generałowie bez przydziału szukali jednostek.

– Panzer General też? – ktoś wszedł mu w słowo.

– Panzer General dowodzi na Pomorzu samodzielnym batalionem pancernym; dostanie za moment świeżo wyszkoloną rezerwę i może się z tego złoży półbrygada – odpowiedział pułkownik.

Nie wiedziałem, o kogo chodzi, ale chyba była to jakaś znana osoba, bo wybuchł taki szumek, jak to bywa z zaskoczenia.

– Kontynuując, sytuacja jest taka: z Londynu MON przez szczątkowy Sztab Generalny i cywilów, określających się jako delegaci na kraj, jest takich dwóch, usiłuje dowodzić żołnierzami w kraju. Niestety rozkazy wydawane przez tych ludzi i sygnowane przez odpowiedzialne osoby w Londynie nasuwają wnioski, że ich celem nie jest maksymalnie efektywna obrona kraju, ale jakaś bliżej nam nieznana polityka, nie bardzo licząca się z realnym układem sił, sojusznikami i samymi naszymi siłami zbrojnymi. W efekcie w Szczecinie powstał Tymczasowy Sztab Połączonych Sił, nieuznawany co prawda przez Londyn, ale uznawany przez sojuszników NATO i na bieżąco z nimi współpracujący. Sztab ten współpracuje też z Rządem Zgody Narodowej w Gdańsku. Będę szczery, uznaliśmy, że poprzedni rząd, opuszczając kraj w momencie agresji i podejmując działania mające podłoże polityczne niezgodne z interesem narodowym Polski, stracił mandat do sprawowania władzy. Nasze zgrupowanie składa się z jednostek respektujących rozkazy Tymczasowego Sztabu oraz Rządu Zgody Narodowej. Jednak mamy też jednostkę, która właśnie się do nas dołączyła – Śląską OT. Czy panowie zgadzają się działać z nami, czyli faktycznie przejść pod rozkazy Tymczasowego Sztabu?

– Chyba nie ma o czym gadać, panie pułkowniku, bo przecież to jasne, że tak – usłyszałem głos naszego majora.

– Jak wasi ludzie? – To znowu pułkownik.

– Mam około pięciuset dwudziestu ludzi… – zaczął nasz major

– Około? – spytał ktoś.

– No tak, około, bo całą dokumentację brygady woził przy sobie poprzedni dowódca, którego Su-34 rozwalił pod Częstochową i nikt poza nim nie wiedział, ani ilu jest ludzi, ani jakie są stany, czy jak byli szkoleni. Ja się dopiero tego dowiaduję – relacjonował major.

– I jak wyniki?

– Kiepskie, żeby nie powiedzieć chujowe, panie pułkowniku – major na to. – Mam pięciuset dwudziestu ludzi… powiedzmy. Wszyscy odbyli szkolenie strzeleckie na poziomie strzelań S-1, S-2 i S-3, z wydaniem po pięć pocisków na głowę na strzelanie.

– Ile razy? – ktoś był ciekaw.

– Raz – major na to krótko.

– Znaczy… że ci ludzie wystrzelili po piętnaście pocisków i to było ich całe szkolenie strzeleckie? – znowu ktoś inny.

– Nie inaczej – uściślił major. – Mieli naukę o broni, ale bez praktycznego strzelania na skupienie i celność. Zabrakło czasu, no i poświęcono szkolenia głównie taktyce pojedynczego żołnierza… widocznie ktoś myślał, że później się nadrobi, tylko że nie było tego później. Za to była musztra… na niej się znają świetnie, mogliby z naszymi żołnierzami rywalizować i wątpię, żeby ktoś zauważył różnicę. Ćwiczyli na PPC, potrafią się okopywać do sylwetki leżącej i stojącej i podstawa, czyli zmienianie pozycji przez czołganie i pełzanie pod ostrzałem. Taktykę pojedynczego żołnierza i tak do szczebla plutonu przerobili, ale mocno po łebkach. Mieli terenoznawstwo, ale też bardzo podstawowe. Jak mówiłem, mieli naukę o broni, ale znają z niej tylko AKMS, z którym radzą sobie w miarę dobrze. Jeden na dziesięciu zna PKM, bo miał być szkolony jako kaemista drużyny. Połowa miała rzut granatem ćwiczebnym na rzutni, ale po sprawdzeniu prawdziwy granat dałbym do ręki może pięćdziesięciu, bo z nimi nie bałbym się, że pozabijają siebie i kolegów zamiast wroga.

– Granatniki, zestawy przeciwpancerne, ręczne zestawy plot? – pułkownik był konkretny.

– Na zestawy plot mam wyszkolonych czterech.

– Ilu?! – ktoś spytał głośno.

– No… czterech. Klucz był specyficzny, wszyscy to tacy typowi intelektualiści w okularach. Podobno dobrano ich dlatego, że nie najlepiej radzili sobie w zajęciach na PPC, bo nie mieli kondycji… dobrze chociaż, że to pojętne chłopaki i rzeczywiście z gromami sobie dają radę. Jeszcze tak z miesiąc szkolenia i byliby z nich dobrzy przeciwlotnicy.

– A zestawy i granatniki? – pułkownik nie odpuszczał.

– Na zestawy mam wyszkolone dwanaście osób. Wszystko chłopcy po politechnikach. Jeszcze wymagają solidnego oszlifowania, bo znają tylko podstawy obsługi pirata i spajka. Granatniki to znowu inny problem. Jest trzydziestu ludzi, którzy je znają, ale praktycznie pozwoliłbym na działanie tak gdzieś połowie… reszta wyobraża sobie, że to powstanie warszawskie, a oni są łowcami czołgów. Pozabijaliby się w kilka minut i nic by nie zdziałali.

Jest jeszcze jeden problem. Ktoś, jakiś kretyn, którego chętnie powiesiłbym za jaja, szkolił połowę tych ludzi w atakowaniu czołgów granatami przeciwpancernymi z pozycji pod wozem, prawie tak jak te rosyjskie psy przeciwczołgowe w czasie drugiej wojny. Na wyposażeniu mamy nieco tych granatów – rosyjskie RGK-3M… jak się skończą, mieli atakować butelkami z benzyną. Nawet ich nauczono, jak samemu zrobić mieszankę zapalającą, zapalników jest coś koło pięciuset sztuk… Chłopcy są bardzo z tego dumni, nazywają siebie kamikadze… Komuś się chyba epoki pomyliły i szkolił ich jak w Cesarskiej Armii Japonii w roku 1945… Cały czas im wpajano, że są nowymi powstańcami warszawskimi, więc powinni być szczęśliwi, że zginą, broniąc Ojczyzny. W efekcie mam pięciuset dwudziestu potencjalnych samobójców, bardzo z tego dumnych i dość kiepsko wyszkolonych. Nie mam pojęcia, jak zachowają się przy pierwszym kontakcie ogniowym z neplem.

– O kurwa… – ktoś jęknął.

– No ale, kolego, podobno macie trochę lepiej wyszkolonych rozbitków z Małopolskiej i Mazowieckiej Brygady… – powiedział pułkownik.

– I dziękuję Panu Bogu za tych ludzi. Gorzej wyszkoleni niż nasi z siedemnastej i odgrywają trochę takich starych wiarusów, ale byli w walce i dobrze sobie poradzili. Nawet jak ich rozbito, jak w wypadku Mazowieckiej. Mam chłopaków, którzy ostatni zeszli z pola pod Polikiem, gdzie ich omal nie rozjechały czołgi… cały czas walili do Rosjan, opóźnili ich… Dobry materiał, trochę temperują tych moich pożal się Boże romantyków. Kilku zasłużyło na Krzyże Walecznych, trzeba wypisać wnioski.

– Wypiszcie jak najszybciej, zanim tu się zacznie kotłować. I pilnujcie tych ludzi, szkolcie, bo z takich są najlepsi podoficerowie. A więc mamy pięciuset dwudziestu kiepsko wyszkolonych rezerwistów?

– Gorzej, mamy pięciuset dwudziestu ludzi, których można by dopiero szkolić jako rezerwę, po wyplenieniu z nich wdrożonego jak u psa Pawłowa nawyku, że mają przy pierwszej nadarzającej się okazji bohatersko i bez sensu zginąć za Ojczyznę – powiedział major.

– O kurwa! – znowu ktoś jęknął i zapadła cisza.

– Świetnie, wobec tego krótko o samej sytuacji. – Pułkownik zaczął szybko mówić o czymś innym. – Na razie na naszym kierunku operacyjnym spokojnie, choć Rosjanie na pewno pójdą na Śląsk. Tak było w drugiej wojnie światowej, tak będzie i teraz, choć myślę, że nie od naszej strony, tylko postarają się przejść między Częstochową i Katowicami. Zostawiliśmy nawet specjalnie ten kawałek wolny, trochę na przynętę i jak się złapią, to czeka ich niemiła niespodzianka. Na razie rozkazy to szkolić, szkolić i jeszcze raz szkolić, nie dopuścić, żeby się ludzie rozłazili, bo w każdej chwili możemy ruszyć. Pomorze sobie radzi z uderzeniem z okręgu kaliningradzkiego i 9 Brygada Pancerna mocno ich poszarpała. Teraz Pomorska OT i 15 Giżycka bronią się pod Dzierzgoniem, odrzucili Rosjan, dają radę, choć mają duże straty. Ale nie zdołaliśmy sobie poradzić z największym uderzeniem, tym z Białorusi. Inna rzecz, że było zaskakujące, bo nie poszło na Mazowsze i w ogóle na Środkową Polskę, tylko na południe, na Lublin, Sandomierz i Małopolskę, a tam relatywnie byliśmy słabi. Dwie brygady, pancerna i zmechanizowana, które mogły uderzyć Rosjanom na skrzydło, miały dowództwo słuchające rozkazów rządu londyńskiego, a ten za wszelką cenę kazał im bronić Warszawy i stać na pozycjach od strony Mińska Mazowieckiego oraz Góry Kalwarii.

– I co się z nimi stało? – usłyszałem czyjś głos.

– Nic, nadal tam stoją. Ale Rosjanie wejdą zaraz drugim rzutem na Mazowsze Środkowe, a wejdą, dostaliśmy info o ich przegrupowaniach za białoruską granicą, i wtedy pewnie przyjdzie im walczyć – odpowiedział pułkownik. – Na razie sytuacja operacyjna jest taka, że oddaliśmy praktycznie wszystko na wschód od linii Wisły, choć są tam jeszcze jakieś nasze oddziały, i kawał Małopolski na zachodzie. Tragedia to nie jest, Polska jeszcze nie zginęła, ale trudno to nazwać dobrą sytuacją. Spodziewamy się ofensywy wojsk drugiego rzutu na Mazowsze Środkowe i Zachodnie i połączenia sił atakujących z południa, z północy z okręgu i poprzez Polskę Środkową gdzieś w okolicach Poznania. To znaczy, że trzeba maksymalnie opóźnić, a najlepiej zatrzymać najsilniejsze jednostki, które atakują od południa… O składzie tych sił pomówimy później, jak będziemy mieli konkretne rozkazy operacyjne w ręku. Jakieś pytania?

– Jak z Pomorzem i Gdańskiem?

– Ciężko, ale chłopaki się trzymają. Rosjanie się spodziewali, że pójdą przez Mazury, zakręcą i wejdą na Pomorze; nie spodziewali się kontrataku przez Żuławy i teraz bijemy się z nimi między Grudziądzem a Kwidzynem. Nie da się ukryć, mają przewagę i posłali brygadę zmechanizowaną na Toruń, a my tam zdołaliśmy przerzucić tylko brygadę OT z Wielkopolski… brakuje nie ochotników, bo tych pełno się szkoli na Pomorzu, zwłaszcza pod Szczecinem i w samym mieście, ale sprzętu i po prostu wyszkolonych żołnierzy. Sojusznicy pomagają, nie można powiedzieć, zwłaszcza Niemcy i Amerykanie, ale musimy przecież jeszcze pilnować wybrzeża… w Kaliningradzie były dwie brygady desantu morskiego, a na razie na froncie ich nie widzieliśmy.

– Nasza marynarka? – spytał ktoś inny.

– Nie ma jej. Rozbita albo wysłana poza kraj. Zostało kilka małych patrolowców i trałowców redowych, ale to tylko jako okręciki obrony wybrzeża i to bardzo blisko; taka przeciwdesantówka. W Anglii załogi tych okrętów, które tam wysłano, się zbuntowały, podobnie załoga Pułaskiego, który stoi w Canberze, w Australii.

– Jak to się zbuntowały? – Przy stole wybuchł gwar.

– Normalnie, załogi i oficerowie zauważyli, że dowództwo z Londynu podejmuje operacje nieuzgodnione z sojusznikami, że oni sami powoli przestali na polskie okręty zwracać uwagę, bo dowódcy tych okrętów nie słuchali admirała NATO, Amerykanina zresztą, tylko Rubensa. Potem poszła plotka, że sami mają zaatakować Kaliningrad, no i się zbuntowali. Podobnie było na Pułaskim, ta fregata ledwie łazi, a miała gonić piratów na Oceanie Indyjskim. Wysłali ją do Canberry na remont, a tam oficerowie się dowiedzieli, że Londyn planuje dla nich rajd na rosyjskie bazy w Azji okrętem, który ledwie wyciąga dwadzieścia węzłów i jest bez połowy nominalnego uzbrojenia. No i teraz wszystkie okręty stoją na kotwicy, Londyn się odgraża, że zastąpi załogi i oficerów wiernych Tymczasowemu Dowództwu ludźmi ze starej emigracji i okręty odbije. Ci wierni Rubensowi zostali zmuszeni do zejścia z pokładów, było ich może jedna czwarta, może nawet jedna piąta. Amerykanie i Anglicy proponują swoich ludzi na uzupełnienie załóg i patrole z ich flotą. W Australii oferują naszym obsadzenie trochę starawego niszczyciela, ale w lepszym stanie niż Pułaski – powiedział pułkownik.

– Paranoja – mruknął ktoś i zapanowała cisza.

Więcej pytań nie zadano, słuchać było hurgot odsuwanych krzeseł i kiedy myśleliśmy, jak się urwać i pogadać o tym wszystkim, usłyszeliśmy głos pułkownika:

– A wy co tu robicie?

– Melduję posłusznie, panie pułkowniku, że naprawiamy LOSOT-a. – Przemek palił głupa.

– No, no, tylko nie „melduję posłusznie”, nie jesteście Szwejkiem. Naprawiacie LOSOT-a? I pewnie wszystko słyszeliście? W ogóle to po mundurach poznaję, że pewnie z OT.

– Panie pułkowniku, to moi ludzie. – Zobaczyliśmy naszego porucznika. – Z mojej byłej brygady, dwóch z nich jeszcze z Podlaskiej.

– A! To ja o was słyszałem – zaciekawił się pułkownik. – To który z was ten kaemista z Polika?

– Szeregowy Ryszard Nowak melduje się na rozkaz – odpowiedziałem według regulaminu, tak na wszelki wypadek.

– Ryszard Nowak, kaemista… dobrze, synu, tylko tak dalej. Podszkolić was trzeba, ale i tak ładnie się sprawiliście, chłopaki. Co tu ukrywać, rozjechali was, ale narobiliście kłopotów dwóm batalionom rosyjskiej 4 Brygady Pancernej, a to doświadczona jednostka, walczyła w Donbasie w 2014 roku… spóźnili się przez was i nie zdążyli do Dęblina uchwycić mostów. Tak że za samą postawę w walce po pasku na pagony sobie jeszcze dziś naszyjecie. Ale gęby na kłódkę, coście tutaj słyszeli, jasne?

– Tak jest, panie pułkowniku – powiedzieliśmy chórem, zadowoleni, że nas tak łatwo obeszło.

No i nie ma co ukrywać, ucieszyliśmy się, że teraz tylko szkolenie i jeśli wojna – to najszybciej za kilka dni i w lepszych warunkach niż w tym przeklętym lesie, bo razem z wojskiem.

Wziąwszy pod uwagę to, czego się dowiedzieliśmy, postanowiliśmy wieczorem o dwudziestej posłuchać radia na częstotliwościach zapamiętanych z Częstochowy. No i dowiedzieliśmy się, i to sporo, ale te wieści przyprawiły nas o nie byle jaki ból głowy.

Chcieliśmy zacząć, jak i ostatnim razem, od wysłuchania Londynu, ale Kazik stwierdził, że lepiej dowiedzieć się czegoś prawdziwego o sytuacji na świecie zamiast się koncentrować na cudzych fantazjach i zaproponował najpierw BBC. Nie protestowaliśmy, bo sami byliśmy ciekawi. Ale wieści nie były wesołe:

– Tu BBC. Nadajemy wieczorny serwis informacyjny w języku polskim. Niemiecka partia Alternatywa wydała oświadczenie, w którym stwierdziła, iż „w polityce zagranicznej trzeba dokonać znaczących przewartościowań”. „Pomoc dla kraju, który swoim zachowaniem sam sprowokował akcję zbrojną swojego sąsiada, mająca zresztą charakter policyjny, jest dla Niemiec samobójcza. Uważamy, że trzeba wyzbyć się mrzonek o europejskich partnerstwach, usiąść do stołu rokowań z Rosją i dokonać ustaleń co do stosunków, jakie muszą łączyć dwa państwa największe na kontynencie europejskim. Sankcje spowodowały napięcia, a te wojnę, są więc drogą donikąd. Istnieje też szansa na powrót w granice Niemiec obszarów, które po 1945 roku znalazły się w granicach innych krajów” – napisał zarząd partii w oświadczeniu. Wywołało ono oburzenie niemal wszystkich sił politycznych w Niemczech. Zarząd Chrześcijańskiej Demokracji stwierdził, że oświadczenie jest „dokumentem zrodzonym w malignie”. „Gratulacje dla Alternatywy, udało jej się jednym oświadczeniem ożywić wszystkie stare europejskie demony. Mam też dla tej partii przykrą wiadomość – w herbie orła nie zastąpi sęp” – oświadczyła prominentna polityk chadecji, była wiceprzewodnicząca Bundestagu. Zarząd niemieckiej Socjaldemokracji w specjalnie wydanym oświadczeniu zapewnił o niewzruszonej konieczności niesienia pomocy Polsce i niezbędnych działaniach na forum międzynarodowym w celu jej obrony. Zieloni oskarżyli Alternatywę o próbę zdradzieckiego wbicia Polsce noża w plecy w stylu Stalina w 1939 roku. Alternatywa po błyskotliwym sukcesie wyborczym, który przyniósł jej piętnastoprocentowe poparcie, notuje zdecydowany spadek poparcia; ostatnie sondaże wskazują, że głosować na nią chciałoby tylko siedem procent wyborców.

Westchnąłem i tylko aby mieć to z głowy, przełączyłem na Londyn.

– Mówi Londyn dla słuchaczy w Polsce. Mówi Londyn dla słuchaczy w Polsce. Nadajemy wiadomości. Naczelnik państwa spotkał się z ministrem obrony Wielkiej Brytanii. Minister zapewnił naczelnika o wsparciu dla walki Polaków w kraju przeciw inwazji rosyjskiej. Brytyjczycy prześlą także walczącym oddziałom broń; oczywiście w planowaniu jej dostaw uczestniczyć będą reprezentanci legalnej władzy na terytorium RP – rządu na uchodźstwie – a z wysyłki sprzętu wojskowego wykluczone będą oddziały rozłamowe podległe rebeliantom z tzw. rządu gdańskiego. Należy się też spodziewać bezpośredniej interwencji amerykańskiej w Polsce, przy czym rząd USA zapewnia, iż nie doprowadzi ona do wybuchu wojny światowej, ale będzie miała charakter ochrony terytorium polskiego niezajętego przez Rosjan. Amerykanie będą działać wspólnie z oddziałami Armii Krajowej i będą prowadzeni przez nasze wojska. Obecnie oddziały AK stawiają twardy opór wojskom rosyjskim w południowej Polsce. Działają także na tyłach wojsk najeźdźcy, organizując zasadzki, ataki na patrole rosyjskie i minowanie dróg. Według informacji wywiadów sojuszniczych Rosjanie stracili w tych zasadzkach wiele czołgów, transporterów opancerzonych i setki żołnierzy.

Obecnie nadajemy przegląd prasy emigracyjnej. Tygodnik „WEmigracji” pyta: „Jakie kary dla zdrajców Ojczyzny z rządu gdańskiego i czy powinny one objąć żołnierzy?”. Jak stwierdza w swoim tekście redaktor naczelny tygodnika, po zwycięstwie należy przywrócić karę śmierci. „Prawdopodobne jest skazanie na tę karę, karę główną, wszystkich zdrajców Ojczyzny z tak zwanego rządu gdańskiego” – dodaje. Jak twierdzi, kary wieloletniego więzienia i ciężkich robót powinni otrzymać też oficerowie i żołnierze, którzy nie podporządkowali się legalnej władzy – rządowi na uchodźstwie. „W świetle prawa są oni bowiem bandytami, a nie żołnierzami” – zauważa. Według tygodnika „Do Kraju”, aby „mówić o urządzeniu spraw krajowych, trzeba najpierw zwyciężyć, a w tym celu potrzebny jest każdy karabin, który będzie strzelał do Rosjan”. „Zbytnia surowość, i to zanim rozstrzygnęła się sytuacja na froncie, jest niepotrzebna i bywa nawet szkodliwa. Ludzie, którzy mogliby walczyć z Rosjanami, złożą broń i udadzą się na emigrację do Niemiec. Lepsza jest więc amnestia, oczywiście nieobejmująca wyższych oficerów i członków rozłamowego rządu gdańskiego” – dodaje.

Obecnie przekazujemy instrukcję dla oddziałów AK: Siedem dołączyć do dwunastu. Dwa plus trzy równa się pięć. Naszą pieśnią na dziś jest – i tu rozległy się dobrze nam znane słowa:

Z dymem pożarów z kurzem krwi bratniej,

Do Ciebie, Panie, bije ten głos!

Skarga to straszna, jęk to ostatni,

Od takich modłów bieleje włos.

My już bez skargi nie znamy śpiewu,

Wieniec cierniowy wrósł w naszą skroń,

Wiecznie, jak pomnik Twojego gniewu,

Sterczy ku Tobie błagalna dłoń…

Spojrzeliśmy po sobie. Przed wojną słyszałem od Janka, syna wuja Heńka, powiedzenie, że coś odkleiło się od rzeczywistości. Ono idealnie tu pasowało. Cały ten Londyn był absolutnie odklejony od rzeczywistości.

– Chcecie coś jeszcze? – spytałem z rezygnacją.

– Daj może Gdańsk, dowiemy się, co na froncie – mruknął Przemek.

– Wiecie co, to już może lepiej BBC. Przekonamy się, co naprawdę dzieje się na świecie – zaprotestował Kazik.

Nie mogłem znaleźć BBC, ale natknąłem się na coś innego. O razu poczuliśmy się mocno niepewnie.

– Tu Rozgłośnia Polska Radia Wolna Europa – usłyszeliśmy. – Tu Rozgłośnia Polska Radia Wolna Europa. Nadajemy wiadomości.

Rząd niemiecki powołał jedenastoosobową grupę do walki z fałszywymi informacjami medialnymi pod nazwą Komisja ds. Zwalczania Dezinformacji Medialnej. Jest ona rozpowszechniana przez prorosyjskie i podległe Rosji źródła internetowe oraz medialne. Ostatnio Niemcy przeżywają bowiem istny zalew fałszywych informacji, które, jak stwierdził przewodniczący Komisji, profesor Martin Pollack, tłumacz, pisarz i naukowiec, „mają wywołać poczucie zagrożenia, panikę, a nawet doprowadzić do zamieszek spowodowanych dezinformacją”. Jako przykład profesor Pollack podał kolportowane szeroko, głównie przez portale internetowe, informacje o rzekomych przestępstwach: gwałtach, rozbojach i wymuszeniach, dokonywanych na terenie Republiki Federalnej Niemiec przez uchodźców z Polski:

„Jeśli się wpisze w wyszukiwarkę Google frazę «gwałty, Niemcy», wówczas cała pierwsza strona wyników wyszukiwania zostanie wypełniona informacjami: «Polscy uchodźcy gwałcą kobiety», «Plaga gwałtów w Niemczech. Policja rozkłada ręce», «Tysiące gwałtów popełnionych przez uchodźców z Polski» – powiedział na dzisiejszej konferencji prasowej profesor Pollack. – Bliższe przyjrzenie się tym artykułom pozwala stwierdzić, iż publikowane są w nowo powstałych portalach i wszystkie napisano ten sam sposób. Dlaczego te portale nagle znalazły się na pierwszej stronie wyników wyszukiwania Google? Po prostu aby się tam znalazły, wykorzystano techniki Search Engine Optimization, czyli SEO. Owe strony podbito w wynikach wyszukiwania, aby każdy na nie trafiał. Mamy więc pierwszy element. Wszystkie te dziwne portale od pewnego czasu lansują prorosyjską wizję świata i konfliktu Rosja–Polska. Mamy więc drugi element. Artykuły we wszystkich portalach, które znalazły się na pierwszej stronie wyników wyszukiwania, są pisane bardzo podobnie, w tym samym stylu i zawierają dokładnie te same informacje. Źródło, jak widać, ewidentnie było to samo i więcej – starano się od niego nie odchodzić. Następna kwestia – manipulacja danymi. Podano, że od momentu przybycia do Niemiec uchodźców z Polski znacznie wzrosła liczba gwałtów, a nawet określono ich liczbę – 1690. Ta liczba jest prawdziwa, ale odnosi się do wszystkich gwałtów w całych Niemczech i obejmuje nawet gwałty na Polkach, które uciekły do Niemiec, a niestety zdarzały się i takie sytuacje. Mamy ewidentnie rozmyślnie zafałszowany łańcuch przyczynowo-skutkowy, aby powiązać wzrost liczby gwałtów z Polakami. Nie da się ukryć, że wszystko to stanowi działanie zaplanowane i ma na celu wywołanie niechęci do polskich uchodźców w społeczeństwie niemieckim”.

Jak dodał szef Komisji ds. Zwalczania Dezinformacji Medialnej, identyczna sytuacja wystąpiła w związku ze znaną i powieloną przez liczne media – nie tylko niemieckie – informacją o znacznym wzroście przestępczości drobnej i rozbojów po przybyciu uchodźców. Jej autorzy świadomie bowiem zastosowali podobny zabieg – podali liczbę wszystkich tego typu przestępstw popełnionych przez ostatni rok w Niemczech. Tymczasem istotnie policja stwierdziła, że odnotowano znaczny wzrost przestępstw, ponieważ dokonywano ich na uchodźcach! Świadomie więc z ofiar uczyniono sprawców.

Grupa stwierdziła już, że głównym źródłem tego typu fałszywych informacji są portale internetowe i inne media powiązane z rosyjskim kapitałem lub promujące stanowisko Rosji w Niemczech. Mechanizm działania tych mediów został powiązany przy tym z państwowymi mediami Rosji: najpierw portale publikują fałszywe i przeinaczone informacje, a następnego dnia powołują się na nie media rosyjskie nadające po niemiecku, określając je jako „pochodzące ze źródeł niezależnych”. Ambasada rosyjska zaprotestowała przeciwko ustaleniom komisji podanym na konferencji prasowej, nazywając je „manipulacjami” i „tworzeniem alternatywnej rzeczywistości”: „Niemcy nie chcą się przyznać, że przestępczość po przybyciu uchodźców z Polski faktycznie wzrosła w niesłychany sposób, a niezależne źródła, które podają te informacje, są tępione przez ciała rządowe, jak ta stworzona ad hoc komisja” – stwierdził drugi sekretarz ambasady Witalij Karpiekow w oświadczeniu dla mediów. Jednak wszystkie portale i media, które komisja wymieniła jako rozsiewające tzw. fake news, znalazły się także na liście „mediów propagujących stanowisko Rosji i prowadzących propagandę na jej rzecz”, którą przedstawiono na dzisiejszym zamkniętym posiedzeniu Komisji ds. Służb Specjalnych Bundestagu. Komisja ds. Dezinformacji Medialnej, nazwana już „komisją Pollacka” nie konsultowała swoich ustaleń z BND, która przygotowała raport dla Bundestagu, a mimo to jej wnioski są zadziwiająco zbieżne.

Obecnie nadajemy wywiad z szefem komisji parlamentarnej zajmującej się uchodźcami…

Tu niestety sygnał uciekł.

– No to teraz Gdańsk – zarządził Przemek. Bez słowa przeleciałem przez skalę.

– Tu Radio Gdańsk. Tu Radio Gdańsk. Nadajemy wiadomości. Rosyjski ostrzał Gdańska dobiega końca. Pojedyncze napady ogniowe obserwujemy około siódmej, ósmej rano, potem między piętnastą a osiemnastą, co wyraźnie wskazuje, że mają one charakter terrorystyczny i są skierowane głównie przeciw ludności cywilnej. W tych porach nie obserwuje się bowiem żadnych ruchów oddziałów wojskowych. Powodem zaniechania ataków jest zwycięstwo, jakie odniosła nowo sformowana nasza dywizja zmechanizowana.

W wielkiej bitwie pod Hutą Żuławską, Karszewem i Jędrychowem oddziały 25 Dywizji Zmechanizowanej nie tylko odparły atak brygady zmechanizowanej wroga, ale i same przeszły do kontrataku, powodując znaczne straty w pułkach artylerii dalekonośnej Rosjan i niemal całkowicie niszcząc brygadę, która zaatakowała pozycje dywizji w Hucie Żuławskiej.

Premier Rządu Zgody Narodowej przebywał dziś na froncie w pobliżu Nieszawy, gdzie spotkał się z żołnierzami Wielkopolskiej i Pomorskiej Brygady Obrony Terytorialnej oraz wydzielonymi oddziałami 12 Brygady Zmechanizowanej imienia generała Józefa Hallera, a także Choszczeńskiego Dywizjonu Artylerii Samobieżnej. Oddziały te blokują wojskom rosyjskim drogę na Toruń i Bydgoszcz i zapobiegają ich rozwinięciu w kierunku Wielkopolski i Pomorza. Jak stwierdził, nie przybył na wizytację, by rzucić: „Czołem chłopaki, co słychać na froncie?”, ale udało się zorganizować dostawy uzbrojenia, które przyjechały do oddziałów razem z szefem rządu.

„Mam nadzieję, że będziecie rzadziej widywać mnie, a częściej konwoje z bronią i żywnością” – stwierdził, nawiązując do faktu, iż oddziały pod Nieszawą miały problemy z regularnym zaopatrzeniem nie tylko w broń i amunicję, lecz także w żywność. „Mogę wam obiecać regularne dostawy i uzupełnienie strat. Wszystko inne jest już mniej ważne” – dodał, zauważając, iż udało się otworzyć nową drogę przerzutu rannych żołnierzy na Zachód, co jest bardzo istotne, bowiem wielu rannych uniknie trwałego inwalidztwa, jeśli szybko znajdą się pod opieką lekarzy.

Południowa grupa sił rosyjskich zatrzymała się po osiągnięciu rubieży Alwernii. Obecnie trwają w niej przegrupowania i należy się spodziewać, że zmieni ona kierunek działań operacyjnych. Według Tymczasowego Sztabu Połączonych Sił polskie wojsko jest gotowe na taką ewentualność… W tym momencie głos zmienił się w pisk i wycie. Przez zakłócenia nie dało się już słuchać tej fali.

– No i co teraz? – spytałem. – Jesteście fachowcami od polityki.

– Ano, mamy do powiedzenia tylko jedno – zaczął Kazik. – O kurwa, jaki bajzel! Jeśli sami sobie nie pomożemy, to nikt nam nie pomoże.

– Nic dodać, nic ująć – skwitował ponuro Przemas. – Same negatywy.

Mimo kiepskiej sytuacji na froncie jedno wydawało nam się pozytywne – wreszcie mieliśmy łączność. I to jaką! Oczywiście dlatego, że byliśmy razem z wojskiem. Mieli coś, co się nazywało pluton łączności mobilnej. Siedzieli najczęściej w dwóch wozach – jednym jelczu i drugim nowym, z kontenerkiem na podwoziu mercedesa sprintera. Ten na mercedesie miał podnoszoną, talerzowatą antenę i był naszą właściwą łącznością. Mieli jeszcze forda transita i to był taki polowy warsztat remontowy dla całej radiotechniki. Dowodził nimi porucznik Waldek, nazwiska nie pamiętam, jakoś na D… no, nieważne. W każdym razie miał pod sobą dwóch plutonowych i wziął od nas na przyuczenie dwóch studentów z politechniki. Sporo się ci studenci od niego mogli nauczyć, narzekali, że wymaga i stawia do pionu równo, ale mówili, że łeb ma jak sklep i potrafi złożyć radio z niczego. Spojrzał na nasze R-107, skrzywił się i powiedział, że widać straszna „bida” była albo komuś już oszczędzanie na wojsku walnęło na dekiel, skoro dostaliśmy te stare struple. Powiedziałem wtedy ostrożnie, że w Mazowieckiej utrzymywał je dziadek (potem się dowiedzieliśmy, że nasza łączność wyszła cało z rzezi pod Polikiem i przedostała się na Pomorze), bo tylko facet po sześćdziesiątce mógł sobie poradzić z R-107. Porucznik tylko się uśmiechnął.

– Młody, nie mam sześćdziesiątki, jestem tuż po czterdziestce, a R-107 dam radę obsługiwać – powiedział. – Tak samo tuberozę i R-109. Wiem, jak odpalić R-118. Remontowałem czołowe R-123. Robiłem tap, taj i te małe radmorowskie przenoski. No, z thompsonami było słabo. Pamiętam, że największa magia to były te „ery” z klawiszami numerycznymi.

Porucznik zrzędził jak jasna cholera. Miał takie ulubione powiedzenie, że w Siłach Zbrojnych „łączność to nerw armii, ale tylko dla nas, łącznościowców. Bo dekle i samochodziarze mają to w dupie”. I dodawał, że gdy jeździł po jednostkach robić kontrolę sprzętu łączności, „to byście nie uwierzyli, gdzie oni to trzymali i jak o to dbali. Kadra chuj wiedziała, jak obsługiwać radiostacje”.

Przejrzał wszystko, pomruczał, powiedział „zobaczymy, co da się zrobić” i za dwa dni brygada miała łączność. Skombinował nawet jakieś radiotelefony. Nie wiedziałem, co to było, przypomniały trochę pierwsze telefony komórkowe, jakie w latach dziewięćdziesiątych mieli różni bogaci faceci – takie kowadła, zresztą miały metalowe obudowy, więc były ciężkie i trochę nieporęczne, ale działały i nawet miały niezły zasięg.

Bardzo to się nam potem wszystko przydało. Wtedy myśleliśmy właściwie tylko o szkoleniu i nie wierzyliśmy, że ruscy zaatakują. A że byliśmy niedaleko Żywca? No, taka turystyka wojenna – tak sobie tłumaczyliśmy i na tym bym dzisiaj skończył.

WIZYTA SZÓSTA

Juszczyna to na początku były wczasy i liczyliśmy, że tak będzie dalej, ale szybko się okazało, że ruscy mieli inne plany. Założyli sobie, że jak obejdą Katowice i pójdą wzdłuż słowacko-czeskiej granicy (widać, co myśleli o naszych byłych sojusznikach z NATO), to takim manewrem zaskoczą naszych i wyjdą od razu na Rybnik, Kędzierzyn-Koźle i Opole. Potem się dowiedzieliśmy, że chcieli nawet te „rdzennie niemieckie” tereny przehandlować Niemcom w zamian za neutralność w wojnie. Tyle że Niemcy nie byli zainteresowani tak szczodrym darem i chodzeniem na moskiewskim pasku.

W każdym razie myśleli, że pójdzie im łatwo. Nie spodziewali się nikogo oprócz Straży Granicznej, a już na pewno nie nas. Z kolei my nie spodziewaliśmy się doświadczonych w walkach w Donbasie 6 Brygady Pancernej, sporej części 210 Brygady Artylerii i 163 Brygady motostriełków. Efekt i dla nas, i dla nich był nie najlepszy.

Pierwsze wieści, że coś zaczyna się u nas ruszać, dotarły po trzech dniach. Byliśmy już nieźle urządzeni, mieliśmy własne pozycje i nawet przydzielone sektory ognia. Pod wojskowym kierownictwem Śląska Brygada OT funkcjonowała lepiej, a jakoś zapomniano nam dać następnego kretyna za dowódcę i szefował wciąż ten sam major, co wyciągnął nas z Częstochowy.

Tego dnia zobaczyliśmy dwa samoloty lecące od północnego wschodu. Nie spodobało nam się to, bo ledwo zniknęły za horyzontem, zrobiły nawrót i przeleciały jeszcze raz.

– Rozpoznawcze, chyba Su-24 – powiedział Przemek. – Co one, do cholery, tutaj robią? Ruscy coś szykują? Tutaj?

Dowództwo widać doszło do wniosku, że jednak coś się będzie działo, bo laba się skończyła. Ja, Przemek i Kazio zostaliśmy wysłani na posterunek G. To było w lesie, który się śmiesznie nazywał – Urobek Morawski, na górce. Leśnicy mieli tam ambonę, a nasi, rozsądnie postanowili ją wykorzystać. Kazio dostał jakiś wielki plecor, Przemek moje bębny do RPK, ja samego RPK. Wzięliśmy po dwa zapasowe magazynki, dali nam też po trzy granaty F-1. Dostaliśmy jeszcze od porucznika Waldka radiotelefon i sporą lornetkę poenerdowską, ale dobrą i podobno artyleryjską oraz przykaz, że mamy meldować, co się dzieje, do „Remizy”, bo taki kryptonim miało dowództwo. No i była jeszcze jedna lornetka, którą skołowałem w Częstochowie. Przemek śmiał się z niej, że to szkła operowe, ale całkiem niezłe. Pytałem Przemka, po co idziemy siedzieć na drzewie i obserwować przez lornetkę, co się dzieje, skoro są radary i drony. Skrzywił się tylko.

– Rysiu, wiesz, jaka u nas w armii jest bieda z dronami? Ruscy mają tego, ile zechcą, bo sami produkują i wysyłają armii. U nas było sporo firm, które to robiły, ale że MON tego nie kupował, bo, po pierwsze, miały to robić państwowe koncerny zbrojeniowe, a te nie miały ani możliwości, ani umiejętności i w efekcie skończyło się na projektach dronów, po drugie zaś i tak nie było kasy, bo różne socjalne rozdawnictwo dla elektoratu ją pożarło. No i teraz artylerzyści mają kilka dronów średniego zasięgu z silnikami elektrycznymi – orbitery i flyeye, dowództwo ma dwa izraelskie shadowy, ale to wszystko i czekają na bitwę, żeby je uruchomić, bo nie ma ich czym zastąpić, gdyby zostały strącone. Z radarami podobnie; mamy je, ale tak mało, że trzeba to ukrywać i uruchamiać, gdy już naprawdę jest to konieczne, zwłaszcza radary artyleryjskie. Po co dawać ruskim łatwy cel dla pocisków przeciwradiolokacyjnych – machnął ręką.

Tak ruszyliśmy na wojnę.

Nawet nas podrzucili honkerem do tego lasu, bo to kilka kilometrów. Drzewo z amboną było dość blisko drogi, ale stało pośród innych, więc trudno ją było zauważyć. Widok mieliśmy z góry prawie jak z Giewontu na Zakopane, no to zaczęliśmy się rozglądać. Długo to nie trwało. Gdzieś tak po godzinie od strony drogi zobaczyliśmy obłok kurzu. Byłem akurat przy lornetce, więc zacząłem się dokładniej przyglądać… idzie kolumna… te przodem to chyba T-72B3, potem… O Jezu, chyba T-90 i transportery. BTR? Może i BTR, jeszcze za daleko. A dalej? Długie lufy, wielkie pudła… Chyba samobieżne haubice.

Nie można było czekać, trzeba zawiadamiać, tylko jak, do cholery? „Posterunek G do Remizy?”. Gówno, ruscy też mają nasłuch, zdejmą nas w kilka minut. Jak, do kurwy nędzy, powiedzieć im, że idą czołgi, i to szyfrem?!

– Gośka do Remizy, Gośka do Remizy! – zawołałem w słuchawkę. – „Jadą goście, jadą, już są przy olszynie”, over… – zaśpiewałem.

Nigdy nie miałem dobrego głosu, mimo niezłego, jak matka mówiła, słuchu. Ubaw na dowodzeniu musieli mieć nieziemski, ale zrozumieli od razu. Kumple też wytrzeszczali oczy, ale zaraz załapali, o co chodzi.

– Remiza do Gośki, Remiza do Gośki – usłyszałem jakiś bas z dowództwa. Major? Możliwe, że on, może jakaś wyższa szarża z zawodowych. – Czym goście jadą, czym do nas jadą? Odpowiedz, over.

– Gośka do Remizy, Gośka do Remizy – mówię na to. – Na bogato jadą, bryczkami, powozami, wozami drabiniastymi… karetami też… over. – Chciałem im przekazać, że widzę samobieżne haubice.

– Remiza do Gośki, Remiza do Gośki. Jakimi karetami, over?

– Gośka do Remizy, Gośka do Remizy, takimi na daleki zasięg… over – próbowałem.

– Remiza do Gośki, Remiza do Gośki, zrozumieliśmy. Szykujemy się na powitanie gości, over.

No, chyba zrozumieli.

W tym momencie usłyszałem to wkurwiające brzęczenie i niemal dosłownie nad głową pojawił się ruski dron.

– Forpost. Ruski licencyjny searcher. Zdjąłbym. – Przemek tęsknie popatrzył na RPK.

– Ani mi się waż – odpowiedziałem. – Już tam na pewno pilnują swoich zabawek. Zdejmiesz, a potem zdejmą nas. A my mamy pilnować, kto i skąd idzie, a nie bawić się w kowbojów.

Mruknął tylko, ale uznał moje racje. I rzeczywiście, dosłownie za chwilę mieliśmy lekcję. Ktoś z tych młodych nie wytrzymał, przymierzył się dobrze i walnął do rosyjskiego drona, chyba z PKM-a czy czegoś podobnego. Celne miał oko, bo pierwsza seria przeszła nad nim, ale druga weszła jak w masło. Z drona zostały drzazgi, zakołował i spadł. Dosłownie w tej chwili w stronę stanowiska tego PKM-a poleciała wielka, ognista krecha, rozpieprzyła cały dom i stanowisko strzelca, razem z nim oczywiście. Niedługo się cieszył.

– Kurwa, suki! – wrzasnął Przemek. – Su-25 na nich idą!

Miał rację. Zza wzgórz wyskoczyły trzy garbate maszyny, zrobiły zakręt i zaczęły zwalać wszystko, co miały, na południową stronę Juszczyny, czyli na naszych. Ręce tylko zaciskaliśmy, bo byliśmy pewni, że to, kurwa, koniec, że będzie masakra.

Nie tym razem.

Su-25 zrobiły zwrot i widać postanowiły, lecąc wzdłuż strumienia, zrównać z glebą wszystko, co było we wsi. Poszły więc środkiem, ale w tym momencie zza skrzyżowania na końcu Juszczyny wyleciała czerwona smuga i sięgnęła ostatniego w szyku samolotu. Ten jakby zatańczył i spadł na ziemię. Wyrżnął w nią w pobliżu wieży widokowej. Nikt się nie katapultował.

Piloci dwóch pozostałych suk zaraz zajarzyli, że im kolegę zrąbano, i postanowili załatwić artylerię przeciwlotniczą. Rozdzielili się, jeden odskoczył aż pod las Spalenisko, drugi zawrócił i poleciał niemal wprost na wyrzutnię. Widać już się do niej przymierzał.

Miał pecha. Było chyba tak, że aby odpalić tę swoją rakietę, musiał chwilę lecieć prosto. I poleciał. Tyle tylko, że wtedy zza jakiejś chałupy za zakrętem wyleciała w niebo druga rakieta i trafiła go tak szybko jak pierwszego. Leciał prosto jeszcze chwilę i nagle eksplodował.

Został trzeci i najwyraźniej bardzo mu zależało, żeby kumpli pomścić. Wiedział już gdzie i wiedział co. Zaraz się zniżył, tak że przykleił się prawie brzuchem do ziemi, i poszedł zakrętem, chyba żeby wyjść na tę drugą wyrzutnię, co stała pewnie blisko środka wsi.

Jednak też miał pecha. Juszczyna leżała w dolinie, a te ruskie odrzutowce atakowały od prawej. Na lewo też było solidnie pod górę, gospodarstwa, pola i jakieś laski. I nagle z jednego z tych lasków wyskoczyły czerwone kreski, idealnie na kursie tego Su-25. Nie było szans, pilot w nie wleciał. Nawet z tej odległości było widać, jak samolot się zachybotał, ale leciał prosto, cały czas, aż trzasnął we wzgórze prawie zaraz za wsią. To wszystko się stało, ja wiem… w dwie minuty? Może krócej?

Trzy ruskie samoloty w ciągu dwóch minut! Mało żeśmy ambony na ziemię nie spuścili, takie wiwaty odchodziły! A i od strony ruskich nic nie było widać. Tylko tuman kurzu od Przyłęku – następnej wsi za Juszczyną – rósł i coraz lepiej było go widać. W powietrzu jednak nikogo. Nie zaryzykowali nawet następnego drona.

Ten spokój długo nie trwał. Tuman kurzu się przybliżył i już widać było pojedyncze wozy. Miałem rację, widziałem wielkie pudła, czyli samobieżne haubice. Jechały też samochody z wyrzutniami rakiet. Przyjrzałem im się bliżej – to były grady i uragany. Zaczynało to wyglądać nie najlepiej, bo na zakręcie zjechały z drogi i ustawiły się na szczycie wzgórza, pod lasem. Miały Juszczynę jak na dłoni i wiadomo było, co będą chciały zrobić – zaorać wszystko, co było we wsi.

Przemek zabrał mi lornetkę i coś przy niej grzebał.

– Kurwa – powiedział nagle – wiecie, że ten grat ma dalmierz? Prosty, bo prosty, ale dalmierz!

– No i co z tego? – zapytał Kazio. – Zobacz, ona ma nawet siatkę w soczewkach. Przecież to lornetka artyleryjska.

– Właśnie – Przemek rozjaśnił się nagle jak zapalona właśnie choinka. – Artyleryjska! Czyli, chłopaki, będzie można spróbować namieszać!

Złapał lornetkę, usadowił się tak, żeby najlepiej widzieć tę ruską artylerię, i coś mruczał pod nosem, jakby „pomiar w środku… na wieżę kościoła, stały punkt”. Potem wyjął swój notatnik, narysował wielki trójkąt i zaczął coś liczyć. Po kilku minutach złapał radiotelefon i naraz powiedział:

– Gośka do Remizy, Gośka do Remizy, jak mnie słyszycie, over?

– Czysto i wyraźnie, over – odpowiedzieli ze sztabu.

– Stanowiska rosyjskiej artylerii około półtora kilometra w linii prostej od wieży kościoła, elewacja mniej więcej plus trzysta. Pomiary trochę na oko, więc mogą być różnice, over.

– Zrozumieliśmy, tysiąc pięćset metrów odległości, plus trzysta elewacja. Remiza do Gośki, pilnujcie ognia i podawajcie poprawki… – Tu na chwilę ten ktoś się zatrzymał… – Mogą być na oko, over – skończył.

– No, chłopy! – Przemek zatarł ręce. – Na tych górkach za wsią stoi trochę naszej artylerii. Ruscy o tym nie wiedzą, a przy dobrych wiatrach może się uda ich zmacać.

– Ożeż ty… – Bardzo mi się to spodobało. – Cwanie wykombinowałeś!

– Maasz… – Teraz Przemek był z siebie dumny. – Skończyło się Politechnikę Warszawską, w końcu firma, nie?

Spod lasu usłyszeliśmy brzęczenie. Zaczęło się. Tym razem w powietrze poszły dwa drony, takie same jak ten spuszczony przez naszego świętej pamięci. Ruscy widać nie chcieli nieszczęśliwych wypadków. Poleciały w kierunku wsi. Nikt do nich nie strzelał… do czasu. Kiedy pierwszy z nich znalazł się nad chałupą z czerwonym dachem, z dachu poszła seria. Dron ustabilizował lot i uciekł. Strzelec go trafił, ale nie zniszczył. Na to chyba czekała artyleria, bo grzmot był słyszalny i na naszym drzewie. Pociski spadły w sam środek Juszczyny i na bank załatwiły tego w gorącej wodzie kąpanego. W tym momencie zobaczyłem ognie na wzgórzach za wsią. Przemek warował już z enerdowską lornetką, tak żeby widzieć te haubice.

– Gośka do Remizy! – wrzasnął w telefon. – Przedłużyć ogień o sto metrów, over!

W tym momencie zaczęły strzelać grady, ale zaraz coś się zacięło. Poszła jedna salwa na wieś i może na wzgórza, ale zakłębiło się na stanowiskach tych haubic i gradów, buchnął ogień i kolumna dymu.

– Gośka do Remizy! – wrzasnął Przemek. – Salwa dobra, w celu, over!

– Remiza do Gośki, Remiza do Goski – usłyszeliśmy nagle – przejdźcie na dyżury, dwóch z ziemi niech osłania stanowisko, jeden ma stale obserwować nepla, over.

Naraz usłyszałem grzmot. Od wzgórz ciągnęły nowe odrzutowce, ale tym razem były ich cztery – dwa dobrze znane Su-25 i dwa większe, nowsze. Miały skrzydła podobne do naszych F-16, ale do tego małe skrzydełka z przodu przy samym nosie.

– Na moje oko Su-34 – powiedział Przemas. – Nieciekawie się robi.

Fakt. Tym razem piloci podeszli do sprawy inaczej. Pamiętając o losie kolegów, nie zniżali się, ale bombardowali i wystrzeliwali rakiety na wieś i na wzgórza z dość dużej wysokości. Wyraźnie te nowe i większe Su-34 naprowadzały Su-25. Przemek powiedział, że Su-25 – nawet w nowych wersjach – mogą latać nisko, mają proste wyposażenie i praktycznie to latające furgony z bombami.

Furgony czy nie furgony, ale trudno ukrywać, że przycisnęli naszych. Przeciwlotnicy się nie odzywali; jeśli nie zostali rozwaleni, to widać nie mieli okazji do strzału i się kryli. Zaraz też usłyszeliśmy ryk silników. Ruskim chyba znudziło się czekać na efekt bitwy artyleryjskiej i lotniczej, bo ze wzgórz zaczęły schodzić czołgi i KTO. Pięć… osiem… dwanaście… szesnaście… Matko Boska, dwadzieścia! Szły na Juszczynę, rozwijając wachlarz. Wyraźnie chcieli zaatakować w kilku miejscach naraz.

Pierwszy czołg był już na polach za samą wsią. Nagle stanął i zaczął się palić. Zdziwiłem się, bo nie widziałem wystrzałów.

– Miny – powiedział Kazio – nasi położyli miny, tam, gdzie czołgom było łatwiej jechać.

Rzeczywiście, zaraz na innej minie poderwał się jakiś BTR z długim działkiem. Złapałem lornetkę. Chyba BTR-82. Przy drodze zapalił się drugi czołg i kolejny BTR. I jeszcze dwa, i jeszcze jeden BTR, chyba 80. Ale inne szły, kolejny poderwał się na minie, wyglądał na T-72B i potem BTR-80… jednak ruscy wchodzili do Juszczyny, już bili się na ulicy.

– Schodźcie – Przemek zrobił się niespokojny. – Lepiej, żebyśmy wiedzieli, jak tu będą chcieli przyjść. Jeden łatwiej się zamelinuje na drzewie niż trzech.

Zeszliśmy i przywarowaliśmy w wykrocie na skraju lasu. Widać było wszystko jak na dłoni. Ruscy artylerzyści już się zwinęli ze stanowiska pod lasem, ale zostało tam kilka płonących wraków. Tym razem coś się nam udało.

Przyjrzałem się przez swoją małą lornetkę.

Jeden z Su-34 zrobił naraz zakręt nad Juszczyną.

– Zobacz, Kaziu, zawraca, pewnie paliwo mu się kończy – powiedziałem. – Chyba się będą zwijać.

Bardzo się myliłem, bo naraz zobaczyłem, że ruski przedłuża ten zakręt i idzie na nasz las. O kurwa, oni wiedzą, że tu jesteśmy! I zaraz zobaczyliśmy błysk pod skrzydłem, nie zastanawiając się, skuliliśmy się na dnie naszego wykrotu. Złapałem palcami medalik z Matką Boską… „Wieczne odpoczywanie…” Nie, kurwa, nie! „Zdrowaś Maryjo…” I wtedy walnęło. Walnęło tak, że najpierw wcisnęło mnie w piach, a potem prawie wyrzuciło z naszej nory. Usłyszałem huk i trzask – to padały drzewa, miałem nadzieję, że na nas nie spadną, ale jakoś nie… zrobiło się naraz jaśniej. Spojrzałem… Rany Boskie, nie ma sześciu drzew i naszego też nie ma! Leży!

Kazio wstał bardzo niepewnie, widać też szumiało mu w głowie. Podlecieliśmy obaj do powalonego drzewa. Gdzie, do cholery, jest Przemek?

– O kurwa – usłyszeliśmy spod gałęzi. – Ożeż kurwa mać…

Pomyślałem, że jak bluzga, to raczej nie może być poważnie ranny. Rzuciliśmy się do drzewa i zaczęliśmy odrywać gałęzie. Nawet nie trzeba było specjalnie się starać. Przemek sam zaczął się wydostawać spod świerczyny. Podrapany, jakby wściekłe koty go dorwały, moro na rękawie rozerwane, policzek rozorała mu muszka od AKMS-a, ale był cały. Też jak my, chodził trochę krzywo, nieźle widać nim poobijało w drodze na dół.

– Cholera – powiedział trochę nieprzytomnie. – Skurwysyn… Skąd wiedział, że my tutaj?

– Namierzyli nas wcześniej – powiedział Kazio. – Sprzęt mają na pewno, gadaliśmy przez krótkofalówkę… A w ogóle to gdzie ona jest?

– Na piersi zawiesiłem za taśmę, zaraz sobie pogadamy z Remizą… O kurwa, co to?!

„Co to?!” było jak najbardziej na miejscu. Radiotelefon, właściwie mała radiostacja, przypominał stary telefon komórkowy, więc wyglądał trochę jak małe kowadło. A że miał metalowa obudowę, to do tego był ciężki i solidny. A teraz… Teraz wyglądał jak tekturowe pudełeczko potraktowane młotkiem. Był złamany wpół, zgięty i sterczał z niego kawał metalu wbity w sam środek.

Przemek zrobił się biały jak świeżo wybielona chałupa.

– Rany boskie, rany boskie… na piersi go miałem – powtarzał nieprzytomnie.

– Najlepsza szeptucha pod Siedlcami się za ciebie modliła – pokiwałem głową. – I gdyby nie te modlitwy, miałbyś w klacie dziurę na wylot i poszedłbyś do aniołków na piwo.

Przemek po wydobyciu ode mnie, że pani Kowalczukowa pija tylko koniak, i to leczniczo, jeszcze na gorąco obiecał dla niej najlepszy francuski i klapnął w wykrocie jak pacynka dla dzieci. Nie dziwiliśmy się, uciekł grabarzowi spod łopaty, każdego by ruszyło.

Robiło się coraz ciemniej, zapadał zmrok. Coś się paliło na wzgórzach po jednej i drugiej stronie wsi; chyba i nasza, i ruska artyleria zadały sobie straty, pewnie samoloty też coś zniszczyły, bo wystrzałów nie było już słychać. Przyglądałem się temu przez obie lornetki: swoją i tą artyleryjską, bo coś mi chodziło po głowie.

– No to teraz poczekamy do nocki i przedrzemy się do naszych. – Przemek zatarł ręce.

– Nie – powiedziałem – tańczyliśmy, jak nam ruscy zagrali, no to teraz my zagramy, a oni zatańczą.

Spojrzeli na mnie zaciekawieni.

– Coś ci się wymyśliło? – spytał Kazio.

– A żebyś wiedział. – Pogrzebałem w plecaku i wyjąłem małą mapę, tę, co dostaliśmy od dowództwa. – My jesteśmy w Lesie Kiełbasów, w czymś, co nazywa się Urobek Morawski, nie? Naprzeciwko, za ruskimi pozycjami, jest Las Spalenisko. Przez oba lasy idzie droga z Przyłęków do Juszczyny. Stamtąd przyjechali ruscy, to tam pewnie mają rezerwy i zaopatrzenie. Patrzcie, po obu stronach las dochodzi do drogi. Ruscy niczego się nie spodziewają, myślą tylko o tym, jak wyrzucić naszych z Juszczyny. No to zepsujemy im noc: najpierw podejdziemy pod sam grzbiet wzgórza, tam, gdzie droga z Przyłęków schodzi do Juszczyny, i ostrzelamy ich zaopatrzenie, bo widziałem, że jeździ. Potem kopniemy się na dół, pod Spalenisko. Między pozycjami ruskiej brygady pancernej i artylerii, niedaleko wieży widokowej, co ją ruscy rozwalili, jest zagajnik. Z niego ostrzelamy pozycje ruskiej artylerii. Wielkich szkód pewnie nie narobimy, ale ruscy od tego zgłupieją. Co wy na to?

Kaziowi oczy zaświeciły się jak kotu.

– Wchodzę, dokładam i przebijam! – Teatralnym gestem sięgnął do swojego wielkiego plecaka i wyciągnął z niego duże… To była mina!

– Ja cię… – Nie ma co ukrywać, byłem zachwycony. – Dużo masz tego towaru?

– Kilka sztuk. I min przeciwpiechotnych też kilka mam. Oraz zapalników i innego badziewia. Przecież szkolili mnie na sapera. Ale więcej nie mogłem przenieść. W końcu to prawie pięćdziesiąt kilo – powiedział.

Zrobiło nam się głupio.

– Kurde, ofiaro – naskoczył na niego Przemek. – Mogłeś powiedzieć mnie albo Rysiowi, zabralibyśmy tego więcej.

– Ile mamy, tyle mamy, ważne, że w ogóle coś jest – machnąłem ręką. – A skoro tak, to nie musimy się tarabanić aż pod Przyłęków. Zrobimy tak: droga za Lasem Spalenisko ma taki łuk i od niej odchodzi mniejsza droga już w kierunku ruskich pozycji. Tamtędy jeździ zaopatrzenie dla ruskiej artylerii. Postawimy miny na tym zakręcie. Reszta tak, jak miało być, bez zmian.

– Skoro tak, to lepiej, żebyśmy te drugie miny postawili na ostatnim prostym odcinku drogi z Przyłęków, przed Juszczyną. Potem odskoczymy do tego zagajnika, ostrzelamy z niego tych, co wpakują się na drogę – dodał swoje Przemek – i wrócimy zagajnikami do Lasu Kiełbasów. Pójdziemy w nim łukiem, tak żeby ominąć ruskie stanowiska, ale wejść do Juszczyny od tyłu.

Pomysł był dobry. Pozostawało tylko czekać, aż noc będzie najciemniejsza, tak około pierwszej.

Jak cholernie dłuży się czas, kiedy się na coś ważnego czeka! Ale pan, panie majorze, pewnie to wie; był pan w polu. Nam się dłużył nieprzytomnie. Nie chciało się jeść ani pić. Gwiazdy pojawiły się na niebie i zaczynały krzyczeć nocne ptaki. W lesie coś się poruszało, żyło. Widać wojna nie wypłoszyła stąd wszystkich zwierząt. Siedzieliśmy w naszym wykrocie w milczeniu. Jak to zwykle bywa, obserwowaliśmy pilnie, czy gdzieś nie pojawiło się coś – patrole czy jakieś pojazdy – co zepsułoby nasz plan. Ale na ruskich pozycjach panowała cisza. Widać i oni potrzebowali drugiego oddechu.

Za piętnaście pierwsza ruszyliśmy i starając się iść przez las jak najciszej, podsunęliśmy się do samej jego krawędzi. Tu nie było tak łatwo, las do drogi nie podchodził, dzieliły od niej dwa zagajniki, do których trzeba było przeskoczyć przez otwarty teren. A jeśli ruscy postawili patrole wokół drogi? Co prawda ich nie widzieliśmy, ale może pojawiają się tylko przejazdem? Ostatecznie nikogo nie było i bez problemów dotarliśmy do ostatnich, przylegających do drogi drzew najbliższego zagajnika. Tu jednak pojawił się problem.

– Chłopaki, ktoś musi ze mną pójść. Raz, żeby obserwować drogę, jak będę stawiał miny, bo to precyzyjna robota i nie można robić tego na chybcika, dwa, bo będzie szybciej i może mi pomóc – szepnął Kazio. – Poza tym plecor ciężki jak cholera.

Padło na Przemka, bo mój RPK znakomicie nadawał się do osłony ich obu. Zostałem się więc w krzakach i zacząłem się pocić, podczas kiedy oni wyskoczyli na drogę jak zające. Widziałem ich cienie, czasem prawie leżące na drodze, czasem podnoszące się. Wydawało się niemożliwe, żeby nikt ich nie zauważył. Trwało to długo, o wiele za długo, a przecież na moim zegarku minęło ledwie piętnaście minut. W końcu Kazio wyrósł przy mnie jak spod ziemi. Dosłownie się z niego lało, taki był spocony.

– No, gotowe. Trzy większe niespodzianki i cztery mniejsze, dobrze schowane. Przerobiłem na miny też te nasze granaty – powiedział.

– A teraz kopniemy się do Lasu Spalenisko. Kiedy przyjadą i wpadną na te miny, ostrzelamy ich zza stanowisk ruskiej artylerii. – Przemek też pojawił się nagle jak duch.

To był dobry pomysł. Przeskoczyliśmy drogę i zamelinowaliśmy się w lesie, za ruskimi stanowiskami, które dość wyraźnie słyszeliśmy. Musieliśmy więc być cicho… do czasu.

Nie trzeba było długo czekać. Za jakieś pół godziny usłyszeliśmy na drodze huk kilku czołgowych silników i klapanie gąsienic, ale silniejsze niż czołgowe. Jechało zaopatrzenie do baterii.

– Jedzie haubica i coś dziwnego, jakby duży transporter gąsienicowy i chyba dwa kołowe. – Przemek patrzył przez lornetkę na drogę. – Dojeżdżają do zakrętu… są blisko… wjeżdżają…

Oddałem Kaziowi jako minerowi swoją lornetkę i musiałem się zdać na te komentarze. Kazio z emocji nawet kwiknął, zrozumiałem więc, że są już na zakręcie.

Nagle noc się skończyła i na drodze pojawił się wulkan. Ogłuszyło nas i wcisnęło w ziemię. Podmuch jak z hutniczego pieca prawie nas oparzył. Za chwilę drugi huk, teraz już mniejszy. I płomień. I raz… dwa… trzy… cztery trzaski. Na drodze w świetle płomieni pojawiły się biegające cienie. Ocknąłem się na ten widok.

– Chłopy, prać! – wrzasnąłem i nacisnąłem spust RPK. Strzelałem krótkimi, starając się mierzyć w te cienie, oni wtórowali mi z AKMS-ów. Zakotłowało się tam nieźle, kilka minut waliliśmy jak do tarcz, bez żadnej reakcji z ich strony. Byli oświetleni pożarem płonącej haubicy, a obok dogasały resztki wraku. Po chwili się ocknęli i zaczęli walić do nas. Na ślepo, bardzo na ślepo. Była tam chyba sekcja automatycznego granatnika i moździerzowa i te próbowały nas wymacać. Ale że byliśmy blisko rosyjskich stanowisk, większość granatów i pocisków z tego moździerza zaczęła lądować na stanowiskach gradów, uraganów i haubic. Zrobiło się zamieszanie jak cholera, bo artylerzyści nie pozostali dłużni i posłali kilka pocisków z haubicy na drogę, co bynajmniej nie ułatwiło tym ostrzeliwanym przez nas roboty, tym bardziej że jeden pocisk załatwił chyba moździerz z obsługą, bo ten przestał się odzywać. Po jakimś czasie tej świetnej zabawy doszliśmy do wniosku, że czas opuścić imprezę. Wywaliłem jeszcze kilka serii, dość dobrze mierzonych, chłopaki też i odskoczyliśmy w głąb lasu. Strzelanina na drodze trwała w najlepsze.

Nie było czasu na świętowanie, choć czuliśmy taką złośliwą radość. Doszliśmy Lasem Spalenisko do drogi, przeskoczyliśmy ją szybko i małymi zagajnikami dotarliśmy do Łasu Kiełbasów. Został nam spory kawałek drogi, do tej ostatniej prostej przed Juszczyną. Nie wiem, ile czasu nam to zajęło, może godzinę, ale kiedy tam doszliśmy, na drodze u góry panował już spokój. Nawet nic się tam nie paliło.

Pod samą Juszczyną było gorzej. Widać było jakiś ruch, ale na szczęście zagajnik dochodził tu do drogi i był gęsty. Znowu zostałem w krzakach i nerwowo chwytałem za RPK. Przy okazji zorientowałem się, że na początku miałem bęben na karabinie i dwa bębny zapasu, a wystrzelałem już półtora. Została mi więc połowa amunicji.

Tym razem minowanie trwało długo. Chłopcy dwa razy wracali, bo blisko widać było jakiś ruch. Z pół godziny się zeszło, może więcej? Jakoś mało mam wspomnień z tego fragmentu nocy. W końcu wrócili.

– Jajka złożone, no to teraz zagramy. – Kazio był w świetnym humorze, zacierał ręce, bo widać brała go ta awantura.

– Ile? – spytałem zaciekawiony.

– Tyle co poprzednio, trzy plus cztery. I szczęście, że już, bo moje plecy wreszcie odpoczną – odpowiedział.

– Cholera, masz nauczkę, że jeśli będziesz musiał robić za wielbłąda, to powiedz o tym kumplom zamiast bawić się w sekrety – szepnął Przemek, który też się zmaterializował.

Przez ten czas, kiedy oni minowali drogę, ja przyglądałem się okolicy. Znalazłem blisko, jakieś trzydzieści, może czterdzieści metrów po drugiej stronie kępę nie tyle drzew, ile wysokich krzaków. Nic lepszego w okolicy nie było, więc na bezrybiu…

– Panowie, jak się zrobi spokojnie, to do tych krzaczorów… – pokazałem.

Spokojnie zrobiło się błyskawicznie. Przeskoczyliśmy więc w krzaki, ale okazało się, że spokój był tylko na chwilę. We wsi zaczęło się ruszać. Chyba do ruskich dotarło, że coś się stało na pozycjach ich artylerii. Albo też szykowali jakąś akcję. W każdym razie zobaczyliśmy małą kolumnę formującą się przy ostatnich domach – jakiś transporter gąsienicowy, czołg, dwa BTR-y… Potem to towarzystwo ruszyło. Czołg jechał na przedzie. Poczułem niepokój.

– Kaziu, jak zakopaliście te miny? – zapytałem. – Bo jeśli jedna po drugiej…

– Spokojna twoja nieuczesana, Rysiu… Będą fajerwerki, szykuj gitarę, to sobie zagrasz – wyszczerzył zęby.

Jak mówi, to wie – pomyślałem i zacząłem się ustawiać tak, żeby mieć dobre pole ostrzału. Czołg wjechał na prostą… i walnęło. Stanął w płomieniach. Jeszcze się jadący w konwoju nie zorientowali, a już na następnej minie zapalił się transporter. Z kolei BTR-82A zjechał na pobocze i też się zapalił, został tylko jeden BTR-80, a żołnierze, którzy z niego wyskoczyli, wpadli z kolei na miny przeciwpiechotne. Wtedy zaczęliśmy strzelać. Już nie długimi, ale krótkimi, mierzonymi, prosto w tę kotłowaninę na drodze.

Tu jednak szybko zrobił się problem. Ci wojacy byli przytomniejsi niż artylerzyści, BTR-80 strzelał i zaczęło się robić gorąco. Zbyt gorąco jak na mój gust. A że wcześniej wypatrzyłem idące pod górę krzaki…

– Odskok, panowie, cicho sza, czołganiem przez pełzanie do tamtych krzaczorów – zakomenderowałem. Posłuchali, mimo że nie byłem żadnym dowódcą.

Te kilka minut pełzania było jak tortura. Ruscy, gdyby chcieli, mogliby nas dopaść i rozwalić. Na szczęście nie chcieli. Za bardzo byli zajęci sobą. W krzakach odzyskaliśmy dech.

– Macie amunicję? – spytał nagle Przemas. – Bo jak jeszcze macie, to można robotę artystycznie wykończyć.

– Znaczy? – spytaliśmy z Kaziem.

– No tak kilka serii w stronę tych stanowisk gradów i haubic. Trochę ich wkurzyliśmy, to powinni zareagować – odrzekł.

Pomysł był zacny, ale jak potem wyjść z tego i odskoczyć w las? Przypatrywaliśmy się chwilę krzakom. Za plecami na drodze już nic się nie paliło, ale kotłowaninę widać było nawet gołym okiem.

Była szansa. Droga szła w jarze, po obu stronach krzaki dochodziły do niej, były dość wysokie.

– To co, ze dwie serie i tymi krzakami do drogi – zaproponował Przemek, który widocznie pomyślał o tym samym co ja.

Przymierzyliśmy starannie i trrrach! Wiadomo, z dwóch AKMS-ów i jednego RPK wielkiej szkody się nie zrobi, zwłaszcza gdy się strzela po nocy i na wyczucie, ale ruscy zareagowali. Była to reakcja prima sort – walnęły salwą chyba wszystkie lufy na stanowisku. A że sami też niezbyt dokładnie wiedzieli, gdzie jesteśmy, jeszcze nas nie wypatrzyli, to wszystkie pociski ślicznie przeniosły i rąbnęły równiutko w drogę i jej okolice. Siedzący we wsi i na drodze też zareagowali nerwowo. W stronę stanowisk artylerii poleciały ogniste paciorki dużego kalibru i nici ognia, odezwała się nawet jakaś armata – chyba czołgowa. Krótko mówiąc, zapowiadała się przednia zabawa, ale nie mogliśmy się przyglądać. Popełzliśmy krzakami w dół jaru, przeskoczyliśmy drogę i później znowu przedzieraliśmy się krzakami do lasu. Wreszcie, kiedy się w nim znaleźliśmy, okazało się, że to Urobek Morawski, czyli tak naprawdę bliskie okolice naszego stanowiska z rana. Usiedliśmy na chwilę. Czekał nas długi marsz lasem, żeby ominąć Juszczynę od południa i dostać się do naszych przed świtem.

– W pół do trzeciej – Przemek spojrzał na zegarek.

Zdziwiliśmy się wszyscy, że ta cała akcja trwała ledwie półtorej godziny. No ale nie tylko Przemkowy, wszystkie zegarki pokazywały to samo, znaczy nie kłamały. Zrobiliśmy się naraz cholernie głodni. Kazio i Przemek mieli jeszcze puszki gulaszu angielskiego i pasztetu podlaskiego z Częstochowy, ja – trzy paczki sucharów bieszczadzkich z tego samego źródła, więc postanowiliśmy się nieco pożywić przed drogą.

– Co to było to pierwsze, co tak rąbnęło przed stanowiskami artylerii? – spytał Kazio, smarując suchar pasztetem.

– Jak dla mnie – zagryzłem gulasz sucharem – to upitoliliśmy transporter amunicyjny. I rezerwową haubicę. Wyglądało na MSTA-S. Ale nie wiem dokładnie, za ciemno było. Na drodze to był chyba T-72, a jeśli tak, to prawie na pewno T-72B3. Nie wiem, co było za nim, wyglądało jak MTLB, ale to mało prawdopodobne, więc pewnie jakiś transporter na bazie BWP. Może ten nowy BMP-ZB? Reszta to kołowce.

– Najważniejsze, że nie mieli noktowizorów, to nas nie wypatrzyli – powiedział nagle Przemek. I wtedy zrobiło mi się gorąco. Noktowizja. Jak mogliśmy o tym zapomnieć! Jak nic mogli nas załatwić! No ale nic się nie stało, czyli chyba tych indywidualnych systemów noktowizyjnych, o których tyle pisali jeszcze przed wojną, jednak nie mieli. Albo mają je tylko niektórzy, na przykład specjalsi. Było nie było, następnym razem trzeba będzie bardziej uważać i nie myśleć, że to druga wojna i partyzantka.

I na tym chciałbym na dzisiaj skończyć, bo zaczynają mi się mieszać obrazy i ludzie, a jeszcze, panie majorze, zostały rzeczy ważne, o których trudno jednym tchem opowiedzieć. Tu namysł i skupienie są i będą konieczne.

WIZYTA SIÓDMA

Wróćmy do tego, co działo się po naszym rajdzie, bo tej samej nocy zdarzyło się jeszcze wiele. Wtedy, jak pamiętam, chwilę jeszcze pogadaliśmy z cicha, kończąc żarcie. Na ogół byliśmy z siebie zadowoleni: namieszaliśmy ruskim, i to zdrowo. Ciekawe, czy dowództwo o tym wie.

Trzeba było ruszać. Sprawdziliśmy jeszcze broń. W moim RPK zostało pół bębna, u chłopaków po magazynku. Na resztę nocy powinno wystarczyć. Jednak ledwo się ruszyliśmy spod wykrotu, już po przejściu może pięćdziesięciu metrów zorientowaliśmy się, że nie jesteśmy sami. Błyskawiczny pad na ściółkę… wydaje się, że coś się rusza pod paprotkami… i nagle usłyszeliśmy po polsku:

– No, wstawać, rangersi z OT. Bielsko wita.

Podnieśliśmy się z głupimi minami, bo co tu gadać, daliśmy się złapać jak frajerzy. Jednak komandosi z osiemnastego to fachowcy – głosy było słychać, a ludzi nie widać. Za chwilę część roślinności obok drzewa okazała się porucznikiem ze spadochroniarzy.

– No, rangersi – zaburczał – taką akcję zrobić, a drogi odwrotu porządnie nie rozpoznać… Co wy, kamikadze? – Jednak ku naszemu zdumieniu zmienił ton: – Daliście czadu, bardzo ładnie – powiedział przyjaźnie. – Obserwowaliśmy was cały czas, zrobiliście to jak fachowcy. Na pewno będzie za to awans i KW, a pewnie już przeniosą was poza OT. Szkoda takich talentów w terytorialce. No, to z powrotem ruszymy razem.

Krzaki i różne mchy się podniosły i okazały dziewięcioosobowym patrolem. Czyli było ich z porucznikiem dziesięciu.

– Panie poruczniku – zaczął Przemek – skoro nas widzieliście, to czemu do nas nie podeszliście? My amatorzy, a wy fachowcy – podlizał się nieco – dziesięć takich luf… no to ruscy by odczuli.

– No cóż, kolego – odpowiedział porucznik z uśmiechem – myśmy się głęboko zastanawiali, w jaki sposób wywabić Rosjan z Juszczyny i z Przyłęków na drogę, a wyście to załatwili za nas. W dodatku spowodowaliście, że przez ponad godzinę zajmowali się wyłącznie sobą. Nieprawdopodobnie ułatwiliście nam robotę. Jak dobra wróżka, chociaż nawet o tym nie wiedzieliście. No i teraz, jak wrócą, będą mieli niespodziankę… i to niejedną. – Nie bardzo nawet chcieliśmy pytać, co to za niespodzianki, ale porucznik sam dopowiedział: – Takie niespodzianki, jakie wy im zrobiliście, tylko jak to powiedzieć… w większym wymiarze.

Od strony Przyłęków rozległ się naraz wielki huk i w niebo strzeliła kolumna ognia. Niespodzianka? Wśród spadochroniarzy przeleciało coś jak zbiorowe westchnienie ulgi, a porucznik rozjaśnił się jak zapalona żarówka.

– No właśnie widzicie, w Przyłękach Rosjanie mieli podręczny skład paliw i amunicji. W końcu czołgi i transportery muszą na czymś jeździć i czymś strzelać. Teraz mają problem, bo już tego składu nie ma. – Uśmiechnął się.

Szliśmy, a od czasu do czasu słyszeliśmy huk i widzieliśmy ogień od strony drogi na Przyłęk i Juszczyny. Odpalały kolejne miny i ładunki wybuchowe. Tej nocy ruscy nie pospali – zbyt wiele mieli roboty z szukaniem min i ratowaniem sprzętu. Nie ma co ukrywać, czuliśmy złośliwą radość.

Szliśmy tak ponad godzinę, minęliśmy Juszczynę i ruskie stanowiska od południa, skręciliśmy w kierunku wzgórz, kiedy nagle podbiegł do nas jeden z żołnierzy przedniego ubezpieczenia.

– Panie poruczniku, na tej drodze coś leży. Może ktoś, wygląda jak zwierzę albo człowiek – powiedział.

Człowiek? No, nie wyglądało to ciekawie. Sprawdziłem dyskretnie RPK. W porządku, tylko amunicji mało. Ze trzydzieści nabojów, to kicha. A my mieliśmy przecież, jak to OT, AKMS-y i RPK na naboje pośrednie i 7,62×39 milimetrów ruskiego standardu, a spadochroniarze – beryle i ukm-2000P na 5,56 mm i 7,62×51 milimetrów, czyli na amunicję NATO-wską. Trudno, jakoś sobie trzeba było dać radę. Zauważyłem, że spadochroniarze zniknęli. Po prostu wtopili się w rowy i krzewy. Nie pozostało nam nic innego tylko zrobić to samo.

Podchodziliśmy wolno, dwójkami. Mnie osłaniał jakiś barczysty komandos z berylem. Rzeczywiście, na drodze coś leżało. Jeden z żołnierzy już przy tym czymś był i dał znak ręką, że nie ma niebezpieczeństwa.

Podeszliśmy. To był człowiek. Porządnie ubrany, na oko po czterdziestce. Martwy, już od pewnego czasu. Dostał pocisk w czoło; wyglądało to jak egzekucja. Na jego twarzy zastygł wyraz przerażenia, trudno było na to patrzeć bez strachu. Nie wiem, co czułem, bo wszystko we mnie jakby skamieniało. Być może w komandosach też – mieli takie puste, zimne oczy. Za to Przemkowi zaczęły chodzić szczęki i zrobił się ciemny w nocnym świetle, pewnie czerwony.

– No, ruscy zaczęli swoje rządy – wysyczał – jak zwykle od morderstw.

– Spokojnie, młody – wyraźnie i ostro powiedział porucznik. – Tędy szedł ktoś inny.

– Kto? – uczepiłem się tych słów.

– Tego nie zrobił frontowy żołnierz, tego faceta zastrzelono z pistoletu, dziewiątki parabellum na oko – odrzekł cicho. – I ten ktoś chyba nie jest daleko.

– Panie poruczniku – odezwał się naraz Kazio. – Niech pan pozwoli nam iść przodem. Nam, mnie, Przemkowi i Ryśkowi. My pójdziemy jako pierwsi, będziemy udawać zabłąkanych żołnierzy, Rysiek pójdzie rowem i nas osłoni z kaemem. A jak na kogoś wpadniemy, to wy go wyprawicie do piekła.

– Co ty taki dowódca? – żachnął się porucznik, ale pomilczał chwilę, coś poszeptał ze swoimi i na koniec powiedział: – Dobra, idźcie.

Poszli. Od razu powiem, że jak się wydaje rozkaz „osłaniaj” i ma to być zrobione po cichu, to cholernie trudno jest to wykonać w dzień, a co dopiero w nocy! Przedzierałem się tym rowem przykurczony, nawet na czworakach, patrząc tylko, żeby broni nie ubrudzić. Cały się za to wysmarowałem błotem w ramach maskowania. Na nic to było, szybko wyschło, zaczęło piec i odpadać.

W tym czasie chłopaki udawali zwiadowców idiotów z OT. To znaczy szli po jednej stronie drogi trochę przykurczeni, ale nie dbali o to, że przy świetle księżyca dobrze ich widać, szli jeden za drugim, nie osłaniali się nawzajem… słowem Gang Olsena z OT. Ale domyślałem się, że mają oczy z tyłu głowy i dookoła niej. Ja zaś czułem, że spadochroniarze są gdzieś blisko, co dodawało mi otuchy. Zrobiliśmy tak gdzieś z pół kilometra i kiedy chłopcy na drodze nagle się zatrzymali, ja sam padłem w krzaki obok bardzo dużego kamienia wielkości stojącego cielaka. I wtedy nagle usłyszałem głos z rowu po drugiej stronie.

– No, kurwa, co za spotkanie? – mówił ktoś dobrze znajomy, przeciągający ze szlacheckim akcentem.

To był Kmicic.

Wylazł z rowu oczywiście nie sam, ale w osłonie swoich dwóch goryli.

– Co tu, kurwa, robisz? – zapytał cicho, ale wyraźnie Przemek.

– Jak to, co ja tu robię? – zaśmiał się Kmicic. – Ja tu, kurwa, rządzę!

Księżyc świecił z boku, więc mogłem dobrze się Kmicicowi przyjrzeć. Gęba mu urosła, pewnie utył. On i jego przydupasy mieli już inne mundury niż w OT. Jakby inny układ plam… inne moro? Takich nie widziałem. Co ciekawe, mieli też kamizelki kuloodporne. Jakieś badziewne, gorsze niż nasze wojskowe, ale my w OT nie mieliśmy żadnych. Na nich był ciemny, ale wyraźny napis PAN. Co to jest, do jasnej cholery? Trzymali AK ze stałymi kolbami, więc chyba AKM-y. Dziwne, w OT były głównie AKMS-y.

– Zabrać im giwery – rozkazał swoim gorylom – a wy nie myślcie, że możecie się bawić w bohaterów – rzucił do chłopaków.

Ci dwaj byli silni i chyba takie typowe roboty. Po prostu wyrwali chłopakom AKMS-y, ale do tego ich aktywność się ograniczyła. Stanęli jak tępe muły z tą zabraną bronią w rękach i milczeli. Mam wątpliwości, czy w ogóle umieli mówić.

Tymczasem Kmicic, ku mojemu zdumieniu, siadł sobie na wysokim słupku drogowym, zapalił papierosa i zaczął z zadowoleniem przemawiać:

– Na ogół gnojków takich jak wy rozwalam bez pytania, ale tym razem, zanim was puszczę pod łopuchy, pozwolę sobie łaskawie was oświecić. Głupimi chujami jesteście i już do końca bardzo krótkiego waszego życia nimi zostaniecie, boście pańskiej łaski wtedy pod Maciejowicami, zwłaszcza ty, hrabio pierdolony – zwrócił się tak do Przemka – nie mogli zrozumieć. Bo to zresztą nie na wasze głowy.

A jest tak: Polska ginie. I chuj z nią, w tym stanie i tak by nie mogła przeżyć. A wyście do tego doprowadzili, cwaniaczki z elit. Najpierw zabraliście ludziom fabryki, potem robotę, a na koniec chcieliście zrobić z nich niewolników. Może nie wy, ale żydki z Ameryki, Europy, masoneria i inne gówno, razem z cwanymi niemiaszkami i innym bydłem. Wszystko jedno, i tak jesteście winni, bo im przyklaskiwaliście i czapkowaliście. Komuna była mądrzejsza, bo dawała ludziom chociaż złudzenia, że rządzą, a tak naprawdę trzymała ich za mordę. Ale była i głupia, bo rzeczy podstawowych nie umiała zorganizować, takich jak mięso w sklepie. Gdyby umiała, trwałaby po dziś dzień i na wieki wieków, amen, bo Polak ma taką duszę, że komuna to dla niego najlepszy ustrój. Polak lubi czuć pańską rękę, która mu mówi, jak ma żyć, i o niego dba, choćby nawet ta ręka była ciężka, to Polak pojęczy i tyle. Lubi sobie zorganizować, dać i dostać w łapę, wynieść się ponad motłoch, bo motłochem gardzi. Gardzi też takimi jak wy jajogłowymi, którzy myślą, że jak chodzili do szkół i na dupach mają odciski od siedzenia, naczytali się mnóstwo książek, to już mogą mówić ludziom, jak mają żyć. Gówno prawda, we łbach macie tylko śmiecie. Ale już dawno powstał ruch, który odnowi ten kraj i naród pod jednym sztandarem. Dość żydostwa, szwabów, cwaniaczków z „Hameryki”, cudaków z dyplomami, durnych szkół, co niczego nie uczą, i braku roboty. Ludziom zapewni się robotę, wybuduje własny, polski, przemysł, stworzy kadry z odpowiednich, sprawdzonych fachowców – czy aby wśród nich nie ma jakichś żydków czy innych gównozjadów, wymiecie się z nowej Polski takie śmiecie jak wy i wam podobni, jak różne lewactwo od kawek w knajpach. Damy im wybór: obóz pracy albo morda na kłódkę i zapierdalać dla Nowego Ładu. Jak będą grzeczni i dobrze się lizać, to im może wybaczymy. Ta ruska inwazja jest jak zbawienie, bo zwaliła waszą przegniłą Rzeczpospolitą i pozwoli nam zbudować prawdziwą Polskę Narodową, gdzie swoi będą rządzić i będą równi.

– I ten facet na drodze to też wasza robota w imię Nowego Ładu? – zapytał Kazio. Dziwne, był bardzo spokojny.

– Mały wypadek przy pracy. Nie zrozumiał, że swoim panom czasem trzeba oddać, co im się należy, znaczy wszystko. Barany trzeba strzyc, żeby za bardzo nie wyrosły. Ale nie ma tego złego, co by na dobre nie wyszło, zwalimy to na naszych kochanych wyzwolicieli. Albo na was. O, to nawet lepszy pomysł. Rozbestwiona dzicz londyńska rabuje i morduje… supermyśl. – Sam się podniecił swoim pomysłem.

– I ty myślisz, że Europa, choćby Niemcy, i Stany pozwolą wam tak budować tutaj brunatny rezerwat? – zapytał Przemek. Właściwie nie zapytał, ale zawarczał.

– Jacy Niemcy? – Kmicic się roześmiał. – Ty to głupi jednak jesteś. Niemcami zajmą się ruscy, tu postraszą, tam przekupią i niemiaszki już będą na kolanach. Żabojadów gówno interesuje, co się nad Wisłą dzieje, dla nich nawet będzie lepiej, gdy tu będą ruscy, bo od dawna czują do nich miętę… jak dupa do bata. – Roześmiał się z własnego dowcipu. – A reszta? A kto to jest? Stany już na kolanach, ruscy dla nich za silni i rozgrywają ich, jak chcą. U angoli po brexicie też ruscy rządzą. Kupują, sprzedają, żydków z City trzymają za jaja, i to mocno. Makaroniarze, Hiszpanie? No, nie rozśmieszaj mnie… Może Szwedzi, co? Szwedami też się „Matuszka Rossija”, zajmie, na początek Gotlandię będą musieli oddać, bo to „istinno ruskaja zemla”, a potem zobaczymy. Finowie też za niedługo wrócą do autonomii w ramach imperium. Bo szmondaki to zaraz będzie Imperium Rosyjskie. I kto w odpowiednim momencie się na ten wózek załapie, tego Moskwa i imperator – ktokolwiek nim będzie – nagrodzi. A barany, co dużo beczą, pójdą pod nóż. Amerykanie głupi nie są, jak staną naprzeciw imperium, to też będą się z nim obchodzili w białych rękawiczkach, jak z Chinami.

– Jak to takie imperium – powiedział spokojnie Kazio – to pewnego dnia Chiny je zjedzą. Razem wami. Strawią, wysrają, nawet nie zauważą.

– A kto im gaz da i ropę? Kto technologie przywiezie? Oni w stosunku do ruskich o trzydzieści lat zapóźnieni. Wiedzą o tym, podskakiwać nie będą. A dzięki takim jak my Polska wróci na swoje miejsce, do rodziny wielkich narodów słowiańskich czy gdzie tam. Zresztą ideologia to gówno, ale rasa panów musi coś dać motłochowi, żeby go odpowiednio nastroić. „Matuszka Rossija” to umie i od niej trzeba się uczyć.

– No ale to by było na tyle – nagle przerwał i powiedział do swoich goryli: – Rozwalić ich.

Nie znali moich kumpli. Nie wiedzieli, że kiedy milczą, to coś szykują. Ale nie mieli już czasu, żeby się zorientować.

Zobaczyłem, że Przemek jednym szybkim ruchem sięga za plecy, coś mu błysnęło w ręce i usłyszałem dwa strzały. Kazio stał w cieniu, ale od tamtej strony zabrzmiało coś jakby stęknięcie i „O Jezu”, potem nagle strzał z kałacha. Kmicic zerwał się ze słupka, stał do mnie bokiem.

– Co jest, kurwa? – zdążył krzyknąć.

Palec sam zacisnął mi się na spuście.

Pierwsza kula trafiła go w szyję i mam nadzieje, że go zabiła.

Każdemu bowiem należy się dobra śmierć. Lekka śmierć.

Kmicic był łajdakiem, mordercą i bydlakiem, ale człowiekiem, co znaczy, że tak do reszty osądzić mógł go tylko Pan Bóg.

Należała więc mu się taka śmierć jak i innym.

Ale takiej nie dostał.

Przez mój zaciśnięty jakby wbrew woli palec kolejne kule, zważywszy na podrzut RPK, zmasakrowały mu pół twarzy. Kiedy upadł, nie był już podobny do człowieka. Wtedy skurcz palca puścił. Ile wystrzelałem? Nie wiem, może to było dziesięć nabojów, może dwadzieścia.

Teraz wokół z ciemności wyroili się spadochroniarze. Dwaj ochroniarze Kmicica leżeli tak samo jak on martwi. Domyśliłem się, że pierwszego Przemek załatwił z jakiegoś pistoletu. Ale Kazio? Zobaczyłem ku mojemu wielkiemu zdziwieniu, że wyciera o moro zabitego solidny, sprężynowy majcher.

– Ty go tak… tym nożem? – Nie mogłem uwierzyć.

– Nie całkiem – powiedział spokojnie. – Najpierw dźgnąłem go pod żebro, a potem, jak puścił broń, to go z niej zastrzeliłem.

Co tu dużo gadać, zbaraniałem, ale zobaczyłem, że Przemek też kręci głową ze zdziwienia. To było nie to pojęcia.

– Gdzieś ty się, Kaziu, nauczył tak tym nożem? – zapytał ostrożnie.

– Normalnie. U mnie na dzielni to była zwykła broń. Chłopak bez noża to był frajer – powiedział spokojnie. – Może by tak pozbierać naboje od tych dupków? Moje się kończą, wasze pewnie też.

Jego spokój spowodował, że całkowicie odebrało nam mowę. Prawda, obaj też zabiliśmy, ale Przemka to ruszyło, mnie chyba jeszcze bardziej, bo strzelaliśmy nie do wroga, ale do swoich. Chociaż byli, jacy byli. W dodatku uświadomiłem sobie, że po raz pierwszy na tej wojnie strzelałem do człowieka z tak bliska. Do człowieka, a nie do jakiegoś cienia czy widma, jak to było wcześniej. I widziałem, jak pada, jak go zabijam. Wcześniej, prawda, strzelałem do wroga, ale wróg ten był niemal jak w grze komputerowej – niewidoczny, schowany w czołgu czy BWP. Teraz pierwszy raz zabiłem, to jest wiedziałem, że zabijam. A Kazio? Przecież z nim było tak samo, a śmierć, którą zadał, nie zrobiła na nim specjalnego wrażenia.

Przemek chyba myślał o tym samym, bo w świetle księżyca było widać, jak mu brwi chodzą, ale stał i milczał.

Z tych myśli wybawiał nas porucznik, który mruknął:

– Reszta jest pewnie w tym gospodarstwie. Teraz powoli i po cichu, obiema stronami, te strzały mogły ich zaalarmować.

– Panie poruczniku – zacząłem – to jest dowódca tego oddziału, był z nami w Mazowieckiej OT, już wtedy zwróciliśmy na niego uwagę.

– Bo zgromadził wokół siebie bojówkę nazistów – dopowiedział Kazio – i z tą bojówką uciekł, potem były jakieś rozboje.

W dwóch słowach streściłem sprawę tego zamordowanego ogrodnika z rodziną. Przemek dodał opowieść o ostatnim monologu Kmicica. Porucznik cicho gwizdnął.

– No widzę, że to lepszy ptaszek i kolesiów też ma niczego sobie – stwierdził. – Tym bardziej trzeba będzie uważać, tacy leśni bandyci są dobrzy w rozpoznawaniu zagrożeń.

– Ale, panie poruczniku, oni nazwali się Polską Armią Narodową. Jaki ten skurwysyn był, taki był, ale nie kłamał. Czyli to jest kolaboracyjna, prorosyjska partyzantka. Może warto sprawdzić, czy przy sobie jakichś papierów nie ma? – spytałem.

– Dobry pomysł, Nowak. Dasz radę ich przeszukać? My w tym czasie bardzo powoli pójdziemy w tamtą stronę, dogonisz nas bez trudu – usłyszałem.

– Tajest – powiedziałem tylko, a porucznik skinął na swoich ludzi i niemal bezszelestnie wtopili się w noc.

Grabarska robota była nie tylko nieprzyjemna, ale i nieco straszna. Kiedy tak człowiek samotnie siedzi wśród trupów, wydaje mu się, że obserwują go zza krzaków jakieś czujne oczy i w każdej chwili może dołączyć do zabitych. Zresztą sami martwi nie wydają się tak martwi. Kiedy jednemu z nich ręka osunęła się pod własnym ciężarem, aż podskoczyłem.

Opłaciło się jednak. Kmicic miał gruby notatnik i cały plik papierów: rozkazy? Raporty? Wszystko w małej raportówce u pasa. Kiedy się pochyliłem, żeby ją odpiąć, poczułem znajomy zapach… A to co? Alkohol? Miał niemal luksusową płaską manierkę o pojemności siedmiuset mililitrów; pierwszy raz widziałem coś takiego. Odkręciłem korek, posmakowałem trochę… psiakrew, koniak! I to nie byle jaki, bardzo dobry! No nie, to się nie zmarnuje. Odpiąłem manierkę wraz z paskami i wrzuciłem do plecaka. Tak się rozochociłem, że przejrzałem też manierki dwóch goryli szefa. Tym razem nie był to koniak, ale czysta. Znalazłem też coś jak powiększony myśliwski nabój. Po otwarciu okazało się, że to niewielkie, luksusowe, metalowe kieliszki, takie po pięćdziesiąt gramów. Gnoje widać lubili sobie dogadzać. Wóda była jakościowo doskonała, więc manierki też doszlusowały do plecaka, podobnie „nabój” z kieliszkami.

Podbiegłem do swoich. Szli dwoma rowami, porucznik gestem pokazał mi, że mam znowu iść z chłopakami jako osłona. Zapomniałem już, co się działo przed chwilą na drodze, bo szliśmy po ciemku atakować bliżej nieznaną liczbę ludzi i musieliśmy to zrobić szybko, precyzyjnie i wywołać efekt jak największego zaskoczenia, żeby się nie zorientowali, ilu nas jest.

Z okien domu dochodziło światło. Ale nie były to lampy elektryczne, może naftowe. I jakby latarki… Jakiś krzyk ze środka. Kobieta? Nie wiem, nie sposób się zorientować. Podchodzimy bliżej. To typowe miejscowe gospodarstwo, duży ceglany dom ze spadzistym dachem ustawiony równolegle do drogi i prostopadle do niej murowano-kamienna stodoła i w części obora. Jednak żadnych zwierząt nie ma, nawet krowy, ale czuję znajomy zapach. Jabłka! Czyli dom sadownika. Patrzę za gospodarstwo, rzeczywiście widzę wybiegające w ciemność cztery rzędy drzew owocowych. W stodole pewnie przechowuje się owoce, zresztą widzę, że na gumnie czysto, nie tak jak w gospodarstwie, w którym hoduje się świnie albo nawet krowy. Porucznik daje znak i czterech ludzi wsiąka w ciemność przy stodole. My dzielimy się na dwie kolumienki i posuwamy ku ścianom domu. Sierżant i czterech ludzi pójdzie od frontu. My z porucznikiem i pozostałymi od drugiej strony. Są schody, wysokie, z drzwiami na dole. Piwnica? Schowek? Jeśli piwnica, to może ma połączenie z domem? Pokazuję porucznikowi, że może by to sprawdzić. Kiwa głową.

To schowek piwniczny. Drzwi do domu są, ale zawalone śmieciem. Próba otwarcia trwałaby długo i narobiła hałasu. Trudno, trzeba inaczej.

Porucznik chce sprawdzić, co się dzieje w domu. Podsadzamy Kazia, żeby zajrzał przez okno – jest najmniejszy z nas i sporo schudł od czasu Mazowieckiej OT. Patrzy chwilę i pokazuje, żeby opuścić.

– Siedzą przy lampach naftowych. Ośmiu lub nawet dziesięciu ludzi. Sami uzbrojeni, czyli ta Armia Narodowa. Kamizelki kuloodporne leżą na podłodze. Broń mają blisko, ale nie w rękach – mówi szybko.

To jest okazja! A porucznik? Myśli to samo, bo gestem pokazuje, że mamy się ustawić obok okna. Szczęk odciąganych zamków. Czemu tamci tego nie słyszą?

– Ognia! – pada rozkaz. Strzelamy krzyżowym, praktycznie w pokoju nie ma się gdzie schować. Jak tylko rozpryskują się szyby, porucznik wrzuca do środka jeden za drugim aż dwa granaty, każdy w inny róg pokoju. Eksplodują prawie jednocześnie, kurzem, pyłem i wyciem. Z drugiej strony domu słyszymy takie same eksplozje, to sierżant ze swoimi.

Wpadamy przez rozwalone okno, jeden z desantowców zostaje, pilnuje drzwi. Ostrożność konieczna, bo dwóch usiłuje przez nie wypaść i wsiąść nam na karki. Dwie serie i padają jak martwe ryby. Jeden stacza się na sam dół schodów, dostrzegam to kątem oka.

Jestem już w domu. Drugi z tych kolaborantów jest ranny, ale usiłuje podnieść broń. Nie ma czasu na sentymenty, ścinam go serią. Idziemy korytarzem. Nagle drzwi przed nami idą w drzazgi. Aha, kolesiom w środku puściły nerwy i postanowili się ostrzeliwać. Zapewne jeden lub dwóch blokuje okno, reszta – drzwi i myślą, że są w fortecy. Jeden z desantowców lekko, delikatnie, żeby nie stuknąć, przykleja do drzwi ładunek wyglądający trochę jak duży pieróg. Reszta czeka z granatami rękach. Zamach ręką porucznika, huk, drzwi idą w drzazgi, granaty do środka. Znowu dom eksploduje hukiem i wrzaskiem.

Wpadamy, same trupy, kątem oka widzę, że facet pod ścianą żywy i ma broń. Nie zdążę się odwrócić, nie ma możliwości. Huk strzałów w pokoju masakruje uszy, tamten pada jak marionetka, której przecięto sznurki. To Przemek czuwał, ściął go serią z AKMS-a. Tupot na górze, żadnego z naszych tam nie ma, walę w sufit, może przebiję i choć w stopę zranię. Wrzask z góry, nie wiem, czy trafiłem, ale wycofujemy się z pokoju, aby z kolei na nas granaty nie spadły. Huk i strzały po drugiej stronie, to chyba chłopaki sierżanta.

Korytarzem na nas biegnie jakiś potężny chłop w kamizelce kuloodpornej, kimś się zasłaniając. To dziewczyna, jest całkowicie naga. Ten skurwysyn śmieje się, pewny, że nie strzelimy. Naraz dziewczyna gryzie go w rękę, tamten wrzeszczy i puszcza, ona pada na podłogę, zostaje postrzelona… chyba w ramię. Drugi raz nie zdążył strzelić. Ostatnim jego widokiem był pluton egzekucyjny: dwóch z AKMS-ami i jeden z RPK. Krótkie serie rozbijają mu twarz i głowę na miazgę. Dziewczyna leży, zemdlała, może to i dobrze. Znowu kątem oka widzę kogoś z bronią. Ma dwa pistolety w rękach jak jakiś Chuck Norris. To Hynio! Wszystko dzieje się jakby w zwolnionym tempie. Nawet jak jest kiepskim strzelcem, to z takiej odległości na pewno kogoś trafi, a te dwa pistolety w tym korytarzu mogą być potężną bronią. Ale nagle zgina się i pada, wypuszczając broń. W piersi, powyżej kamizelki tkwi nóż. Któryś z desantu? Nie, Kazio! Patrzą na niego zdziwieni, Hynio klęczy. Poznaje Kazia, widać, jak na jego twarz wypełza powoli zrozumienie i uwidacznia się w słowach: „Dobij, skurwysynu”.

– Z przyjemnością – mówi Kazio. Co się stało z jego twarzą? To już nie jest twarz człowieka, tylko okrutna maska, coś z horrorów, co wychodzi z najgłębszej ciemności. Zdumieni patrzymy, jak podchodzi wolno do klęczącego i wkłada mu lufę AKMS-a w usta. Uśmiecha się i zgina palec na spuście. Hynio po prostu znika, głowa eksploduje mu na ścianę. Patrzymy przerażeni, trup pada na podłogę.

To już praktycznie koniec. Słychać jeszcze strzały z gumna. Obchodzimy pokoje, w jednym utarczka, jeszcze dwaj z Polskiej Armii Narodowej myślą, że zwieją przez okno i usiłują się ostrzeliwać. W efekcie zostają na tym oknie jak szmaty.

Dom milczy. Poza nami jedyną żywą osobą jest dziewczyna z podłogi. Ma z szesnaście, siedemnaście lat. Trzęsie się cała, boi wszystkiego. Kiedy ktoś do niej podchodzi, usiłuje się ukryć. Kazio skombinował skądś jakiś szlafrok i koc. Nie wiem skąd, nawet nie widziałem, żeby wychodził. Delikatnie ubrał dziewczynę, owinął kocem, zaniósł na otomanę w pustym pokoju przy wyjściu i został przy niej, trzymając ja za rękę. Uspokoiła się i patrzyła na niego nieco przytomniej. Jesteśmy zdumieni tą delikatnością po napadzie morderczego szału, jaki niedawno u niego widzieliśmy. Nie ma co ukrywać, trochę się go teraz boimy.

Na dole, w salonie Przemek znajduje na dywanie zwłoki zastrzelonych starszych ludzi, tak po sześćdziesiątce. Rodzice lub dziadkowie tej małej? Pewnie właściciele domu. Liczymy i przeszukujemy trupy. Znajdujemy pieniądze, zrabowane w tym domu lub gdzie indziej pierścionki, naszyjniki, zawieszki, bransoletki. Wszystko złoto albo platyna. Są też złote monety.

– Jak ta mała przyjdzie do siebie, trzeba będzie jej to pokazać – mówię. – Może rozpozna rodzinną biżuterię.

Porucznik kiwa głową na zgodę.

– Nieprędko dojdzie do siebie, jeśli w ogóle. – Nasz nocny morderca staje w drzwiach. – Jest cała zakrwawiona, wolę nawet nie przypuszczać, co z nią wyprawiali.

Porucznik spluwa.

– Swołocz – warczy. Ale już nie ma się z kim rozliczać, nas trzynastu wyprawiło do piekła w tej szybkiej akcji niemal trzydziestu ludzi, co prawda nieprzygotowanych na taki napad, ale za to dobrze uzbrojonych i wyszkolonych. Z tego, co się zdołaliśmy zorientować, żaden nie uciekł, żaden nie jest ranny, wszyscy przenieśli się na tamten świat.

Trzeba wracać do swoich. Ale co z dziewczyną? Nie można przecież zostawić jej w tej trupiarni, a zabrać jak? Z pomocą przychodzi przypadek. Znajduję w szopie traktorek sadowniczy z przyczepką. Sprawny, jest do niego benzyna, wystarczy uruchomić. Robi się z tego dziwna kolumienka. Jadę na traktorku, w przyczepce wysłanej materacami na miękko leży dziewczyna, obok siedzi Kazio, trzymając ją za rękę. Postrzał dostała w przedramię, kula tylko trochę uszkodziła mięśnie, właściwie nic takiego. Gorsze jest to, co przeżyła. Jest przytomna, patrzy na Kazia wzrokiem wdzięcznego psa. Serce się kraje na ten widok.

Tak docieramy do Juszczyny. Dziewczynę przejmują nasi lekarze i miejscowe kobiety, które na jej widok załamują ręce. Tak jak przypuszczaliśmy, była to córka lekarzy z Krakowa, którzy na wieść o wojnie wywieźli ją do dziadków, do Juszczyny. Miała być bezpieczna – teraz brzmi to jak ponury dowcip. Ogląda się za Kaziem; nie dziwimy się temu.

Porucznik nagle odwołuje go na bok. Chce pochwalić za dzisiejszą noc? Jego specjalnie? Staram się nie słuchać, ale i tak wszystko do mnie dochodzi.

– Byłeś dobry, cholernie dobry. Jako saper i żołnierz – mówi porucznik i nagle milknie. – Ale jest jeszcze coś… widziałem cię w akcji. Mój pradziadek przeżył całą wojnę jako dowódca plutonu rozpoznania w armii brytyjskiej. Miał takiego pecha, że nie trafił do polskiej. Był za to na Bałkanach, na Krecie, innych greckich wyspach, w Afryce, we Francji. Długo żył, zobaczył mnie jeszcze jako żołnierza. Powiedział mi kiedyś: „Nigdy nie zabijaj, jeśli nie musisz. Jeśli będziesz spieszył się z zabijaniem, wtedy pewnego dnia wszyscy ci zabici przyjdą i wejdą ci do łóżka”. Teraz ja to tobie powtarzam. Nie straszę. Ostrzegam. To wszystko.

Kazio nic nie odpowiedział, ale było widać, że ta krótka przemowa do niego trafiła. I to mocno. To dobrze, bo my też chcieliśmy mu powiedzieć kilka słów i kilka od niego usłyszeć. Nie możesz walczyć razem kumplem, który ma napady morderczego szału i zabija z przyjemnością. To wbrew naturze i świadczy o tym, że zamiast człowieka masz obok siebie istotę z piekła rodem. A kogoś takiego lepiej nie mieć w towarzystwie.

Westchnąłem i poczłapałem za Kaziem do namiotu, gdzie już czekał Przemek. Nie byliśmy nawet głodni, adrenalina jeszcze w nas buzowała i chcieliśmy od razu załatwić sprawę, która była wyjątkowo dla nas pilna.

– Jest taka sprawa – zaczął Przemek z wahaniem. – Właściwie to nie wiem, jak ci to powiedzieć, Kazik… ale przestałem cię, stary, rozumieć. Rozumieć, co robisz i właściwie dlaczego to robisz. Dlaczego zabijasz. Właściwie nie tyle dlaczego, robimy to wszyscy, w końcu jest wojna, ale co się z tobą dzieje, że to zabijanie wyraźnie sprawia ci przyjemność? Że jest dla ciebie jakąś wyraźną potrzebą, że robisz sobie sztukę z tego okrucieństwa? To jest nieludzkie, Kazik. Tak nie można. Wiesz, że nie można. W takim razie dlaczego?

– Nie można liczyć na człowieka, który lubi zabijać. W walce zabija się, aby przeżyć. Tylko tyle i aż tyle i nie są to moje wnioski, ale tych, którzy byli na wojnie. Nieważne której, wszystkie wojny są takie same – poparłem go.

– To moja sprawa – mruknął Kazio. – Właściwie nie powinno was obchodzić, co i dlaczego. A jeśli wam to nie pasuje, weźcie kogoś innego do roboty. – Popatrzył na nas wrogo.

– Kaziu, nie chodzi, kurwa, o to, że nam nie pasuje, rozumiesz? Powiedzmy, obraziliśmy się, poszedłeś na kompanię, znalazłeś sobie nowych kumpli, poszedłeś z nimi na akcję i pokazałeś, co potrafisz, tak jak pokazałeś wszystkim w tej chałupie. My to, kurwa, my, ale myślisz, że chłopaki z osiemnastego z Bielska zapomnieli, co widzieli?! – Byłem zmęczony i nie mogąc się przebić przez ten pancerz, w końcu zacząłem krzyczeć: – Chcesz chodzić sam, bo w końcu powiedzą: „To ten psychol, morderca”?! Kurwa, nie lepiej nam powiedzieć, co się dzieje?!

– Masz szansę, stary. My nie oceniamy – dodał Przemek. – Chcemy pomóc.

Spojrzał na nas, nagle opadły mu ramiona i powiedział bezbarwnie:

– Macie słuszność. Jestem psycholem. Nie człowiekiem. Ale sam tego chciałem.

– OK, opowiedz od początku. – Siedliśmy obok.

– Mam siostrę, Anię. Teraz… będzie miała siedemnaście lat, czyli rozumiecie, że osiem lat ode mnie młodsza. To zawsze było takie słoneczko w domu, może mieliście też kogoś takiego, może w waszych rodzinach ktoś taki był, to wiecie, jak to wygląda: zawsze się śmieje, nic nie jest jej straszne, tylko mówi: „Kłopoty to moja specjalność” i „Damy radę” . To „damy radę” jest przy tym tak zaraźliwe, że człowiek odzyskuje chęć do życia. Zawsze taka była, pamiętam jako dziecko, że zawsze się śmiała, nawet kiedy się przewróciła. Inne dzieciaki w takiej sytuacji płakały, ryczały na całe gardło. Ona, owszem, skrzywiła się, bo bolało, ale potem zaraz znowu był śmiech. Tak było nawet w szkole. Dobrze było ją przyprowadzać i odprowadzać, bo zawsze znalazła coś śmiesznego. Pamiętam taką wiosnę… to był chyba maj, miałem siedemnaście lat, zerwała ze mną dziewczyna, słuchałem Joy Division i generalnie rzecz biorąc, miałem ochotę popełnić widowiskowe samobójstwo. Skończyło się tak, że zamiast przyprowadzić Anię od razu do domu poszliśmy do parku i tam zaśmiewaliśmy się do rozpuku, jedząc lody. Teresa wydała mi się odległą przeszłością, ochota na widowiskowe samobójstwo minęła jak ręką odjął.

Malowała. Piękne to były obrazy, tryskały kolorami, obfitowały w fantastyczne zwierzęta, czarowały czymś, czego nie dało się ująć. Znajomy ojca, który kiedyś do nas przyszedł, facet, co dziesiątki krajów jako dyplomata zwiedził, zatrzymał się jak wryty przed pierwszym obrazem Ani w holu i spytał, skąd ta mała zna Brazylię, i wyjaśnił od razu, że takie fantastyczne rzeczy można znaleźć tylko tam w dżungli… słowem wiadomo było, że pójdzie na ASP, może też na historię sztuki, ale przede wszystkim na ASP, potem może wyjedzie do Paryża albo Wiednia, zrobi światową karierę… albo po prostu będzie malować i cieszyć się życiem.

Wiadomo, że taka dziewczyna ma zawsze mnóstwo koleżanek, przyjaciółek i Anię też otaczało takie grono. Imprezy, oczywiście, były, ale siostra nie paliła, od alkoholu miała zawroty głowy, prochów bała się panicznie, więc trochę mniej było o nią strachu.

To wszystko… stało się, kiedy miała prawie szesnaście lat. Pamiętam jak dziś: poszła na urodziny do koleżanki, Wiki. W sumie niedaleko, trzy przystanki autobusem, zresztą często tam bywała. To nie była żadna późna jesień ani zima, kiedy szybko robi się ciemno, tylko koniec maja. Siedziałem akurat w domu, kułem do egzaminów. O dziesiątej wieczorem Anki jeszcze nie było. Trochę się zdziwiłem, ale czekałem, aż usłyszę jej kroki na korytarzu, gdy zdyszana wpadnie do domu. O jedenastej cisza. W jej telefonie włączała się poczta. O północy zaczęliśmy się poważnie denerwować i pojechaliśmy do Wiki. Przed blokiem trafiliśmy na jej ojca i matkę, też spanikowanych. Przed chwilą mieli telefon od córki, że ją i Anię napadła jakaś grupa, nie wiadomo, co to za jedni, bo histeryzowała przez telefon, że są w szpitalu na ostrym dyżurze. W Bielańskim. I że „jest źle”. Nigdy szybciej nie jechaliśmy samochodem. Na korytarzu siedziała rozhisteryzowana Wika. Na przystanku, kiedy odprowadzały się z Anią, otoczyła je grupa płaskoczołych, wracających ze zlotu jakieś organizacji. Ona zdołała uciec, ale Ania się potknęła, upadła i ją dostali. Nic nie można było z niej wydobyć, tylko tyle, że wszyscy nosili „znaczki z dwoma mieczykami”, a niektórzy „trupie główki jak w filmach o SS”. Dorwałem lekarza. Powiedział, że obrażenia są „w sumie niezbyt rozległe”, ale wstrząs jest silny. To był dobry chłop. Przytrzymał mnie za rękę, bo chciałem biec do ojca, zaciągnął w róg i powiedział: „Proszę pana, musi się pan przygotować na najgorsze. Pańska siostra może z tego nie wyjść, może do końca życia zostać takim przerażonym zwierzątkiem. Możliwe, że już zawsze będziecie się musieli nią opiekować. Uraz był potworny. Teraz nie może oglądać żadnych mężczyzn, może z wyjątkiem pana i ojca”. Policja była na miejscu. Przesłuchania Wiki, wizje lokalne… Ani nie można było przesłuchać. Po tygodniu zaczęły się telefony. Ktoś groził jej i całej rodzinie, że „zadarliśmy z mocnymi ludźmi”, „radził po dobroci”, aby milczała. Policja rozkładała ręce – nie było ludzi, podsłuch nic nie dawał, bo kiedy był włączony, bandyci nie dzwonili. Próbowałem naprowadzić ich na organizację, o której mówiła Wika, ale dziwnie byli niechętni. Aż w końcu dziennikarz, który jeździ teraz pt-16, ten, którego poznał Rysiek, zresztą sąsiad ode mnie z klatki, zaczął węszyć sam. Okazało się, że ci kolesie mają porządną kartotekę! Kibole znani w całej Warszawie, tworzący „środowisko patriotyczno-proobronne”, pod opieką nowego MON-u, choć i tam nie bardzo chciano z nimi współpracować, bo już za duży był smród. Chodziło o to, że prawdopodobnie handlują prochami, ale nikt nie mógł im niczego udowodnić, chyba nie bardzo się starano. Ale byli obecni na wszystkich manifestacjach prorządowych, nieśli największe flagi w Dzień Niepodległości, zawsze w koszulkach z wyklętymi na grzbiecie. Aż wreszcie pewien stary funkcjonariusz powiedział mi, że nic się nie da zrobić, że oni są pod ochroną, poradził, aby starać się dla Ani o rentę. Zrobił dla mnie tyle, że śledztwo cały czas trwało, że nie umorzono go „z powodu niewykrycia sprawców”.

Z Anią było bardzo źle. Tyle udało się osiągnąć, że nas poznawała, ale kiedy ktoś przychodził do domu, kryła się w łazience. Chodziła pod ścianami. I tak było dobrze, bo pierwsze cztery miesiące mama musiała spać z nią w jednym łóżku, a moja szesnastoletnia siostra sikała w pieluchy! Był rehabilitant, lekarze zmieniali się jak w kalejdoskopie, poszły wszystkie oszczędności, nawet ja zacząłem pracować w przechowalni bagażu na dworcu, bo cała renta – którą zresztą przyznali dość szybko – to było raptem pięćset złotych. Aż wreszcie, po półtora roku, udało się Anię doprowadzić do stanu pozwalającego na samodzielne wychodzenie z domu, jazdę autobusem czy metrem, dawała sobie radę, krótko mówiąc. Ale jej uśmiech zgasł. Na zawsze. Podobnie jak umiejętność i chęć malowania; powiedziała, że wszystkie obrazy, jakie przychodzą jej na myśl, są szare lub czarne. Próbowała znaleźć sobie zajęcie, ale łatwo się męczyła. Fizycznie była zdrowa, więc miało to podłoże psychiczne – tak powiedział neurolog. Przyszła wojna i znów się o nią baliśmy. Ale nadspodziewanie dobrze to zniosła; nawet to wszystko ją trochę utwardziło. Nie wiem, co się z nią dzieje teraz, poszedłem walczyć, musiałem pójść.

Ale wcześniej postanowiłem, że nie odpuszczę. Zarabiałem, pracowałem w warsztacie samochodowym… Sorry, Rysiek, nie zauważyłeś, ale bez tego nie zrozumiałbym połowy rzeczy, które do mnie mówisz. I poszedłem na strzelnicę Marymont. Chciałem nie tylko nauczyć się strzelać, ale także spróbować dowiedzieć się czegoś o tym środowisku „patriotów”. Byłem coraz lepszy i wreszcie zaczęli się wokół mnie kręcić ci, o których wiedziałem, że mają związek z tymi, którzy napadli Anię. Udawałem milczka, który z jakichś powodów zgadza się z ich ideologią, bo moim marzeniem jest zostać snajperem, ale jestem zbyt niezależny na wiązanie się z jakąś organizacją. Kupili to w końcu i przestali się przy mnie pilnować. A ja, poza strzelaniem, ćwiczyłem u emerytowanego z AT rzut nożem i samoobronę. Widział, jak strzelałem, i całkiem mu się podobało. Rozważałem nawet wstąpienie do policji i zajęcie się nielegalnym handlem dziełami sztuki, ale w tym czasie trafiła mi się pierwsza okazja. Zorientowałem się, że na drugiej strzelnicy, prywatnej, odchodzi handel i przekazywane są dostawy prochów. Wkręciłem się tam i kilka razy zaobserwowałem moment wymiany. To była zawsze taka neseseropodobna walizka, taki trochę oldschool, pewnie, żeby się nie rzucała w oczy. Cały dzień spędziłem na szukaniu takiej samej i napełnianiu woreczkami z mlekiem dla niemowląt. Bałem się, bo tamtej nigdy nie miałem w ręku, a waga mniej więcej musiała się zgadzać. Jeszcze od kumpla samochodziarza z warsztatu robiącego różne nieco ciemne interesy dowiedziałem się, jak otwierać centralne zamki, i spróbowałem zrobić podmiankę. Udało się i miałem w rękach cały neseser amfy.

I co teraz? Kolesie na strzelnicy szaleli, zaczęły się zjeżdżać jednostki już na pierwszy rzut oka kojarzące się z mafią, aż trafił się ten, którego rozpoznałem po znamieniu na szyi. To o nim mówiła Wika. Zrobiłem zdjęcie komórką i przesłałem dziewczynie. Już po minucie dostałem SMS-a: „Jezus Maria, to on był wtedy na przystanku!!!”. Koleś sam mi ułatwił robotę, zostawił na chwilę otwarty samochód. Wrzucenie walizeczki do bagażnika zajęło mi sekundę. Potem tylko czekałem. Wyglądał na chciwego, powinien się połasić. Fakt, zaczął sprzedawać towar. Tego już ktoś nie zdzierżył – po dwóch tygodniach faceta po prostu zastrzelono. Jednego mniej, ale Wika powiedziała, że było ich dziesięciu. Drugiego też dorwałem na strzelnicy, rozpoznałem w ten sam sposób co pierwszego. Zaczął się regularnie zjawiać, bo „chciał nabrać umiejętności w robocie”. Nawet nieźle strzelał, czyli nie mogłem załatwić go tak, aby nie zaczęli węszyć. Na szczęście w tym miłym środowisku nikt nikomu nie wierzył i kradzież walizeczki wartej pół melona spowodowała, że kiboli i rozprowadzających postanowiono zdyscyplinować. Wracałem akurat wieczorem, kiedy zobaczyłem, że jakiś brodaty facecik maluje na zderzaku jednego z tych rozprowadzaczy flamastrem „X”. Doszedłem do wniosku, że jest to wystawienie i że nieważne co, ale trzeba trochę zmienić wyroki losu. Poczekałem, aż facet ucieknie, a potem starłem tego „X” i namalowałem go raz jeszcze – na zderzaku wozu numeru dwa. Liczyłem na porządny oklep, ale nie na to, co nastąpiło. Po prostu włożyli mu pod samochód bombę i gość od razu poszedł do piekła, na środku ulicy, na szczęście sam, ale wystraszył śmiertelnie kilka osób, bo wyleciał w powietrze przy ruszaniu, po zmianie świateł na Belwederskiej, czyli bardzo widowiskowo. Ja już wtedy miałem nielegalnie własnego guna. Ukradłem go z samochodu, z którego wziąłem walizkę amfy. Naraz pojawił się numer trzy i to był ten, który pierwszy złapał moją siostrę, wiedziałem to od Wiki. Boże, odpuść, zastrzeliłem go i wsadziłem w usta zdechłą rybę, żeby było jak w mafii. Na strzelnicy zrobiło się piekło, bo te dwa zamachy na dwie osoby z tej samej organizacji, w dodatku przez mafię, to już było za dużo. Musiałem się przyczaić. Ćwiczyłem więc dalej, aż nastała wojna…

– Ilu? Ilu zdążyłeś wykończyć z tej dziesiątki? – spytał spokojnie Przemek.

– Trzech. Trzech tamtych i na wojnie jeszcze trzech. Ale to już nie ja, ja tylko pomogłem losowi, pakując ich tam, skąd nie mogli uciec… tak, Hynio był siódmy, zabiłem go osobiście, nienawidziłem skurwysyna jak cholera, bo to on pierwszy rzucił do dziewczyn: „Foczki, teraz się zabawimy”. Zabijałem go tak, żeby poczuł, ale… kurwa, nic nie rozumiecie. Dla was to jest prosta historia o kimś, kto się mści, mści się do tego stopnia, że zamienia się w potwora, a nie widzieliście tego, co ja widziałem. Nie widzieliście rozpadu życia ukochanego człowieka, nie kleiliście mu tego życia dzień po dniu, nie wiedząc, czy się uda, i w końcu żadnemu z was nie przychodziło do głowy, że dziesięciu skurwysynów z dobrą polityczną kryszą zniszczyło życie cudownej dziewczynie! Nie, kurwa, nikt tego nie zrozumie, może ktoś, kto to przeszedł, ale takich nie ma – mówił bezładnie, łzy leciały mu po twarzy. – Nie rozumiecie; ja wiem, że jestem potworem, to piekło za życia, bo na piekło jestem już skazany i po śmierci, że nie śpię, bo sen jest dany tylko tym, którzy wierzą w to, co robią, i mają czyste sumienia, a ja ani nie wierzę, ani takiego nie mam. I co teraz, kurwa, powiecie, święci ludzie?!

Westchnąłem i sięgnąłem do plecaka.

– Powiemy „napij się” – rzuciłem spokojnie i wyjąłem manierkę Kmicica. – To nie żadna gorzała, to koniak, należy ci się. Nie mnie ciebie osądzać.

– Ja także nie mogę tego robić – wtrącił się Przemek.

– Ale teraz wiele rozumiem. Nie mówię, że „wszystko”, bo wszystko może zrozumieć tylko ten, kto to przeżył, czyli ty. A teraz napij się – skończyłem.

Nic nie mówiąc, wziął porządny łyk i podał manierkę Przemasowi. Ten posłał mi wyraźne spojrzenie i upił maleńki łyczek. Zrobiłem to samo i znowu puściłem manierkę w obieg. Milczeliśmy i piliśmy. W ten sposób w pół godziny my dwaj wypiliśmy gdzieś po sto gramów, a Kazio – z pół litra. Na szczęście nie miał za mocnej głowy, po kolejnych dziesięciu minutach zwalił się do śpiwora i zasnął twardo.

Wyszliśmy przed namiot.

– A więc to tak – odezwał się Przemek.

– Ano – potwierdziłem.

Zamilkliśmy, każdy obracał w głowie własne myśli.

– Nie wyobrażam sobie, że mógłbym się znaleźć w takiej sytuacji – powiedziałem.

– Ani ja… Masz siostrę? – spytał Przemek.

– Przecież wiesz, że mam, i to młodszą… A ty?

– Nas było dużo. Mam i dwie starsze siostry, i dwie młodsze… W domu to ja byłem jedynym facetem, oczywiście oprócz ojca. Tym bardziej sobie tego nie wyobrażam – odrzekł.

– No i co z tym zrobimy? Bo po mojemu to nic. Poza tym, że powinniśmy na niego uważać.

– I trochę temperować. Taka zemsta na własną rękę strasznie spala, a porucznik miał rację – mruknął Przemek. – Może coś się jeszcze uda z tym zrobić, bo on wyraźnie chce wykończyć tylko tych, którzy byli wtedy na przystanku.

– Mam nadzieję, że nie zamierza sam posłać do piekła całej tej organizacji. Ale może są już przeszłością, może na wojnie ich wykończyli – powiedziałem.

– Oby. Też mam taką nadzieję. – Przemek pokiwał głową. Wślizgnęliśmy się do namiotu. Wyjaśniła się tajemnica Kaziowego okrucieństwa, ale bynajmniej lżej się nam od tego nie zrobiło.

WIZYTA ÓSMA

Ranek nastał dla nas zbyt szybko. Spaliśmy około godziny, może półtorej, ale nie dało się dłużej, bo ściągnął nas służbowy. Trudno się dziwić. Na szczęście lunął miłosierny deszcz, i to solidny. Gdyby nie to, nie trafilibyśmy na śniadanie. Szliśmy zawsze na przedzie kompanii, jak to stare wojsko. Teraz co prawda nie było mowy o żadnych kolumnach, trzeba się było kryć i iść małymi grupkami, przekradać przez wieś do piwnicy z żarciem, ale i tak widać było nasz brak przytomności, a sierżant, wyspany i wesolutki jak szczygiełek nie omieszkał sobie z nas drwić. Prawda, że z kompanii po nocnej walce mało co się zebrało – pozycje obsadzali czy jak? – ale sierżant był w formie. Pytał, u jakiej to Maryny tyle zabawiliśmy. Na szczęście szybko się to skończyło – do sierżanta podbiegł oficer służbowy, coś tam sobie poszeptali i się skończyło. Nie tyle milczał cały czas, ile przyczepił się do innych. A na śniadaniu tym razem było nieźle – mleko z kluskami do menażki i po pancernej konserwie rybnej na głowę. Był też chleb z puszki, a że odzwyczailiśmy się już od masła czy margaryny, to takie żarcie zupełnie nam wystarczało. Po śniadaniu sierżant pofatygował się do nas osobiście.

– Macie odpoczynek do ósmej, potem zameldować się w sztabie jako dyżurni. – Spojrzał na nas z uznaniem. – Daliście czadu, chłopaki.

Nie powiem, taka pochwała od podoficera, który prędzej zjadłby własny język, niż powiedział dobre słowo, to było coś. Skoro miał taki dobry humor, spytałem:

– Co tak mało ludzi, panie sierżancie? Na pozycji są, zaopatrzenie dostaną?

– Nie… – Twarz mu spoważniała. – Zwolniła nas druga kompania, oni na pozycjach siedzą. Ci, co są, to wszyscy. Reszty nie trzeba zaopatrywać. Szpital polowy albo wspólny grób.

Nie powiem, uderzyło nas, i to solidnie. Myśmy walczyli we trzech, ale z daleka od głównego frontu, od wsi. A oni tutaj… zrozumiałem, że Rosjanie ich wypierali, że nie zagrodzili się minami i kiedy wybuchły, odeszli, walczyli do końca o każdą chałupę w południowej części wioski.

– Ruska artyleria na szczęście nas dziś nie obrabia – przerwał milczenie Przemek. – Desantowcy wywalili im skład paliw i amunicji, to muszą swoje dociągnąć.

– Teraz siedzą cicho – zgodził się sierżant – ale pewnie jak uzupełnią… Ale może te składy są daleko.

– Muszą być, skoro organizowali podręczny skład – wtrącił się Kazio.

– Dużo czołgów podbiliśmy ruskim? – spytałem.

– Sześć. I to chyba na amen, bo nie próbowali ich ściągać – powiedział sierżant. – I jeszcze sześć BTR-ów. Ale tylko trzy BWP… ciekawe dlaczego, przecież ich brygady zmechanizowane chodzą głównie na BWP, na BMP-2 albo BMP-3. To gdzie oni są?

Jeszcze nie przybyli – pomyślałem i zrobiło mi się nieswojo. Jeśli wszystkie siły ruskich jeszcze nie dotarły… to główne natarcie mamy jak w banku. Nieciekawie.

Sierżant pogadał jeszcze chwilę o tym, co się działo w nocy – Przemek i Kazio opowiedzieli taką historię, że niech się schowa pan Kmicic ze szwedzką kolubryną. Zamieniliśmy jeszcze potem kilka słów – już na zwykłe tematy o tym, co dzieje się w batalionie, i poszedł. Przemek popatrzył za nim.

– Wiesz co, Kazik? – powiedział. – Tak się zastanawiam, czy to załatwienie kolaborantów wprowadzić do dziennika.

– No fakt – przyznał Kazio. – Ale myślę, że chociaż chwały to nie przynosi, ale trzeba. Nie będziemy lukrowali historii dla dobra przyszłych pokoleń.

– Jaki dziennik, o co chodzi? – spytałem zdziwiony. Zacukali się, a wtedy zacząłem cisnąć. Okazało się że te szmondaki mają taki brulion, nazywają go Dziennikiem zdarzeń i piszą tam całą historię tej wojny – zasłyszaną, z naszych własnych przeżyć, z radiowych doniesień. Ma to zostać dla przyszłych pokoleń. Nie obraziłem się o to, że Dziennik zdarzeń istnieje, tylko o to, że go przede mną ukrywali. Walnąłem im kazanie na temat zaufania i przyjaźni. Nosy pospuszczali na kwintę, więc ostatecznie dałem się przeprosić, pod warunkiem że i ja coś do dziennika dołożę.

I to dzięki niemu, panie majorze, dzięki Dziennikowi zdarzeń, który rozrósł się do czterech bardzo grubych brulionów zdobytych przez Kazia w M1 w Częstochowie, dziś są te opowieści.

Leżeliśmy na słoneczku, które właśnie zaczęło przyjemnie grzać. Ruska artyleria się ocknęła, ale dawała rzadkie salwy; strzelały też pojedyncze haubice. Grady, tajfuny i uragany milczały. Pociski trafiały w Juszczynę, ale na szczęście próbowały demolować głównie pierwszą linię, tu, na północ, nikt nie sięgał, choć chłopakom na pozycji nie było przyjemnie. Gadaliśmy niespiesznie – za mało było czasu na sen, ledwo godzina, więc chcieliśmy po prostu odpocząć. Kilka minut trwał już ten błogostan, kiedy kątem oka zobaczyłem, że ktoś do nas idzie.

– Kogo tam diabli niosą? – spytał Przemek, który też to dostrzegł.

– Moro OT-owskie, ale to chyba nie szarże. – Kazio przyjrzał się uważniej.

Rzeczywiście, jak się okazało, z wizytą do nas przyszło trzech patafianów. Byli to dzielni, nieostrzelani wojacy ze Śląskiej OT, których usiłowaliśmy nauczyć, że wojna to nie szpas, że kryć się trzeba, kiedy tylko się da, że nie wolno z wrzaskiem „Hurra!” lecieć do przodu, bo się szybko skończy w mogile, że trzeba przede wszystkim myśleć, i to zarówno o drodze ataku, jak i odwrotu.

Teraz, jak się okazuje, przyszli nam podziękować. I przeprosić, bo wtedy myśleli o nas jako o defetystach, a okazało się, że nasze rady były bardzo cenne. Mieli też sympatyczny załącznik, litr jakiegoś winka, co na sześciu było niczym. Ale mimo to ostrożny Kazio radził przed służbą umyć zęby, żeby maksymalnie nie podpaść.

Chłopcy – Lolek, Grzesiek i Mariusz – na szczęście dojrzeli i okazali się całkiem do rzeczy. Zaczęli szkolić ich na moździerzystów – trzymali się we trzech razem, więc mieli stanowić obsługę jednej rury. W nocy walczyli już ze swoim moździerzem, ale częściej jak piechota, bo ponoć sytuacja bardzo szybko się zmieniała. Byli z siebie dumni, bo udał im się złoty strzał – trafienie z moździerza w stojący i ostrzeliwujący ich BTR-80, który się oczywiście zapalił. Ładny efekt, choć moim zdaniem czysty przypadek.

Piliśmy wino ze zdobycznych kieliszków w naboju i pogadywaliśmy w szerszym gronie. Po chwili coś mi się przypomniało.

– Mariusz – zacząłem – wy mówiliście, że jesteście ochotnicy, jedni z niewielu. Mój znajomy z Siedlec powiedział mi, że pół miasta się na ochotnika do OT i armii zgłosiło. No to jak to u was było?

– Nie tak jak w Siedlcach – zaczął Mariusz. – Przede wszystkim to ja jestem z Olsztyna i w ogóle nie rozumiem, jak trafiłem na Śląsk.

– No, ja też skądinąd, bo ze Skierniewic – powiedział Grzesiek.

– No, to tylko jo Hanys prawdziwy, bo z Katowic – dopowiedział Lolek.

Mariusz uciszył ich ruchem ręki.

– Dajcie skończyć – mruknął. – U nas było tak: szósta rano, matka obudziła, że wojna. Na uczelnię miałem iść, pierwszy rok, zależało mi, a tu masz… Ale ojciec w wojsku jest zawodowym w 10 Brygadzie, dziadek był zawodowym, pradziadek się bił… choć uczciwie mówiąc, to dopiero ojciec w ten Olsztyn wrósł, bo rodzina nasza z Kresów jest, spod Stanisławowa, i po prostu ruscy nas z domu wyrzucili. Na szczęście do środkowej Rosji, nie na Syberię ani do Kazachstanu, a mogli, bo pradziadek bił się najpierw we Wrześniu, a potem był w AK, w Warszawie. Ale nie wiedzieli o tym i jak front szedł, to zapakowali całą moją rodzinę do bydlęcych wagonów i hajda pod Moskwę, do kołchozu. Mieliśmy farta, bo prababcia była świetną księgową, a bardzo takich potrzebowali i można było przeżyć… Dzięki temu wiedzieliśmy wszystko, choć do armii Andersa moi nie mogli się wyrwać, do Berlinga też nie, ale daliśmy radę się repatriować najszybciej, jak można, i to jeszcze w 1945 roku… Od razu do tego Olsztyna, jeszcze miejscowi Niemcy tam byli. Z jedną Niemką prababcia się zaprzyjaźniła i ta jej dom zapisała przed wyjazdem do Niemiec. Powiedziała: „Helena, mają ruscy brać albo jakieś schweine, to ty i twoja familia bierzcie”. I tak dostaliśmy dom w Olsztynie. Pradziadek do nas przyjechał, w powstaniu warszawskim był, Krzyż Walecznych dostał… Dobra, dosyć o rodzinie. W każdym razie, jeśli człowiek ma takich przodków, to po prostu jest taki imperatyw kategoryczny, że jak wojna, to on też musi iść. I poszedłem raniutko do WKU. Przychodzę, patrzę, a tam kolejeczka niewielka, jak na dobry film w kinie. Gdzie są, kurwa, te tłumy ochotników? Niby okazało się, że ci, co wcześniej byli w OT, już się zebrali, bo była cicha mobilizacja i wyjechali, ale lepiej, żeby ich nie było.

– Dlaczego? – Przemek ściągnął brwi. – Na przykład my byliśmy w Podlaskiej OT. O co chodzi?

– To nie wiecie? – zdziwił się Mariusz. – Część to były jakieś bojówki, bandyci i jak dostali giwery, to od razu z nimi zdezerterowali. Podobno zaczęli grabić i robić jakąś własną partyzantkę.

– No tak, nasz NOP – powiedziałem do Przemka. – Głowy bym nie dał, czy to nie o nich chodziło.

– Może tak, może nie – ten się zasępił. – Widać było takich wielu.

– W każdym razie – kontynuował Mariusz – zrobiło mi się jeszcze bardziej łyso, kiedy się dowiedziałem, że ci, co stali w tej kolejce, są nie tylko z Olsztyna, ale także z Nidzicy, Ostródy, Szczytna, Lidzbarku, Działdowa, Bartoszyc… z połowy Warmii i Mazur… No, nie było chętnych, po prostu nie było. Potem się dowiedziałem dlaczego, nawet od swoich kumpli z roku: „A po co ci to, zrobią z ciebie mięso armatnie, a sami nawieją”. To się jakoś tam akurat potwierdziło. „Ja mam rodzinę i rodzina najważniejsza, muszę odwieźć ich do Reichu, a potem się zobaczy”, czyli zwiewam, tylko muszę znaleźć jakiś powód, głównie przed innymi, ale i dla siebie albo po prostu „nie moja wojna”. Ale nie było rozmowy. Było ogólne „ratuj się kto może” i żadne wojsko, żadna walka ich nie obchodziły. Ja myślałem inaczej, trochę ludzi myślało inaczej… Sęk w tym, że w tej kolejce, jak był tysiączek chłopa… A, przepraszam, jedna piąta to były dziewczyny! No, to było wszystko. Tysiąc chłopa i dziewczyn z połowy Warmii i Mazur.

– O kurwa… – To zrobiło na nas wrażenie.

– Potem nie doszli jacyś nowi? – spytałem zaciekawiony.

– Doszli, doszli – wzruszył ramionami – cały czas napływali, ale kapaniną, tak po dziesięciu, piętnastu… Ilu to w końcu razem będzie, sam nie wiem… Potem zostaliśmy umundurowani… postarali się, chcieli nas umundurować jednolicie, ale wiecie, jak wyszło: ci, co przyszli pierwsi, jak my, to załapali się na porządne moro wz.93; kadra miała nawet te nowe wz.2010, a ci ostatni to już musieli brać te komunistyczne w rzucik. To samo było z czapkami: rogatywek starczyło dla kadry i podoficerów. My mieliśmy szczęście, bo dostaliśmy berety. Ale reszta to już te komunistyczne, nawet z orłem bez korony, później musieli dorabiać we własnym zakresie, bo podoficerowie się pieklili. Ale to nic. Jak nas umundurowali, to tak około trzeciej po południu się zaczęło. Ludzie ruszyli. Najpierw te nowe osiedla, ci młodzi zakredytowani, potem po południu już centrum i ci starsi. Zostali chyba tylko sami emeryci i tacy, co powiedzieli, że po prostu się nie ruszą. Najpierw sznur samochodów wyładowanych wszelkim dobrem; furgonetki, półciężarówki, pick-upy i zwykłe kompakty. Potem jechali tacy co bez samochodów: jakimiś ciężarówkami, autobusami… na koniec płynęła rzeka ludzi, którzy po prostu chcieli się dostać na dworzec kolejowy lub autobusowy i odjechać na zachód. Gdziekolwiek, byle to było na Zachodzie. Do rodzin, do krewnych. Albo byle gdzie. Patrzyli na nas. Niektórzy nawet rysowali kółka na czole. Jakoś tak sobie skojarzyłem, że pewnie w 1945 roku tak samo musiało być. Tylko zamiast nowoczesnych samochodów były wozy konne i ciężarówki na holzgas. I zima, w dodatku ostra. Ale może też rysowali wehrmachtowcom kółka na czole? Dziwnie się czuliśmy, bo nikt się o nas po tym umundurowaniu nie upomniał, tylko udało się dostać obiad. Nie najgorszy, przyznaję, jakieś kluski z mrożonki i gulasz. No, chyba to był ostatni taki dobry obiad na długo. Wreszcie zajechał krazem jakiś zmęczony porucznik i powiedział, że potrzebuje czterdziestu ochotników do Śląskiej Brygady Obrony Terytorialnej, bo jak powiedział, „stu Ślązaków zabrało mu Mazowsze i teraz ma za mało ludzi”. Zgłosiliśmy się, bo to czekanie było cholernie denerwujące. Kiedy się zbieraliśmy, zajechały jakieś stary, wysypała się z nich umundurowana grupa, w tym dziewczyny, i okazało się, że to ludzie z Podlaskiej OT odkomenderowani z kolei do OT Mazursko-Warmińskiej. To już nas trochę przestraszyło, bo zaczęło wyglądać na chaos. Ale pocieszaliśmy się, że dowództwo wie, co robi. Porucznik dziewczyn nie chciał, z chętnych wybrał samych chłopaków, kazał się załadować do dwóch krazów – bo był i drugi – i przyjechaliśmy tutaj. Na sam koniec, zanim wyjechaliśmy, zobaczyliśmy, że wreszcie zjawiły się jakieś szarże – pułkownik z eskortą, który zaczął od awantury, że „wojsko nie ma przepisowych rogatywek”, a wyjaśnień WKU nawet nie chciał słuchać. Wyjechaliśmy zadowoleni, bo pomyśleliśmy, że jeśli to miałby być nasz dowódca, to marny byłby los. Tutaj przynajmniej trochę nas doszkolili i wytrzymaliśmy pierwszą bitwę. A skoro wytrzymaliśmy tę, to i kolejną damy radę.

– Nie byde wom ślunska godko szprechał, po polsku szprechać byde – odezwał się Lolek. – Wojna to do nas przyszła znienacka. Nagle rano skończył się prąd, zabrakło wody w kranie, siadły wszystkie bankomaty, internet szlag trafił.

– Prawda! U nas w Skierniewicach tak samo było! – potwierdził Grzesiek.

– No właśnie, nic nie było. Potem się okazało, że do gry weszli rosyjscy hakerzy. Rozpieprzyli wszystko, co było podłączone do netu. Oczywiście zaczęła się panika, bo tu wojna, a ludzie ani grosza nie mogą wypłacić, przed bankami stanęły kolejki, tak po kilometrze każda. Wodę jeszcze w miarę sprawnie zaczęli dowozić na osiedla beczkowozami. Potem powoli dali radę wszystko uruchomić. A wiecie dlaczego? Bo informatycy odłączyli wszystko od sieci i jak się okazało, gdzieś zarchiwizowane są stare aplikacje do sterowania wodą czy prądem. Zainstalowali je na nowo i, wyobraźcie sobie, zadziałały. Miasto się zrobiło normalniejsze, już takiej paniki nie było. I wtedy ochotnicy do WKU poszli, a ja z nimi… – Lolek opowiadał dalej: – Czy dużo nas było? Ja wiem? Jak na Śląsk to chyba mało. Mariusz mówił coś o tysiącu. No to u nas było ze cztery, pięć razy więcej. Niby też wcześniej była cicha mobilizacja OT i całego wojska, ale dziwne było, bo jak ktoś nie chciał iść, to nie szedł, żadnego poboru, nic. No dziwne, bo jak się sam nie zgłosiłeś, to mogłeś się zwijać do Reichu, bo nikt od ciebie niczego nie chciał.

Spojrzeliśmy po sobie zdumieni.

– To wojsko rezerwistów nie powołało? – spytał Kazio.

– Tych, co byli ostatnio na ćwiczeniach, tak. Innych chyba nie, na pewno nie. Koło nas, znaczy mojej familii, mieszkał taki pułkownik specjalsów. Pamiętam, jak klął, kiedy zwalniali wszystkich, co zaczynali służbę przed 1990 rokiem, bo okazało się, że „służba” to też szkoły wojskowe, a on wtedy zaczął naukę w jednej takiej. Jak to się wszystko zaczęło, koło domu spotkał się z dwoma kumplami, koło pięćdziesiątki, ale daj Boże w tym wieku taką siłę, takie mięśnie każdemu. Powiedział, że z WKU go odesłali, bo „nie ma dla nich rozkazów powołania”. Aż jeden z tych jego kolesiów powiedział, że wydobył informację od swojego byłego podwładnego, że MON zakazał ich powoływać. No to wzruszyli ramionami, przebrali się w moro bez dystynkcji i odjechali na północny zachód. Na koniec jeden z nich mi powiedział: „Widzisz, chłopaku, teraz jesteśmy zrównani stopniem. Ty szeregowy i ja szeregowy, bo komuś polityczna sperma mózg zalała”… No i w każdym razie chyba było takich sporo, ale żaden w domu nie został, wszyscy się gdzieś rozjechali, pewnie walczyć. My zostaliśmy w miarę porządnie umundurowani i zaczęli nas ładować do samochodów, kiedy zobaczyłem, że ludzie ruszają… zupełnie tak było, jak opowiadał Mariusz. Nawet widziałem swoich kumpli. Kółek na czole nie kręcili, ale nie patrzyli w oczy, tylko wszyscy tak jakoś dziwnie naprzód i pruli jak maratończycy.

– Na zachód? Wyglądali trochę jak zombie? – spytałem.

– No właśnie! A skąd wiesz? – popatrzył na mnie zdziwiony.

– Bo dokładnie coś takiego widzieliśmy w Częstochowie – wyjaśniłem. – Ci ludzie byli kompletnie nieprzytomni, rwali na zachód na zasadzie „będę szedł, póki nie padnę”.

– Wtedy się zaczęło… A wiecie, mnie się to skojarzyło z tym, co pokazywali kilka lat temu w telewizji. Ci ludzie, co tak szli do Europy. I wiecie co? Głupio mi się zrobiło. Wtedy udawaliśmy, że to nie nasz problem, Angela zaczęła, niech Angela rozwiąże, głupio się cieszyliśmy, że nie do nas idą… A teraz co? Mogą tym naszym powiedzieć: „Won, z jakiej racji mamy was przyjąć, skoro wtedy nie chcieliście nam pomóc”. Pan Bóg potrafi czasem karać za pychę. – Pokiwał głową.

– To ja już nic do powiedzenia nie mam – mruknął Grzesiek – bo to by była opowieść jak przez kalkę odbita. Też na początku nie było wody, prądu, bankomaty nie działały. Powoli to uruchamiali, na początku szpital, bo tam też podobno wszystko poszło w cholerę. Potem ochotnicy poszli, a ja z nimi. Wielu nas nie było. Może pięciuset, i to nie tylko ze Skierniewic, ze wszystkich gmin w okolicy. No i ta pięćsetka to zbierała się do wieczora. Umundurowali nas i powiedzieli, że nocą wymarsz pod Warszawę na punkt zborny. Każdy z nas miał praktycznie inne moro. Mnie się trafiło takie leśne, chyba z lat osiemdziesiątych jeszcze, tak mówili. Aha, dla wszystkich były stalówki. To znaczy stalowe hełmy.

– U nas było tak samo – przerwał Mariusz.

– No właśnie, wszędzie było tak samo, te same hełmy wz.67 z orłem bez korony, nawet koronę kazali domalowywać we własnym zakresie. Takie same hełmy i takie same AKMS-y i tak naprawdę niewiele poza tym. A wtedy byliśmy już gotowi do wymarszu i szczerze mówiąc, nie bardzo mi się to podobało, bo wyglądało na to, że samo WKU nie bardzo wie, co z nami zrobić, aż nagle na plac wjechały dwa krazy, wyleciał z jednego jakiś nieogolony porucznik i powiedział, że potrzebuje czterdziestu ochotników, zaraz. Do Śląskiej OT. Pomyślałem, że zamiast czekać na transport towarowymi do Warszawy, to lepiej się zgłosić tam, gdzie już coś się dzieje, i podniosłem rękę jako chyba pierwszy czy drugi… Porucznik się ucieszył, kazał wsiadać i pojechaliśmy. No i wszystko – skończył.

– A pamiętacie, był u nas, w Mazowieckiej OT, ochotnik, taki młody chłopak z Łyszkowic pod Skierniewicami… – przypomniał sobie Kazio.

– Faktycznie, był – przytaknął Przemek.

– A jak się nazywał? – zainteresował się Grzesiek.

– Franek Kocemba – odpowiedziałem. – Był potem z nami pod Polikiem.

– Kocemba? No to pamiętam, do liceum z nim chodziłem, taki średniego wzrostu, czarniawy… I co się z nim stało? – spytał.

– Miał szczęście – odrzekłem. – Został tylko lekko ranny, mimo że strzelał do czołgów z RPG. Ewakuowali go potem na Pomorze jak wszystkich rannych. W każdym razie przeżył, a pod Polikiem to był już duży sukces.

Zapadła cisza, która trwała dłuższą chwilę, aż naraz Przemek spojrzał na zegarek.

– No, chłopaki, na nas pora – stwierdził, zrywając się z brezentu. – Służba goni. Jeszcze będzie okazja pogadać.

Nie miał racji. Nigdy już nie mieliśmy takiej okazji, choć często zdarzało nam się razem walczyć. Ale tak to już bywa na wojnie.

Sztab był w piwnicy. W takiej, jak to w gospodarstwach, wkopanej we wzgórek, z przyzwoitymi drewnianymi drzwiami, obmurowaniem z kamieni, sklepionej, wysokiej w środku. Wojsko się postarało, piwnicę rozbudowało tak, że powstała spora podziemna chałupa. Większość kwater w Juszczynie wojskowi pomieścili w takich piwnicach albo tych zwykłych, pod domami. Z góry nikt tego nie widział, nie wypatrzył, światło też można było palić, słowem – świetna kryjówka. Ta piwnica na samym północno-zachodnim skraju Juszczyny była największa, ale trudno było do niej trafić. My znaleźliśmy ją dopiero po jakichś dwudziestu minutach. Jednak nikt nie zmył nam uszu; widać oficerowie byli naprawdę zajęci.

W drodze przyszykowaliśmy sobie odpowiednio rozbudowany meldunek, właściwie całą opowieść, ale ledwie się zameldowaliśmy i zwróciliśmy na siebie uwagę sztabowców, zobaczyłem coś zadziwiającego.

Oto wszystkie szarże stanęły nagle w pozycji zasadniczej, a nasz pułkownik, dowódca wszystkich wojsk w całej Juszczynie, podał komendę: „Baczność!”. Staliśmy tyłem do drzwi, to i nie widzieliśmy, co się dzieje. Ale że rzecz była niezwyczajna, na wszelki wypadek i my stanęliśmy w zasadniczej.

– Spocznij, spocznij, panowie… To nie zielony garnizon w czasie pokoju – usłyszałem od drzwi.

Jak spocznij, to spocznij, można było dyskretnie odwrócić głowę. Wysoki facet w moro, w czarnym berecie… zaraz, co on ma na tym berecie i na pagonach? O ja cię… generał!

Przemek trącił mnie dyskretnie ręką.

– To ten ze Sztabu Generalnego, co armię modernizował i naraził się MON-owi. Pamiętasz, sam odszedł i na ostatek powiedział, że honor jest tylko jeden, a dowódcy powinni Konstytucję RP czytać i się do niej stosować – wyszeptał.

– O rany, ten? – Przyjrzałem się uważniej, bo tamtego pamiętałem ze zdjęć. Faktycznie, to był on.

Tymczasem nasze szarże już się generałem zajęły. Siadł za stołem i dostał kawę, co już było wyróżnieniem, bo częstowano nią tylko najważniejszych gości albo dowództwo raz dziennie. Podobno jeszcze kawę miał naczelny lekarz w szpitaliku, ale może był to taki żart.

– Jak macie jeszcze jeden kubek, to dajcie mojemu pilotowi – powiedział generał. – Dowiózł mnie nie dość, że w całości, to jeszcze latając na poziomie koron drzew. Nie wiedziałem, że to w ogóle możliwe.

– Samolotem się pan generał do nas dostał? – zdziwił się nasz pułkownik. – Do Juszczyny? Gdzie się udało wylądować, przecież tu łąki jak chustki do nosa.

– Porucznik i na takich potrafi, a nawet na mniejszych. – Uśmiechnął się generał. – W cywilu był lotnikiem General Aviation i sporo latał na tych małych samolocikach ultralekkich. No i takim mnie tu dostarczył ze Szczecina.

W drzwiach faktycznie pojawił się facet w zielonym kombinezonie pilota z hełmem pod pachą. Młody nie był, kawał chłopa, tak gdzieś pod pięćdziesiątkę, wąsaty… Nagle sobie uświadomiłem, że kilka lat temu widywałem go często w telewizji jako eksperta. Opowiadał o katastrofie w Smoleńsku i gdy dochodziło do jakichś wypadków lotniczych, to też na wizji się pojawiał. Rzeczywiście przedstawiano go jako redaktora z jakiegoś pisma lotniczego. Znaczy zmobilizowali go? Widać tak, i lata. Przypomniał mi się porucznik z „Rudego”. Kurczę, ta wojna jest wojną czterdziesto- i pięćdziesięciolatków, no i trochę nas, młodych.

Porucznik dostał kawę, uśmiechnął się z wdzięcznością i usadowił w kącie. My na wszelki wypadek nadal staliśmy przy stole.

– Panowie, przyleciałem, żeby poinformować was o sytuacji naszych sił i zorientować się, czym dysponujecie. Wszystko wskazuje bowiem na to, że wasza pozycja jest bardzo istotna i jej obrona może dużo znaczyć dla samego przebiegu wojny. Nie jestem idiotą i nie powiem, że macie bronić się do ostatniego człowieka, ale powiem tak: brońcie się, dopóki możecie, dużo od tego zależy – zaczął generał.

Przy stole powstał szum – zaskoczenie, jakieś ciche dyskusje, ale nikt się nie wyrywał, wszyscy czekali, co będzie dalej.

– No dobrze, w takim razie trochę o sytuacji naszych związków operacyjnych i taktycznych. Nie ukrywam, dobrze nie jest – usłyszeliśmy – ale tli się iskierka nadziei. Zaczynając więc od początku… Całe szczęście, że przed wojną udało nam się przekonać MON co do przezbrojenia większości batalionów na głównych kierunkach operacyjnych z BWP-1 na rosomaki z wieżami ZSSW-30. Druga sprawa to zakupy PPK i granatników – też szczęście, że udało się ten sprzęt zorganizować. Tu gratulacje należą się naszym ludziom… powiedzmy w różnych krajach. Dzięki nim mamy nie tylko RPG-7 i 76, komary i piraty, ale także oryginalne spajki, RPG-29, kornety, konkursy, TOW-y, metisy-M, AT4, hiszpańskie C90, RGH-90HH i ukraińskie stugna-P. Gdyby nie to, sytuacja byłaby całkiem tragiczna. A tak udało się w trakcie walk odwrotowych urwać Rosjanom sporo sprzętu… Choć nie tyle, ile byśmy chcieli. Kryl, krab i dana też dają radę.

– Panie generale, jak z goździkami? – spytał jakiś wąsacz. Już na pierwszy rzut oka było widać, że artylerzysta.

– No cóż, kolego, w zespole z dobrym rozpoznaniem celów i naprowadzaniem jeszcze mogą działać, i to efektywnie, choć trzeba przyznać, że to inna epoka – odparł generał. – A i tak wszyscy muszą co kilka salw szybko zmieniać stanowiska, bo Rosjanie natychmiast namierzają, a ich sto pięćdziesiąt dwa milimetry i systemy rakietowe mają zdecydowanie większy zasięg niż nasze sto dwadzieścia dwa milimetry. Z drugiej strony jest to tak cenny sprzęt, że trzeba go maksymalnie ochraniać, nie wdawać się w pojedynki ogniowe – powiedział. Chyba nie chce, by wszyscy pomyśleli, że jest łatwo. – Trafiona w dziesiątkę okazała się wymuszona przez nas na MON-ie modernizacja leopardów i PT-91 do standardu PT-16. – Generał zmienił temat. – Co tu dużo gadać, T-72M1 w tej wojnie po prostu nie istnieją, mamy już smutne doświadczenia. BWP-1 działają jeszcze jako tako w roli transporterów opancerzonych. Na polu walki po prostu nie mają racji bytu.

– Czyli, panie generale, artyleria daje radę. A jednostki z garnizonów na północy i północnym wschodzie? – ktoś spytał.

– Tak, to prawda, dobrze sprawiają się langusty, raki, kraby i w ogóle cała nasza artyleria, w kilku przypadkach oduczyła wroga zbyt szybkiego parcia do przodu. – Generał skinął głową i dodał: – No i oczywiście miny. Gdyby nie one, już całkiem by nas rozbili. Pomogło im, że większość była w gotowości poza swoimi garnizonami, w regionach zgrupowań nieznanych przeciwnikowi. Pierwszego dnia jego uderzenia lotnicze i rakietowe poszły w próżnię, choć niestety zginęło sporo cywilów. No i nie ostał się choćby jeden garnizon. Co ciekawe, nasz przeciwnik sam się trochę oszwabił, bo te wszystkie prowokacje i niejasne sytuacja na styku granicy białorusko-ukraińskiej z polską spowodowały wycofanie niemal wszystkich sił z Przesmyku Suwalskiego. Gdyby tam były, to zniszczyliby je już na początku inwazji.

– Panie generalne, jak wyglądamy z sytuacją operacyjną? – spytał jakiś przeciwlotnik.

– Jest tak, kolego: przeciwnik wyprowadził dwa duże ataki. Pierwszy wyszedł z północno-zachodniego krańca Białorusi i miał za zadanie przejęcie przesmyku. Ponieważ atakowały naprawdę silne jednostki – trzon 4 Kantemirowskiej Dywizji Pancernej i dwa bataliony 2 Tamańskiej Dywizji Strzelców Zmotoryzowanych – udało się to Rosjanom praktycznie bez strat. Ktoś rozmieścił tam część Podlaskiej OT. Dobrze, że tylko jeden batalion, bo – jak się dowiedziałem – czołgi ich rozjechały.

Potem dokonano przerzutu sił do okręgu kaliningradzkiego i 4 Dywizję wycofano z powrotem na Białoruś przez opanowany przesmyk. Obecnie przesmyk trzyma 21 Brygada Strzelców Zmotoryzowanych i jest tego aż nadto, bo choć to brygada typu A, to i tak ma organiczny batalion czołgów – to są T-72B3 – i trzy bataliony strzelców zmotoryzowanych na BMP-2 i BTR-80.

Później nastąpiło bezpośrednie uderzenie; wyszło z okręgu kaliningradzkiego. Granicę przekroczyły 7 i 79 Brygada Strzelców Zmotoryzowanych i część tamańskiej 2 Dywizji. Te brygady to jednostki wzmocnione, mają po sto pięćdziesiąt czołgów, po sto dwadzieścia BMP-2 i po sześćdziesiąt sztuk haubic samobieżnych 2S3. Ale na szczęście coś u Rosjan nawaliło z przygotowaniem sprzętu, bo zamiast trzystu czołgów, dwustu czterdziestu BPM-2 i stu dwudziestu 2S3 przez granicę przejechało dwie trzecie tych stanów. Z tamańskiej dywizji dorzucono im jeden niecały pułk, czyli batalion pancerny i dwa strzelców zmotoryzowanych. Ogólny kierunek natarcia szedł na Iławę i zapewne Rosjanie zamierzali tam zakręcić, następnie wyjść na Wielkopolskę lub podzielić siły i częścią uderzyć od razu na Pomorze.

Drugi atak, niestety o wiele silniejszy, wyszedł z rubieży Brześcia Litewskiego. Tu odnalazła się 4 Dywizja Pancerna i elementy 6 Częstochowskiej Brygady Pancernej, 9 Wiślańska Brygada Strzelców Zmotoryzowanych, 9 Brygada Artylerii, 138 Brygada Strzelców Zmotoryzowanych. Poza organiczną artylerią, jakie mają te jednostki, 9 Brygada Artylerii ma osiemnaście haubic typu MSTA-S i osiem wyrzutni typu BM-27. Przy tym wszystkim to nawet możemy mówić o szczęściu, że brygady zmotoryzowane mają w batalionach pancernych T-72B3. No ale 4 Dywizja Pancerna jest w przezbrojeniu i ma na stanie wszystko: T-72B3, T-80UD, T-90A i nawet T-14. Za to w 6 Brygadzie mamy już batalion na T-14… Krótko mówiąc, w samej 4 Dywizji mamy dwa pułki po dziewięćdziesiąt cztery czołgi, w 6 Brygadzie następne dziewięćdziesiąt sztuk, a w obu brygadach strzelców zmotoryzowanych – osiemdziesiąt dwa czołgi i tyle samo BMP-2 lub BMP-3. Razem wychodzi solidna pięść pancerna, trzysta sześćdziesiąt czołgów, sto czterdzieści BMP-2 lub BMP-3 i mniej więcej tyle samo BTR-80 albo i 82A.

Cała ta masa po osiągnięciu rubieży Radzynia Podlaskiego nagle się podzieliła. 6 Częstochowska, 9 Brygada Artylerii i 138 Brygada Strzelców Zmotoryzowanych poszły na Sandomierz, Tarnów i ostatecznie na Kraków. Reszta rozniosła Mazowiecką OT pod Maciejowicami – choć trzeba przyznać, że niektóre bataliony walczyły dzielnie, zwłaszcza pod Polikiem, zatrzymały Rosjan i sprawiły im problem, bo spóźnili się z uchwyceniem mostu w Dęblinie, zdążyliśmy go wysadzić. Ale ostatecznie Rosjanie się przeprawili i idą w ogólnym kierunku na Sieradz i Kalisz.

Co zdołaliśmy zrobić do tej pory? Mogę z zadowoleniem powiedzieć, że powstrzymaliśmy ten mniejszy atak z okręgu kaliningradzkiego. Z rubieży Elbląg–Pasłęk Rosjanom na skrzydło i tyły uderzyła nasza 9 Braniewska i 15 Giżycka. Teraz jest dla mnie cudem, że obie udało się przezbroić: braniewską w leopardy, a giżycka dostała po nich zmodyfikowane twarde. Dzięki temu w ogóle sobie poradzili. Ale i tak ponieśli wielkie straty, w piętnastej zostało osiem pt-16…

– Osiem? – ktoś nie mógł uwierzyć.

– Tak, osiem. – Generał pokiwał głową. – Straty w rosomakach też są duże, straciliśmy także sporo leopardów. Chłopcy mówią za to o prawie sześćdziesięciu zniszczonych rosyjskich czołgach i mniej więcej sześćdziesięciu spalonych rozbitych BMP, BTR-ów i artylerii samobieżnej wszystkich wersji. Nie wiem, czy to prawda, nie sposób tego zweryfikować, żołnierzowi pokonany wróg się dwoi, ale nawet jeśli była to połowa, to i tak trzeba mówić o wielkim zwycięstwie, tym bardziej że Rosjanie się zatrzymali i front ustabilizował się na rubieży Zalewo–Iława. Puścili tylko dwa bataliony strzelców zmotoryzowanych z tamańskiej obejściem dalekim na Toruń przez Nieszawę, ale pod Nieszawą bardzo ładnie biją się z nimi Pomorska i Wielkopolska OT. Podesłaliśmy tam posiłki – pod Iławę praktycznie całą 16 Pomorską Dywizję i 11 Mazurski Pułk Artylerii, a pod Nieszawę batalion zmechanizowany z 10 Brygady Kawalerii… dadzą radę, powinni dać, jeśli Rosjanie nie ruszą się spod Iławy. A raczej się nie ruszą, bo nasi nadepnęliby im na ogon.

No i jest ta 25 Dywizja, panowie pewnie już o niej słyszeliście. Na razie powiem, że nie do końca jest tak, jak mówią komunikaty wojenne, ale pod Karszewem i Jędrychowem pięknie się spisali – rozbili brygadę zmechanizowaną, prawdopodobnie 79, i nadwyrężyli solidnie dwa pułki ciężkiej artylerii dalekonośnej. Niestety musimy ich stamtąd zabrać. To świetna kadra, damy im ochotników, a front woła o takich.

Gorzej jest na kierunku południowym. Żeby nie powiedzieć – źle. Jak zapewne wiecie, w Rzeszowie mieliśmy 21 Brygadę Strzelców Podhalańskich. Jej dowództwo jednoznacznie opowiedziało się za rządem londyńskim i wykonywało jego rozkazy. 1 Batalion został rozbity na podejściach do Sandomierza, 2 Batalion – pod Krakowem, a 14 Jarosławski DAS rozbiły rosyjskie naloty. 1 Batalion czołgów walczył z Rosjanami pod Bochnią – Bóg raczy wiedzieć, co to był za zamysł wysłać tam czołgi same, bez wsparcia… Mieli zmodyfikowane PT-91 Plus, ale nic nie poradzili. Przerwał się tylko jeden wóz, reszta nie dała rady rosyjskim T-80 i T-90A, bo i na takie się natknęli.

Podobna sytuacja z pułkami rozpoznawczymi – 2 Hrubieszowskim, 18 Białostockim i 9 Warmińskim. Z wyjątkiem osiemnastego przerzucono je na południe, gdzie zniszczyła je rosyjska ofensywa. Resztki, którym udało się wycofać, i rozbitków z innych oddziałów przejęła 6 Powietrznodesantowa, konkretnie 6 Batalion z Krakowa, która uznała się za podległą rozkazom Szczecina. Z tych rozbitków można złożyć solidny samodzielny batalion rozpoznawczy ze sprzętem.

– Nie do wiary – powiedział ktoś z tyłu stołu.

– Nie da się ukryć. No cóż, zostali przeciwlotnicy z 21 Dywizjonu Artylerii Przeciwlotniczej z Jarosławia i 22 Karpacki Batalion Piechoty Górskiej. Ci przyłączyli się do nas. I dobrze, bo w tej wojnie przeciwlotników zawsze będzie za mało. Dalej dwie nowe dywizje: 1 Dywizja Pancerna imienia Wyklętych i 2 Dywizja Zmechanizowana imienia Zagończyka. Jednostki nowe, ale dostały sprzęt schodzący z jednostek po modernizacji, czyli pancerna ma T-72M1, a zmechanizowana – BWP-1. Sytuacja jest taka, że właściwie należałoby te jednostki wysłać na tyły, przezbroić i doszkolić, ale one słuchają tylko Londynu. Krótko mówiąc, na południu Rosjanom udało się osiągnąć zaplanowane cele operacyjne. Ale nie do końca. Stoicie im na drodze w marszu nie tyle na Opole, ile na Wrocław i cały Dolny Śląsk. W tym jest poza militarnym jakiś zamysł polityczny, zapewne mający na celu rozbicie NATO, i trzeba temu zapobiec. Wszelkimi siłami. Rozumiecie?

Zewsząd rozległy się przytaknięcia. Przyznam, zrobiło mi się nieco zimno. Trzeci raz miałem się bić, jak to się mówi, „do krwi ostatniej” i tym razem nie miałem nadziei, że tej bitwy uniknę. Co prawda dotąd sprzyjało nam szczęście, ale jak długo można na nie liczyć?

– Teraz co do taktyki – kontynuował generał. – W tej wojnie nie ma stałych pozycji. Stała pozycja, głęboko urzutowana, oznacza grób w piętnaście minut, to znaczy dopóki nie wyśledzą jej rosyjskie drony, radary i nie uderzy artyleria, grady, uragany i tornada-S. Potem poprawi lotnictwo… i już was nie ma. Kilka jednostek boleśnie się o tym przekonało. Tak było w wypadku naszych pułków rozpoznawczych. Nie bronimy też miast czy jakichkolwiek osiedli, bo Rosjanie albo je obejdą, albo zamienią w stertę gruzu artylerią i lotnictwem, a dopiero potem wejdą czołgami. Nie odpieramy więc uderzenia w klasyczny sposób. Nawet mam do siebie pretensje, bo powiedziałem, że pod Elblągiem zatrzymaliśmy atak, że uderzyliśmy Rosjanom na skrzydła. Jeśli ktoś myśli o pancernej szarży, heroicznej obronie, zwłaszcza w terenie zurbanizowanym, niech szybko idzie do najbliższej studni i każe sobie lać wiadra wody na głowę, dopóki nie ochłonie. Obowiązuje taktyka fińska! Kompanie z PPK podwożone rosomakami i BWP uderzają z jak najdogodniejszej pozycji na skrzydła formacji zmechanizowanych i pancernych Rosjan, urywają, co się da, nie wdając się w bitwę. Robią jak najszybszy odwrót do KTO i BWP, które zbierają ich i szybko podwożą na następną pozycję… z góry przygotowaną. Na dzień walki musicie mieć przygotowanych takich pozycji przynajmniej pięć. Ostatni oddział schodzący z pola walki przy zasadzce to pluton saperski, który stawia tyle min przeciwpancernych i przeciwpiechotnych, ile się da w krótkim czasie. I robi to mądrze, na przykład na drodze, którą na pewno pójdą rosyjskie czołgi, kiedy ubezpieczenie ich zawiadomi, że naszych już nie ma. Stałych pozycji bronimy tylko w dogodnych okolicznościach, kiedy nie ma dobrych warunków do działania lotnictwa, bezzałogowców rozpoznawczych i artylerii lub kiedy te warunki będą dla Rosjan maksymalnie utrudnione. Maksymalizujemy straty przeciwnika, minimalizujemy własne. O PPK i granatniki proszę się nie martwić, dostawy od sojuszników już dochodzą. Podobnie zresztą jak transport MANPADS-ów i pocisków do wyrzutni, razem zresztą z wyrzutniami.

– Panie generale, co w tej sytuacji robią czołgi? – ktoś spytał.

– Czołgi i KTO nie dopuszczają, żeby Rosjanie przeszli przez naszych siłą, czyli skoncentrowanym atakiem pancernym. Wspierają zasadzkę ostrzałem, czasem ogniem pośrednim, do czego można wykorzystać nasze T-72, pociskami przeciwpancernymi i PPK, potem się wycofują… ale nie razem, nie zwartym oddziałem. KTO, BWP i czołgi muszą pójść na nowe miejsce zgrupowania oddzielnymi drogami, poruszać się z maskowaniem i szybko. Trudne, ale możliwe. Oczywiście, będziemy mieli straty, ale trzeba je zminimalizować. Na przykład wytyczając fałszywe drogi przemarszu i stawiając na nich zasadzki przeciwlotnicze, co bardzo się przydaje, bo Rosjanie z reguły nie atakują z wysokiego pułapu, a ich śmigłowce uderzeniowe działają tylko w dzień i blisko sił głównych. Przeciwlotnicy jednak będą mieli trudne zadanie i dlatego musicie o nich bardzo dbać, bo to w dzień wasz jedyny parasol… nocą jest lepiej i można wtedy wykonywać dalsze przemarsze. To tak pokrótce, szczegóły wam jeszcze przedstawię, także co do zastosowania artylerii, która tak samo jak czołgi, KTO i piechota musi być manewrowa i gotowa zawsze do przeprowadzenia nagłego napadu ogniowego. Tak więc na koniec: w tej wojnie liczą się manewr, manewr, manewr, zaskoczenie i ogień z zasadzki. Im więcej urwiemy Rosjanom czołgów, BMP i KTO, tym większa szansa, że w końcu uznają wojnę za mało opłacalną. Tak jak było w Afganistanie. Niestety, my tu nie mamy takich gór.

Zapadło milczenie. Ale tylko na chwilę.

– Panie generale, tak w imieniu oficerów, czyli nas wszystkich… każdy trochę wie, jak to się zaczęło, ale co się właściwie stało z rządem? Może nam pan powiedzieć? – spytał pułkownik.

– No dobrze – westchnął generał – nie będę ukrywał informacji, chociaż powiem od razu, że większość z nich mam od kolegów. Rosjanie weszli na nasze terytorium o piątej czterdzieści pięć. Nawiasem mówiąc, mogliby wybrać sobie inną godzinę, ale zapewne wynikało to z jakichś ich rachub operacyjnych. Kwadrans po szóstej została podjęta decyzja o ewakuacji rządu i prezydenta, ale takie plany opracowuje się miesiącami, więc tak naprawdę ta decyzja musiała być podjęta już dawno i tylko czekała na realizację. Pracownikom ministerstw nakazano zniszczyć akta i pozostać na miejscu, rozkaz ewakuacji objął tylko górę. Konwoje wyruszyły o ósmej piętnaście, czyli bardzo szybko. Osłonę stanowiły nie Wojska Specjalne, tylko Brygada Specjalna OT z całością sprzętu. Co ciekawe, też już była przygotowana do wymarszu.

– Góra ewakuowała synków i córeczki – rozległ się z tyłu czyjś komentarz.

– No, na ten temat się nie wypowiem, ale szczerze mówiąc, też słyszałem niejedno. – Generał złośliwie się uśmiechnął. – Dość, że gdy o ósmej piętnaście wyruszyli z Warszawy, to po sześciu godzinach przekroczyli granicę niemiecką. Oczywiście nie wszyscy, ale ta najważniejsza, rządowa, część. Reszta też się pospieszyła, po szesnastej wszyscy byli już na terenie Niemiec i ruszyli kolumną w stronę granicy francuskiej. Nie będę wam głowy zawracał dalszym opisem ich marszruty, dość powiedzieć, że po dwóch dniach byli już w Anglii. Tam utworzył się rząd emigracyjny. Dołączyło do niego około stu dziennikarzy z mediów rządowych i mniej więcej tyle samo osób z administracji oraz stu posłów, głównie z partii miłościwie nam rządzącej, trochę też z jej sojuszników od pana piosenkarza, oczywiście wszyscy z rodzinami. Ukonstytuowali się szybko jako Sejm RP na emigracji… Źle powiedziałem, bo to była jedna czwarta posłów Sejmu, praktycznie z jednej partii, ale przecież pamiętacie, jak przedtem było… jest opozycja czy nie, to dla nich bez różnicy. Ten Sejm, choć mam duże wątpliwości, czy można użyć tej nazwy, ogłosił stan wojny, zaapelował do naszych sojuszników z NATO, aby rozpoczęli „pełnoskalowe działania zbrojne w celu ratowania niepodległości Polski”. Sami możecie ocenić wymowę takiego apelu… i posłowie przegłosowali zawieszenie prac na czas wojny. Po czym przyznali panu byłemu ministrowi MON-u uprawnienia głównodowodzącego wszystkich rodzajów Sił Zbrojnych RP. Niejednogłośnie, ale przyznali.

Tu całkowicie mnie zatkało. No, nie tylko mnie, bo przez cały stół przeleciało zbiorowe „aaa…” i zaczęły się krzyki.

– Poszaleli! Polska ginie, a oni w cud nad Wisłą się bawią! Kretyństwo! Co to, kurwa, cyrk?! – Widać było, że oficerom puszczają nerwy. Z harmideru wybił się jeden głos:

– Co na to prezydent? Przecież jest zwierzchnikiem sił zbrojnych?! – To był nasz major.

– Panowie, panowie… – generał niby uspokajał, ale na twarzy miał znowu złośliwy uśmieszek. – Jestem podobnego zdania na ten temat. Nie tylko my zresztą, znacie reakcję naszych kolegów z Marynarki Wojennej, którzy znaleźli się w Anglii. A co do prezydenta… nie ma go w Londynie. Konwój wiozący polityków podzielił się na granicy francusko-niemieckiej. Rząd pojechał do Londynu, a prezydent trafił do Szwajcarii, gdzie poprosił o azyl. Utworzył tam Urząd Prezydenta RP na Uchodźstwie. Niby współpracuje z Londynem, ale jest to urząd całkowicie dekoracyjny, Szwajcarzy respektują go chyba wyłącznie z powodów dyplomatycznych. Unia Europejska i NATO praktycznie nie traktują go jako ośrodka władzy; bo też i sam Londyn nie bardzo zwraca na niego uwagę. Prezydent zresztą sam zarabia na życie, bo Londyn nie przyznał mu żadnych środków; jest wspólnikiem w sieci szkółek narciarskich, a prezydentowa uczy w szkole. W tej sytuacji, sami rozumiecie, że decyzje leżą w rękach jednej osoby, czyli premiera, który przebywa w Londynie.

– Jak zwykle zresztą – krótko skwitował pułkownik. – Nie należy się tu spodziewać niczego nowego.

– Raczej tak – zgodził się generał. – Co do tych londyńskich rządów, to z hotelu Rubens zaczęły one przez osoby, które nazwano delegatami na kraj, kierować tym, co się działo w Polsce, głównie obroną. Całe szczęście, że już wcześniej byliśmy przygotowani na wojnę, bo ich decyzje wprowadziłyby taki sam chaos, jaki był we wrześniu 1939 roku. A tak, mimo ich politycznego kierownictwa, udało się zacząć w miarę skuteczną obronę… Niestety, wpływ na dowodzenie niektórych naszych kolegów ślepo słuchających Londynu trzeba było ograniczyć, bo groziło to katastrofą. Decyzje Londynu to była polityczna ruletka, z której dawało się wyczytać tyle, że chodzi o zmuszenie sojuszników z NATO do interwencji jak największą liczbą polskich ofiar. W dodatku proponowane operacje nie były uzgadniane z nikim z NATO i stanowiły zagrożenie dla stabilności oraz całości obrony, na co nie mogliśmy pozwolić, dlatego oddaliśmy się do dyspozycji naszych sojuszników, tworząc w Szczecinie Tymczasowy Sztab Połączonych Sił. A kiedy powstał ten Rząd Zgody Narodowej w Gdańsku, szybko się z nim porozumieliśmy.

– Panie generale… – Ktoś chciał o coś zapytać, ale widocznie się zawahał. Nie widziałem, kto to był. – Czy może nam pan powiedzieć coś więcej o Gdańsku… Znaczy o tym Rządzie Zgody Narodowej… Pan generał jest blisko, a my właściwie niewiele wiemy. W końcu oficjalnie już walczymy pod jego kierownictwem… Czy to jest polski rząd… Kto go tworzy?

– Jak to określić… Są i starzy, i nowi. – Generał pokiwał głową. – Na przykład Żubr wylazł z tej swojej Puszczy Białowieskiej i jest Ministrem Spraw Zagranicznych, jakiegoś zupełnie nieznanego młodego chłopaka zrobili ministrem edukacji… Był dyrektorem zespołu szkół gdzieś na prowincji, w pomorskim. Rozmawiałem, bardzo rozsądny, już ma plan, jak edukację po tej wojnie podnieść na nogi. Waldi też się zjawił i proszę sobie wyobrazić, że przyjął stanowisko ledwie wiceministra rolnictwa.

Przez cały stół przeleciał śmiech. Nie było to dziwne, mnie też chciało się śmiać, a Przemek i Kazio z trudem się powstrzymywali. Ten facet był po prostu niezatapialny. Choć, prawdę mówiąc, człowiek niegłupi.

– Zatrudniono też Mecenasa. Krygował się, żadnego stanowiska nie chciał, aż naraz dostał… co prawda wiceministra, ale infrastruktury! I całkiem nieźle sobie radzi.

– A kto jest ministrem spraw wewnętrznych? – Padło pytanie z końca stołu.

– Taki długowłosy gość po pięćdziesiątce, pamiętacie może, był kiedyś w UOP-ie i wiceministrem gospodarki. Niby powolny, ale jak się uweźmie… W każdym razie na zapleczu i przy froncie mamy spokój, szefem gospodarki jest taki starszy facet, fachman, dotąd nie był w żadnym rządzie. Najstarszy jest minister sprawiedliwości. To ten szef Trybunału Konstytucyjnego, o którego była taka awantura kilka lat temu.

– No to najważniejsze pytanie. – Tym razem odezwał się sam pułkownik. – Kto jest szefem MON-u?

– Jak wam to powiedzieć – odrzekł generał. – No… ja.

– Ooo! – rozległo się przy stole, zaczęły się brawa, a potem ktoś stwierdził:

– Ale, panie generale, to chyba trzeba opić. – Takie teksty, jakie się zwykle słyszy, kiedy awansują lubianego szefa.

– Chłopaki – generał się wyraźnie rozkrochmalił – na pewno opijemy, ale w chwili przerwy w boju i tylko po kusztyczku. Powiem tylko, że MON musiał mieć cywilne kierownictwo, ale że poprzedni rząd odesłał mnie pod kapelusz, to zostałem potraktowany jak cywil, który po prostu dostał powołanie do armii na czas W. I jako cywil z powołaniem przejąłem resort. Zresztą trochę śmiesznie to wygląda, bo z tych ludzi mało kto był w wojsku albo się na nim znał, a teraz wszyscy się pchają, bo wojna i widocznie nie honor być cywilem. No i prawie wszyscy załatwili sobie przydziały, paradują w moro i przez to Rada Ministrów wygląda jak odprawa sztabowa. No, może z wyjątkiem pań, a jest ich trochę… pani minister zdrowia, pani minister skarbu państwa, pani minister czegoś tam jeszcze… same nowe twarze, nigdy ich w polityce nie widziałem. A co ciekawe, szefem resortu kultury jest facet!

– A co się stało z Kaszubem i Hrabią? – ktoś spytał.

– Nie można powiedzieć, też się znaleźli, Kaszub siedzi jako specjalny wysłannik przy Unii Europejskiej w Brukseli, Hrabia na takim samym stanowisku w Waszyngtonie – padła odpowiedź.

– A kto jest premierem? – spytał pułkownik.

– Zupełnie nieznany chłopak, taki młody fachowiec od gospodarki, co to się w telewizji nie pokazywał. Bardzo dobrze sobie radzi, choć jeszcze zdrowie nie najlepsze. Był na froncie, sam się zgłosił jako ochotnik. W artylerii jego bateria oberwała w czasie rosyjskiego nalotu, on sam też ma nieźle nogi poharatane… Ale ze szpitala wyszedł prosto do premierowania i zapieprza jeszcze bardziej niż inni. Pomaga mu jako wicepremier najmłodszy syn Starego, ten, który został wybrany do Parlamentu Europejskiego. Był też na froncie i mocno oberwał. Jak razem idą, to się śmieją, że „wiódł ślepy kulawego”.

– A Stary? – spytał ktoś z drugiego końca stołu. – Pewnie się do wszystkiego wtrąca?

– Stary nie żyje – odrzekł sucho generał.

Powiało chłodem i zrobiło się jakoś dziwnie. Stary… wiedzieliśmy, że jest stary, chory i może umrzeć. Sam to powtarzał. Ale był zawsze i nie wyobrażałem sobie, że może go zabraknąć. Owszem, śmialiśmy się, że gdy umrze i będzie pogrzeb, to stanie cała Polska i pochowają go na Wawelu, ale teraz… to się wydawało jakoś nieprawdziwe.

– Jak to się stało? – spytał pułkownik.

– Rosjanie systematycznie przeprowadzali napady ogniowe, artyleryjskie na Gdańsk, tam, gdzie spodziewali się zastać nasze oddziały. Dane mieli z rozpoznania, pewnie satelitarnego i elektronicznego, bo drony im rąbaliśmy, samoloty też były zagrożone i trochę bali się latać. No i czasem trafiali, czasem nie, ginęli zwykle cywile. Stary, jak przyszła wojna, nie pozwolił się ewakuować, jego żona też poszła do pracy w szpitalu miejskim jako ochotniczka. Zdobył skądś motorynkę, bo benzyny dla cywilów były tylko krople, i jeździł na tym od dzielnicy do dzielnicy, trochę pomagał, trochę robił propagandę, ale że działało, to patrzyliśmy na to przez palce. Jak się zrobiło nieciekawie, bo zaczęły się naloty i napady ogniowe, to chcieliśmy go zamknąć w jakimś schronie, ale on nas nie słuchał i zamknąć się nie dał. Do rządu się nie wtrącał, do polityki też nie, owszem, dawał wywiady na Zachód, ale nie robił jak dawniej rabanu i nie przedstawiał swoich pomysłów – po których wszyscy łapali się za głowy. Słowem, lubili go ludzie, bo zjawiał się wszędzie, gdzie doszło do ataku, i w ogóle się nie bał. Aż pięć dni temu przeprowadzili Rosjanie napad ogniowy z haubic dalekiego zasięgu na Oliwę, na stację kolejki i okolice. Był tam kilka godzin wcześniej nasz batalion Samoobrony Kaszubskiej, więc pewnie do niego się przymierzali. Ale batalion się załadował i pojechał, a oberwały głównie kamienice i bloki. Nawet nie wiedzieliśmy, że Stary tam pojechał. Brali się już do odgruzowywania i wydobywania ludzi, on zaczął tym kierować, ponoć nawet sprawnie to szło. I nagle odpalono z tych haubic jeszcze trzy salwy jedna po drugiej w to samo miejsce. Sporo ludzi naginęło, choć pomoc zjawiła się błyskawicznie. Ale dla Starego było już za późno. Jeszcze żył, jak przyjechali ratownicy. Powiedział tylko na koniec: „Chcecie dać krzyż – dajcie brzozowy”. No i ma na wojskowym w Gdańsku brzozowy krzyż razem z chłopakami, co polegli, bo słusznie mu się należy.

Wszyscy zamilkli.

– Teraz MON jest w Szczecinie, tam gdzie Tymczasowy Sztab Połączonych Sił – generał zmienił temat. – Ludzi trzeba szkolić, i to w tempie, naradami sztabowymi kierować, z sojusznikami być w stałym kontakcie, więc z Gdańskiem łączę się praktycznie przez radio, tym bardziej że trudno tam dotrzeć, bo ostrzał idzie od strony Mierzei i Fromborka. Do Jędrychowa wszędzie są rosyjskie stanowiska, ale ostrzeliwują nie nasze pozycje pod Iławą, tylko głównie Trójmiasto, co jest nieco dziwne. Efekty niestety są; zniszczenia na podobną skalę jak w roku 1945. Gdańsk wygląda jak syryjskie Aleppo sprzed kilku lat. No i tu, panowie, istotna sprawa, do zmiany w taktyce dochodzi zmiana w komunikacji. To nie jest łatwa wojna i nawet Amerykanie mieliby tu problemy ze swoją sieciocentrycznością oraz jednolitym cyfrowym systemem rozpoznania i dowodzenia, który nam tak reklamowali. Prawda jest taka, że u Rosjan wojska WRE zeszły już na poziom batalionu i co prawda nie tworzą swoich sieci transmisji danych czy jakichś rozbudowanych rozwiązań C4SIR, ale doskonale potrafią zakłócać cudze. Powiem od razu: o wojskowych sieciach informatycznych mowy nie ma, żadne tam dane z operacyjnego i strategicznego rozpoznania w czasie rzeczywistym, chyba że ma się drona, który przekazuje dane telewizyjnie, a i wtedy bywają zakłócenia. Krótko mówiąc, działają radiostacje SDR, ale tylko w trybie podstawowym… Chciał pan coś powiedzieć, poruczniku? – spytał, bo porucznik Waldek już otworzył usta.

– Przepraszam panie generale. Proszę o pozwolenie…

– Dajcie spokój, mówiłem, że to nie zielony garnizon, wojnę tu mamy – rzekł i zostało to podkreślone machnięciem ręki.

– Tak jest, panie generale. Fakt, że zakłócanie rosyjskie działa nieregularnie, raz dobrze, a wtedy łączność jest możliwa tylko w zakresie podstawowym, raz tak, że da się uzyskać jakieś dane. Podsłuchują nas, jak mogą, toteż sprawdzają się tylko najnowsze SDR-y z hoppingiem automatycznym i szyfrowaniem. Ale zwykle nie mają zbyt dużego zasięgu – powiedział porucznik.

– Właśnie – generał pokiwał głową – na nasze szczęście Amerykanie bardzo nie lubią, jak ktoś im miesza w łączności, i robią Rosjanom takie samo kuku, jakie oni nam. Dzięki temu mamy mniejsze straty, bo rozpoznanie radioelektroniczne im nawala. Ale na dane satelitarne czy z global hawków w czasie rzeczywistym nie ma co liczyć, łączność często siada i liczy się tylko to, co się tu i teraz zobaczyło i wykryło. Robimy, co można, aby mieć jak najszybciej zaktualizowane informacje od sojuszników, ale nie zawsze się udaje. Nie dlatego, że ktoś nie chce, ale dlatego, że zwyczajnie nie może. Na szczęście sytuacja jest prosta, jak na razie naprzeciw siebie są tylko te oddziały, które już wymieniłem, żadne inne.

– Panie generale… – odezwał się naraz Przemek. Miałem ochotę go kopnąć. Nie wie starszy szeregowy, jak się zwracać do najwyższego stopniem oficera? Porąbało go?

– Tak, synu? – generał spojrzał na niego ze zdziwieniem.

Na szczęście Przemek przypomniał sobie regulamin.

– Panie generale, szeregowy Sieniawski prosi o pozwolenie na zabranie głosu! – wyszczekał prawidłowo w postawie zasadniczej.

– No, niby należało od tego zacząć, ale powtarzam, jest wojna. – I kolejne machnięcie ręką.

– Panie generale, dziś w nocy pomogliśmy 18 Batalionowi Powietrznodesantowemu rozbić duży oddział sił kolaborujących z Rosjanami, nazywających się Polską Armią Narodową…

– Nie bądźcie tacy skromni, ty i twoi koledzy mieliście w tym wielki udział. – Rozległo się od drzwi. – O, przepraszam, panie generale.

To był nasz porucznik z 18 Batalionu.

Generał wyraźnie się zainteresował.

– Co to była za akcja dziś w nocy, poruczniku? Wydawało mi się, że ci szeregowcy to dyżurni, a teraz rozumiem, że oni sami mieli złożyć jakieś meldunki? Niech pan opowie, tylko proszę, bez tej wojskowej formalistyki.

– No cóż, chłopcy bardzo ładnie się sprawili, we trzech, jak tu stoją, byli wysłani na punkt obserwacyjny do lasu pięć kilometrów od Juszczyny. Tam działali z własnej inicjatywy na rzecz naszej artylerii, potem, korzystając z przydzielonych min, również samodzielnie dokonali wypadu z zaminowaniem drogi dostaw dla rosyjskiej baterii artylerii i pozycji na południowo-wschodnim skraju Juszczyny. Rosjanie stracili czołg i kilka pojazdów pancernych na minach i w zamieszaniu – do czego zresztą te chłopaki walnie się przyczyniły – postrzelali się wzajemnie. Potem natknęliśmy się na nich, po wykonaniu naszego zadania, kiedy chcieli już wrócić na pozycje swojej brygady OT. Dzięki ich pomocy stosunkowo łatwo rozbiliśmy oddział prorosyjskiej milicji nazywający się Polską Armią Narodową. No i tak się przedstawiała sytuacja, panie generale – porucznik na opowiedzenie wszystkiego, co stało się w czasie ostatniego dnia i nocy, potrzebował gdzieś tak dwóch minut.

– O nie, nie, panie poruczniku, tak to nie idzie. – Generał pokręcił głową, niezadowolony – Wierzę, że jest pan świetnym fachowcem od wojaczki, bo wśród desantowców innych nie ma, ale Wojny i pokoju to pan nie napisze. Tak że prosiłbym o bardziej rozbudowaną opowieść, bo widzę w niej bardzo interesujące wątki.

– No niestety, panie generale, nawet w szkole miałem z polskiego pały, bo pisałem nie wypracowania, tylko streszczenia. – Porucznika ta krytyka wcale nie ruszyła. – Niech może któryś z samych bohaterów opowie tę historię. – I popatrzył na nas.

– Słusznie – przytaknął generał i on z kolei spojrzał na nas wyczekująco. – No to pora na wyczerpujący meldunek.

Nigdy nie uważałem, że jestem wymowny, nie miałem Przemkowego i Kaziowego daru składania opowieści, więc kopnąłem Przemka pod stołem: ty opowiedz. Kazio milczał i też na niego popatrywał.

Przemek zrobił się nieco czerwony, ale nabrał powietrza w płuca i zaczął jak najbardziej wojskowo:

– Melduję, panie generale, że zgodnie z rozkazem objęliśmy posterunek na stanowisku obserwacyjnym, ambonie myśliwskiej w lesie Urobek Morawski… – I dalej mówił, nawet bardzo składnie, o tym, jak wypatrzyliśmy Rosjan, jak usiłowaliśmy pomóc artylerzystom, jaki mieliśmy plan, żeby im namieszać w nocy. Powiedział, że był to głównie mój pomysł. Kazio przytaknął kiwnięciem głowy. Podał moją ocenę rosyjskich strat. Opowiedział też, jak później natknęliśmy się na desantowców, samokrytycznie dodał, że na nich wpadliśmy, co nie powinno się zdarzyć, gdybyśmy się bardziej pilnowali, i streścił wszystko, co się stało z bandą Kmicica, łącznie z jego ostatnią mową, kiedy myślał, że ma ich na muszce i pozwolił sobie na chwilę prawdy. I na koniec, jak dopadliśmy Hynia i jego ludzi w gospodarstwie oraz posłaliśmy ich do piekła. W miarę jak opowiadał, generał robił się coraz bardziej mroczny. Kiedy skończył, zanim ktokolwiek zdążył coś powiedzieć, sam nagle wyrwałem się do głosu:

– Panie generale, starszy szeregowy Ryszard Nowak, chciałem jeszcze zameldować.

– Chciałeś coś dodać, synu? – zainteresował się generał, teraz już całkiem ponury.

– Tak jest, panie generale! Otóż posiadamy małe radio… łapiemy na nim stacje polskie i zagraniczne, bo chcemy się zorientować, co mówią na świecie o Polsce… Złapaliśmy też rosyjskie Radio Sputnik, dla Polaków… Wystąpił tam Dawid o pseudonimie Chudy. Według mnie to ten sam człowiek, który walczył w milicjach prorosyjskich na Ukrainie w 2015 roku i później. Powiedział, że w Krakowie prowadzone są rozmowy w sprawie utworzenia prorosyjskiego rządu i że są już stronnictwa oraz partie polityczne, które na taki rząd się zgadzają. Ta Polska Armia Narodowa, której oddział rozbiliśmy, ma być ich armią, prawdopodobnie uzbrajaną przez Rosjan. Proszę, panie generale, tu są papiery znalezione przy dowódcy tego oddziału – i podałem mu te papiery, które wyciągnąłem z kieszeni Kmicica.

Wrażenie było takie, jakby weszła przez drzwi zła wróżka i rzuciła czar. Wszyscy stali jak skamieniali. Generał też, ale to on pierwszy się ocknął.

– Panowie, myślałem, że sam wam przywiozę istotne informacje, a to ja się dowiedziałem najważniejszych rzeczy. Poruczniku, zechce pan przynieść moje magiczne radio – powiedział do pilota. Ten bez słowa wyszedł i wrócił gdzieś po kwadransie z niewielką, zieloną i bardzo płaską radiostacją.

– Dostałem od sojuszników – wyjaśnił generał – twierdzą, że Rosjanie nie będą w stanie przechwycić transmisji z tego urządzonka. Muszę o tym wszystkim zawiadomić Gdańsk i Szczecin. Dziwiliśmy się do tej pory, dlaczego Rosjanie po prostu idą do przodu, jakby się nie zastanawiali, co za sobą zostawiają, i myśleliśmy, że ich celem była tylko pacyfikacja i cofnięcie Polski w rozwoju gospodarczym o jakieś czterdzieści czy pięćdziesiąt lat. A tu się okazuje, że uaktywnili agenturę i szykują marionetkowe rządy! No, to bardzo nam utrudnia sprawę, bo w rozmowach pokojowych, a takie kiedyś nastąpią, Rosjanie posłużą się tym rządem, jak posłużyli się w 1945 roku Rządem Tymczasowym. I przedstawią się jako jego sojusznicy, którzy wkroczyli na polską prośbę, a z nas zrobią faszystów czy co im tam będzie pasowało. Niektórych partiom politycznym na Zachodzie to wystarczy, aby żądać wycofania poparcia dla Polski. Musimy o tym jak najwięcej wiedzieć… A w ogóle dlaczego nie prowadzono nasłuchu radiowego? – rzucił nagle.

– Prowadziliśmy, ale wojsk rosyjskich. Na inne nasłuchy brak czasu, sprzętu i ludzi. – Porucznik Waldek był zwięzły.

– No tak, rozumiem – nierozpogodzony generał wrócił do tematu – ale trzeba będzie to robić. Niech to robią ci, którzy zaczęli, czyli ci młodzi żołnierze… Z jakiej jednostki tak w ogóle jesteście?

– Panie generale, wszyscy trzej jesteśmy w 1 Batalionie Śląskiej OT – odpowiedziałem. – Byliśmy w 3 Batalionie Podlaskiej OT i rozbili nas na Przesmyku Suwalskim, w 2 Batalionie Mazowieckiej OT walczyliśmy z rosyjską dywizją pancerną i rozbili nas w lesie pod Polikiem. Teraz walczymy w Śląskiej OT.

– Jak to w OT? – zdziwił się generał. – Dlaczego takich ludzi nie przenosi się do jednostek liniowych? – spytał.

– Nie było czasu, ci chłopcy mają już przynajmniej po jednym Krzyżu Walecznych, wypisane awanse, ale jak sam pan generał widzi, wojna trwa – odpowiedział pułkownik.

– Dobrze, od jutra przejmuje ich… – Nagle się zawahał.

– My ich przejmujemy, znaczy 1 Batalion – odezwał się wąsaty major z końca stołu. – Tacy zagończycy się nam do plutonu rozpoznawczego przydadzą.

– Siedemnasta już ludźmi handluje. A może nam by się przydali, bo my też rezerw nie mamy – parsknął z drugiej strony stołu jakiś pułkownik z korpusówkami artylerzysty.

– A kiedy wy ich zdążycie na danach, krabach, langustach czy rakach wyszkolić? Wojna jest, jak znajdziemy kogokolwiek, kto był w artylerii, to wam oddamy. – Wąsaty nie ustępował.

– No, no panowie… to jeszcze wciąż moi ludzie! Panie generale, chciałbym ich wyszkolić i zrobić z nich podoficerów u siebie. – To z kolei nasz major.

– Kolego, doskonale was rozumiem, ale oni już są wyszkoleni, a w dodatku bardzo potrzebni w linii. Damy wam innych, ale tych trzech muszkieterów musicie oddać… niech będzie do siedemnastego, do 1 Batalionu – rozstrzygnął generał – a wam, młodzi, daję pierwsze zadanie bojowe. Prowadźcie ten nasłuch nadal i o wszystkim, co ważne, meldujcie kapitanowi – powiedział do nas i wskazał głową na Waldka.

– Dziękuję, panie generale, ale do tej pory z awansem mi nie pofortuniło. Nadal porucznik – uśmiechnął się Waldek.

– Kolego, jesteście małej wiary – uśmiechnął się generał. – Jak wam generał mówi, że jesteście kapitanem, to nim jesteście. Do jutra gwiazdki macie sobie naszyć.

– Ku chwale Ojczyzny! – Waldek wstał i regulaminowo trzasnął obcasami.

Teraz się wyraźnie rozluźniło. Wokół stołu rozległy się śmiechy i głosy:

– O, awanse przywieźli… Panie generale, a może coś dla mnie?

– To może i dla starszych oficerów coś się okroi?

Generał też się zaczął śmiać.

– Spokojnie, koledzy, spokojnie, dla każdego coś się znajdzie… Nie zapomnijcie awansować tych trzech muszkieterów, i to nie o jeden stopień, bo zasłużyli.

– Zostaję z wami – spoważniał. – Sytuacja jest taka, że Juszczyna robi się nawet ważniejsza, niż myślałem. Trzeba się będzie bić i widzę, że zbiera się nam na bardzo ważną bitwę.

Długośmy już tam nie siedzieli, szybko pozwolili się nam odmeldować. Jednak kiedy szliśmy do naszego namiotu, dogonił nas służbowy.

– Słuchajcie, młodzi, jest taka sprawa. – Był bardzo uprzejmy. – Macie namiot czwórkę, czyli jedno wolne miejsce, tak?

– Tak, panie plutonowy – odpowiedziałem za wszystkich, nie wiedząc jeszcze, do czego zmierza.

– Chodzi o dwóch przeciwlotników, których wasza OT oddała do 4 Przeciwlotniczego, tak jak was do Siedemnastej… Chłopaki byli w Małopolskiej OT, ale ich rozbili, no i niedawno do waszej brygady dołączyli. W efekcie nie mają gdzie spać, a że są wozami, to śpią głównie na pace… Dalibyście radę ich przenocować? Jutro coś dla nich skombinujemy.

– Jasne, panie plutonowy – odpowiedział za nas Kazio. – Problem w tym, że dwaj to się do naszej chałupiny raczej nie zmieszczą.

– Wystarczy choć jeden – plutonowy był zgodny. – To co, mają do was iść?

– Pewnie – tym razem odezwał się Przemek. – Niech przyjdą.

Kiedy dotarliśmy do naszego namiotu, zobaczyliśmy dwie sylwetki na tle coraz wyraźniejszego młodego księżyca jak wycięte z czarnego papieru. Jeden był wysoki i szczupły, drugi wielki i potężny jak jakiś misiek.

– Kie licho? – mruknął Przemek. – Flip i Flap?

Kiedy podeszli bliżej i oświetliła ich nasza latarka, okazało się że podobieństwo może i jest, ale niewielkie. Flap był w rzeczywistości nie tyle gruby, ile zwalisty, taki kawał chłopa, a Flip – wysoki, z kręconym czarnym włosem, trochę przypominał Włocha. Nie bardzo takich lubiłem, bo zawsze rwali najlepsze dziewczyny, które na nich leciały, no, wprost nieprzytomnie. Mówiliśmy na takich „fryzjerczyki z Mediolanu”. Ten był jednak uśmiechnięty, jakiś na luzie, więc postanowiłem się nie uprzedzać. Drugi to był po prostu niedźwiedź – wielki, spokojny, powolny i pewny siebie, jak to miśki. Od razu widać.

– Fila – przedstawił się ten włoski. – A to jest Pączek – pokazał na miśka.

– Naprawdę macie takie ksywki? – zainteresował się Przemek.

– Naprawdę – odpowiedział zwalisty. – Pewnie chcesz wiedzieć dlaczego.

– Zaraz, zaraz – wtrąciłem się – tak na dzień dobry czy dobry wieczór to usiąść trzeba, przedstawić się, o sobie opowiedzieć…

– Wypić – wszedł mi w słowo ten przystojny, Fila.

– Nie ma co – powiedział smutno Kazio. – Wojna jest.

– Jak to nie ma co? – powiedział Fila. – Z gołą ręką się nie przychodzi. – I wyjął półlitrowego bolsa.

Pół litra na pięciu chłopa to, jak łatwo policzyć, po sto gramów na głowę, czyli tylko tak dla smaku, ale nikt nie cudował. Kazio miał rację: wojna jest i dobrze, że w ogóle coś było.

Zakrzątnęliśmy się szybko, odbiliśmy puszkę gulaszu angielskiego jeszcze z Częstochowy, zrobiliśmy kanapki z sucharami bieszczadzkimi, postawiliśmy w menażkach na stole z celty i rozlaliśmy bolsa w te myśliwskie kieliszki zdobyte na Kmicicowych ludziach. Jedno na zdrowie szybko poszło i przystojny już mógł kontynuować.

– Wiecie, chłopaki, my jesteśmy z Krakowa, pracowaliśmy u Wujka G., a zaangażowali nas, kiedy Wujek zajął się na poważnie robotyką. Ja jestem programistą, a Pączek inżynierem konstrukcji. Wojenni nigdy specjalnie nie byliśmy, ale gdy zapachniało prochem, to oczywiście zgłosiliśmy się jako ochotnicy. Tydzień po tym zadzwonili do nas jacyś mundurowi, którzy mieli big problem. To byli artylerzyści przeciwlotnicy. A big problem był taki, że mieli te dwudziestotrzymilimetrowe działka z rakietami, ZUR-23-2 Jodek, i w miarę dobrymi celownikami, ale holowane. No i rzecz w tym, że chcieli, by im zrobić system do zdalnego kierowania baterią, bo każde działko praktycznie strzelało samo, tam, gdzie celowniczy widział samolot czy śmigłowiec. Celność baterii w efekcie była nie najlepsza, w dodatku ten transport… Pojechaliśmy, obejrzeliśmy wciąganie tych działek na samochód, no… to była masakra. Wieczorem postanowiliśmy zobaczyć, jak to na świecie rozwiązali, i Pączek trafił na Facebooku, na grupie Obrona Pro czy jakoś tam, filmik islamistów, gdzie takie działka posadzili na toyotach hilux…

– Ale ISIS-y zrobiły to od dupy strony – wtrącił się Pączek. – Posadziły te działka na platformie, nic poza tym, jak działko strzelało, to cała toyota chodziła na boki, żadna stabilna platforma, żadna celność, rozwiązali tylko problem transportu.

– No właśnie. A ja wcześniej obejrzałem te celowniki. Elektronika w nich była prościutka, prymitywna, wystarczyło zamiast całej płytki dać jeden procesor. Dostaliśmy jeden taki i w miesiąc go przerobiliśmy, tak że był stabilniejszy, można go było podłączyć do sieci i tak usieciowić całą baterię, by dało się nią sterować jedną aplikacją nawet z notebooka. Przerobiliśmy cztery takie celowniki, pozwolili nam zrobić pokaz. Wystrzelili rakietę ze spadochronikiem i dobrze ją namierzyłem w naszym Centrum Sterowania Baterią, bo tak to nazwaliśmy. Każda kaczka miała odpowiednio zestrojony celownik i jak dały czadu razem, to po dwa pociski na lufę, i celu nie było. Wypuścili taki samolocik, po trzech, czterech pociskach rozwiał się w powietrzu. Wojskowi byli zachwyceni, ale jak im przedstawiliśmy plany baterii na toyotach, to zaczęło się kręcenie nosem, no bo kto da wojsku toyoty hilux. No i gadki, że oni znajdą inną platformę i zgłoszą się, żebyśmy projekt przerobili. No dobra, była mowa o unimogach, ale zaczęło się kotłować, zrobił się zryw patriotyczny i naraz cztery toyoty hilux się znalazły. Ktoś był nie w ciemię bity, bo na nich łapę położył, i zamiast do wożenia oficerskich żon i dzieciaków trafiły do przeciwlotników, a oni do nas: „Pokażcie, co potraficie”.

– Potrzebne były kształtowniki z lekkich stopów aluminium – wtrącił się Pączek – bo dorobiliśmy składane wzdłuż burt wysięgniki służące jako stabilizatory i zamocowaliśmy te kaczki równo w osi symetrii każdej platformy transportowej na każdej toyocie. Do strzelania rozkładało się burty, wysięgniki mocowało do ziemi, co dawało stabilizację, nawet gdy się o dziewięćdziesiąt stopni obróciło lufy, i można było strzelać, tyle tylko, że działko obsługiwały dwie osoby, przez co miały więcej pracy: jeden ładowniczy, obserwator, i jeden celowniczy, strzelec.

– Mnie przypadła rola strzelca, a Pączek zgodził się być ładowniczym. Najpierw przerobiliśmy jeden wóz i pojechaliśmy nim na poligon. Działko waży dziewięćset sześćdziesiąt kilogramów, toyota ma ładowności tysiąc dwieście, więc nie było problemów, nawet z nami i amunicją. Wypuścili od razu cel manewrujący. Rozwaliliśmy go. Najpierw amunicją, potem następny rakietami. Dalej był rękaw, spadochronik… wszystko rozwaliliśmy na szczapki. No i tak zostaliśmy wojskowymi z pierwszym rozkazem przerobienia tych trzech pozostałych toyot i zgrania w baterię. Zdążyliśmy na samą wojnę, ale że nie dali nam przydziału, to ktoś z Małopolskiej Brygady OT położył na nas i toyotach łapę i wyobraził sobie, że ma lekkie działka przeciwpancerne do walki z ruskimi transporterami oraz rakiety do walki z lotnictwem. Pewnie skończylibyśmy jak te islamskie toyoty, ale Małopolską OT rozbili pod Bochnią, my zawróciliśmy na południe z chłopaczkami z OT za kierownicami toyot, aż trafiliśmy tutaj, gdzie nasze wynalazki przejęli adresaci, czyli ludzie z 4 Przeciwlotniczej, którzy tak naprawdę u nas to zamówili. No i tak się tu znaleźliśmy – skończył Fila.

To się nam bardzo spodobało.

– Chłopaki, a gdzie stoicie z tymi toyotami? – spytał Przemek. – Bo chętnie byśmy obejrzeli.

– Teraz? – Pączek na to.

– Czemu nie, jutro może nie być okazji – odpowiedziałem.

– No to chodźmy – powiedział krótko Fila.

Kawałek drogi to był, i to po ciemku, bo nasz wojskowy przyciemniony na czerwono reflektorek trudno nazwać latarką, ale się opłaciło. Toyoty stały jedna przy drugiej, a na pakach miały ZUR-23-2 Jodek na normalnej obrotnicy. Do paki przymocowano je i spawaniem i śrubami. Znacznie dowcipniejsze były wysięgniki wzdłuż burt. – Fila i Pączek pokazali we dwóch, jak się rozkładają i stabilizują cały wóz w trakcie strzelania i odpalania gromów. Przypominały trochę stabilizatory przy dźwigach samochodowych, ale były rozkładane i z kształtowników z wielkimi otworami dla zmniejszenia ciężaru. Sprawdziliśmy z Przemkiem – we dwóch swobodnie potrafiliśmy taki wysięgnik złożyć i rozłożyć, ustabilizować płytą oporową, i to nawet szybko. Nie ma co, mieli chłopcy głowy i nic dziwnego, że przeciwlotnicy ich zgarnęli.

Wróciliśmy do namiotu. Zgadaliśmy się, że zostanie u nas Pączek, a Fila może spać w samochodzie. Przy okazji wyjaśniło się też, skąd te śmieszne ksywki: Pączek, bo przy robocie musiał mieć na serwetce przynajmniej dwa pączki z jakiejś krakowskiej cukierni – nie słyszałem o niej, ale Przemek powiedział, że rzeczywiście jest bardzo stara i znana niemal w całej Polsce – a Fila był zapalonym tenisistą. Grał tylko rakietą firmy Fila, o której zaletach długo nas przekonywał, ale słuchacza zyskał tylko w Kaziu – też tenisiście, choć, jak sam mówił, tylko niedzielnym. Pogadali sobie, a my w tym czasie próbowaliśmy wypytać Pączka, jak było w brygadzie małopolskiej. Okazało się, że tak jak w mazowieckiej dowódcą był trep przekonany o swojej wyjątkowości, opowiadający na każdym kroku o misji, którą mają do wykonania, przy czym w jego wyobrażeniu misja ta kończyła się jak najszybszym „oddaniem młodego życia za Ojczyznę”, najlepiej w towarzystwie wszystkich kolegów. Pułkownik ten, bo był to pułkownik, czapkował tylko jednemu facetowi.

– Wysoki, oczka miał takie zimne jak ryba i usta zawsze zaciśnięte, a pamiętam gnoja z telewizji, jeszcze sprzed wojny – dodał Pączek.

– No tak. Delegat na kraj. Znam skurwysyna aż za dobrze – mruknąłem – że też takiego święta ziemia nosi.

Pączek się tym zainteresował, a że i Fila przerwał rozmowę z Kaziem o jakimś turnieju na kortach Mery, gdzie: „no jednej piłki setowej mi brakowało, rozumiesz, jednej i bym wygrał cały mecz”, to musiałem opowiedzieć całą historię z Częstochowy. Potem Kazio zrelacjonował naszą wizytę w M1 i wtedy się zorientowaliśmy, że dawno nie słuchaliśmy radia! Chwila wymarzona, cisza, spokój, noc, więc była nadzieja na lepszy odbiór i dochodziła dziesiąta, więc mieliśmy szansę na wiadomości. Wynieśliśmy więc nasze sony, Pączek skombinował spory kawałek cienkiego kabla, który według niego był świetną anteną, i zaczęliśmy szukanie na tych częstotliwościach, gdzie złapaliśmy już coś w Częstochowie.

Już pierwsza wiadomość kompletnie nas oszołomiła. Zresztą to nie była wiadomość – to była cała audycja! Nie byłem wtedy tak biegły w angielskim, ale chłopcy sobie radzili: dla Fili i Pączka, no i Przemka to nie był praktycznie język obcy. To było BBC i tu mam nagranie od razu z tłumaczeniem, tak na przyszłość do naszego Dziennika zdarzeń.

– Tu BBC News, mówi Ian Hodder. Tematem dnia jest kryzys w Niemczech. Sytuacja w tym kraju staje się bowiem z powodu wojny bezpośrednio za jego granicą, a raczej jej skutków, coraz bardziej skomplikowana. Łączymy się z Sarą McLeod w Berlinie, która przedstawi największy obecnie problem Bundesrepublik Deutschland.

– Dzień dobry wszystkim słuchaczom, ze słonecznego dziś Berlina mówi Sara McLeod. Co prawda mamy przepiękną pogodę, ale Niemcy, i to wszyscy, od najstarszych po nastolatków, są obecnie bardzo poważni. Kraj ten stanął po raz drugi w ciągu dekady w obliczu wielkiego kryzysu uchodźców, tym razem na nienotowaną dotąd skalę. Obecnie dotyczy on uchodźców z objętej wojną Polski. Granicę przekroczyło już ponad cztery i pół miliona osób, w większości całych rodzin, ze starcami, niemowlętami i dziećmi. Rząd w Berlinie robi wszystko, aby rozdzielić tę masę ludzką pomiędzy poszczególne landy – tym razem władze krajów związkowych się nie wahają. Największy udział, do pięciuset tysięcy osób, zadeklarowała Bawaria, uchylająca się uprzednio od przyjmowania uchodźców z Południa. Podobnie dzieje się w Nadrenii i Frankonii. Jednak biedniejsze landy, zwłaszcza położone w dawnych komunistycznych Niemczech, mają problemy, ponadto ich władze boją się, że wielki napływ uchodźców z Polski ożywi dopiero co przygasłe resentymenty i napędzi wiatru w żagle populistom i neofaszystom. Problemy te najlepiej są widoczne w Meklemburgii-Pomorzu Przednim i Saksonii, gdzie w porozumieniu z Berlinem lokalne władze zdecydowały się rozlokować po pięćdziesiąt tysięcy uchodźców z Polski. Jednak jak dotąd nie zanotowano żadnych incydentów, przeciwnie, mieszkańcy i Polacy zaczynają nawiązywać pierwsze kontakty i według działaczy samorządowych z Meklemburgii „dość łatwo dochodzi do porozumienia”. Cały Berlin obiegła historia o Polaku, który następnego dnia po ulokowaniu rodziny w ośrodku dla uchodźców przyszedł do urzędu miasta z zapytaniem, jak może założyć firmę. Zszokowanym urzędnikom wyjaśnił, że skoro jego rodzina znajduje się w bezpiecznym miejscu, to teraz on musi zacząć pracować, żeby ją utrzymać…

– Niewiarygodne… Saro, czy mowa o tylko jednym takim przypadku? Może to jest po prostu taka miejska legenda rozpuszczana przez samych Polaków lub ich przyjaciół? W końcu diaspora polska w Niemczech była silna jeszcze przed wojną.

– Nie, Ian, chyba nie, bo informacje o podobnych przypadkach napłynęły także z Monachium, Frankfurtu, a nawet położonego na południu małego Lörrach. Rząd w Berlinie już się zastanawia, jak zmienić surowe niemieckie regulacje dotyczące podejmowania pracy przez uchodźców, czemu sekundują związki pracodawców. Prezes jednego z największych, Związku Pracodawców Branży Elektronicznej, nawet się nieco zagalopował, stwierdzając, że „ta fala uchodźców z Polski może być najlepszym interesem, jaki Republika Federalna zrobiła w ciągu ostatnich dwóch dekad”, za co został już surowo zganiony przez Episkopat Niemiec i Synod Kościoła Ewangelickiego w Niemczech, EKD. Przewodniczący synodu i biskup Berlina we wspólnym oświadczeniu nazwali tę opinię niemoralną i prezes organizacji pracodawców musiał za nią przeprosić…

– Saro, ale mimo tego prawie sielankowego obrazka Republika Federalna ma przecież z polskimi uchodźcami wielki problem, nieprawdaż?

– Tak, to jasne, że nawet tak wielki kraj ze zdrowymi podstawami gospodarczymi nie wchłonie nagle czterech i pół miliona obywateli najbliższego sąsiada, i to przybywających jako uchodźcy. Tym bardziej że Niemcy przeżyły już wielką falę uchodźczą i jeszcze się po niej nie otrząsnęły. Opinie tutaj są jednoznaczne – inne kraje Unii Europejskiej muszą Niemcom pomóc.

– Właśnie, dziękuję ci za tak doskonałe przedstawienie tego, co się dzieje w Niemczech. Łączymy się z Evanem Campbellem w Brukseli, któremu chcemy zadać tylko jedno pytanie: co Unia Europejska zrobi, aby pomóc Niemcom uporać się z kryzysem uchodźczym na skalę, powiedzmy szczerze, nienotowaną w historii nowoczesnego świata.

– Dzień dobry z deszczowej, zasnutej dziś chmurami Brukseli. Mówi Evan Campbell. Ten deszcz i ciemność są doskonałą metaforą tego, co dzieje się w kwestii uchodźców. Unia Europejska po raz drugi została ogarnięta specyficznym paraliżem decyzyjnym, który nieoficjalnie skomentował w kuluarach rozmów były premier Belgii: „brak woli decyzji”. Wszyscy wiedzą, że Niemcy nie dadzą sobie rady z czterema i pół milionami uchodźców, ale nikt nie chce Berlinowi pomóc i zaproponować wyjścia w postaci kwot uchodźczych, które miałby przyjąć każdy kraj Unii Europejskiej. Toczą się za to jałowe spory proceduralne – na przykład o to, czy w ewentualnym rozdziale uchodźców brać pod uwagę kraje Południa Europy, które same mają problemy ekonomiczne, i w jakim stopniu. Doszło do tego, że minister spraw zagranicznych Niemiec, człowiek słynący z opanowania, miał w trakcie posiedzenia uderzyć pięścią w pulpit i krzyknąć: „Czego się boicie, Polacy to przecież nie muzułmanie!”. Ta bardzo nieparlamentarna wypowiedź jest powtarzana obecnie przez wszystkich przedstawicieli mediów jako wyraz niemieckiej desperacji. Tymczasem posiedzenie trwa już siódmą godzinę i nie widać jego końca, a nie poczyniono żadnych ustaleń… Chwileczkę… coś się dzieje, wychodzi rzecznik Komisji Europejskiej i przewodniczący Rady Europy…

– Evan zostawiamy cię wobec tego na antenie, spróbuj od razu przekazać nam, czy były jakieś ustalenia…

– Tak, już wiadomo. Przewodniczący czyta komunikat.

– „W trakcie posiedzenia Rady Europy, Komisji Europejskiej i ministrów spraw zagranicznych krajów członkowskich Unii Europejskiej ustalono, że kraje będące członkami Unii Europejskiej wspomogą Niemcy dotknięte kryzysem uchodźczym związanym z wojną polsko-rosyjską. Jak wstępnie ustalono, kwoty uchodźców dla poszczególnych krajów będą następujące: Francja – 100 tys., Irlandia – 100 tys., Hiszpania – 50 tys., Szwecja – 50 tys., Finlandia – 50 tys., Holandia – 30 tys., Belgia – 30 tys., Rumunia – 30 tys., Portugalia – 25 tys., Chorwacja – 25 tys., Austria – 25 tys., Cypr – 25 tys., Bułgaria – 25 tys., Słowenia – 25 tys., Włochy – 20 tys., Grecja – 20 tys., Dania – 10 tys., Malta – 10 tys., Luksemburg – 5 tys.

Jednocześnie swoją pomoc zaoferowały kraje spoza Unii Europejskiej. I tak Norwegia przyjmie 50 tys. polskich uchodźców, Islandia – 15 tys. Gotowość do przyjęcia po 15 tys. uchodźców wyraziły też następujące państwa: Izrael, Egipt, Indie, Maroko i Turcja. Trwają obecnie rozmowy z Australią, Kanadą i USA”.

– Tu natychmiast pada pytanie z niemieckiej ZDF, o jakie kwoty w tym przypadku chodzi… Rzecznik Komisji Europejskiej przejmuje mikrofon, więc może od razu zacznie od odpowiedzi na to pytanie.

– W wypadku rokowań z tymi państwami chodzi o kwoty wynoszące kilkaset tysięcy osób.

– Antenne 1: Czy toczone są rozmowy z jakimiś innymi państwami, których tu nie wymieniono?

– Tak, z państwami Ameryki Południowej: z Argentyną, Brazylią, Chile, Ekwadorem, Peru, Kostaryką i Panamą. Te państwa także przyjęłyby uchodźców, stosownie do swojej wielkości.

– TVE: widzę, że na tej liście nie ma wszystkich państw Unii Europejskiej. Co z państwami bałtyckimi?

– Państwa bałtyckie nie zgodziły się przyjąć uchodźców z Polski, motywując to bliskością Rosji i groźbami wysuwanymi pod ich adresem.

– Jeszcze raz TVE: Dlaczego państwa bałtyckie nie zgodziły się przyjąć uchodźców z Polski, skoro przyjęła ich Finlandia, która ma najdłuższa lądową granicę z Rosją. Jakie rzeczywiste powody przedstawiły rządy tych państw?

– Nie mam nic więcej do dodania. Prosiłbym o ostatnie pytanie, bo niestety czas nagli i musimy wrócić do pracy.

– ANSA: Czy Wielka Brytania także zgodziła się przyjąć uchodźców?

– Nie mamy oficjalnego stanowiska brytyjskiego w tej kwestii.

– Tak się zakończyła krótka konferencja prasowa po siedmiogodzinnych rozmowach dotyczących kryzysu uchodźców, związanego z wojną polsko-rosyjską. Ja zaś mam w tej chwili przy mikrofonie eksperta Bundestagu z Komisji do sprawa imigracji, doktora Karla Schmidta. Czy pańskim zdaniem dzisiejsze ustalenia mogą być dla Niemiec satysfakcjonujące?

– Odpowiem krótko: absolutnie nie. W Niemczech sytuacja jest dramatyczna, system pomocy społecznej pęka w szwach, landy są na granicy załamania budżetów, sam budżet federalny też jest zagrożony. Tymczasem zdaje się, że partnerzy z UE obrali taktykę na przeczekanie: a nuż ten kryzys sam się rozwiąże, czyli rozwiążą go sami Niemcy. Choć muszę podkreślić, że pewną elastyczność wykazała Francja, zgadzając się przyjąć sto tysięcy ludzi. Mam też ogromne uznanie dla państw skandynawskich, które mimo swoich rozmiarów i problemów z imigracją zdecydowały się na przyjęcie aż tylu uchodźców. Szkoda, że nie mogę tego powiedzieć o naszym najbliższym sąsiedzie, czyli Danii. Zupełnie nie rozumiem całkowitej nieobecności Wielkiej Brytanii i stanowiska państw bałtyckich, zwłaszcza wobec obietnicy Finlandii, także graniczącej z Rosją, że przyjmie pięćdziesiąt tysięcy uchodźców, czy szczodrości krajów takich jak Rumunia, Chorwacja, Słowenia, Cypr, Malta czy Bułgaria. Ale nie zmienia to faktu, że razem chodzi tylko o ponad sześćset pięćdziesiąt tysięcy ludzi. Mam nadzieję, że powiodą się rokowania z Australią, USA i Kanadą oraz państwami Ameryki Południowej, a także Norwegią, Islandią, Izraelem, Egiptem, Maroko, Indiami i Turcją. W tym przypadku można by liczyć na odpływ nawet do miliona uchodźców z naszego kraju. To oznaczałoby, że w Niemczech zostanie około dwóch i pół miliona uchodźców z Polski. To nadal gigantyczna liczba i nie bardzo widzę szansę, aby znalazły się kolejne kraje, które chciałyby pomóc i przejąć część z tych ludzi. W tej chwili nikt nie może powiedzieć, kiedy i jak skończą się działania wojenne i czy do Niemiec nie napłynie na przykład następny milion uchodźców, bo walki są niszczące i krwawe.

– Dziękuje bardzo za tę ocenę i oddaję głos do studia w Londynie.

– Dziękujemy ci, Evan, za doskonałą relację i obiecujemy, że jeszcze dziś dopytamy Downing Street w kwestii brytyjskiego milczenia. Powiedzmy szczerze, bardzo nieszlachetnego wobec katastrofy humanitarnej, jaka grozi całej Europie. Obecnie przechodzimy do wiadomości gospodarczych. W Waszyngtonie odbyła się kolejna runda rozmów…

To było mocne. Siedzieliśmy zszokowani i nikomu nie chciało się niczego komentować. Pustka w głowie i myśli, że z nami może się skończyć tak samo… jeśli przegramy i ruscy wyprą nas z Polski.

Może jednak będą jakieś inne, lepsze nowiny? Zacząłem jeździć po skali. I rzeczywiście – bardzo szybko złapałem kolejną stację.

– Mówi Rozgłośnia Polska Radia Wolna Europa. Tu Rozgłośnia Polska Radia Wolna Europa. Emigracyjny Rząd Rzeczpospolitej na Uchodźstwie podpisał dziś szereg umów, które oznaczają sprzedaż okrętów wojennych Marynarki RP i jednocześnie całkowitą likwidację tej jej części, która na skutek rozkazu „Pekin 2” znalazła się w Wielkiej Brytanii. I tak rząd w Londynie podpisał umowę sprzedaży dozorowca ORP Ślązak oraz małej korwety typu Miecznik Marynarce Wojennej Indii. Nie jest jasne, jakie nazwy będą nosiły okręty u nowego właściciela, jednak wiadomo, że w ciągu tygodnia z Indii zostaną wysłane załogi szkieletowe, które doprowadzą nowe nabytki floty do portu w Bombaju.

Z kolei Marynarka Wojenna Wietnamu zakupiła okręty rozpoznawcze ORP Hydrograf i ORP Nawigator oraz hydrograficzne ORP Arctowski i ORP Heweliusz. W tym wypadku proces przejmowania okrętów potrwa około miesiąca.

Szybciej otrzyma swoje nowe okręty Marynarka Wojenna Indonezji, która zakupiła od Rządu RP na Uchodźstwie jednostki przeciwminowe – ORP Kormoran, ORP Albatros, ORP Mewa i ORP Wodnik. Misja indonezyjska, która przyleciała do Londynu specjalnie w celu zakupu tych okrętów, chce przejąć je już w przyszłym tygodniu, wyremontować oraz dokonać przebudowy w stoczniach brytyjskich do końca bieżącego roku.

– Transakcji tej dokonaliśmy z wielkim smutkiem, jednak była ona konieczna, aby zapewnić fundusze na działalność Rządu RP na Uchodźstwie oraz dla kraju – powiedziała rzecznik Rządu RP w Londynie. Według nieoficjalnych informacji emigracyjny rząd polski otrzymał za wszystkie okręty jedynie dwieście pięćdziesiąt milionów dolarów, a więc sumę bardzo niewielką, nawet uwzględniając to, iż nabywca będzie chciał okręty wyremontować i przystosować do swoich celów. Według tych samych informacji zwrotu leasingowanego okrętu podwodnego zażądali też Norwegowie, co rząd londyński uczynił, zastrzegając, że wobec tego nie będzie spłacał dalszych rat leasingowych.

W brytyjskich kręgach parlamentarnych i rządowych wiadomość o sprzedaży okrętów przez Rząd RP na Uchodźstwie i błyskawicznej realizacji umowy wywołała szok.

– To jest działanie niepojęte. Kiedy w Polsce toczy się wojna, także na morzu, rząd emigracyjny sprzedaje ostatnie okręty państwom leżącym na drugiej półkuli. Robi to w dodatku w tajemnicy, nie zawiadamiając o takim zamiarze sojuszników z NATO, prawdopodobnie po to, aby transakcja ta doszła do skutku, bo mając pierwszy sygnał, że takie działanie może zostać podjęte, dyplomacja krajów NATO by je zablokowała. To wielkie osłabienie potencjału morskiego NATO w Wielkiej Brytanii i nie ma co ukrywać, iż rządu, który za nic ma własne siły morskie i marynarzy oraz oficerów, nie można traktować poważnie. Przecież wszystko wskazuje na to, że okręty sprzedano, bowiem dowodzący nimi oficerowie nie chcieli słuchać motywowanych tylko polityką wewnętrzną rozkazów rządu londyńskiego, który nie podjął nawet rozmów, aby koordynować działania polskiej Marynarki Wojennej pozostającej w Wielkiej Brytanii z dowództwem morskim NATO – stwierdził admirał, dowódca Sił Morza Północnego w Royal Navy.

O tym, iż rządy państw NATO mogą istotnie mieć taką opinię o rządzie londyńskim, świadczy sprawa leasingowanego przez Rzeczpospolitą okrętu podwodnego. Norwegowie co prawda zażądali zwrotu swojej jednostki, ale po jej oficjalnym przekazaniu wezwali całą dotychczasową polską załogę do pozostania. Okręt pływa pod flagą Norwegii, ale pod polską nazwą „Dzik” w ramach Sił Morza Północnego podległych NATO, z polską załogą.

Podwodnicy nie uznawali zwierzchnictwa Rządu RP na Uchodźstwie, podobnie marynarze i oficerowie ze sprzedanych obecnie okrętów nawodnych. Tym ostatnim zaproponowano służbę w Royal Navy i US Navy. Kontrakty podpisało sześćdziesięciu marynarzy i oficerów, gwarantując sobie, iż w wypadku wygranej wojny będą mieli możliwość powrotu do Ojczyzny i odbudowy Marynarki Wojennej. Reszta marynarzy i oficerów ze sprzedanych jednostek podjęła decyzję o powrocie do walczącej Polski drogą lądową przez Francję i Niemcy. Jednak ich droga na morze będzie prawdopodobnie długotrwała, bowiem Marynarka Wojenna Rządu Zgody Narodowej, tak zwanego gdańskiego, który obecnie koordynuje walkę z Rosjanami w kraju, znajduje się w stanie szczątkowym. Obecnie jest to kilkanaście niewielkich jednostek, nadliczbowi marynarze prawdopodobnie będą więc musieli walczyć na lądzie. Admiralicje francuskiej Marine Nationale i niemieckiej Marine według nieoficjalnych informacji stwierdziły, iż zaproponują polskim marynarzom i oficerom służbę kontraktową na takich samych zasadach jak Royal Navy czy US Navy, to jest z możliwością powrotu do kraju po ewentualnie wygranej wojnie.

Spojrzeliśmy po sobie. To już było faktycznie niepojęte i nie mieściło się w głowie. Po raz pierwszy pomyślałem, że naprawdę lepiej stać obiema nogami na stałym gruncie, a nie siedzieć na emigracji, gdzie w każdej chwili mogą ci wbić nóż w plecy. Nawet jeśli chcesz walczyć. A zrobią to, bo mają jakieś swoje chore rachuby polityczne. Tak jak to było w Częstochowie.

– Szkoda gadać – powiedział Fila i machnął ręką, jakby coś od siebie odpychał. – Jedyna nadzieja, że tych dupków rozliczy za to nie tylko historia. Oby to zrobili ich ludzie… kiedy już przejrzą na oczy.

Zanim wczołgaliśmy się, żeby złapać trochę snu przed świtem, rozejrzeliśmy się po okolicy. Namiot stał na górce, więc widzieliśmy sporą część Juszczyny, naszych i ruskich pozycji.

Nad frontem niósł się huk, słychać było serie z karabinów maszynowych i karabinków, coś błyskało. Jakieś eksplozje? Wystrzały? Od czasu do czasu ruscy stawiali potężne „żyrandole” ze swoich uraganów i gradów, pewnie też tornad, a wtedy cała okolica tonęła w jasnym, ale lekko fioletowym, jakby trupim świetle.

– Cholera – mruknął Kazio – jak pod Verdun.

– Ale pod Verdun strzelały obie strony – odrzekł cicho Pączek.

Przyjrzałem mu się uważnie. Był jakby nieobecny i smutny, opuścił go cały dobry humor. No, może nie było się czemu dziwić, w końcu zanosiło się na bitwę, i to solidną.

– No to chłopaki, chodźcie w kimę – mruknął Kazio. – Może jutro będziemy się bili, może nie, ale coś mi mówi, że na pewno się nie wyśpimy.

Potraktowaliśmy tę przepowiednię poważnie i wczołgaliśmy się do namiotu.

Noc była koszmarem. Nie, nie przez ruskich. Pączek chrapał tak straszliwie, że nie mogliśmy zasnąć. Przewracaliśmy się z boku na bok i w końcu około wpół do trzeciej zadziałaliśmy. Wysunęliśmy się z namiotu, odpięliśmy tropik i delikatnie wynieśliśmy Pączka na zewnętrz. Nie zamierzaliśmy jednak zostawiać go na dworze. Złapaliśmy każdy za swój róg śpiwora i ponieśliśmy go do toyot. Fila spał w jednej z nich, w reszcie były jakieś paki. Dość niechętnie, ale musieliśmy go obudzić.

– Co, znowu to chrapanie? – Pokiwał głową.

Zrobiło nam się głupio i zaczęliśmy się tłumaczyć. Machnął ręką.

– On tak zawsze – powiedział. – Gdziekolwiek trafi, zawsze przez chrapanie ląduje z powrotem w wozie. Połóżcie go tutaj, na szczęście sen ma kamienny.

– A ty? – spytałem.

– Ja się prześpię w szoferce, jestem przyzwyczajony – wzruszył ramionami, jakby nie bardzo go to obeszło.

Czuliśmy się trochę nieswojo i tak wróciliśmy do namiotu. Ale dzięki temu mogliśmy przespać jeszcze kilka godzin. To była chyba ostatnia nasza spokojna noc przed bitwą, o której chciałbym opowiedzieć później, bo ze zmęczenia wątek zaczyna mi już umykać, panie majorze.

WIZYTA DZIEWIĄTA

Ostatni dzień? Tak, nawet bez notesu dobrze to pamiętam. Rano żaden z nas nie miał służby, więc wstaliśmy dość późno, ale zdążyliśmy na śniadanie. Nawet dorwaliśmy się do pompy i udało się umyć. Nikogo nie było, podobno wszystkich wyrzucono na przygotowanie pozycji. Było to tym bardziej dziwne, że nas nikt nie ruszał. Przemek szybko rozwiązał tę zagadkę.

– No jak to – powiedział – przecież wczoraj wieczorem nas przenieśli, czyli w Śląskiej już nas nie ma, a w Siedemnastej jeszcze nas nie ma. Dlatego nikt nas nie szukał.

Rzeczywiście, prawie zaraz po śniadaniu zjedzonym jeszcze z OT, przyleciał do nas dyżurny z Siedemnastej z rozkazem zameldowania się u dowódcy 1 Batalionu. Tak jak przypuszczaliśmy, okazał się nim ten wąsaty major z poprzedniego wieczoru. Że to zawodowi, zameldowaliśmy się przepisowo, z trzaskaniem obcasami. Nic nie mówiąc, przyjrzał się nam uważnie i kazał spisać wszystkie dane personalne i służbowe. Na szczęście Kazio znalazł w plecaku jakiś długopis, chyba zdobycz z częstochowskiego M1, bo inaczej musielibyśmy pisać majorowym ogryzkiem ołówka wyglądającym jakby pies go ostrugał zębami.

– No tak, dusze rogate, wojenne, ale zgodnie z byłym już, na szczęście, szefem MON-u mundury partyzanckie. Biegusiem mi teraz do kwatermistrzostwa, do rusznikarza z bronią i na koniec zameldować się u szefa kompanii rozpoznania – krótko zadecydował major.

Odmeldowaliśmy się no i polecieliśmy „biegusiem”. Kwatermistrzostwo to był jeden jelcz, a rusznikarnia i warsztat polowy – drugi. W kwatermistrzostwie już wiedzieli, przyjęli nasze stare sorty, bardzo wydziwiając („Chłopaki, OT dostała moro pustynne i wz.89, ale jaja!”), nam wydali nówki wz.2010, zamienili hełmy na regulaminowe („Te niemieckie, coście dostali, są dobre, ale regulaminowo musi być”) i buty na kupczaki. Dali też kamizelki („Zobaczycie, nie zawsze będzie czas, żeby je nosić”), co nas mocno podniosło na duchu, i na koniec torebki foliowe z czymś, co brzęknęło, nie zdążyłem się przyjrzeć. Kazio otworzył; w środku był biały gruby łańcuszek i dwie blaszki z gumową osłoną.

– Nieśmiertelniki – mruknął gruby sierżant – nie będziecie się anonimowo do nieba drapać.

Żart był mocno średni i, szczerze mówiąc, jakiś dreszcz przeszedł mi po karku. Pomyślałem ciepło o pani Kowalczukowej i o tym, że jeszcze nie słyszałem, by osobie, za którą się pomodliła, stało się coś złego. Tylko czy to wystarczy na wojnie?

Sprawdziliśmy każdy swój i włożyliśmy z westchnieniem. To znaczy ja westchnąłem, a Przemek z Kaziem nie wiem, co zrobili. Może się pomodlili? Na takie chwile nie ma mocnych.

Rusznikarz długo oglądał AKMS-y i mój RPK. Ponieważ czyściliśmy i sprawdzaliśmy je, kiedy tylko była okazja – zresztą był to dobry sposób, aby wykręcić się od różnych głupich poleceń służbowych – dostaliśmy pochwałę.

– No dobra – powiedział chorąży – broń, widzę, znacie i obchodzić się z nią umiecie. Teraz jest taka sprawa: może jeszcze dziś, a prawie na pewno jutro będziemy się bili. Na wyposażeniu mamy beryle i PKM-y. Na dobrą sprawę powinno się wam wydać beryle i wysłać na szkolenie. Ale nie ma czasu, a z tej broni, którą macie, umiecie już strzelać, i to, jak słyszałem, całkiem nieźle. Amunicji pośredniej mamy sporo, bo tym się posługują w Śląskiej OT, więc nie ma problemu. Zrobimy więc tak, w alarmie przyjdziecie tutaj i dostaniecie po trzy jednostki ognia. – Spojrzał na Przemka i Kazia, potem zwrócił się do mnie: – A ty też trzy jednostki. Pilnuj tych bębnów do RPK, bo jak się orientuję, to nikt zapasowych tu nie ma.

Odmeldowaliśmy się; na razie problemów z nabojami nie było, chłopcy mieli po nocnej akcji po dwa magazynki z pocisków pozbieranych od kolaborantów, ja cały bęben z RPK z tego samego źródła.

Na koniec, przepisowo umundurowani w moro z jedynką i jakimś dziwnym zwierzęciem – chyba rosomakiem – na odznace brygadowej poszliśmy na kompanię. Tam już też na nas czekali; przed namiotami stała spora grupa w moro. Zameldowaliśmy się przepisowo stojącemu najbliżej porucznikowi. Skinął głową.

– Porucznik Kowalski – przedstawił się. – Nie wiem, kto wam powiedział, ale rzeczywiście jestem dość nietypowo dowódcą kompanii reko. Od majora słyszałem, że macie jaja, od Zbyszka, że potraficie zadbać o broń i wiecie, którym końcem się ją trzyma. Służby ustalimy później. Zaczynamy zaraz szkolenie z granatników. Cały dzień, bo trzeba jak najszybciej, dopóki tamci kolesie – wskazał kciukiem na południe – się nie ruszyli. Mamy jeszcze arctic caty; jak wszystko dobrze pójdzie, to zorganizujemy szkolenie razem ze szkoleniem z beryli i mini. Czyli za jakiś czas. Teraz przedstawcie się kolegom i ruszamy.

Z tym przedstawianiem się to za wiele roboty nie było – nie bardzo pamiętam imiona i pseudonimy, niektórzy używali tylko tych drugich. Przyglądali nam się z ciekawością, my im też. Ale nie było okazji na jakieś zapoznawania się, bo od razu ruszyliśmy.

Plac treningowy był na polu na północ od Juszczyny, właściwie na polanie w lesie, z dobrą ochroną przeciwlotniczą. Ale ruscy milczeli, w powietrzu nawet jeden dron się nie pojawił, więc szkolenie było całodniowe, jak w OT, tym bardziej że obiad też wydali nam na sucho. Jak się okazało, był to bigos z torebki, liofilizowany, wystarczyło dolać gorącej wody i już był gotowy. Smak nie najgorszy, a już na pewno lepszy niż suchary i mielonka ostrołęcka z OT. Jak smakują placki i kluski z Częstochowy, dawno zdążyliśmy zapomnieć, ale widać było, że wojsko ma lepsze żarcie.

Na szkoleniu za to były rzeczy i ważne, i cholernie ciekawe. Uczyli nas posługiwania się jednorazowymi szwedzkimi granatnikami AT4, ruskimi RPG-29, naszymi RPG-76 Komar („Ostrożnie z tym, nie ma samolikwidatora, więc musi w coś trafić, jak wystrzelisz”), hiszpańskimi C90. Powiedziano, że szkolenie z PPK będzie, „jak się z ruskimi tutaj załatwimy”, co potraktowałem jako niezły dowcip. Ale przyznaję – te granatniki to była siła i jakoś nowy duch we mnie wstąpił.

Po powrocie dali nam czas na przeniesienie namiotu w strefę kwaterunku Siedemnastej i naszego już 1 Batalionu. Kiedy się roztasowaliśmy, nasz nowy wódz zgromadził wszystkich i zaczął przydzielać zadania:

– Chłopaki, zapoznaliście się już z kolegami z uzupełnień. – Rozległ się wielogłosowy pomruk przytaknięć. – I wiecie, że mamy cholernie poważną robotę do wykonania. Wy trzej – zaczął od nas – sprawdziliście się jako sekcja bojowa, więc tak też będzie i teraz. Wchodzicie na wysuniętą pozycję. Z otwarciem ognia czekać na najbardziej sprzyjającą chwilę, ale bez kozaczenia. Zmiana pozycji, kolega – wskazał głowa na Kazia – zakłada miny, według uznania, wy osłaniacie. Odskok na następną pozycję tumakiem, który będzie stał w ustalonym miejscu. Jasne?

– Tajest – przytaknęliśmy, choć nie bardzo nam się podobało takie wystawienie na pierwszą linię.

Przypomniałem sobie, co mówiono o rozpoznaniu na szkoleniu i potem w OT, że jeśli chodzi o wolność, to są to idealne plutony, bo żaden zupak do rozpoznania się nie czepia. Ale potem przyszła mi na myśl inna rozmowa – że te plutony w walce mają najbardziej przechlapane. Wyglądało na to, że za chwilę sami to sprawdzimy, i to jako pierwsi.

Jednak kiedy porucznik zaczął wyznaczać zadania innym, okazało się, że wcale nie mamy tak przerąbane. Reszta kompanii praktycznie cały czas miała być w ruchu, do dyspozycji batalionu i mieszać ruskim, ile tylko wlezie, łącznie z pozorowaniem ataku z flanki.

Wieczór zapadał szybko, nad horyzontem zbierały się chmury. Dyżurny z batalionu znalazł nas zaraz po odprawie.

– Ej, muszkieterowie! – Widać to słówko już się do nas przyczepiło, chyba przed nim nie uciekniemy. – Do sztabu, biegusiem!

Najwyraźniej „biegusiem” było ustalonym sposobem poruszania się w Siedemnastej i nikt niczego inaczej nie robił jak tylko biegusiem.

Poszliśmy. Zameldowaliśmy się przy wejściu najstarszemu oficerowi, a los chciał, że był to pułkownik.

– Widzę, że was przyjęli w Siedemnastej – pokiwał głową z aprobatą. – Teraz prośba od generała. Prowadźcie codziennie wieczorem ten wasz nasłuch radiowy i wszystko meldujcie kapitanowi Waldkowi. Wszystko, teraz każda informacja może być ważna.

Nagle obok nas wyrósł facet w kapeluszu. Wyglądał trochę jak chłop z moich stron, trochę taki starszy Czereśniak. Zanim jednak zdążyłem się zdziwić, kto go wpuścił do sztabu, dziwny gość powiedział:

– Oni dziś w nocy, panie pułkowniku.

– Jest pan pewien, panie Antczak? – spytał pułkownik.

– Jasne, że tak. Oni nie mają pojęcia, że są tu jeszcze ludzie, którzy mówią po rosyjsku i rozumieją, o czym tam oni rozmawiają. A żołnierz jak myśli, że nikt go nie rozumie, jest szczery… czasem bardzo szczery. Szykują się więc na noc i to ma być ostateczny atak. Nie wiedzą, co po nim, ale uważają, że dowództwo chce ich puścić na Żywiec i Skoczów oraz Jastrzębie i Wodzisław. Tak, żeby minęli cały Górny Śląsk, jak powiedział jeden pułkownik, „aby nie ponosić niepotrzebnych strat” i potem pójść na Opole. Ale… ale do naszych, którzy noszą niemieckie nazwiska, zaczęli mówić łamaną niemczyzną i tak ich pocieszać, że „tieper budiet Germania”. Nie wiem, czy to propaganda, czy rzeczywiście będą próbowali z Niemcami handlować.

– Cholera! – pułkownik wyraźnie się zdenerwował. – Zaraz muszę powiedzieć o tym generałowi, to bardzo niedobrze.

– To ja pana pocieszę… Oni nie wiedzą tego co my, ludzie stąd. Dziś będzie burza i ulewa. Co ja mówię „ulewa”… Będzie potop! Chmury stoją nisko i bardzo wysokie, rozbudowane. Nie czuje pan pułkownik, jak jest parno i duszno?

– Owszem, czuję, czuję, i to od rana. Jak nam może pomóc ta ulewa?

– Wie pan pułkownik, oni myślą, że zejdą z góry na Juszczynę. Ale nie zejdą, tylko spłyną, zwłaszcza czołgi. Jest tak samo jak dwa lata temu. Wtedy po ulewie w nocy Juszczynka wezbrała i zatopiła pół wsi, mimo że jest nisko.

– Oby pan miał rację, panie Antczak. – Pułkownik pokiwał głową.

Więcej nie usłyszeliśmy, bo naraz pojawił się nasz porucznik.

– No, muszkieterowie, zbierać się trzeba – powiedział krótko.

Kiedy teraz myślę o tym wieczorze przed bitwą i zastanawiam się, co wtedy czułem, pamiętam tylko, że było wyjątkowo parno i duszno. Ten Antczak miał rację – człowiek czuł się jak w jakiejś łaźni, tyle tylko, że nie mógł z niej wyjść. Nie chciało się jeść, a piłoby się bez przerwy.

Nasze pierwsze stanowisko znajdowało się w rowie. No, może nie dosłownie w rowie, ale takim jakby wykrocie, nieco powyżej drogi, na wzgórku. Za nami rosły drzewa, poznałem wierzbę i chyba topolę, bo było coraz ciemniej. Stąd był dobry widok na Urobek Morawski, drogę do Przyłęku i południową część wsi, tam, gdzie byli ruscy.

Siedzieliśmy w wykrocie, obok leżał Kaziowy plecak z minami. Podobny, tylko trochę mniejszy, miałem ja, no i dźwigałem jeszcze swoje trzy bębny. Przemek też miał plecak i granatnik AT4. Krótko mówiąc, byliśmy objuczeni jak wielbłądy. Mieliśmy zablokować kawałek drogi AT4 i minami. Jak to zrobić, to już zostawiono naszej pomysłowości. Podobno byliśmy pomysłowi… Potem mieliśmy przeskoczyć drogę i przywarować w zagajniku po drugiej stronie, aby zablokować dojście od strony pola. Dalej odskok do tumaka, gdzie była amunicja i miny. Gdzieś tutaj miał stać. Nasza grupa była najmniejsza, dookoła same większe, wielkości plutonu, czasem półkompanii. Te dostały zadanie walczyć dłużej, my mieliśmy tylko robić zamieszanie. Mimo wszystko miałem wrażenie, że ten plan jest improwizacją i taką trochę mission impossible.

Co robi żołnierz w ostatnich chwilach przed bitwą? Wspomniałem panią Kowalczukową, ale wyjąłem też swój medalik z Matką Boską Kodeńską i odmówiłem Zdrowaś, Maryjo. Trzy razy, jak przykazano. Przemek też poruszał ustami, chyba się modlił. Kazio wyjął spod bluzy bardzo dziwny złoty krzyżyk, taki trochę jak te czerwone, maltańskie. U góry miał malutką gołębicę. Coś szeptał, trzymając krzyżyk w palcach.

Kiedy skończył, spytałem cicho:

– Co to za krzyż, Kaziu?

– Nasz, kalwiński – odpowiedział.

– Cholera – mruknął Przemek – jak w XVII wieku. Kalwin i katolicy w jednym okopie bronią Rzeczpospolitej.

Z daleka niosło się granie silników. Ciarki przechodziły po grzbiecie, bo wyraźnie było tego wiele, bardzo wiele. Zrobiło się całkiem ciemno i księżyc zaczynał swoją wędrówkę po niebie. Widać było go dokładnie pół.

– Łysy kłamie – mruknął Przemek.

– Jak to „kłamie”? – Zaciekawiło mnie to.

– Fakt, kłamie, skubaniec – poparł go Kazio. – Teraz pokazuje D, widzisz? To po łacinie. Decrescit znaczy maleje. A będzie rósł. Jak pokazuje C, czyli crescit, rośnie. A będzie, skubany, malał aż do nowiu. W Średniowieczu mówili nawet luna mendax – „Księżyc kłamca”.

– Fajne – uśmiechnąłem się. – Warto wiedzieć.

I wtedy się zaczęło. Nie, nie natarcie. Strzelił pierwszy piorun! I to jak! Nie gorzej niż artyleria, aż podskoczyliśmy. Chyba ruscy też na to czekali, bo zaczęły grady, uragany i MSTA-S. Wstrzelani byli dobrze, mam nadzieję, że ludzie dawno opuścili swoje domy albo siedzieli w schronach. Słyszałem, że nasi z OT je kopali, więc może dla wszystkich starczyło. Miałem taką nadzieję, bo ruska artyleria nie zamierzała zostawić w Juszczynie kamienia na kamieniu. Granie silników spotężniało w jeden huk. Usłyszeliśmy też znajome brzęczenie. Drony.

– Ruszyli – powiedział Przemek i nagle się przeżegnał; tak samo i my. Każdy też cicho się pomodlił, żeby jeszcze nie teraz.

I wtedy Święty Piotr otworzył swoje upusty. U nas w Liwie mówiło się, że to on deszczami zarządza, a właściwie mówiły tak stare babki. Oczywiście nie myślę, że do Najwyższego dotarła nasza modlitwa i że coś zrobił… moja wiara w Boga bardzo się zmieniła po wojnie. Ale teraz nie o tym.

A wtedy było tak, że otworzyło się całe niebo. Nie padało, nie lało, po prostu z góry płynęły potoki wody. A błyskawice wcale nie przestały strzelać, skądże. Nie było też ich ani trochę mniej. Grzmiała ta artyleria Pana Boga, lały się potoki wody i szybko zrobił się problem. Mieliśmy kawał podgumowanego płótna – na Kaziowe miny – i przykryliśmy się nim, żeby całkiem nie zmoknąć, ale po pięciu minutach okazało się, że mało co wokół widzimy. Alternatywa: być suchym i ryzykować, że ktoś nas odstrzeli, albo być mokrym i coś widzieć była oczywiście czysto teoretyczna, więc celtą na wszelki wypadek zabezpieczyliśmy AKMS-y i RPK, a sami za chwilę byliśmy mokrzy tak, że można nas było wyżymać. Na szczęście noc była ciepła, więc jakoś to można było znieść. Po chwili zauważyliśmy też coś dziwnego – przy dotknięciu broni waliły w nas nieprzyjemne małe wyładowania elektryczne, jakie się robią od ubrań z włókna sztucznego. Nie wiedzieliśmy przez chwilę dlaczego, aż Przemek się połapał:

– Chłopaki, to ta burza – powiedział. – Obserwujemy na sobie mikrowyładowania.

– Ciekawe, jak to wpłynie na ruskie radary i drony – zaciekawił się Kazio.

– A nie zaleje tych twoich min, nie zdetonują się same? – zaniepokoiłem się, bo Kazio z Przemkiem odpowiednio przyrządzili coś na drodze, zanim jeszcze zapadł zmierzch.

– Spokojna głowa – uśmiechnął się Kazio. – Półmiski zakopane tam, gdzie asfalt dawno był zerwany. A przeciwburtówki tam, gdzie zerwane słupy telefoniczne i oznaczenia geodezyjne. Z jednej to nawet chłopaki gipsem zrobiły taki słupek, he, he… mnie ciekawi, czy ruskim ta burza nie przeszkodzi, nie miałbym nic przeciwko.

Rzeczywiście, po kilku minutach ruska artyleria jakby dostała zadyszki. Widać coś im nie szło. Ale huk silników narastał, teraz już także od południa. Ruszyły wojska, które były po południowej stronie Juszczyny. Nasza artyleria milczała, jakby jej nie było. Mieliśmy jakieś drony, ale na pewno ich nie wypuszczono. Słowem demolowana Juszczyna wyglądała jakby wojsko z niej odeszło. Do huku silników dołączyło teraz wyraźne klapanie gąsienic, czyli ruscy są już blisko. Za zakrętem zobaczyliśmy pierwszy czołg… Nie, to nie czołg, to był BMP-2 lub BMP-3!

Panie majorze, po wojnie przeczytałem książkę takiego amerykańskiego psychologa, który napisał, że żołnierz nie pamięta bitwy. Nazwiska autora i tytułu nie pamiętam, nieważne, ale ten psycholog napisał ciekawą rzecz. Jego zdaniem żołnierz, który walczył w bitwie, całej jej nie pamięta. Oczywiście wiadomo, że wszystko umyka z pamięci, ale chodzi o to, że żołnierzowi zostają w głowie tylko pojedyncze sceny, jak takie flesze. I po tym łatwo poznać kogoś, kto walczył, od tego, kto tylko o danej bitwie słyszał lub czytał. Ten drugi potrafi opowiedzieć wszystko ze szczegółami, a ten pierwszy zapytany o szczegóły, powie: „Nie pamiętam”.

To prawda, absolutna prawda! Ja też nie pamiętam bitwy o Juszczynę. Zostały mi w pamięci pojedyncze sceny, flesze. Ale pierwszy flesz to ten nasz posterunek w rowie przy drodze. BMP-3, bo to był on, szedł w naszą stronę. Nagle Przemek powiedział: „Osłaniajcie” i popełzł rowem melioracyjnym. Szybko zrozumiałem, o co mu chodzi. Zaraz był zakręt, BMP ustawi się do nas burtą, ale to i tak było szaleństwo. W potokach wody ledwo co było widać, ale złapaliśmy z Kaziem broń i czekaliśmy. BMP istotnie przyspieszył, już się obrócił i… z rowu wyleciała krwawa smuga, nawet nas oślepiła. Blisko było, więc zaraz trzask… trafił! Cholera, trafił tego BWP! Tyle że teraz mieliśmy na głowie ruskich. Zza płonącego BMP-3 zaczęli strzelać, trochę na oślep, bo nas nie widzieli. Za to my odpowiedzieliśmy, celując w te ogniki. Kilka zgasiliśmy, więc ktoś został trafiony. Wspólnie z Przemkiem, bo zaraz zadowolony z siebie się objawił, postawiliśmy kilka min pod nadzorem Kazia, tak aby ruscy tego nie dostrzegli. Krótko to jednak trwało, bo ogłuszył nas huk i dwa drzewa za nami zwaliły się z hukiem na ziemię.

– Chłopaki, czołgi, zmywamy się – powiedziałem. Posłuchali, bo faktycznie to był ostatni moment. Zza płonącego BMP-3 wyłoniła się lufa, potem kawał gąsienicy i część wieży… T-90 objeżdżał zapalony przez nas bojowy wóz piechoty. Pognaliśmy rowem jak na skrzydłach. Na szczęście dalej lało, pioruny waliły i ruscy nas nie zobaczyli.

Uprzytomniłem też sobie, że teraz odpowiada nasza artyleria. Krótkimi salwami co jakiś czas i z różnych miejsc. Widocznie chłopaki często zmieniali stanowiska, ale mieli je dobrze wybrane, bo kilka razy przejechali się po tych uraganach i gradach, aż tamta artyleria zamilkła. Chyba też musieli zmienić stanowiska.

Nie pamiętam, jak doszliśmy do tumaka, załadowaliśmy amunicję, następne miny. Ale skąd u Przemka wziął się wielki plecak Kaziowy, dlaczego Kazio dźwigał na plecach wielką rurę C90? Nie pamiętam niczego.

Teraz jesteśmy w chałupie, a właściwie w tym, co z niej zostało, po tym, jak się po niej przejechała ruska artyleria. Dalej strzela, tylko z innego miejsca i jakby jej więcej, chyba posiłki dosłali. Nasi nadal odpowiadają. Pioruny błyskają, deszcz wali z nieba, to istny potop, jak żyję, nic takiego nie widziałem.

Patrzę pod górę, a tam już widać tyralierę czołgów. Jest ich kilkanaście, idą przez pole. Ale… Po żniwach na polu zostaje ściernisko. Zerwała je artyleria i gąsienice wozów bojowych. Teraz leje jak z cebra, popływać by można i zamiast pola jest ogromna, spadzista wanna błota. Czołgi idą powoli, zakopują się coraz bardziej, jeden nawet tak trafił, że ugrzązł. Idą BMP-2, są lżejsze, tak się nie zakopują, ale też im ciężko. Dlaczego nasi tego nie wykorzystują? Naraz dwie smugi ognia, jedna trafia ten stojący czołg, druga się rozlatuje, pewnie to Arena albo jakiś inny czynny system obrony. Ale zaraz z boku strzela jeszcze jeden PPK i trafia ten pełznący czołg, waląc w niego od góry. Oba zaczynają dymić i nagle tryskają pochodnie ognia z otwartych włazów. To amunicja, więc nikt pewnie nie wyjdzie. I nie wychodzi. Trzy czołgi i BMP-2 walą z armat w stronę stanowisk PPK trochę na oślep.

Kazio tymczasem znalazł w zrujnowanym domu drewnianą rakietę tenisową. Ogląda ją jak dziecko zabawkę.

– Zostaw tego rzęcha – mówię – wojna jest, szykuj jajka.

– Przyda się jeszcze – mówi i się uśmiecha. – Tu min nie postawisz, spłyną.

Przemek wyciąga z plecaka dwie tuby.

– Co to jest, do cholery? – pyta Kazia.

– Ostrożnie – mówi ten spokojnie. – W każdej z nich są po cztery granaty. To ręczne granaty alhambra, zaczepne. Dar wielkiego narodu hiszpańskiego, tak jak te C90, co targam na plecach.

W tym czasie zapalił się jeszcze jeden BMP-2, a pierwszy czołg – T-90A – doszedł do Juszczynki. To już nie potok, to rwąca, górska rzeka. Ale załoga czołgu musi iść, bo inaczej PPK w końcu ich odstrzeli. Czołgi i BWP walą po naszym brzegu, więc trzymamy głowy nisko. T-90A – teraz widać to wyraźnie – wjeżdża do rzeki. Dno jest chyba piaszczyste, więc daje radę. Ale woda podmyła przeciwny brzeg, urwał się kawał gruntu i ma wysoko pod górkę, i to po błocie. Wjeżdża, pełznie i… bam, prosto w odsłonięte dno, strzelec granatnika przeciwpancernego wyczekał. Ten T-90A nawet się nie pali, tylko lekko dymi i stoi. Nikt nie wychodzi. Czołgi walą z przeciwnego brzegu po naszych, na pewno kogoś trafiły i w wodę wjeżdżają trzy BMP-2. Zanim zdołaliśmy zrozumieć, o co chodzi, dojeżdżają do drugiego brzegu. Wcale się na niego nie wspinają, stają i nagle wysypują desant wprost do rzeki. To już jest zbyt blisko, zaczynamy strzelać, ale ci żołnierze są dobrzy, cholernie dobrzy. Kaemy przyciskają nas do ziemi, a zdaje się, że mają też snajperów, bo ogień od naszej strony przerywa i jest go coraz mniej. Pomagamy chłopakom, ile możemy, ale jeden BMP-2, najbliższy z lewej, zamierzył się na naszą chałupę i zaczyna ostro obrabiać nas z działka. Biegamy i chowamy się po całej ruinie, ale i tak pryskają na nas ostre odłamki cegieł i drewna. Dodatkowo do ostrzału włączają się czołgi z drugiej strony Juszczyny. Te na szczęście albo przenoszą, albo trafiają w ziemną skarpę nad rzeką i widać tylko fontanny błota. Nic dziwnego, w liliowym domu po drugiej stronie siedzą jeszcze nasi z dwoma wyrzutniami PPK, więc czołgi manewrują, żeby ich też ostrzelać. Za bardzo im się to nie udaje, przenoszą i nie trafiają ani razu w dużą przecież chałupę.

Ten BMP-2 coraz bardziej dobiera nam się do skóry i kiedy już myślimy, że trzeba będzie robić odwrót, nagle przerywa i spowija się dymem. To ktoś z naszych podszedł i zapalił go z boku, korzystając, że my trochę przycisnęliśmy desant do burt wozu.

Tutaj naszych to chyba wielu nie zostało, ogień przerywa i jest rzadki… Rany boskie, z boku idzie czołg, ruscy przeszli Juszczynkę od innej strony. No, to już po chłopakach, nie mają jak uciec, bo ich ruscy odstrzelą, a i my musimy się wycofać, bo zaraz nas dopadną, kiedy słyszę silny głos:

– Osłaniać, kurwa! – Widzę Kazia, ale to jakby nie on… Urósł, trzyma w ręce rakietę tenisową… co on, kurwa, chce zrobić? Widzę otwartą tubę, trzyma w dłoni coś wielkiego… Granat! Naraz wyrywa zawleczkę, o rany boskie, te granaty mają tak ze cztery sekundy zwłoki, podrzuca go w powietrze i serwuje! Jak Boga kocham, serwuje odbezpieczonym grantem! Wariat cholerny, zabije nas szybciej niż ruscy! Ale nie, cała rakieta aż śpiewa, granat leci jak bomba i wybucha tamtym żołnierzom nad głowami, a Kazio wyrywa zawleczkę z następnego… wyrzuca w górę, znowu serwuje, granat wpada za BWP, widzę błysk, ale już przymierza się do następnego… Strzelamy do nich, nie myśląc, że może nas rozerwać, granaty i nasze pociski przyciskają ich do BWP i rzeki, może i trafiają, bo ogień słabnie, wreszcie ustaje. Walą już do nas czołgi, ale na szczęście pudłują, a nasze chłopaki z pozycji naprzeciw BMP wyczuwają, że to ostatnia chwila, widzimy kilka uciekających sylwetek i dwie ciągnące trzecią…

– Koniec amunicji! – krzyczy Kazio. – Choduuu!

Uciekamy w deszcz, strzelając na oślep, czołgi walą za nami.

– Kaziu, to było fantastyczne, ale, kurwa, nie rób tego drugi raz, bo w końcu nas zabijesz! – woła Przemek, jak tylko odzyskujemy dech.

– Skoro było fantastyczne, to dlaczego mam tego nie robić? – odgryza się Kazio, ale oczy mu się śmieją, jest po prostu nakręcony tym, że się udało, i wcale mu się nie dziwię.

Biegniemy od strony cmentarza i płonącego kościoła. Ładny był, drewniany, ale to teraz płonąca pochodnia. Nic się nie uratuje, wszystko spłonie do reszty. W tym momencie uprzytamniam sobie, że płonie mimo tego cholernego deszczu. Co jest?

– Pociski zapalające z gradów, jakiś nowy wynalazek, woda go prawie nie gasi! – krzyczy do mniej jakiś oficer. Poznaję go po chwili, to nasz dowódca kompanii, porucznik. – Jak dostaniesz odpryskiem z takiego, to tylko ziemią, ziemią, bo ci skórę do kości wypali.

– Ale ta ziemia to błoto z wodą, może być?! – odkrzykuję, ale on wzrusza ramionami, pewnie chce powiedzieć, że i tak nic innego nie ma, i znika pomiędzy światłem a ciemnością.

Nie mamy czasu żałować kościoła, w świetle pożaru i błyskawic nawet lepiej widać. No i ruscy nie zobaczą nic przez noktowizję. Widzimy ich tak samo jak oni nas, tu przewagi nie mają. Noktowizorów jest u nas mało, za mało, starcza ledwie dla specjalsów, snajperów, dowódców plutonów i kompanii.

Ale nie ma co o tym myśleć, bo słychać huk silnika inny niż dotąd. Idzie BTR-82A, sieje po okolicy ze swojego trzydziestomilimetrowego działka. Widocznie załoga zna powiedzenie „módl się i strzelaj”. Ciekawe, skąd on się wziął, pewnie weszły wojska, co stały na południowym skraju Juszczyny, i BTR-y poszły do przodu, bo lepiej dają sobie radę w tej ulewie z błotem. Burza wcale nie słabnie, deszcz jak lał, tak leje, i jest parno, jak było.

Kazio czai się za cmentarnym murkiem, my tak samo, nie widać nas. Może mieć dobry strzał do tego transportera, ściąga z pleców rurę hiszpańskiego granatnika, zdejmuje zaślepki. Na nasze szczęście przed zakrętem w pojedynek z BTR-em wdają się jacyś w gorącej wodzie kąpani i załoga nic już nie widzi oprócz nich. Niestety, pewnie dla kilku naszych to była ostatnia walka, te osiemdziesiątki dwójki mają niezłe układy celownicze, a dla działka trzydziestomilimetrowego wszystko jedno, czy trafisz rozpryskowym bezpośrednio w cel, czy dwa metry obok, efekt jest ten sam.

Dla nas to była jednak szansa i Kazio ją perfekcyjnie wykorzystał. Poczekał, aż w ferworze walki załoga ustawi wóz trochę na skos, wycelował i… bum. Na polowaniu byłby to strzał prosto w komorę. BTR stanął i zadymił, ale desant w całości nie zginął. Wyskoczyli z wozu z mocnym postanowieniem przywiezienia naszych skalpów. Ale czekałem tylko na to z palcem na spuście, Przemek z jakimiś jajami, chyba granatami obronnymi, i kiedy zaczęli strzelać, po prostu długimi seriami przydusiłem ich do transportera. Na chwilę, bo za moment i oni mogli wyciągnąć granaty i sytuacja zrobiłaby się nieprzyjemna, kiedy naraz zobaczyłem, że Przemek ustawia się jak w kręgielni na zawodach i rzuca tym granatem jak kulą. Udało mu się wtoczył dwa, jeden po drugim pod BTR-a i zaraz rozległy się dwa wybuchy, inne niż tych hiszpańskich alhambr. Nie wiem, co to było, ale w każdym razie trafił, teraz odzywają się z tamtej strony tylko dwa karabinki, a to już nie jest takie zagrożenie.

– Stare F-1. – Przemek uśmiecha się pełną gębą. – Granat stary, ale przebrany, zapalnik nowy i działa.

Nagle słyszymy z góry zwielokrotniony grzmot i posiekane na kawałki nagrobki wylatują w powietrze.

– Kurwa, śmigłowce! – wrzeszczy Przemek.

Są dwa wielkie, to chyba Mi-24, ale Przemek krzyczy, że jeden to Mi-35 i dwa inne, a znowu Przemek, że to Ka-52. Wszystko jedno, są stanowczo za blisko i chyba wiedzą, gdzie jesteśmy. Nie ma co, trzeba się zmywać przez płonący kościół, na tle płomieni nas nie zobaczą. Nagle zza chałupy, sto metrów dalej wylatują ogniste świetliki i wchodzą równo w najbliższy śmigłowiec po lewej, Mi-35. Idą po całym kadłubie od kabiny do ogona. Ten nagle się zatacza, bucha płomień i niesterowany wali się po ruskiej stronie wsi. Nie mamy czasu świętować zwycięstwa, a i czas tych artylerzystów też się skończył. Z nieba spada coś jak meteor, wali w miejsce, skąd wybiegły te świetliki, potężny wybuch – paliwo? Ktokolwiek tam był, już go nie ma. „Wieczne odpoczywanie…” – mamroczę, bo wiem, że nikt żywy z tego nie wyszedł. A właściwie co to było?

– Cholera, samoloty, szturmowce! – krzyczy Przemek.

No to po ptakach. Śmigłowce i szturmowce to nas załatwią na amen.

Nie ma się co zastanawiać, ostatnia chwila do odskoku. Zrywamy się, biegniemy i naraz świat wokół nas eksploduje. Wypatrzył nas ten skurwysyn ze śmigłowca, widzi nas! No gorzej być nie może. Lądujemy w jakimś nieporadnym skoku w rowie niedaleko cmentarza, odwracamy się, licząc, że się odczepił, tyle celów ma w okolicy. Kurwa, nie! Zawraca i idzie na nas! Trudno, tanio skóry nie sprzedamy. Zdejmuję RPK, przeładowuję, opieram o resztki jakiegoś drzewa. Żeby go trafić, muszę wstać, a dokładniej rzecz biorąc, klęknąć przynajmniej na jedno kolano. To mi nawet odpowiada, nie będę ginął jak żaba w błocie. Idzie powoli, widocznie się przymierza, strzelam, trafiam, widzę błysk w okolicy jego wirnika, ale nic mu prawdopodobnie nie zrobię. To latający czołg, dla niego moja amunicja to tyle co nic. Jednak może jeszcze ten raz będę miał farta?

Wtedy doświadczam drugi raz tego, co już raz przeżyłem. Czas stanął. Mój zegarek wskazuje dwudziestą trzecią pięćdziesiąt pięć. Dobry zegarek, nakręcany, po dziadku. Chodzi idealnie, jeśli się go nakręci na noc, i zawsze o tym pamiętam. Złoty szwajcarski atlantic. Ale teraz wskazówka stoi, nawet sekundnik nie porusza się po tarczy. Jest mi dziwnie. Palec jest zgięty na spuście, jakby bez mojego udziału, nie czuję go. Widzę kreski pocisków z mojego RPK uderzające w Ka-52. Ale i one są nieruchome. Wszystko wygląda jak na jakiejś fotografii. Widzę teraz siebie strzelającego i kolegów, ich zastygłe twarze. Boją się… i ten strzelający ja też się boi. Tymczasem sam jestem tylko zmęczony, ale jest we mnie taki nieruchomy spokój. Może już umarłem?

Wuuuch… Bang! Z góry spada jakiś pocisk, trafia ruski śmigłowiec. Czas nagle rusza, Ka-52 niemal rozpada się na dwie połowy, to, co go trafiło, musiało być solidne. Zatacza się wokół własnej osi i spada jak kamień na ich pozycje w Juszczynie. Żyjemy, nie zabili nas. Śmiejemy się histerycznie, klepiemy po plecach i nagle niebo rozbłyska jeszcze czymś poza błyskawicami. Teraz walka toczy się i tam. Nagle zlatuje ogromna płonąca masa, jak wielki grot strzały z małymi skrzydełkami z przodu, wali się niesterowna, przecina jak kometa niebo i spada idealnie na stanowiska ruskiej artylerii na wzgórzu. Potężne wybuchy… jeden…. dwa… trzy.

– Su-34 zestrzelony, zestrzelony! – cieszy się jak dziecko Przemek.

Ale dla nas to ostatnia chwila, musimy wiać, znaleźć jakąś amunicję i może cokolwiek oprócz niej. Pilnuję Kazia i Przemka, minują chytrze kawałek drogi, teraz nawet czołg miałby spory kłopot, gdyby się na to nadział.

Dalej? Nie po kolei, co było po kolei, nie pamiętam. Dalej jest dom, a raczej to, co z niego zostało. Jestem sam. Gdzie są chłopcy – nie wiem. Byli jeszcze chwilę temu po przeciwnej stronie drogi, a teraz jestem w okopie czy raczej w dziurze w ziemi tylko z żołnierzem z mojego plutonu, facetem, który nazywa się Tomek. Ma rurę RPG-29 na plecach i mówi: „No to, młody, zapolujemy na czołgi”.

Nic nie odpowiadam.

Rzeczywiście, z dala wyrasta ciemna masa, coraz większa, jesteśmy na górce, czołg jedzie z dołu, więc powoli wyłania się lufa, strop wieży. Wygląda na T-80 albo T-80UD, za chwilę będzie widać. Jedzie powoli, ostrożnie, ma pod górę. Tomek powoli się podnosi, zaczepia rurę RPG-29 o rozrośnięte krzaki, nie będzie go widać, zdejmuje zaślepki, ale czeka. Teraz nachyla się, żeby przymierzyć, do celownika.

Zwala się na ziemię. Ma dziurę w środku czoła.

Snajper.

Przez chwilę czuję paraliżujący strach, potem cholerny gniew. Wystarczy ruch głową, żeby wiedzieć, skąd mniej więcej strzelano. I wtedy pomaga mi… Nie wiem… przypadek? Pan Bóg? Piorun rozświetla okolicę. Nieco poniżej kępa drzew i gałęzie zbyt splątane, jakby coś dodano. Jeśli tak, to… przymierzyłem z RPK, trochę oślepiony przez ten piorun. Pomyślałem sobie, że jeśli ten snajper siedzi gdzie indziej, to właśnie pokażę mu, gdzie ma posłać następny pocisk, ale trudno. Ściągnąłem spust. Może trochę nerwowo, bo RPK podskoczył, ale dzięki temu moja seria pojechała po tych krzakach. Nie miałem nadziei, że trafię, o strzelaniach snajperskich z karabinu maszynowego w życiu nie słyszałem, ale jeśli ten gość tam był, to liczyłem, że przynajmniej na jakiś czas go unieruchomię. Z boku nagle odezwały się dwa AKMS-y i przymierzyły dokładnie w te same drzewa. Super, mam towarzystwo i jakąś tam ochronę.

Ale co robi czołg? Tu nieco zbaraniałem, bo załoga kompletnie tę strzelaninę zlekceważyła. Widać pod pancerzem, ze swoim celownikiem nocnym TO1-PO2T czuła się bezpieczna. A gdyby tak… Na pierwszy rzut oka wydawało się to niemożliwe. W tym momencie T-80UD lekko zakręcił i zorientowałem się, że minie mnie burtą w odległości mniejszej niż sto metrów. Syn wuja, ten, co pracował w Londynie, miał takie powiedzenie, irlandzkie podobno: „Kto nie spekuluje, ten nie akumuluje – jak mawiał „Świńskie Oko” O’Donnell”, więc postanowiłem pospekulować. Ostrożnie, ze względu na snajpera, który siedział gdzieś tam w ciemności, przestraszony albo i nie, podniosłem się, lekko przykucnąłem i ściągnąłem rurę RPG-29 z drzewa. Był na oko cały, celownik też, tylko zaślepki zdjęte. Wsadziłem pas granatnika na ramię i powoli zacząłem się przesuwać w kierunku małego ziemnego wału i wykrotu, tak gdzieś ze dwadzieścia metrów, kucając, żeby nie zabłocić rury wyrzutni. Długie to było dwadzieścia metrów i kiedy już tam dotarłem, czułem się, jakbym przepłynął kanał La Manche. Na szczęście deszcz lał nadal i pioruny błyskały. Oparłem rurę granatnika o ten mały wał i przyłożyłem oko do celownika. Nocny to on nie był, powiększenie dwukrotne, ale na szczęście niedaleko. Jeszcze tylko zabezpieczenie… gdzie ono, do cholery, jest… a, tutaj… i czołg wchodzi mi w celownik. Przypominam sobie, co mówił instruktor, który doskonale znał granatniki ręczne, że pocisk po starcie trochę opada, więc żeby celować minimalnie powyżej, więc przymierzam się do środkowej części kadłuba, poniżej wieży, teraz rura trochę powyżej i spokojnie ściągam spust.

Jeśli o jakimś dźwięku można powiedzieć „świstohuk”, to właśnie był taki dźwięk. I zaraz duuum! O rany, trafiłem! T-80UD stoi, dymi, zaczyna się palić. Coś tam się kotłuje przy podwoziu, strzelam, ale bez przekonania. Naraz mam na plecach Kazia i Przemka, którzy traktują mnie, jakbym był Robertem Lewandowskim, co strzelił bramkę decydującą o awansie naszej reprezentacji.

– Król polowania! – wrzeszczał Przemek. – Ubiłeś słonia!

– Dałeś czadu! – wtórował mu Kazio. – Pogromca czołgów!

– Gdzieście byli? – spytałem nieco zdezorientowany.

– Tu, z pięćdziesiąt metrów dalej, w krzakach. Widzieliśmy, że ten pierdolony snajper kropnął gościa, który był z tobą w okopie, i chcieliśmy na niego zapolować, ale ty go zobaczyłeś pierwszy i jak zacząłeś strzelać, to się przyłączyliśmy – wyjaśnił Kazio.

– Tak nie do końca widziałem, wydawało mi się, że coś widzę, nie jestem pewny, ale na wszelki wypadek strzelałem – powiedziałem.

– Wszystko jedno, jakoś się nie odzywa. Martwy czy przestraszony, jeden pies. – Przemek wzruszył ramionami.

– Trzeba zapamiętać to miejsce – powiedział Kazio. Prawda, Tomek, jego broń, czołg… Rozejrzeliśmy się wokół, podnieśliśmy ostrożnie, bo w końcu… ale snajper milczał.

– Chodźmy – ponaglił Przemek.

Teraz będzie najdziwniejsze. Przebiegamy skuleni przy murku cmentarza, co to właśnie przestał istnieć. Musimy uważać, wszędzie są już ruscy. Mamy amunicję i miny, jest też kilka granatów. Skracamy sobie drogę, żeby wesprzeć moździerzystów, którzy, jak mogą, utrudniają życie piechocie z BWP. Nagle spod krzaka pod cmentarnym murem słyszmy jęk, ale taki, że włosy się na głowie jeżą.

– „Ubijtie” – mówi leżący pod krzakiem ranny. Ruski? Tak, ruski i jak podchodzimy bliżej, okazuje się, że oficer. Kazio mówi, że major.

– No nie, kurwa, wróg czy nie, ale w życiu bym nie strzelił do rannego! – mówi z niesmakiem Przemek.

– Zostawić też nie można, bo to jest tak, jakby się go zastrzeliło. Pomóc trzeba, chociaż wróg – dodaję.

– Słusznie, Jezus by powiedział, że trzeba – popiera mnie Kazio, aż jesteśmy obaj zdziwieni.

Pochylam się nad nim, drgnął przestraszony, ale uspokoił się i chyba mocno zdziwił, kiedy zobaczył, że rozdzieram pakiet pierwszej pomocy. Mam za sobą kurs sanitarny, ale tu nawet wielkiej znajomości rzeczy nie trzeba, dostał dwa pociski, jeden od dołu złamał mu żebro albo dwa, ale poszedł bokiem, drugi od góry trafił w płuco, ale facet będzie żyć. To znaczy teraz będzie żyć, bo inaczej by się wykrwawił.

– Kaziu, powiedz temu facetowi, że dostał w płuco, ale przeżyje, dla mnie rosyjski to obcy język – mówię do Kazia, on nachyla się i powtarza.

– Major, poczemu wy w Polszu priszli. Poczemu wy naczali wajnu? – dodaje nagle.

Nie słyszę odpowiedzi, ranny ją szepcze, Kazio nachyla się nad nim, żeby lepiej usłyszeć.

– Obołgała was propaganda – odpowiada mocno. – Nikakich Poljakow pri tom nie było, nie było nikokowo perewrota polskich faszistow. Polskije faszisty pouczali diengi ot Federalnoj Służby Biezopastnosti Rossijskoj Federacii i rabotali dla Rossiji.

– Kaziu, spytaj, jak może wezwać swoich. Mimo wszystko nie powinien leżeć długo pod tym krzakiem – mówię, kończąc opatrunek.

Okazuje się, że gość poza rozbitym pociskiem osobistym radiem ma też coś jakby małą indywidualną flarę. Sam nie może tego wyjąć, dajemy mu ją do ręki i spieprzamy, bo nie uśmiecha nam się dostać do niewoli. Nagle oficer podnosi się na ręce i krzyczy:

– Spasiba! Ja was najdu!

– Co ci ten major powiedział, Kaziu? – pytamy zaciekawieni, kiedy po dłuższym biegu i czołganiu zakosami dotarliśmy w końcu do pozycji moździerzystów i złapaliśmy chwilę oddechu w wykrocie pod sosną.

– Że to my zaczęliśmy. Tak im powiedzieli, znaczy propaganda. Napadaliśmy podobno na Rosjan, były ataki, nie czuli się bezpieczni i szykowany był faszystowski przewrót. Bojówki faszystów opanowały ulice, napadały i biły bez wyboru: czarnych, żółtych, a zwłaszcza zasadzały się na Rosjan i w ogóle prawosławnych. No i oni weszli, żeby temu zapobiec i po prostu z bratnią pomocą, rozumiecie? – powiedział mocno zniesmaczony Kazio.

– Uff! – mruknął Przemek. – Najgorsze, że to nie jest do końca kłamstwo, rzeczywiście płaskoczoli i elementy naziolskie wyjątkowo się u nas rozpowszechniły.

– Właśnie – dopowiedziałem – i tak naprawdę to nikt ich nie chciał wziąć za pysk.

– Tak, a pamiętacie te wiadomości Radia Sputnik? Pewnie większość z nich brała już wtedy kasę od rosyjskiego wywiadu i była na ich żołdzie. Może mieli właśnie doprowadzić do takiej sytuacji? W każdym razie powiedziałem mu wprost: wasza propaganda was oszukała, Polacy nie bili Rosjan, a co do polskich faszystów, to oni brali kasę od FSB – streścił Kazio.

– No i dobrze. A na koniec on powiedział, że nas odnajdzie, tak? I podziękował? – spytałem.

– Dobrze zrozumiałeś – potwierdził.

– No, to się nam może przydać. Powiedzmy, jeśli nas złapią… za wstawiennictwem rosyjskiego majora zamiast czapy dostaniemy piętnaście lat rąbania tajgi. Czysty zysk. Rąbanie tajgi można przeżyć, kuli w łeb raczej nie – wywodził Przemek.

– Ja bym się tak nie cieszył – mówię. – Po rąbaniu tajgi zwykle bywało zesłanie, czyli do domu i tak się nie wracało.

– Ale przynajmniej można było przeżyć, a to już coś – wzdycha Kazio.

Jakby na zaprzeczenie nieopodal walnęła salwa artylerii. Osunęliśmy się na dno okopu.

– Najpierw trzeba tu przeżyć. A rosyjska artyleria ma na ten temat swoje zdanie – mruknął Przemek.

– Jak powiedziałeś? – odwracam się zaciekawiony.

– Że najpierw trzeba przeżyć – powtarza Przemek.

– Nie, nie, potem – precyzuję.

– Że rosyjska artyleria… – odtwarza.

– Właśnie, rosyjska… – pokiwałem głową.

– No to co z tego, że rosyjska? – pyta Kazio.

– Nie rozumiecie? – jestem mocno zdziwiony. – Wszyscy mówią i my mówiliśmy: „ruska”, „ruski”, „ruskie”. Teraz nagle zaczynamy mówić „rosyjska” i nawet się temu nie dziwimy, odbieramy to normalnie.

– Faktycznie – zdziwił się Przemek.

Zapadło milczenie.

– Rysiek… – zaczął Przemek.

– No? Chcesz powiedzieć, że wiesz dlaczego? – zapytałem.

– No chyba tak. To po tym majorze, nie? – odpowiedział z wahaniem.

– Tak mi się coś zdaje – przytaknąłem.

– Bo chociaż wróg, to jakiś szacunek się należy – podsumował Kazio.

– Celnie – skomentowałem – i prawdziwie.

Odtąd używaliśmy form „rosyjski” i „Rosjanin” i ja też ich będę teraz używał. Zresztą cały czas, panie majorze, tak mówię. Szacunek dla wroga, jeśli nie jest mordercą, jest szacunkiem dla samego siebie.

Odpoczynek pod sosną długo nie trwał, dostajemy nowe rozkazy, mamy teraz być w pogotowiu na stanowiskach artylerii. Polecieliśmy tam i przy okazji spotkaliśmy Serge’a i Czarka. Okazuje się, że byli pod Juszczynką razem z 1 Batalionem zmechu i to im ocaliło głowy kaziowe tenisowe bombardowanie granatami. Dziękują, ale kiedy opowiadamy, co to było, nie chcą uwierzyć. Odpuszczają, kiedy Kazio proponuje, że przy najbliższej okazji numer powtórzy, tym razem przy nich. Normalne, ja też bym odpuścił.

Deszcz nadal leje, po prostu przestaliśmy to zauważać, nasiąknęliśmy jak gąbki, w butach mamy dwie wanny. Broń na szczęście nie zawilgnie, ale przy strzelaniu unosi się z niej para, pewnie deszcz spowodował, że temperatura spadła. Burza osłabła, choć gdyby to było przed wojną w Liwie i tak bym powiedział, że jest potężna.

Oczywiście przegrywamy bitwę o Juszczynę i oddajemy miejscowość, ale trochę na swoich warunkach. Zmusiliśmy Rosjan do walki praktycznie o każdy dom, mimo ich cholernej, druzgocącej przewagi. A przy takich działaniach i oni ponoszą straty. Przemek mówi, że pewnie tak się czuł Wehrmacht w 1944 roku w trakcie wielkiego lania, jakie zafundowali mu Rosjanie.

– I Finowie w czerwcu roku 1944 – dodaje Kazio. Przemek przytakuje. To ostatnie niezupełnie rozumiem, będę się musiał dopytać w wolnej chwili.

Teraz jesteśmy u artylerzystów.

Noc jakby się przełamuje, już niedaleko do dnia, zresztą o tej porze roku jest już całkiem jasno. Artyleria to goździki, dany, langusty i kraby. Tych nie widzimy, mają stanowiska dalej, widzimy tylko moździerze. A nasze moździerze to owszem sto dwadzieścia milimetrów i dziewięćdziesiąt osiem milimetrów ciągnione, ale poza tym są także i studwudziestomilimetrowe raki. Są i stare, osiemdziesięciodwumilimetrowe Śląskiej OT. No i jest jakiś radar artyleryjski, system obserwacji do walki nocnej osadzony w elektrooptycznej głowicy – wszystko to pomieszczone na transporterze dowodzenia artyleryjskiego.

Dowiedzieliśmy się od pewnego porucznika artylerii, że wtedy na Urobku Morawskim bardzo im pomogliśmy; właściwie to pomógł Przemek.

– Ten wasz kumpel, Sieniawski, bardzo dobrze przykrył nasz radar. Rosjanie cały czas prowadzili nasłuch i zaczęli myśleć, że mamy po prostu dobrego obserwatora artyleryjskiego. Szukali więc jego, nie radaru. Między innymi dlatego wypisali wniosek na Krzyż Walecznych, bo Sieniawski ryzykował własną skórą, w porządku gość – powiedział z pewnym podziwem. Na szczęście Przemka nie było w zasięgu głosu, a my z Kaziem złożyliśmy sobie solenną przysięgę, że mu tego nie powiemy i gdyby do czegoś doszło, po prostu będziemy udawać, że o niczym nie wiemy. Przemek był taki dumny z tej nocnej akcji artyleryjskiej…

Jasne, że Rosjanie są silniejsi i narzucają swoje warunki, więc cała wojna artyleryjska polega na tym, że najpierw radar i cała elektronika namierza się na rosyjskie pozycje – w powietrzu jest też jakiś nasz dron, może nawet dwa, takie cichobieżne, z silnikami elektrycznymi – i nasi szybko oddają jedna po drugiej trzy, cztery salwy. Moździerze zamontowano na samochodach, takie ciągnione to one nie są i dzięki temu cała kombinacja się udaje, bo natychmiast po tych trzech, czterech salwach cała moździerzowa artyleria zmienia stanowisko. Podobnie zresztą jak ta samobieżna. O dwieście metrów, pół kilometra, kilometr. Niby bezplanowo, ale już po drugim razie orientuję się, że stanowiska są dobrze wybrane. My sami mamy tutaj fuchę – pilnować, żeby nie zjawiły się czołgi, BWP czy KTO. A że artylerii u artylerzystów nie brakuje, dostaliśmy każdy po jednym granatniku: RPG-29 i dwa AT4, żeby w razie czego je powstrzymać, jeśli już się pojawią.

Jednak problem, jaki się szybko ujawnia, to nie jakieś siły zmechanizowane czy pancerne. To rosyjska artyleria i samoloty. Rosjanie bowiem zdenerwowali się w końcu artylerią i moździerzami – pewnie po tym, jak im się kilka razy przespacerowały po stanowiskach – i postanowili zrobić z tym koniec. Usłyszeliśmy znajome wredne brzęczenie.

Do majora, naszego dowódcy z Siedemnastego podszedł utykający kapitan z naszywką przeciwlotników z Zielonej Góry.

– Granaty-4 rosyjskiej artylerii, nie przejmujcie się, zaraz zdejmiemy frajerów – powiedział.

– A ci wezwą samoloty i nawet jeśli jakiegoś strącicie, to reszta was załatwi, a potem dobiorą się do dupy nam i artylerii… – Kręci głową nieprzekonany major. – Tu trzeba inteligentnie, z pomysłem, udać słabszego, niż się jest.

Szef moździerzystów i major z 23 Artylerii podeszli do naszego wodza.

– Co robimy? – spytał ten drugi. – Zaraz będą nas mieli jak na talerzu.

– Na talerzu? To jest myśl! – powiedział nasz wódz trochę nieprzytomnie, nagle spojrzał na mnie i zawołał: – Nowak!

– Melduje się… – zacząłem.

Machnął ręką, jakby odganiał się od much.

– Dobra, dobra… czas to pieniądz. Podobno umiesz jeździć wszystkim, co ma koła – upewnił się.

– Jasne, panie majorze, tylko co to ma być? – zapytałem zdziwiony.

– A to – powiedział krótko, pokazując na bok.

Popatrzyłem za nim i przyznaję – zatkało mnie. To był tarpan. Co prawda model 239D, czyli z dieslem, ale tak z początku lat dziewięćdziesiątych. Pomalowali go zielonym matem… Jak on w ogóle chodzi?

– Eeee, no, jasne, pojadę – wydukałem.

– OK. Weźmiesz tę puszkę sardynek, swoich dwóch przyjaciół, moździerz osiemdziesiąt dwa milimetry z załogą od waszych byłych kumpli z OT i pobawicie się z Rosjanami w chowanego. Chodzi o to, aby maksymalnie odciągnąć drony, artylerię i lotnictwo od naszych pozycji. Jasne?

– Tajest! – odpowiedzieliśmy chórem, bo chłopcy już przy mnie byli.

– Dobra. Poruczniku – powiedział do naszego byłego dowódcy – dajcie chłopakom jedną rurę i łebską obsługę. Mają słuchać tych trzech muszkieterów, bo głowy to oni mają na karkach. A wy – zwrócił się do nas – do wozu, biegusiem!

Jak się powiedziało A, to trzeba powiedzieć i B. Przyskoczyłem do wozu, obejrzałem dokładnie, o ile dokładnym obejrzeniem można nazwać przyjrzenie się wszystkiemu tak w dwie, trzy minuty i już zobaczyłem, że jacyś ludzie z OT ciągną moździerz jak psa na smyczy. Patrzę uważnie… ożeż ty, osiemdziesiąt dwa milimetry wz.43 z kółkami, waży tak z sześćdziesiąt kilo, będzie z nim zabawa, żeby go szybko wrzucić na pakę, chociaż jakieś szyny transportowe na tym tarpanie widziałem.

– Kaziu! – krzyczę. – Skombinuj szybko jakieś sznury, tylko mocne! Przemek, dopilnuj, żeby pociski wzięli!

Kazio się zakrzątnął, sznury jakieś skombinował, Przemek obsługę moździerza pędzi… Już są przy wozie. Patrzę, a to Mariusz, Lolek i Grzesiek. Dobra, tym lepiej, oni się nie będą stawiać i nas posłuchają. Rozkładają burty, spuszczają szyny transportowe, dygują moździerz na górę bez rozkładania. Na szczęście prócz sznurów mamy pasy parciane z zaciskami, jakoś się go przymocuje. Stawiam chłopaków na pakę, Kazio pojedzie z nimi, ale naraz łapiemy się na tym, że jest ich trzech, a ten moździerz ma czterech ludzi załogi – gdzie więc jest czwarty?

– Jak żeście z tego moździerza strzelali? – pyta zdziwiony Kazio.

– No, myśmy rzeczywiście byli tylko od strzelania. Celowniczy był jeden na dwa moździerze – mówi niechętnie Mariusz.

– Ech, wiarusy, wiarusy… trzeba pokombinować – mówi Przemek i znika. Za chwilę wraca z niewielką walizką.

– Dostałem od moździerzystów. Taki, wiecie, nowy „Ojciec, prać” – śmieje się.

Gotowi jesteśmy w kilka minut, ale zostaje jeszcze najważniejsze, ściągnięcie uwagi Rosjan. Najłatwiej to zrobić w jeden sposób… Ruszamy szybko, ale odjeżdżamy tylko kilometr, stajemy pod rozłożysta topolą. Chłopcy patrzą na mnie zdziwieni.

– Chłopaki, zostańcie tutaj, ja spróbuję zanęcić rosyjskich przyjaciół – mówię, sprawdzając RPK. Nie odchodzę daleko, drzewo już wybrałem, niska, ale bardzo rosochata wierzba, w sam raz dla mnie. Ten granat lata w specyficzny sposób, jakby okręgami, trochę jak pszczoła, i już się zbliża. Mam ciemną sylwetkę na tle lekko jaśniejącego przed wschodem słońca nieba, bo leci nisko. Opieram RPK o gałęzie, zdaje się, że kilka pocisków mam smugowych, po prostu będzie musiał zauważyć, zwłaszcza jak mu strzelę przed samym dziobem. Mam nadzieję, że granaty nie przenoszą żadnych rakiet. Bo jak przenoszą, to leżę i kwiczę, zrobi ze mnie mokrą plamę. Palec sam zsuwa mi się ze spustu, ale myślę sobie: „Rysiek, dotąd miałeś szczęście, trudno, musisz zaryzykować jeszcze raz, czary pani Kowalczukowej ci pomogą”. Palec na spuście, muszę celować przed niego, lekko ściągam i… RPK trochę kopie, za luźno trzymany. „Głąbie, jednak się boisz” – strofuję siebie, ale w porządku, seria już poszła, jeszcze jedna i… A co to?

Pociski idealnie wchodzą w drona, idą od dziobu do tyłu, jakbym był strzelcem wyborowym. Gdybym specjalnie tak mierzył, nie da rady, gówno by z tego wyszło, a teraz… Granat się wali przez skrzydło w zagajnik jakieś pół kilometra przed nami. Jezus Maria, zestrzeliłem rosyjskiego drona! Druga myśl jest taka – no, teraz to już się do mnie przyczepią, nie ma bata! Rzeczywiście, lewym uchem wyłapuję, że coś głośno bzyczy. Drugi dron! I jest blisko, cholera wie, czy ten rakietami nie strzela. Łapię więc za RPK, biegnę do samochodu, chłopaki wiwatują, jakbym złoty medal na igrzyskach zdobył.

– Trzymać się, ruszamy! – Siadam za kółko i daję po garach. Dobra, to określenie mocno na wyrost, bo chociaż tarpan w dobrym stanie przejedzie praktycznie wszędzie, to rusza się jak ołowiany klocek. Przemek siedzi koło mnie w kabinie z celownikiem na kolanach, Kazio z chłopakami z OT i moździerzem na pace.

– Wybrałeś miejsce?! – krzyczę do Przemka przez klekot diesla.

Kiwa głową, że tak, odkrzykuje: „Poprowadzę!” i rzeczywiście pokazuje: „Prosto tak czterysta metrów, w lewo… z dwieście, teraz w prawo, prawo i pod te drzewka”. Patrzę, wybrał świetnie, na skraju małego zagajnika, rosyjskie pozycje dobrze widać, bo stoimy na wzgórku, ale poniżej grzbietu, nie ma mowy, żeby nas zobaczyli. Krzyczy do Kazia, żeby wyładowywać rurę, Kazio pogania, umie chłopaków ustawić i moździerz szybko jest na ziemi. Przenoszą go przed drzewa, Przemek leci z celownikiem.

– Porobię wam za celowniczego, to taki prototypowy celownik do moździerza, sprzed kilku lat – mówi. Patrzą sceptycznie, ale on zakłada celownik na uchwyty i pasują, potem poziomują całą rurę, a Przemek patrzy w lunetkę. – Dziesięć mniej – mówi i Mariusz kręci śrubą. Przymierza się jeszcze raz.

– Ładuj!

Lolek wyciąga granat, wpuszcza do lufy.

– Ognia! – słychać i pocisk wylatuje. Potem Przemek nanosi jakąś poprawkę chyba istotną tylko dla niego.

– Ładuj! Ognia! – I tak trzy razy. Słyszymy cztery eksplozje, dość silne, po tej czwartej Kazio, który cały czas przypatrywał się rosyjskim stanowiskom przez artyleryjską lornetkę, krzyczy nagle: „Zwijamy się, koniec zabawy!”. Przemek odłącza celownik, jakby się paliło, chłopaki zabezpieczają moździerz, wszyscy łącznie ze mną biorą się do ciągnięcia i nagle… DUMP! DUMP! DUMP! DUMP!

Blisko było jak cholera. Już po drugiej eksplozji padliśmy w błocko, sporą część zagajnika szlag trafił, jesteśmy ślicznie udekorowani ziemią i gałęziami, a Grzesiek ssie skaleczoną kawałkiem drewna rękę. Ale jesteśmy cali i zwijamy się w tempie. Ładujemy rurę na tarpana i przypadamy z mapą. Kazio orientuje się szybko, bo jak się okazuje, Przemek to stanowisko z lornetką, nie z mapą wybierał.

– Jesteśmy tu – pokazuje wzgórek po lewej stronie Juszczyny. – Trochę poniżej naszej pozycji, a więc jesteśmy albo u Rosjan, albo na ziemi niczyjej. Teraz można byłoby pojechać tu. – Pokazuje część lasu jeszcze bardziej na południe. Wchodzimy jak mysz w pułapkę, ale co tam, inaczej się nie da. Z daleka słyszę drony, więc pakujemy się i zapuszczam silnik.

– Co to było, Kazik?! – krzyczy Przemek przez otwarte okienko.

– Dobry jesteś, nie widziałeś, gdzie strzelasz, ale trafiłeś idealnie między stojące na ulicy BWP i cztery czołgi. Nie wiem, w co trafiłeś, ale mocno wkurwiłeś czołgistów i to oni nam odpowiedzieli – śmieje się Kazio.

Ocaliło nas pewnie to, że w rowach, wykrotach i między drzewami jest wciąż ciemno, noc jeszcze nie ustąpiła. Nawet przez dobre celowniki czołgiści niewiele widzieli, a to nie noc, nocny sprzęt jest już nieprzydatny.

Dojeżdżamy do lasku. Roztasowujemy się biegiem w wykrocie pod drzewami, bo drony krążą blisko. Na wszelki wypadek wprowadzam Tarpana w krzaki. Silnik emituje sporo ciepła, więc marne to ukrycie, szczególnie jeśli Rosjanie mają na tych dronach sprzęt do obserwacji w podczerwieni. Marne, ale lepsze takie niż żadne.

Chłopcy szykują moździerz, stawiają tak, żeby miał dobre pole ostrzału z przodu, ale by nie było go widać. W ziemnym wale jest wyrwa. Idealne dla nas. Przemek już leci z celownikiem, nasadza go na kolumnę

– Cel: zgrupowanie pojazdów na drodze – mówi. Przynajmniej wiadomo, do czego będą strzelać.

– Ładuj! – podaje komendę, chyba nic nie będzie ustawiał.

– Ognia!

TUMP!

– Pięć do góry – mówi do Mariusza, ten kręci śrubą. Słyszymy teraz eksplozję pierwszego granatu, nikłą i jakby stłumioną. Nic z tego?

– Ładuj! Ognia!

TUMP!

TRAACH! Huk eksplozji jest donośny, nawet gołym okiem widać, że we wsi lecą w niebo jakieś szczątki, chłopcy solidnie w coś przygrzali. Tylko w co?

– Ładuj… Ognia!

TUMP!

Tej eksplozji nie usłyszeliśmy, bo nagle cały świat wokół nas zatrząsł się w posadach. Przytuliliśmy się do Matki Ziemi, bo spadły na nas pociski chyba wszystkich baterii, jakie Rosjanie mieli w Juszczynie i okolicy. Usłyszeliśmy też gwizd i wycie, a potem wielogłosowy huk i natarły na nas fale straszliwego gorąca. Grady? Uragany? Tornada?

Nie wiem, ile to trwało, ale ustało tak nagle, jak się zaczęło. Wstałem na trzęsących się nogach. Jestem cały, a reszta? Chłopaki podnoszą się z nietęgimi minami. Też są cali, ale najwyraźniej stracili ochotę na dalszą wojnę.

– Zabieramy się stąd – pogania Kazio. Słusznie, zanim zdążą się zorientować, że jednak żyjemy. Chłopaki rzucają się do moździerza, a ja wskakuję do tarpana. Przecież trzeba sprawdzić, czy będzie czym się zabrać. Na całe szczęście jakieś dziury są, ale tylko w burtach. Rozglądamy się. Chryste Panie, nie ma lasu! Z zagajnika została może połowa. Tyle że dalej był las, no, nie taki duży, ale jednak. Teraz to tylko poryta ziemia i coś płonie. Mamy cholerne szczęście, ale Kazio ma rację, im szybciej się stąd zabierzemy, tym lepiej.

Chłopcy to widzą, poganiają naszych moździerzystów z OT. Ładujemy wz.43 na pakę, odjeżdżamy powoli, żeby nie ściągnąć sobie na głowy drona. One tu są, słyszymy je blisko. Przemek ogląda mapę. Wjeżdżamy jeszcze głębiej w tę część Juszczyny, która jeszcze dwa dni temu była nasza, a teraz jest pod kontrolą Rosjan. Ale teraz nie mamy innego wyjścia.

Następną godzinę pamiętam jak przez mgłę. Zajeżdżaliśmy gdzieś, zwykle pod lasem, wstawiałem tarpana między drzewa albo w krzaki, chłopcy biegiem rozstawiali rurę, oddawaliśmy trzy albo cztery strzały, zanim Rosjanie zareagowali.

Raz się nie udało i padło właśnie na mnie. To było w takim wykrocie, w lasku. Lasek był wyżej, widzieliśmy kilka pojazdów na drodze i Przemek postanowił im nieco namieszać. Czy ustawił tak dobrze celownik, czy miał szczęście – dość, że już pierwszym trafił między dwa BTR-y, a drugim załadował jedyny przeciwpancerny, jaki mieliśmy, i trafił tego z przodu. Chyba w silnik, bo ten stanął i zadymił. Następne dwa posłaliśmy już szybko, prawie bez celowania, bo liczyliśmy się z reakcją Rosjan. I rzeczywiście – rosyjska artyleria ruszyła się cała. Jeśli to miał na myśli major, mówiąc o odwróceniu uwagi, to ani na jotę się nie pomylił. Nam zostało przytulić się w wykrocie do Matki Ziemi i modlić o jeszcze jeden dzień życia, podczas kiedy lasek i wzgórze za nim po prostu przestawało istnieć. Nagle świat zwalił mi się na głowę i zapadła ciemność, nie miałem nawet czasu pomyśleć: „O rany, to już?!”.

Ocknąłem się na ziemi, smród materiałów wybuchowych kręcił w nosie, nachylały się nade mną przerażone twarze.

– Rysiek, Rysiek! – wołał Przemek.

– Co jest? – spytałem. Słabo kontaktowałem i czułem, że niebo zwaliło mi się na głowę.

– Uff, jesteś cały – odrzekł Przemek. – Rusz ręką albo nogą.

Chciałem spytać „Po co?”, ale patrzyli na mnie z takim napięciem, że spróbowałem ruszyć i ręką, i nogą. Ulga, jaka się wtedy na ich twarzach pojawiła, spowodowała, że tym razem to ja zacząłem się bać.

– Co się stało? – spytałem.

– Dostałeś sporym kamulcem w hełm i padłeś jak ścięty – odpowiedział mi Kazio. – Myśleliśmy, że kiepsko z tobą – dodał już ciszej.

To, że kumplom tak zależało na mojej skórze, było przyjemne i mocno podniosło mnie na duchu. Postanowiłem więc pokazać, że co tam kamień, nic mi nie jest. Wstałem… i zwaliłem się jak worek na ziemię, tak kręciło mi się w głowie.

– Nie kozakuj, kurwa, boś nieźle oberwał! – zawołał przestraszony Mariusz.

W rezultacie musieliśmy odsiedzieć w dziurze w ziemi następne pół godziny. Dopiero potem byłem w stanie wstać i normalnie chodzić, nie zataczając się jak pijany marynarz. Hełm wytrzymał, ale guz, jak mi wyrósł z przodu czaszki, mocno przypominał śliwkę. No i do następnego punktu ogniowego tarpana prowadził Przemek, bo, jak powiedział: „Nie można po czymś takim jeszcze żądać, żebyś powoził”.

Teoretycznie nic mi się nie stało. Zawroty głowy były coraz słabsze, następnego dnia nie było po nich śladu. Owszem, głowa częściej mnie bolała, zwłaszcza przy starciach niżu z wyżem, ale innych skutków nie zauważyłem, poza tym, że w batalionie wymieniono mi hełm na nowy.

No i było coś jeszcze, o czym mówię z wahaniem. To właśnie po tym wypadku czy też zranieniu po pewnym czasie pojawiła się u mnie ta dziwna umiejętność przewidywania, takie „trzecie oko”. Mogę jakby zajrzeć w przyszłość człowieka, zobaczyć sytuację, która kiedyś się wydarzy, a co najciekawsze, wiem, że tak będzie. Niech mnie pan nie pyta, skąd to wiem, ale wiem. Co dziwniejsze, jeśli zaczynam mówić o tym, co widziałem, to tak, jakbym nie mówił tego ja, ale jakby robił to ktoś inny. To nie jest dar, to brzemię. Prosiłem już Pana Boga, żeby je zabrał. Ale nie zrobił tego – widać to krzyż, który muszę nieść. Może to dar dla innych ludzi bo, jeśli mam tę umiejętność i jeśli coś widzę, to staram się pomóc lub ostrzec przed tym, co chcą zrobić, żeby ocalić przed złem.

Ale odbiegliśmy od tematu, a chciałbym skończyć opowieść o naszej moździerzowej akcji dywersyjnej. Wyszukiwaliśmy stanowiska i ostrzeliwaliśmy Rosjan jeszcze kilka razy. W końcu zabrakło nam pocisków. Chyba całe szczęście, bo było już porządnie widno, a w takiej sytuacji drony załatwiłyby nas na amen. Wracaliśmy naokoło, po cichu, czasem na jedynce, laskami, zagajnikami, wykrotami, żeby nas nie zauważyli. Długa to była droga, często trzeba było stawać.

Przemek był dobrej myśli, mówił, że na pewno daliśmy Rosjanom popalić. Jego zdaniem ta eksplozja na naszym drugim stanowisku i ich gwałtowna reakcja to najlepszy dowód. Co do mnie – nie byłem pewien. Może wysadziliśmy im transporter amunicyjny, może polową wytwórnię bimbru. Ich reakcja świadczyłaby raczej, że był to bimber. Transportery amunicyjne łatwo zastąpić, bimber nie.

Tak naprawdę nie ponieśliśmy strat, ale i nie spowodowaliśmy większych szkód. Zajęliśmy Rosjan, bo drony szukały głównie nas, a nasza artyleria jeszcze mogła oddać kilka celnych salw i spokojnie się wycofać. To był nasz główny sukces – według mnie i Kazia – bo Przemek i moździerzyści byli optymistami. Tak w sumie zakończyła się wielka bitwa o Juszczynę.

WIZYTA DZIESIĄTA

Pyta pan, majorze, co było dalej? Dalej jest ranek, siedzimy na skarpie, pozycja na samej północy Juszczyny, blisko sztabu. Już nie pada, widać słońce, zaczyna się tworzyć tęcza. Rosjanie milczą, tylko od czasu do czasu wali moździerz, sto dwudziestkapiątka czołgu, strzela jakieś działko BTR-a, broń maszynowa. W porównaniu z nocną bitwą jest cisza. Jeśli zaatakują, to nie teraz. Siedzimy, moro częściowo podeschły, bo w tarpanie włączyłem dmuchawę, a potem staliśmy chwilę i daliśmy się dosuszyć Kaziowi i moździerzystom.

Żyjemy i to jest najważniejsze. Zza ruin chałup wyjeżdża biały nissan patrol, ma wielkie czerwone logo CNN. No proszę, dziennikarze na froncie. Po raz pierwszy. Hamuje prawie przy nas, wyskakuje z niego najpierw potężny facet wyglądający na komandosa, ale dźwiga kamerę. Potem wysiada kobieta koło pięćdziesiątki, ubrana w polówkę z kamizelką kuloodporną, ale raczej typu nie do walki, tylko na pokaz. Podchodzą do nas, wstajemy, mimo zmęczenia dobre wychowanie obowiązuje.

– Christiane Amanpour, CNN Headline News – przedstawia się. Wyraźnie chce zadać jakieś pytanie, kamerzysta zaczyna filmować. I chyba to filmowanie powoduje u mnie przekorny odlot.

– Bad luck, Mrs. Amanpour, bad luck – kręcę nieco przesadnie głową, trochę jak George Clooney w swoich filmach. – No war is here, today.

Robi wielkie oczy, spogląda na mnie, Przemka i Kazia. Potem powoli odchodzi do naszych oficerów, o czymś z nimi rozmawia, może o mnie, a raczej o nas? Chłopcy patrzą na mnie, z trudem tłumią śmiech.

Wyszedłem na tym wywiadzie, być może ostatnim takim w swoim życiu, jak Zabłocki na mydle. Przez cały rok CNN dawała mnie jako taki dżingiel, zapowiedź newsów. Musiałem oglądać swoją chudą gębę, oczy jak dwie świece i moro wyglądające tak, jakbym ćwiczył zapasy w błocie. Potem na szczęście znaleźli coś innego i zniknąłem z wizji.

Siedzimy dalej, Kazio gdzieś zniknął, podchodzi do nas dowódca rozpoznania.

– No, dobrze się sprawiliście – mówi – a Rosjanie odchodzą.

– Wycofują się? – robimy wielkie oczy.

– Odchodzą – odpowiada. – Pewnie chcą ominąć Juszczynę, ale nie idą na Żywiec, tylko jakby na Wadowice. Może pójdą na Olkusz i Częstochowę? W każdym razie mamy czas, żeby się pozbierać, was trzech bierze sztab, wieczorem wracacie na kompanię.

– Tajest – odpowiadamy

Wielka nowina. Ciekawe, o co chodzi z tym sztabem, w każdym razie trzeba się zameldować. Zbieramy się i naraz objawia się Kazio.

– Coś nas ominęło – zaczyna.

– Co? – pytam.

– Coś fajnego. Trochę natłukliśmy tych czołgów i BWP, no i KTO. Ale generał mówi, że porażony to nie zniszczony. Krótko mówiąc, gdy tu jechaliśmy z naszą rurą, to z kompanii rozpoznania, saperów i ochotników został wyznaczony taki Demolition Squad, jak w grze komputerowej. Mają podzielić się na grupki, przeniknąć do tych uszkodzonych wozów i je wykończyć. Fugasami, minami, granatami, czym tam się da. A pozbierać, co można, z broni i oporządzenia po zabitych Rosjanach.

– Kurczę, faktycznie szkoda. – Przemkowi zaświeciły się oczy. – Może by się jeszcze dało…

– Nie licz na to. – Kazio wzruszył ramionami. – Kwadrans temu wyruszył ostatni oddział.

Zrobiło nam się szkoda. Fakt, robota jak dla nas. Ale mówi się trudno… wojna jest.

– Rosjanie idą na Wadowice, wiecie? – kontynuował Kazio.

– Wiemy, a czy naprawdę na Wadowice, tego nikt nie wie. Porucznik mówił, że podobno jesteśmy na dzisiejszy dzień w sztabie? – pytam.

– Aha. Jesteśmy dyżurnymi, bo innych nie ma. Nasza kompania rozpoznania ma dwudziestu zabitych i chyba dwunastu rannych. Cała Siedemnasta straciła osiemdziesięciu ludzi, rannych jest pewnie około setki, ale ciężko niewielu. Artyleria ma straty, opelotka ma straty, komandosi stracili podobno piętnastu, ale do końca nie wiadomo ilu. Za to z naszej byłej Brygady Śląskiej mało co zostało – mówi Kazio.

– Jak to mało? – wytrzeszczamy oczy.

– Ano tak: było pięćset dwadzieścia osób. Setkę odesłano do Żywca, gdzie mieli siedzieć i bronić razem z Samodzielnym Batalionem Rozpoznania, czyli tym, co zostało z pułków rozpoznawczych, i 22 piechoty górskiej z Kłodzka, resztkami 14 jarosławskiego artylerii i 21 Dywizjonu opelotki. Zostało czterysta dwadzieścia osób. Wiecie, ile jest teraz? Pięćdziesiąt – mówi powoli Kazio.

– Może większość to ranni – nie mogę zrozumieć.

– Nie, z tych pięćdziesięciu mało który nie jest ranny, większość to ranni ciężko, pewnie jeszcze kilku umrze. Zginęło na pewno trzysta czterdzieści osób. A jeszcze artyleria, opelotka, nasz Siedemnasty… Będzie z czterysta pięćdziesiąt – odpowiada.

Nie wiemy, co powiedzieć. Czterysta pięćdziesiąt zabitych osób… rzeź, nie bitwa. Rosjanie co prawda odchodzą, ale może chcą nas obejść? Bez ludzi się nie utrzymamy, a tych już nie ma.

– A straty Rosjan? Coś wiadomo? – pyta Przemek.

– Nic. Trochę sprzętu pancernego tośmy im zjarali – kręci głową Kazio.

Milczymy. Nie da się nic powiedzieć. Patrzymy po oficerach. Też wydają nam się poruszeni, obok dwie postacie po cywilnemu. Miejscowi? Nie wyglądają na rolników.

– Wiesz, kto to jest? – pytam Kazia. Ot tak, chcę przerwać to milczenie, które się robi cholernie ciężkie.

– Oni? – uśmiecha się. – To księża.

– Co? – Trudno nam z Przemkiem uwierzyć.

– Tak. Ten potężniejszy to pastor luterański ze Szczyrku, a ten krótko ostrzyżony to biskup katolicki z Krakowa, nazywa się Kot czy jakoś podobnie. Przyszli pomóc naszych pochować. Jutro rano, bo przecież nie wiadomo, co z Rosjanami – odpowiada.

– A, to ja już wiem, kim on jest – rozpogadza się Przemek. – Jeden z niewielu czerwonych beretów, którym można ufać – dopowiada.

– Pochować mówisz? – powtarzam. – Ciężka robota, jeśli tylu ich jest, ilu powiedziałeś, to pewnie wszyscy będą potrzebni. My też.

Zrozumieli, milkną.

– Fila i Pączek nie żyją – rzuca naraz Kazio.

– Jak to się stało? – pytam.

– Byli w tej swojej toyocie z działkiem, jak zaczął się nalot śmigłowców. Oni dostali tego Mi-35, co to widzieliśmy, jak spadał. Ale rozwalił ich Su-34, tego z kolei strącili nasi. Na polu leży podobno sześć wraków rosyjskich śmigłowców różnych typów i pięć wraków Su-34 i Su-27. No i dwa nasze MiG-i-29, te unowocześnione. Pilotów nie znaleźli, podobno same odłamki spadły z dużej wysokości – odpowiada – ale jest problem.

– To może być jeszcze jakiś problem? – pytam.

– Może. Pączek co prawda zostawił żonę i dziecko, ale jeszcze przed wojną udało mu się ich wysłać do Anglii, więc pewnie jakoś dadzą sobie radę. Ale, widzicie, Fila był Żydem z Warszawy, wierzącym i praktykującym, nazywał się Dawid Weintraub. Umiera Żyd, to trzeba nad grobem wygłosić specjalna modlitwę. Nazywa się kadisz. Najlepiej, żeby zrobił to inny Żyd. W wojsku żadnego nie ma. Podobno jest jeden człowiek, ale w Żywcu. Nazywa się Wróblewski i mniej więcej wiadomo, gdzie mieszka. Ale kto pojedzie do Żywca dla jednego człowieka, jak jest tylu zabitych? – mówi Kazio.

– Chodźmy na tę służbę – kiwa głową Przemek. – Rzeczywiście nic tu nie wymyślimy.

Idziemy, podchodzimy do oficerów przy sztabie, meldujemy się na służbie. Pułkownik macha ręką na to służbiste meldowanie, ma inne sprawy na głowie, jak zwykle zresztą.

– Panie pułkowniku – mówię i czuję, że po prostu muszę to zrobić – proszę o pozwolenie udania się do Żywca z dyżurnymi. W dwie godziny będziemy z powrotem. Chcemy znaleźć człowieka, tego Wróblewskiego, żeby pomodlił się za naszego kolegę Dawida.

Patrzy na mnie długo, nawet nie jest zdziwiony.

– Jedźcie – mówi nagle.

Bierzemy tarpana, chłopcy patrzą na mnie, mają oczy jak spodki.

– Co się tak gapicie? – wybucham. – Należy mu się. Zginął, ma prawo do pogrzebu. Jeśli coś jeszcze można dla niego zrobić, to trzeba to zrobić. Kurwa, trzeba i tyle.

– Fakt – kwituje Przemek.

Wyjeżdżamy, słyszymy za plecami huki. To nie artyleria, odgłos jest inny. Może to któryś Demolition Squad?

Do Żywca rzut kamieniem, właściwie już w nim jesteśmy. Kazio, jak się okazuje, ma adres.

– Kaziu, a to skąd? – pytam zdziwiony, bo od chwili, kiedy się zgłosiłem, że pojadę po Wróblewskiego, do wyjazdu, upłynął kwadrans, może mniej.

– Pamiętasz tego Antczaka? – odpowiada pytaniem. – On mi to dał.

– No to łatwizna. – Przemek jest uradowany. – Podjeżdżamy, powołujemy się na Antczaka, ładujemy gościa do bryki, my idziemy na tył.

– Otóż, Przemku, to nie jest żadna łatwizna – Kazio wchodzi mu w słowo. – Antczak mi też co nieco o nim opowiedział. Ten Wróblewski swoje przeżył, był dzieckiem z transportu, porzuconym na torach, ukrywała go polska rodzina, ale powiedzieli mu we właściwym czasie, że jest żydowskim dzieckiem. W sześćdziesiątym ósmym miał straszne problemy w Warszawie, gdzie mieszkał, krótko mówiąc, chcieli mu dać paszport w jedną stronę, tak że uciekł do Szczecina, ale i tam go w latach osiemdziesiątych ścignęli, bo był w opozycji. Co ciekawe, najpierw esbecja, potem w latach dziewięćdziesiątych byli koledzy zaczęli mu wypominać żydostwo, aż wyjechał do Żywca. A zawsze był takim wolnomyślicielem, nie należał do konserwatywnej synagogi. Teraz ma jakąś małą firmę handlu drewnem. Tu się zaszył i nie ma sensu na nikogo się powoływać: tak powiedział mi Antczak. Albo nas zaakceptuje, albo zostanie nam się zwijać.

– Cholera – przyznaję, to krótkie streszczenie życiorysu zrobiło na nas wrażenie. – Rzeczywiście, nieciekawa sprawa – mruknąłem. Zacząłem już wtedy przewidywać kłopoty.

Podjechaliśmy. Uliczka niewielkich domków, powiedzielibyśmy że willowa. Starszy człowiek grzebał w ziemi przy kwietniku na małym podjeździe. On?

– Przepraszam, czy pan Stanisław Wróblewski? – pytam ostrożnie.

Podnosi się, obrzuca nas wzrokiem. Niedobrze… na widok moro sztywnieje.

– Tak, słucham. Panowie w jakiej sprawie? – pyta oficjalnie, nic dziwnego, też byłbym oficjalny, gdyby pod furtką pytało o mnie trzech gości z bronią.

– Chodzi o sprawę prywatną… – zaczynam.

– Słucham. – Jest jeszcze sztywniejszy.

– Właściwie to kwestia religijna – może pomoże ten oficjalny ton. – Chodzi o pogrzeb.

– Panowie, mam firmę handlującą drewnem, ale nie zwracam uwagi na to, gdzie idą moje deski. Myślę, że w tej kwestii powinniście się zwrócić do stolarza i ewentualnie księdza – odbija.

– Chodzi o specjalny pogrzeb. – Podkreślam słowo „specjalny”.

– Czyli? – Ten człowiek jest już sztywny jak struna.

– Według obrządku mojżeszowego. Trzeba pomóc w pochowaniu naszego kolegi, który zginął wczoraj i był praktykującym Żydem – wyrzucam z siebie. Wiem, że robię błąd, ale zabrnąłem już tak daleko.

– Panowie macie zły adres, najbliższy rabin jest w Krakowie – pada chłodna odpowiedź. – Nie wiem, w czym mógłbym panom pomóc, do widzenia! – Odwraca się na pięcie i chce odejść.

– Kurwa, niech pan to powie Dawidowi Weintraubowi, lat 25, który poległ wczoraj w obronie tego kraju, miasta i pańskich zafajdanych desek. To właśnie jemu nie chce pan odmówić nad grobem kadiszu! – wybucha nagle Kazio.

Wróblewski się odwraca, twarz ma skurczoną. W życiu nie widziałem tak przestraszonego i wściekłego człowieka. Gdyby miał broń, pewnie zacząłby strzelać.

– Kurwa, co to za głupie dowcipy?! – krzyczy wysokim głosem. – Czego, kurwa, ode mnie chcecie?!

– Tego – mówi z naciskiem Przemek – żeby pan pojechał do Juszczyny i odmówił kadisz nad naszym kolegą, który jeszcze wczoraj z nami jadł, pił, śmiał się, a teraz poszedł… Gdzie on właściwie poszedł, panie Wróblewski?! – krzyczy.

Jezus Maria, pierwszy raz widzę Przemka w takim stanie.

– Do Szeolu. Albo od razu przed oblicze Tego, Którego Imię jest Święty i Błogosławiony, jeśli był sprawiedliwy – odpowiada Wróblewski i, rzecz dziwna, ten wybuch Przemka go uspokaja. – To był wasz przyjaciel? Dlatego tu przyjechaliście?

– Tak – mówię tylko, bo co tu tłumaczyć?

– Dobrze. Kiedy ten pogrzeb? – pyta.

– Jutro rano – odpowiada Kazio. – Pochowamy Dawida razem z jego przyjacielem, z którym był nierozłączny i tak mniej więcej czterystu pięćdziesięcioma innymi.

– Czterysta pięćdziesiąt ofiar? – Wróblewski nawet nie ukrywa szoku.

– Może być i więcej – kiwa głową Przemek. – Nie widział pan tej bitwy w Juszczynie?

– Widziałem, siedzieliśmy wszyscy całą noc na dachach, nawet tu, w Żywcu kilka bomb spadło, ale że aż tylu… Mój Boże… – powtarza. – Dobrze, jak do was dojechać? – pyta.

– Nie dojedzie pan – mówię. – Możemy panu zapewnić nocleg, jedzenie, wszystko, co trzeba. Wiemy tylko o Dawidzie, ale może wśród nas było więcej praktykujących Żydów – mówię otwarcie.

– Dobrze, wejdźcie, wezmę tylko kilka rzeczy. – Wpuszcza nas, tym razem jest już spokojny.

Wchodzimy, przy oknie starsza kobieta. Nie wiem czemu, ale przysiągłbym, że wszystko słyszała od początku. Kłaniamy się niezgrabnie, mówimy „Dzień dobry”. Odpowiada tak samo, ale jakby bezdźwięcznie.

– Jadziu – mówi Wróblewski – muszę pojechać z tymi panami… Wrócę jutro koło południa…

Kiwa głową, na znak zgody, jest spokojna, chyba nam wierzy. Wróblewski idzie w głąb mieszkania, ona za nim, coś tam szepczą i szykują. Stoimy w saloniku, nic nie mówiąc. Wraca chyba po dziesięciu minutach, żegnamy się znowu ceremonialnie.

Na pace siada Przemek, Wróblewski jest niewysoki i mieszczą się razem z Kaziem, który naraz mówi:

– Jest jeszcze coś dziwnego, mam podjechać do hurtownika materiałów i zapakować jakieś straszne ilości białego płótna, w dodatku są na to pieniądze z brygadowego zapasu S…

– Co to jest zapas S? – pytam zdziwiony.

– Waluta – odpowiada Przemek. – Euro lub dolary. Nie zauważyłeś, że za złote już nic nie kupisz?

– Ano tak, rzeczywiście – potwierdzam. – Ale po cholerę to płótno?

Wróblewski lekko się uśmiecha i – psiakrew – mam wrażenie, że on wie, po co to płótno, i ta wiedza jakoś dodaje mu odwagi. Ale nie śmiem zapytać.

Na szczęście wszystko idzie jak z płatka. Facet handlujący materiałami, kiedy się orientuje, czym mu chcemy zapłacić, sam pomaga załadować materiał na pakę tarpana. Bez przeszkód trafiamy do Juszczyny i roztasowujemy naszego gościa przy sztabie. Pokazujemy mu sztabową piwnicę, bo będzie musiał poczekać na generała. Jak na zamówienie, do sztabu akurat wchodzą biskup i pastor.

– To pan – mówi biskup. Widzę, że jest zdziwiony, a nawet uradowany. – To pan zaszył się w Żywcu… Tyle razy mówiłem, że wreszcie trzeba przerwać te pomówienia, że należy się panu nie tylko sprawiedliwość, ale także uznanie.

– Mówiłem księdzu biskupowi – kiwa głową pastor – że on tu jest. Staszku – zwraca się do Wróblewskiego – dobrze, że jesteś, pogadamy wreszcie, no i wiesz, jaka straszna robota nas czeka…

– Wiem – mówi Wróblewski. – Wiem. Ci chłopcy mi powiedzieli. – Patrzy na nas.

Wchodzi generał, widzę, że bardzo zmęczony, ale wita się z Wróblewskim, patrzy na nas i naraz się uśmiecha, lekko ściągając brwi. Uznanie? Nie mamy czasu się nad tym zastanowić, bo nagle do generała przepycha się przez oficerów jakaś starsza kobieta, trochę taka jak te porządne gospodynie od nas, z Liwu. Albo z tych wiosek w okolicy.

– Panie generale, to pan, słyszałam, tu dowodzi – zaczyna. – Trochę ludzi u nas naginęło i żadnej chałupy całej nie ma, ale ja z czym innym. Dowiedziałam się, że ci synkowie, co w nocy polegli, jutro mają być chowani. Ja rozumiem, wojna, ale tak nie można. Brudni przed Pana Boga mają pójść? Tacy jak zginęli w tym błocie, w tym deszczu? Obmyć ich trzeba, obrazek święty albo krzyżyk na ostatnią drogę dać. Jest nas kobiet trochę, to pomóc mogą.

– Matko – generał patrzy jej prosto w oczy – wierzę wam i mogę tylko powiedzieć „dziękuję”. Ale nie wiecie, co tak naprawdę chcecie zrobić. Dacie radę przygotować do pogrzebu czterystu pięćdziesięciu ludzi?

– Czterystu pięćdziesięciu?! – Aż się na nogach zachwiała. – Mój Boże… Mój Boże… Tylu młodych ta wojna…

– Młodych i starszych – mówi generał. – Najmłodszy miał siedemnaście, najstarszy pięćdziesiąt pięć lat.

– Tak nie można! – Odzyskała rezon. – Coś zrobić trzeba.

– Widzicie, matko, moi ludzie już kwaterę kopią na tamtej górce. Ksiądz biskup jest, pastor jest i lewita zamiast rabina, wszyscy będą mieć odpowiedni pochówek. Płótno kupiliśmy, bo nigdzie tylu trumien nie będzie, żeby dla wszystkich starczyło, więc niech choć całuny mają.

– Cholera, płótno! – popatrzyliśmy po sobie. I pomyślałem o Wróblewskim: wiedział, cholernik jeden, domyślił się i już potem był pewien, po tym płótnie był pewien, że nie kłamiemy!

– Ano dobrze – kobiecina skinęła głową. – To my szyć pomożemy i choć obrazek na drogę ostatnią damy.

Szczęściem nam jako dyżurnym grabarska robota nie przypadła, ale wiem, że prawie wszyscy kopali. Oficerowie także. Zresztą oficerów też sporo poległo. I piętnaście osób z samej Juszczyny, bo w dwa schrony trafiła rosyjska artyleria. Razem czterysta sześćdziesiąt pięć osób zabitych w dwa dni, a właściwie w dwie doby.

Cała nasza służba tego dnia polegała na lataniu „biegusiem” pomiędzy jednostkami. Odbyliśmy też bardzo pospieszne szkolenie na berylach. Nasz porucznik zdecydował, że skoro jesteśmy częścią kompanii rozpoznania, to i broń mamy mieć nie jak OT, ale jak cała 17 Brygada. Na szczęście beryl to dobra, prosta broń, bez żadnych udziwnień, więc nie mieliśmy problemów z jego opanowaniem.

Przez cały dzień Rosjanie ostrzeliwali nasze pozycje, ale bardziej żeby utrzymać nas z dala, niż żeby w coś lub kogoś trafić. Mieliśmy z tego ostrzału tylko jednego lekko rannego w rękę.

Pod wieczór wróciły patrole robiące demolkę. Nie do wszystkich czołgów się dostali, ale zniszczyli sporo uszkodzonych, nazbierali wyposażenia tyle, że każdy żołnierz się uginał, i dodatkowo założyli trochę min i fugasów, niech Rosjanie mają niespodziankę, gdyby chcieli pójść dalej.

Wieczorem siedliśmy przed namiotem; czułem się jak stuletni starzec i w głowie miałem po prostu watę. Kazio wyglądał jak zombie, Przemkowi też wiele nie brakowało.

– No to wyjmij te szlachetne trunki z Częstochowy – powiedział naraz Kazio. – Pora wypić za to, że uszliśmy z życiem.

– Nie ma już tamtych. – U Przemka zobaczyliśmy szelmowski uśmiech. – Ale jest coś lepszego.

– Jak to „lepszego”? – Nawet nie zdążyliśmy się zdenerwować.

– A tak to. Tadam! – powiedział z namaszczeniem, wyjmując drewnianą skrzynkę. Otworzył ją… były tam dwa P-83 Wanad. Jak te, które sam zawsze nosił. Z kaburami. Na dole leżały paczuszki amunicji.

– Widzicie – zaczął tłumaczyć – chcieliście broń, to ją macie. Zwłaszcza Rysiowi potrzebna. Rozmawiałem z niektórymi ludźmi, dali się przekonać. Powiedzmy, że te nasze załączniki były bardzo dobre.

– No to teraz trzeba będzie trochę z tego postrzelać – powiedział Kazio. – Dzięki, stary, choć przydałoby się jeszcze jakieś M1, bo konserwy się praktycznie skończyły, a też nie wiadomo, co przyjdzie nam jeszcze wymieniać. – Pokiwał głową.

Za radą Przemka postanowiliśmy nosić pistolety, jak on nosił, po amerykańsku za plecami. Resztę zostawiliśmy do następnego dnia. A! Oczywiście wypiliśmy trochę tej gorzałki, która została po gwardzistach Polskiej Armii Narodowej. Z ostatnim gulaszem angielskim na kolację.

Następnego dnia pogrzeb był wspaniały. Żadnych wielkich mów, żadnego patosu i kabotyństwa. Bo co powiedzieć o czterystu pięćdziesięciu osobach, które biły się i poległy… za co? Po prostu poszły, bo uznały to za swój obowiązek, i poległy, bo na wojnie się ginie. Nic więcej nie można powiedzieć. Rosjanie milczeli, jakby nigdy ich nie było, nie odezwali się nawet po trzykrotnej salwie nad czterema rzędami mogił.

Pastor i biskup stanęli i modlili się razem, a kiedy skończyli, wystąpił Wróblewski. Wzniósł ręce i zaczął zupełnie innym niż dotąd, silnym, pewnym głosem:

– Jitgadal wejitkadasz szemeh raba.

Pouczeni wcześniej powiedzieliśmy chórem:

– Amen.

– Bealema di wera chirutech. Wejamlich malchuteh bechajeichon uwejomeichon uwechajei dechol beit Jisrael baagala uwizman kariw.

To był kadisz za wszystkich poległych w Juszczynie. Razem z nimi został pochowany Dawid „Fila” Weintraub, lat dwadzieścia pięć, żołnierz 4 Zielonogórskiego Pułku Artylerii Przeciwlotniczej. Nie przysiągłbym, że na ostatnią drogę panie z Juszczyny nie dały mu świętego obrazka. Ale myślę, że Bóg, który w końcu jest ten sam dla wszystkich, o to się nie obraził.

WIZYTA JEDENASTA

Co się działo później? Mam mętlik w głowie, bo dużo… zaraz… ach tak. Potem wróciliśmy do sztabu i myśleliśmy, że przez kilka godzin będzie spokojne. Ale nie. Prawie zaraz zjawił się ten porucznik od desantowców. Z bardzo nieciekawymi nowinami.

– Panie generale, silny oddział, mniej więcej wzmocniona kompania, idzie w naszą stronę z rejonu Milówki. Wykryli go artylerzyści dronami, trochę przypadkiem. Nie utrzymuje łączności z żadnym rosyjskim związkiem taktycznym, działa samodzielnie. Wygląda, jakby szedł od Korbielowa, więc chyba to Rosjanie. Ale trochę dziwnie, bo bez żadnej trakcji mechanicznej, nic – zameldował.

– Wzmocniona kompania… ilu ludzi mniej więcej, panie poruczniku? – spytał spokojnie generał.

– Mniej więcej stu pięćdziesięciu, jeśli rozpoznanie się nie myli – odrzekł porucznik. – Tak na moje oko to jednak nie Rosjanie, ale raczej Polska Armia Narodowa.

– To by nawet pasowało – mruknął generał. – Myślą, że nas osłabili, a potem zadanie likwidacji zostawiają kolaborującym oddziałom… Gdzie ich możemy złapać?

– Jak się pospieszymy, to mamy możliwość przed Węgierską Górką. Lasy tam niezłe, można im zrobić niespodziankę. – Porucznik nawet się uśmiechnął.

– Dobrze… to pan pójdzie w rozpoznaniu, proszę sobie dobrać ludzi. Właściwe siły damy z 1 Batalionu, podjadą rosomakami, niech wezmą moździerze na wszelki wypadek, moździerze przeciw takim lekkim siłom dobrze się sprawdzają – generał mówił jednocześnie do porucznika i do majora, dowódcy naszego 1 Batalionu.

– Panie generale, proszę o pozwolenie udania się z oddziałem rozpoznania – zameldował naraz służbiście Kazio, a nas zatkało. Co on sobie myśli? Dalej szuka tych skurwysynów od siostry? No jak tak, to samego nie możemy go zostawić, mowy nie ma, bo się jeszcze wpakuje w jakieś gówno.

– Panie generale… – odezwaliśmy się z Przemkiem jednocześnie, bo widać on pomyślał o tym samym.

– O Jezu! – Generał wzniósł ręce do nieba. – Majorze, możecie mi dać mniej ruchliwych dyżurnych? Bo ci to godzinę w sztabie posiedzą i już ich nie ma. Dobrze, zezwolenia udzielam, tylko najpierw porucznika się spytajcie, czy w ogóle zechce was wziąć, a potem, zapamiętajcie sobie, żadnego kozakowania – burknął.

– Biorę tych muszkieterów – porucznik się uśmiechnął. – Głowy mają, a to w polu się przydaje…

Wychodziliśmy już, kiedy usłyszałem, jak generał mówi cicho do porucznika:

– Niech pan ma oko na tych kozaków, bo im się zdaje, że są nieśmiertelni. Porucznik skinął głową, a mnie się wcale od tego lepiej nie zrobiło.

Zabraliśmy się szybko, bo jako pierwsi, reszta się ładowała do rośków. Pojechaliśmy tumakami, niedaleko… kilkanaście kilometrów? I szybko załadowaliśmy się pod górkę. Czy może raczej na górę, bo Węgierska Górka wznosiła się solidne i była ładnie lasem porośnięta, idealne miejsce, by zaskoczyć kogoś, kto szedł niżej. Roztasowaliśmy się tak, żeby mieć oko na drogę na Cisiec. Nie czekaliśmy długo.

– Panie poruczniku – sierżant z patrolu przypadł do naszego dowódcy – zbliżają się od Milówki. Myślą, że są cwani, nie idą drogą na Cisiec, tylko zboczem i usiłują się kryć w zaroślach. Około stu pięćdziesięciu ludzi, uzbrojeni tylko w broń lekką, może granatniki. Mają ubezpieczenia, więc to nie kompletni amatorzy ani jacyś asgeje z bronią. To nie Rosjanie, takie wojsko jak partyzanci. Mogą być kolaboranci, ale wśród nich są kobiety. Mundury różne, ale inne od tych, które tamci mieli, cośmy ich nocą rozbili.

– Dobra, odetniemy im drogę od tyłu, wejdą wprost na naszych z 1 Batalionu – powiedział porucznik zadowolony.

– Panie poruczniku – odezwał się Przemek – może my trzej pójdziemy na wabia, tak jak nocą było? Zatrzymamy ich, a wy wtedy złapiecie ich od tyłu.

Porucznik zmarszczył brwi i odezwał się dość ostro:

– Co wy, kurwa, szeregowy, wyobrażacie sobie, że jesteście trzema muszkieterami?

Nagle odezwało się radio:

– Remiza do Sokoła, Remiza do Sokoła, co wiadomo w sprawie gości, co w sprawie gości, Roger.

– Jak uprzednio, sto pięćdziesięcioro gości lekko ubranych, przynależność nieokreślona, ale na pewno to nie nasi przyjaciele ze Wschodu. Idą z kwadratu W12 na E13, ominą was, Remiza, ale mogą wstąpić na piwo, powtarzam, mogą wstąpić na piwo, Roger.

– Dobrze, my rozstawiamy stoły na E13. Sokół, musicie ich zatrzymać dwadzieścia, trzydzieści minut, zanim rozłożymy zastawę, powtarzam, musicie ich zatrzymać dwadzieścia, trzydzieści minut, możliwie bez fajerwerków, Roger – zatrzeszczało radio.

– Ożeż, kurwa, znowu 1 Batalion się spóźnia – zaklął sierżant. – Chyba trzeba będzie, szefie, tych chłopaków puścić.

Porucznik milczał.

– Dobrze, idźcie – powiedział nagle. – Ale pamiętajcie, pierwsze piętnaście minut jesteście sami. Potem możemy dać wsparcie i odskok.

Popatrzyliśmy na siebie. Nie żebyśmy byli tak pewni siebie, ale skoro się już powiedziało A, to trzeba powiedzieć B.

Sierżant obiecał, że nas poprowadzi, i zaczęliśmy się przedzierać niskim i gęstym lasem, praktycznie wyższymi krzakami, aż wylądowaliśmy prawie na drodze.

– No to co, panowie? – spytał Przemek, kiedy już zostaliśmy sami. – Goście tak za dziesięć minut, roztasujmy się w krzakach i róbmy za część patrolu rozpoznania, dajmy na to całej 17 Brygady.

Pomysł był niezły, zresztą nie było innego. Krzaki nas nieźle osłoniły, a tych ludzi zobaczyliśmy dosłownie za kilka minut. Widać przyspieszyli… Już na pierwszy rzut oka stwierdziliśmy, że nie była to Polska Armia Narodowa. Inne mundury, bez kamizelek, inne hełmy, AKMS-y i chyba PKM-y, widziałem też RPD i RPG-7. Przemek nie czekał i kiedy minęła nas szpica, która nawiasem mówiąc, kiepsko pełniła swoje funkcje, okrzyknął ich z krzaków:

– Stój!

Sprawni to oni byli. W mgnieniu oka rozsypali się po lesie, słyszałem wyraźnie szczęk przeładowywanej broni. Z drugiej strony byle snajper ukryty w krzakach mógł wystrzelać ich teraz z pół tuzina.

– Kto idzie?! – zawołał ktoś z nich, reagując na polskie słowa.

– 17 Brygada – odkrzyknął Przemek zupełnie nieregulaminowo, ale wyraźnie po to, aby dać tamtym do myślenia.

– 1 Brygada! – rozległo się z krzaków ku naszemu wielkiemu zdumieniu. Co jest, do kurwy nędzy, rekonstrukcja historyczna w czasie wojny?

Zobaczyliśmy, że trzech z nich powoli wstaje i wychodzi z krzaków. Odważni, ale na pewno kryci ogniem przez tuzin innych. Skoro tak… to i my ruszyliśmy się z naszych kryjówek. Podeszli do nas już spokojniej.

– Kapral Łącki, 1 Brygada imienia Marszałka Śmigłego-Rydza. A wy co za jedni? – odezwał się nieregulaminowo, za to bardzo po kapralsku.

– Szeregowy Sieniawski, dowódca patrolu 17 Brygady Zmechanizowanej imienia generała Dowbor-Muśnickiego – odrzekł Przemek spokojnie. Proszę, proszę, mianował się od razu dowódcą patrolu, ale w takich okolicznościach mogliśmy mu wybaczyć.

Tamci powoli wyłaniali się z lasu. Na moje oko to był kompletny brak doświadczenia, przecież rosyjskie artyleria i działka BWP oraz BTR by ich rozniosły; nieostrzelani byli zupełnie. Uzbrojenie takie, jakie widzieliśmy na początku, czyli to żadne wojsko, rzeczywiście partyzanci. Skąd się tutaj wzięli?

Te rozmyślania przerwała mi bardzo dziwna para. Pierwszy to wąsaty facet, mocno przy kości, ale dość gibki w ruchach, około czterdziestki. Drugi był za to dziwny: pod pięćdziesiątkę, tłusty, potężny w okularach. Szeroka jak patelnia twarz okolona podstrzyżoną brodą. Małe, tonące w tłuszczu, świdrujące oczka ukryte za okularami. Powiedzieć, że nie wzbudzał sympatii, to nic nie powiedzieć. We Władcy pierścieni nadawałby się na półorka – przypomniała mi się ulubiona książka. Co ciekawe, obaj mieli ten sam stopień – porucznika.

– Panie poruczniku, kapral Łącki melduje przechwycenie trzech żołnierzy. Twierdzą, że są patrolem rozpoznania 17 Brygady Zmechanizowanej imienia generała Dowbor-Muśnickiego – służbiście zameldował kapral wąsatemu, naginając nieco rzeczywistość. Gdybyśmy się sami nie ujawnili, przeszliby po nas, praktycznie depcząc nam po rękach i nawet nas nie zauważając. O żadnym przechwyceniu nie było mowy.

– 17 Brygada… – naraz odezwał się ten w okularach. – A to przypadkiem nie ta, która się zbuntowała przeciw legalnemu rządowi? Wiecie, poruczniku, co robić w takich okolicznościach?

Zbaranieliśmy. Po pierwsze, co to za moda, żeby porucznik porucznika pouczał i występował jako zwierzchnik? I co to znaczy, że zbuntowała się przeciw legalnemu rządowi? Może to jednak Polska Armia Narodowa? Dali takie mundury, bo akurat innych nie mieli… Nasze moro wz.2010 przy nich wyglądały jak amerykańskie, oni sami mieli kilka wzorów polowych na sobie, niektóre chyba nawet nie polskie… na przykład ten tłusty….

I naraz sobie uświadomiłem, skąd znam tego gościa. Przed wojną był Bardzo Ważnym Redaktorem, piszącym na wielu portalach internetowych i w wielu gazetach. Uważał siebie za jedynego prawdziwego prawicowca, nazywał endekiem i na ogół zajmował się przykładaniem tym, którzy mu się nie podobali. A nie podobał mu się prawie każdy, oberwało się nawet londyńskiemu Naczelnikowi, nie dość prawicowemu i narodowemu, zdaniem pana redaktora… A teraz siedział w tym lesie…

No pewnie, z taką liczbą wrogów na samej prawicy nie bardzo mógł się załapać na ewakuację do Wielkiej Brytanii i zapewne miał o to sporo pretensji.

– Poruczniku, nie znacie instrukcji Londynu? – zaczął znowu. – Zdrajców i dezerterów pod sąd polowy, powiesić albo kula w łeb. Najpierw zabrać im mundury, przydadzą się, żeby przeniknąć do tej ich brygady i wystrzelać zbuntowanych wyższych oficerów… Rozumiecie, poruczniku, jaką macie okazję? – wysyczał. – Londyn nakazał mi pilnowanie, czy rozkazy są przestrzegane. Nakazuję więc rozbrojenie i egzekucję tych dezerterów.

Zrozumiałem – to miała być brygada owej Armii Krajowej, którą zamierzano organizować w czasie wojny, to jest tej, którą chciał mieć londyński minister obrony.

– Londyn żąda rozbrajania, nie egzekucji – sprzeciwił się wąsaty.

– Słusznie. – Naraz tłusty redaktor, bo słowo „porucznik” w jego kontekście jakoś do tej pory nie przechodzi mi przez gardło, nagle zmienił front: – Może uda się ich przekonać.

Podszedł do nas i stanął dosłownie o trzy kroki. Przyjrzałem mu się dokładniej. Broda starannie przystrzyżona, zapach dobrej wody kolońskiej… Kiedy ten człowiek zdążył to zrobić w polu? Uświadomiłem sobie, że ostatnio myliśmy się pod pompą, bo mieliśmy szczęście, przed samym pogrzebem, i udało nam się ogolić sprężynową rosyjską maszynką Kazia, więc wyglądaliśmy w miarę porządnie. Ale nie myliśmy się nieraz po trzy dni, a wody kolońskiej to od wyruszenia z domu żaden z nas nie widział. Zobaczyłem też, że i on, i tamten wąsaty mają na sobie kamizelki kuloodporne starego MON-owskiego typu. Reszta oddziału nic takiego na sobie nie miała. Wszystko to razem porządnie mnie wkurzyło.

– Żołnierze! – huknął naraz. – Czy wiecie, jakie przestępstwo popełniliście przeciw Rzeczpospolitej?

W tym momencie nas zatkało i zaczęliśmy się zastanawiać, czy facet nie dolewał sobie jakichś procentów do porannej kawy zbożowej.

– Wypowiedzieliście posłuszeństwo legalnemu rządowi! Poszliście na służbę do oficerów przyjmujących rozkazy od Niemców oraz tych, którzy frymarczą dobrem Ojczyzny!

Facet był albo zalany, albo stuknięty, albo aż do bólu cyniczny. Innych możliwości nie było.

– OBYWATELU poruczniku – powiedział wolno, cedząc słowa, Przemek, używając umyślnie tytułu jeszcze z PRL-u. – A Polska to przypadkiem w NATO nie jest?

– Co wy mi tu pierdolicie, szeregowy?! – Facet nawet nie zauważył formy, ale jego żołnierze zwrócili na to uwagę i niektórym brwi podjechały do góry. – Żołnierz Rzeczpospolitej służy legalnemu rządowi Rzeczpospolitej i na jej interes patrzy, a obcych rozkazów nie słucha!

– Znaczy NATO-wskich też nie słucha? – włączył się Kazio.

– Tych, które nie mają na względzie dobra Rzeczpospolitej, nie słucha! – potwierdził redaktor.

– Znaczy żołnierz ma sprawdzić, który rozkaz służy dobru, a który nie? – Nie odmówiłem sobie zadania pytania.

– Żołnierz ma wykonywać, od myślenia jest dowódca i legalny rząd! – walnął.

– Czyli z Rosjanami nie walczy? – pytał znowu Przemek.

– Jak to nie walczy? – zaperzył się żurnalista. – Jak rząd każe, to walczy!

– Aha. Ponieważ rząd, zanim przeniósł się do Londynu, wydał rozkaz stwierdzający, że jesteśmy w stanie wojny z Rosją, to nie przyjmuję zarzutu popełnienia przestępstwa przeciw Rzeczpospolitej. Odwrotnie, gdybyśmy nie strzelali, tobyśmy popełnili takie przestępstwo. – Przemek postawił kropkę nad i. Zobaczyłem kątem oka, że niektórym w oddziale AK zaczynają się trząść brody, i to bynajmniej nie ze wzruszenia. Dobra nasza, ci strzelać raczej nie będą.

Redaktor był coraz bardziej czerwony, zrozumiał, że dyskusja coś nie idzie po jego myśli.

– Ale przyjmujecie rozkazy od oficerów, którzy wypowiedzieli posłuszeństwo legalnemu rządowi i są zdrajcami! – naraz go oświeciło.

– Dopóki ci oficerowie będą nam rozkazywać walkę z Rosjanami, to będziemy te rozkazy przyjmowali. Bo są już tacy, co poszli do Rosjan i kolaborują… – powiedziałem powoli.

Dziwne, bo redaktor w ogóle tego nie zauważył, ale tamtym w oddziale i porucznikowi po mojej uwadze oczy zrobiły się wielkie jak spodki. Nie wiedzieli o tym czy jak? A może właśnie wiedzieli, bo na przykład część z nich pochodziła z ich oddziału? Uświadomiłem sobie bowiem, że ta Armia Krajowa to nic innego jak nasze oddziały OT i ewentualnie włączona do nich jakaś lokalna samoobrona.

– Sami widzicie, poruczniku – powiedział do wąsatego – że to po prostu najemnicy. Rozbroić i przekazać do egzekucji – wydał kompletnie idiotyczny rozkaz.

Przemek podniósł beryla, ja zrobiłem to samo z RPK. Do tej pory nas nie rozbrojono. Zdecydowałem, że jeśli zacznie się strzelanina, to tłusty pójdzie na tamten świat pierwszy.

– Nie radzę – rozległo się zza naszych pleców i z krzaków wyszedł nasz porucznik z sierżantem. – Marni z was wojacy, jesteście otoczeni. Ci żołnierze, moi zresztą, mieli was przytrzymać kilka minut, dopóki nasze oddziały nie wyjdą na pozycje i, jak widzę, wywiązali się z tego świetnie. Możemy was rozbroić i po prostu puścić do domu. Jeśli strzelicie, zaczniecie wojnę domową. Wybierajcie.

– Wybraliśmy – warknął tłusty. – Won z tymi niemieckimi kundelkami, ognia!

Odpowiedziała mu cisza. Wąsaty stał jak posąg. Inni nawet nie podnieśli broni. Na ich twarzach widziałem ponurą złość, ale ani jeden nie sięgnął nawet do zamka AKMS-a.

– Słyszeliście, co mówię?! – wrzasnął tłusty. – Do ataku!

– Nie drzyjcie się, poruczniku, nikt was nie słucha – usadził go nasz dowódca.

W tym momencie kretyn zrobił coś najgłupszego na świecie. Wyjął broń i usiłował zabawić się w kowboja. Pewnie miał na myśli porucznika, ale była to ostatnia głupota, jaką zrobił tego dnia. Dwa strzały zabrzmiały jak jeden. Jednym ruchem przeładowałem RPK, pewny, że zaraz się zacznie. Ale nie, bo na tym się skończyło. Tylko tłusty leżał na glebie i kwiczał z bólu. Przemek trzymał w ręku P-83, porucznik też jakiś pistolet, chyba berettę dziewięć milimetrów. Podszedłem do redaktora i najpierw kopnięciem odrzuciłem od ręki broń, WIST-a zresztą. Zastanowiłem się przez chwilę, jak mógł myśleć, że zdoła kogoś zastrzelić. Chyba wściekłość zalała mu mózg, że tak go ośmieszyliśmy. Dwa pociski trafiły go bardzo celnie – jeden w przedramię, drugi przewiercił mu nadgarstek. Prawa ręka, będzie miał duże trudności z pisaniem artykułów.

– Zdrajca, Merkelowski pachołek – syczał do mnie.

Popatrzyłem na niego chłodno.

– Gdybym to był ja, celowałbym niżej. Między nogi, tylko nie wiem, czy coś bym tam znalazł – rzuciłem pogardliwie.

Głośne „aaach” rozległo się po całym oddziale. Widać specjalnie faceta nie lubiano i mimochodem powiedziałem coś celnego.

– Ola, opatrz pana porucznika – dobiegł do mnie głos wąsatego.

Z grupy wysunęła się dziewuszka, jeszcze nastolatka, z warkoczykami i wielką torbą sanitarną przewieszoną przez ramię. Poczułem cholerną złość, takie dziecko zabierać na wojnę? Tłusty patrzył na mnie nienawistnie. Syczał z bólu, ale już nic nie mówił. Wiedziałem, że na jego czarnej liście jestem na bardzo wysokiej pozycji, ale jakoś mi to wisiało. Dziewczynka była nawet bardzo sprawna w swojej sanitarnej robocie. Chciałem się jej przyjrzeć dokładnie, ale zrobiła się blada i odwróciła głowę. Zrozumiałem, że ta mała po prostu się boi, i to odkrycie mocno wyprowadziło mnie z równowagi. Czyżbym był jakiś inny? Wojna zrobiła ze mnie coś groźnego, czego należy się bać?

– Nieźle, Sieniawski, całkiem nieźle – usłyszałem naszego porucznika. – Ale trochę brak wiary w swojego dowódcę. Myślałeś, że dam się zastrzelić takiemu łapciuchowi?

– Żołnierz ma dowódcę osłaniać. No więc w takim układzie… – Przemek wyszczerzył zęby w uśmiechu.

– Aha. No niech tak będzie. – Porucznik tym razem się uśmiechnął i podszedł do wąsatego. – Rozumiem, poruczniku, że jesteście jakąś częścią 1 Brygady AK.

– Tak, siódmą kompanią 1 Batalionu. Byliśmy 2 Batalionem Małopolskiej OT, konkretnie jego pierwszą kompanią. Do brygady miał wejść jeszcze jeden, trzeci, ale nie mamy z nim łączności – powiedział wąsaty. Zupełnie nie przejął się nieszczęściem, jakie spotkało jego kolegę.

– Jeśli nie zaczniecie żadnych wrogich działań takich jak próba rozbrojenia naszych jednostek lub atak na nasze pozycje, nie zaatakujemy was. Ale jesteście w strefie frontowej, macie zupełnie nieostrzelane wojsko. Pojęcia nie mam, jakim cudem udało się wam tu dostać, nie wpadając na trzy rosyjskie brygady: pancerną, zmechanizowaną i artylerii…

– Mieliśmy miejscowych przewodników – wszedł w słowo tamten.

Dopiero teraz zauważyłem, że napięcie spadło, wszyscy usiedli na trawie, a porucznik z wąsatym na pieńkach po jakiś ściętych drzewach. Kiedy to się stało – nie mam pojęcia.

– Aha. To znaczy, że dodatkowo mieliście szczęście, bo Rosjanie wszędzie wysyłają drony i patrole, a las już nie chroni, to nie druga wojna. Nie polecam wam kontaktu bojowego z nimi, bo z tym, co macie, przejadą się po was jak walcem. Walczyliśmy z nimi dwie doby, blisko, w Juszczynie i ponieśliśmy znaczne straty. Tyle zyskaliśmy, że zmieniliśmy ich kierunek ataku. Niestety, uzbrojeni i wyszkoleni są bardzo dobrze, to pierwsza zła nowina dla was. Druga, że mają bardzo dobry sprzęt, w tym rozpoznania i łączności… Jak wy w ogóle kontaktujecie się z Londynem? – spytał nasz dowódca.

– Mamy radiostację… ale ostatnio zachowujemy całkowitą ciszę radiową – odpowiedział wąsaty.

– No tak, to jeszcze więcej szczęścia. Teraz jest taka sprawa… Byłoby dla was zadanie do wykonania, jeśli oczywiście Londyn wam nie zabroni. – Nasz szef nie odmówił sobie drobnej złośliwości. – Słyszeliście o Polskiej Armii Narodowej?

Jak się okazało, nie słyszeli. To było zdumiewające. Nie dość, że nie zachowywali łączności, to nawet nie prowadzili nasłuchu – ani Rosjan, ani zagranicznych stacji. Dlaczego?

Nowina o Polskiej Armii Narodowej była dla nich szokiem, poruszyła cały oddział. Patrzyli po sobie zdumieni. Jeszcze bardziej poraził ich opis likwidacji Kmicica i jego oddziału – porucznik nie przemilczał naszego w tym udziału, wręcz przeciwnie. Widziałem ich spojrzenia pełne szacunku. Patrzyli na nas jak na komandosów.

– Z papierów pozostałych po dowództwie tamtego oddziału wiemy, że nie działali sami i gdzieś tutaj znajduje się drugi oddział, o dużo większej sile. Są, jak słyszeliście, uzbrojeni, mniej więcej jak wy, podobnie są też wyszkoleni. Teraz będzie najmniej przyjemne: nie wykluczam, że ten oddział to właśnie część waszego 3 Batalionu. Za dobrze zna tutejsze ścieżki, bośmy jeszcze na niego nie trafili. Z nami się nie zmierzą. Ale mogą spróbować terroryzować okolicę i torować drogę Rosjanom. Gdybyście im to uniemożliwili, to niezależnie od tego, że uważacie nas za zdrajców sprawy narodowej, przysłużylibyście się Polsce – powiedział porucznik. To była dla nich dodatkowa gorzka pigułka. Patrzyli po sobie bardzo zakłopotani.

– Tak, tak… – powiedział w końcu wąsaty. – Nie przeczę, że coś słyszałem od naszych informatorów, ale uznawałem to za plotki, ale po tym, co pan porucznik mówi… Zatrzymamy ich.

– Skurwysyny… – wysyczał ranny leżący pod paprociami. – Rozkazuję panu nie wierzyć tym niemieckim pachołkom, tylko wysyłać patrole i porozumieć się z tą Polską Armią Narodową. To mogą być jedyni ludzie, którzy pomogą nam złamać opór zdrajców i niemieckich kolaborantów.

– Szeregowy Czartoryska! – odezwał się nagle wąsaty.

– Na rozkaz! – w mgnieniu oka stanęła przed nim mała z warkoczykami.

– Nie słyszałem jeszcze meldunku o stanie rannego – powiedział tamten porucznik z naganą w głosie. Mała wyraźnie się zakłopotała.

– No… pan porucznik został ranny dwukrotnie… – zaczęła.

– Nie o to mi chodzi. Można sądzić, że jego rany są poważne? – spytał groźnym tonem wąsaty.

– No, jeśli…

– Potrzebna jest ewakuacja? – pytał dalej z naciskiem.

– Tak, oczywiście, jeśli takie rany nie zostaną odpowiednio zaopatrzone, stan rannego może być bardzo poważny. Konieczna może być amputacja – wyrecytowała. Widać zrozumiała i to dobrze.

– No tak, rozumiem – pokiwał głową i podszedł do redaktora. – Niniejszym wysyłam pana porucznika do punktu kontaktowego. Po tak poważnym zranieniu zostanie pan porucznik przerzucony do Londynu najbliższym transportem na leczenie.

– Odsyła mnie pan, żebym nie widział pana spiskowania ze zdrajcami Ojczyzny… Ale to Ojczyzna panu rachunek wystawi, z szubienicą włącznie – zawarczał tamten, specjalnie widać pomijając stopień.

– Szczęśliwej podróży, nie będę za panem płakał. Był pan dla mnie jak zadra w dupie – nie wytrzymał w końcu wąsaty.

Nasz porucznik podszedł do rannego. Przyjrzał mu się, po czym nagle jednym ruchem, nie zważając na wrzask bólu, obrócił na bok i wyjął ukryty w spodniach P-64. Naładowany i zabezpieczony.

– Na pańskim miejscu bym się utopił – powiedział powoli. – I to nie w wodzie, ale w sraczu.

AK-owcy stali jak skamieniali. Pierwszy ocknął się wąsaty.

– Majewski i Królikowski, zorganizować transport rannego! – gromko wydał rozkaz.

Z noszami pojawiło się dwóch szeregowych wyglądających na spryciarzy. Jeden, piegowaty, z trochę krzywą twarzą, przyglądał się rannemu z widoczną uciechą.

– Tajest! – skwitowali gromko i zaczęli ładować porucznika-redaktora na nosze. Sądząc po wrzaskach bólu, nie obchodzili się z nim zbyt troskliwie.

– Jezu, jaki gruby – powiedział jeden z nich, łapiąc za rączki noszy, nie przejmując się tym, że ranny słyszy. Postękując, chyba zresztą specjalnie, zniknęli zaraz w lesie razem z redaktorem-porucznikiem. Nie ma co ukrywać, że ku naszej uldze.

– No dobrze – stwierdził nasz dowódca, kiedy ta cała karawana zniknęła nam z oczu. – To ustalimy jeszcze sygnały rozpoznawcze w razie czego i będziemy się żegnać.

Nagle przed wąsatym wyrósł jakiś żołnierz.

– Kapral Błażejczyk melduje się ze sprawą – powiedział, salutując.

– Czego chcecie, kapralu? – westchnął wąsaty. Widać uznał dzień za pełen nieszczęść i domyślał się, że meldunek kaprala oznacza dla niego nowe kłopoty. Nie pomylił się w tym.

– Melduję, że ja i koledzy chcemy wstąpić do gdańskiego wojska! – oświadczył gromko kapral, powodując u nas wszystkich, łącznie z porucznikiem, natychmiastowe osłupienie.

– Błażejczyk, kurwa, przysięgałeś! – wąsaty znowu nie wytrzymał.

– Tak, przysięgałem. Ale Rzeczpospolitej przysięgałem, nie jakimś politykom – odpowiedział hardo kapral. – Wojna, a my się tu w harcerzy bawimy, pan porucznik tylko musi słuchać, co Londyn powie, rządzi Świniak, który tylko chce wieszać.

– Co to, kurwa, za wojna, jedną linię kolejową wywaliliśmy, bo Londyn się zgodził… po lesie się plączemy, biwaki harcerskie robimy, a wojsko się bije… Stać z bronią u nogi, stać z bronią u nogi, mówią, a ruskie kraj zajmują… – rozległo się w oddziale. Porucznik tracił, jak widać, panowanie nad swoimi ludźmi. Ale dowódcą był mimo tego nie najgorszym.

– Kompania, w dwuszeregu zbiórka! – wrzasnął naraz.

Karni to oni jednak byli. Ustawili się błyskawicznie.

– Kto chce wstąpić do gdańskiego wojska, wystąp! – wydał komendę. Przed szereg wyszło sporo ludzi. Policzyłem… dwunastu… osiemnastu, dwudziestu czterech… wyglądało, że Armia Krajowa będzie miała o trzydziestu pięciu żołnierzy mniej.

– Zezwalam na opuszczenie oddziału – powiedział wąsaty krótko.

Nasz dowódca skinął na sierżanta.

– Rybak, wiesz, co robić. – Taki niby-rozkaz, a tak naprawdę odwołanie się do ludzkiej przemyślności. Sierżant tylko skinął głową i zniknął.

Przyszło nam więc z AK-owcami przesiedzieć godzinę dłużej, zanim nie pojawiły się ciężarówki wysłane przez nasze dowództwo z Juszczyny. Rozstaliśmy się nie tylko w przyjaźni, ale także po ustaleniu zasad współdziałania, sygnałów i tym podobnych konieczności.

Wracaliśmy do Juszczyny tumakiem razem z naszym porucznikiem, sierżantem, kapralem z AK i dwoma jego kolegami. Ich szacunek dla nas nie zmalał nawet wtedy, kiedy się dowiedzieli, że jesteśmy żołnierzami kompanii rozpoznania, nie desantowcami. Widać uznawali, że rozpoznanie to jakiś wyższy rodzaj służby niż kompania zmechanizowana.

– 1 Brygada AK? – spytał porucznik. – I wy jako część batalionu? To mieliście jak w OT strukturę trójbatalionową?

– Nie, wiedzieliśmy tylko tyle, że jesteśmy siódmą kompanią 1 Batalionu. O reszcie decydował Londyn – pokręcił głową kapral.

– Siódmą?! – wszyscy wytrzeszczyliśmy oczy.

– To ile było tych kompanii u was w batalionie? – spytałem.

– Ech, tyle co zawsze – odrzekł kapral. – Ta siódma to miało być dla zmyłki, Londyn kazał, żeby ruscy ani nikt inny nie pokapował się, ilu nas jest. Podobało nam się, że to siódma kompania, i tak zostało. Nawet piosenkę swoją mieliśmy.

– Tak? – zaciekawił się Kazio. – Skąd? Jak brzmi?

– Nie wiemy, jeden chłopak przyniósł, taki z Warszawy. Królikowski, ten, co Świniaka dźwigał – odrzekł i we trzech zaczęli śpiewać:

Siódma kompania bój zacięty toczy

i krew serdeczną wciąż wylewa z żył,

Ranny porucznik w słup postawił oczy,

sanitariuszki pracują co sił.

Ranny porucznik w słup postawił oczy,

sanitariuszki pracują co sił.

A trzeci pluton bagnety nasadza,

po pięć granatów zakłada za pas,

Każdy ma pietra, ale się nie zdradza,

Ranny porucznik patrzy wciąż na nas.

Każdy ma pietra, ale się nie zdradza,

Ranny porucznik patrzy wciąż na nas.

Przed nami Wisła szarą wstęgą płynie,

Już niedaleko pograniczny słup.

Pomyśl o Polsce, pomyśl o dziewczynie

I z paru ruskich nieboszczyków zrób.

Pomyśl o Polsce, pomyśl o dziewczynie

I z paru ruskich nieboszczyków zrób.

– Ładna piosenka, nie? – wyszczerzył zęby kapral, kiedy już skończyli.

– Ładna, bardzo ładna – westchnął Kazio. Nie odezwaliśmy się, bo co tu mówić? Czterech pancernych i psa żaden z tych AK-owców chyba nie widział na oczy.

Przed samą Juszczyną Przemek nagle się do mnie nachylił.

– Podobała ci się Ola Czartoryska? – spytał szeptem.

– No co ty? Wkurwia mnie, że takie dziecko bierze udział w wojnie, że przyjęli ją do tej Armii Krajowej – żachnąłem się, choć powiedział prawdę. Dziewczynka z warkoczykami spodobała mi się. I to bardzo.

– Daj spokój, wiem, przecież to było widać… Spodobała ci się – odrzekł spokojnie. – Ale ona nie dla ciebie, przyjacielu.

– Wiem, wiem – ogarnął mnie nagły gniew. – Może dla ciebie czy dla Kazia? Ja przecież jestem z chłopów, po prostu Nowak.

Wytrzeszczył na mnie oczy.

– Rysiu, co ty gadasz, nie o to chodzi! Kazio… Ty naprawdę myślisz, że tacy Czartoryscy zaakceptowaliby w swojej familii faceta, który nazywa się Manteuffel? I którego dziadek lepiej mówił po niemiecku niż po polsku?

– No ale ty… – nie chciałem uwierzyć.

– Ja, ja… ja też jestem dla nich za cienki. Zwykły Sieniawski. Za mało pałek w koronie. Kiedyś, jak wyjdziemy cało z tej cholernej wojny, to ci wytłumaczę. Albo sam zobaczysz. A Ola wcale nie takie dziecko. Pamiętam ją z balu debiutantek… miała wtedy osiemnaście lat… Zaraz, zaraz, ile to było lat temu? O rany… Rysiu, słuchaj, Ola ma dwadzieścia pięć lat i powinna już kończyć studia.

– Polewasz! – nie chciało mi się wierzyć.

– Skądże znowu! Po prostu tak wygląda, u nich w rodzinie to normalne, ma to po matce – zadumał się. – Czartoryscy, Potoccy, Braniccy, Radziwiłłowie… wielkie rody, wielka duma i wielkie o sobie mniemanie… Żenią się i wydają za mąż w swoim gronie, taki chów wsobny… Czasem trafi się jakaś bankierska córka z wielkim majątkiem albo jakaś zagraniczna przemysłowcówna z wielkim posagiem… Wtedy nie pogardzą, bo majątki na Podolu i gdzie indziej sczezły, szlag je trafił… ale przyjmują do siebie tylko cudze córki, nie synów, bo swoje córki wydają za mąż we własnym gronie… – Patrzył w przestrzeń, brwi miał ściągnięte, widać dojedli mu arystokratyczni kuzyni. – Tak powstają nie rody, ale imperia handlowo-bankowe, międzynarodowe, drapieżne, ukryte za herbami, ale stosujące nieraz chwyty, które zawstydziłyby starego Rothschilda… Ale do Oli mam szacunek, że poszła na tę wojnę. Spory szacunek, bo przecież mogła się ewakuować z rządem, z kuzynami czy z tą Brygadą Specjalną OT, gdzie arystokracji było sporo… – Najwyraźniej chciał powiedzieć coś jeszcze, ale umilkł.

– Co ona studiuje? – spytałem, żeby przerwać to milczenie.

– Medycynę, jakżeby inaczej, u nich to rodzinne, niesienie samarytańskiej pomocy i kasa jednocześnie. – Machnął ręką i już nie wracaliśmy do tej rozmowy.

Kiedy zajechaliśmy do Juszczyny, w oczy rzucił nam się niezwyczajny ruch. Ludzie latali między kompaniami, widać było nagłą i gwałtowną mobilizację.

– Co jest, do cholery? – zaniepokoił się Przemek. – Rosjanie się ruszyli czy jak?

Porucznik pewnie też tak pomyślał, bo jeszcze tumak nie przestał się toczyć, a on już zniknął, jakby go coś zdmuchnęło. Ochotnicy z AK trafili do naszego byłego dowódcy ze Śląskiej OT. Nawet się nie krzywili, bo ten ich zaraz zaczął przemundurowywać i wysłał na strzelnicę na szkolenie. To nas upewniło, że na razie żadne bezpośrednie niebezpieczeństwo nam nie zagraża i po resztę nowin udaliśmy się do sztabu, gdzie w końcu jako dyżurni musieliśmy siedzieć. Kazio nas wyprzedził i poleciał pierwszy, na przeszpiegi. Nas po drodze odwołał porucznik z rozpoznania, nasz bezpośredni przełożony.

– Chłopaki – zaczął – szkolenie na quadach jutro, dwudniowe, dłużej nie można, ale przecież musicie się na tych maszynkach nauczyć jeździć. Któryś z was ma jakieś doświadczenie w jeździe motorem? – spytał.

– Rysiek potrafi jeździć wszystkim, co ma koła – powiedział Przemek.

– Chwała Bogu – westchnął porucznik. – Zatem: Nowak, dla ciebie kurs przyspieszony. I doszkolisz kolegów, OK?

– Tajest – odpowiedziałem służbiście, myśląc, że chyba Przemka, skoro już kiedyś jeździł motorem, szkolić specjalnie nie będę musiał, gorzej może być z Kaziem. Nie miałem pojęcia, czy umie czymkolwiek powozić. I tak zostałem sam z takimi myślami, ale nie na długo. Przed samym sztabem złapał nas Kazio.

– Gorąco się robi na Pomorzu – powiedział. – Rosjanie wylądowali.

I tak myślę, panie majorze, że na tym skończymy, bo potem działo się bardzo dużo i chciałbym opowiedzieć o tym po kolei i powoli, nie mieszając szczegółów.

WIZYTA DWUNASTA

Jakim cudem dostaliśmy się na Pomorze? Na początek trzeba powiedzieć, że wiadomość o tym lądowaniu zrobiła wielkie wrażenie, i to niestety negatywne. Na szczęście jako dyżurni sztabowi dostaliśmy miejsce w pierwszym rzędzie widowni, jak w multipleksie na kinowym hicie sezonu. Informacje przekazywał generał, widocznie przed chwilą dostał je ze swojej magicznej skrzynki.

– Jest tak, panowie: Rosjanie dokonali desantu w miejscowości Czołpino i utworzyli tam przyczółek. Nasi się bronią, ale sytuacja taktyczna i operacyjna są niejasne, aczkolwiek mam informację, że nieprzyjaciel nie zdołał dokończyć operacji desantowej i wysadził na razie jednostki pierwszego rzutu. To dla nas doskonała nowina; jeśli zdołamy zablokować dalsze fale desantu, wówczas będziemy mogli uniemożliwić Rosjanom wyłamanie się z przyczółku. Cel tej operacji desantowej jest jasny: rozciąć drogę DK6, którą idzie zapatrzenie dla oddziałów na Pomorzu Gdańskim, i zagrozić Wielkopolsce manewrem kleszczowym wraz z jednostkami atakującym z południowego wschodu. Możemy to uniemożliwić, mamy jednak istotny problem. Na Pomorzu brakuje wyszkolonych ludzi. Jest Zachodniopomorska OT, są ochotnicy międzynarodowi, cała brygada, jest batalion ukraiński, jest Samoobrona Kaszubska… na papierze wygląda to doskonale, ale większość to jednostki nieostrzelane, które dotąd nie walczyły. Walczyli nieliczni. A oni muszą zablokować i powstrzymać Rosjan, dopóki nie nadejdą jednostki ze Szczecina. Prawdopodobnie też uniemożliwić lądowanie następnej fali lub fal desantu. Pomorze już się zebrało, wysłało do Zachodniopomorskiej OT kompanię ochotników, ludzi ściągniętych z frontu. Więcej nie mogli. Teraz nasza kolej. Sięgamy już dna beczki, ale musimy wysłać wzmocnioną kompanię, mniej więcej stu pięćdziesięciu ludzi otrzaskanych w walce. Mamy człowieka z Pomorza, który dzisiaj do nas przybył i zna tamtejsze warunki. Jakieś pytania?

– Nie – odpowiedział nasz major. – Tylko… kiedy mają wyruszyć?

– Jak najszybciej. I mają to być ochotnicy – stwierdził generał.

– Panie generale, może użyć naszego transportu i dokonać szybkiego przejazdu na Pomorze przez Poznań? – odezwał się nagle nasz były dowódca z OT. – Można ucharakteryzować wozy na kolumnę uchodźców, mamy trochę sprzętu z OT, ciężarówki co prawda nie pierwszej młodości, ale w dobrym stanie. Możemy dodać do tego kilka tumaków i podzielić całą kolumnę na mniejsze, tak żeby jechały blisko siebie, ale nie tymi samymi drogami.

Generał milczał, było widać, że obmyśla plan naszego porucznika. Poprosił o mapę i obaj coś na niej sobie pokazywali, dyskutując przyciszonymi głosami. Do tej rozmowy półgłosem włączył się też major. W końcu porucznik i major zostali przy mapie, a generał podszedł do okna i zapatrzył się w niebo. Chyba nad czymś intensywnie myślał. Niebezpiecznie było mu przerywać, ale to mogła być jedyna okazja.

– Panie generale, szeregowy Nowak, Manteuffel i Sieniawski proszą o pozwolenie udania się razem z kompanią na Pomorze! – Wyprężyłem się jak struna. Nie wiem, co mną powodowało. Trochę ten pomysł był jakby poza mną. Trzecie oko?

Generał był lakoniczny.

– Dobrze, zezwalam – powiedział tym razem bez żartów. – Resztę kompanii dobierze porucznik Nowakowski… – Desantowiec skinął głową – …i porucznik Strupiechowski. – Nasz porucznik z OT wydawał się zadowolony.

– Przyjmujemy pana plan, poruczniku – generał kontynuował. – Rozkazuję udać się do Słupska w sile stu sześćdziesięciu ludzi, czyli wzmocnionej kompanii, właściwie półbatalionu, w konwoju podzielonym na grupy: Zieloną, Białą, Niebieską i Żółtą. Przemarsz ma być ciągły, przez całą dobę. Ze względu na zagrożenie działaniem wroga z powietrza w dzień, grupy Zielona i Biała, dowodzone przez poruczników Nowakowskiego i Strupiechowskiego, udadzą się trasą na Rybnik, Kędzierzyn-Koźle, Kluczbork, Zduńską Wolę i dalej według panujących warunków na trasie przemarszu, podczas kiedy grupy Żółta i Niebieska, dowodzone przez poruczników Białego i Woźniaka (dwaj porucznicy ze zmechu, jednego z nich, chyba Białego, pamiętaliśmy ze sztabu 1 Batalionu) pojadą trasą na Racibórz, Opole, Namysłów, Krotoszyn i dalej według uznania. Łączność utrzymywać stale na nasłuchu, punkt zborny: Miastko. Konwój ma połączyć się nocą, tak żeby ostatni odcinek do Słupska pokonać pod osłoną ciemności. Całością przemarszu i jednostką dowodzi kapitan wojsk powietrznodesantowych Artur Zieliński.

To była nowość. Kto to jest ten kapitan Artur Zieliński? Ale generał zaraz wyjaśnił:

– Kapitan Zieliński walczył ostatnio na Pomorzu, więc zna tamte warunki i ma doświadczenie w starciach z rosyjskimi jednostkami pancernymi zmechanizowanymi. Zaliczono mu trzy zniszczone czołgi.

Spojrzeliśmy po sobie. No… to niezłego pistoleta dostajemy za dowódcę. Po kilku godzinach przeznaczonych na przygotowania w końcu go zobaczyliśmy.

Kapitan Zieliński był średniego wzrostu, krótko ostrzyżony, miał ostrą, trójkątną twarz i bardzo zimne oczy. Wydawał mi się podobny do jakiegoś zwierzęcia. Po chwili uświadomiłem sobie, że do wilka. No tak, lepiej takiemu nie podpaść.

– Dziękuję, panie generale – głos miał spokojny, prawie znudzony. – Dowiedziałem się, że nasza samodzielna kompania jest już prawie sformowana, bo ochotników jest nawet za dużo. To dobrze, ale niestety zaznaczam, że pojadą z nami ludzie z doświadczeniem bojowym. Rosyjska jednostka desantowa to nie przeciwnik, na którym można się uczyć. Dowiedziałem się, że są w naszej grupie tak otrzaskani w bojach, że nie zdążają po własne awanse. – Spojrzał naraz na nas trzech. – Mogę wam wszystkim obiecać, że okazji do awansów nie zabraknie. Jednak na początku chcę powiedzieć o rzeczy najważniejszej: będziemy walczyć z żołnierzem świetnie wytrenowanym, przeszkolonym, dobrze uzbrojonym, o dużej odporności i sile fizycznej. Wygra i wyjdzie z życiem ten, kto popełni mniej błędów. Narwańcy zginą. Czy to jasne?

– Tajest, panie kapitanie – odpowiedzieliśmy chórem.

– Dobrze, do wozów! – wydał komendę.

– Wróć, wróć… – rozległ się głos generała. – Naprawdę zamierzacie tym jechać? – wskazał z zafrasowaną miną na nasze urale-375D.

Rzeczywiście, Tytus – nasz malarz z ASP – i jego podwładni dokonali cudów. Farba i skądś skombinowane pigmenty spowodowały, że zamiast wypucowanych wozów, jakie widziałem jeszcze wczoraj wieczorem, na placu stało osiem rozwalających się wraków: brudnych, z płatami rdzy, porysowanymi blachami. Tumaki wyglądały nie lepiej. W jednostce na widok takich wozów każdy dowódca bez mrugnięcia okien podpisałby protokół spisania ze stanu i złomowania. Nic dziwnego, że generał był przerażony.

– Naprawdę nie mamy nic lepszego? – spytał. – Wątpię, żeby ten złom dojechał do Słupska.

– I o to chodzi, panie generale – uśmiechnął się nasz porucznik z OT. – Jeśli pan się nabrał, to może nabiorą się rosyjscy lotnicy. Tylko nie radzę dotykać, bo farba jeszcze pewnie nie wyschła.

– Jaka farba? – Generał najpierw spojrzał na niego jak na wariata, a potem zaciekawiony podszedł bliżej. Kiedy zobaczył, o co chodzi, po prostu stanął oniemiały, a potem zaczął dokładnie oglądać każdą ciężarówkę.

– Nadzwyczajne – mruczał – po prostu nadzwyczajne, kamuflaż jak dzieło sztuki… Kto to zrobił? – spytał nagle.

Nieco zakłopotanemu i przestraszonemu Tytusowi udało się zameldować zgodnie z regulaminem, a generał od razu spytał:

– Artysta w cywilu?

– Jeszcze nie, panie generale. Dopiero student ASP w Warszawie. – Tytus przechwalać się nie zamierzał.

– Nadzwyczajne, synu… Wróżę ci wielką karierę i po wojnie zapraszam do zespołu, który będzie tworzył nowe wzory kamuflażu. Taki człowiek to dla nich skarb! – dodał.

– Tak jest, panie generale, po wojnie to byłaby fajna robota. – Nasz malarz wyszczerzył zęby, spodobało mu się.

– No dobrze – zreflektował się generał. – My tu gadu-gadu… no to ja wydam rozkaz za pana kapitana, jeśli pan pozwoli: do wozów!

I pojechaliśmy. Chcąc sprawiać wrażenie uchodźców, założyliśmy na samochody pomalowane w łaty budy i wystawiliśmy ze skrzyń ładunkowych kilka kijów. Jest trochę znajomych twarzy, jadą na przykład Serge i Czarek. Kapral Błażejczyk, któremu udało się z nami zabrać, mimo iż doświadczenia bojowego raczej nie miał, skombinował nawet gitarę. Nie wiem, czy też uważał ją za kamuflaż, czy po prostu lubił grać.

Z początku jechaliśmy pierwszym uralem i mogliśmy się rozglądać po okolicy. A było na co popatrzeć, choć obraz był przerażający. Wsie wydawały się nietknięte, tylko jakby przycupnięte, zamknięte w sobie i puste. Dopiero kiedy podjeżdżało się bliżej, widać było czasem obalone słupy wysokiego i średniego napięcia, zerwane druty przewodów. Podobnie jak łączności prądu nie było pewnie już od dawna. Z miastami i miasteczkami było gorzej, zwłaszcza tam, gdzie stały jakieś fabryki, firmy w halach czy magazyny. W niebo sterczały osmalone szczątki, powykręcane blachy i spalone w ogniu ściany. Lotnicy nie fatygowali się i zwalali bomby nie tylko na cel, ale także po okolicy: całe kwartały domów pokazywały rozprute dachy i fasady, wybite okna, wypalone mury. Czasem, gdzie widocznie zakład był znaczący, w środku miasta był wielki czarny lej albo przerażało wypalone klepisko. Ten dowód nie tyle braku skuteczności, ile wręcz nieistnienia naszej obrony przeciwlotniczej był tak przygnębiający, że w wozie zapadło całkowite milczenie.

Z czasem okazało się, że jakaś jednak była – zobaczyliśmy pod niewielkim miasteczkiem niedaleko Strzelec Opolskich dwa kadłuby Mi-24 albo Mi-35. Leżały niczym wieloryby wyrzucone na brzeg. Potrzaskane śmigła rozniosło w ich bezpośredniej bliskości. O tym, jak zostały strącone, świadczyły wielkie dziury po pociskach eksplodujących w poszyciu. Kilkanaście kilometrów dalej widać było coś jak wielką wypaloną strzałę z dwoma statecznikami pionowymi – Przemek wyjaśnił, że to wrak Su-24 prawdopodobnie trafionego rakietą. Do Wielunia – bo nie trzymaliśmy się ściśle marszruty – naliczyliśmy siedem strąconych i zniszczonych śmigłowców oraz cztery samoloty, wszystkie rosyjskie. Zrozumieliśmy dlaczego w tej sytuacji – na nasze szczęście – nad frontem nie ma samodzielnie działających rosyjskich śmigłowców pola walki. Nasza słaba obrona przeciwlotnicza co prawda nie mogła ochronić miast i miasteczek, ale potrafiła organizować zasadzki przeciwlotnicze i spowodowała u Rosjan spore straty. Trochę to podnosiło na duchu, ale…

– Strącili nas, wyrzucili z gospodarczego obiegu świata – powiedział Kazio, przyglądając się ruinom.

– Prawda – mruknął Przemek. – Cofnęli nas w rozwoju gospodarczym gdzieś tak do końca lat czterdziestych.

– Ile może potrwać odbudowa? – spytałem.

– Trudno powiedzieć – odrzekł Przemek. – Po komunie Zachód nam pomagał, był silny, nie to co teraz, kiedy jest osłabiony, wykończony globalizacją, imigracją, z którą sobie nie bardzo może dać radę.

– Wewnętrznymi konfliktami, które podsyca wiadomo kto… – wszedł mu w słowo Kazio.

– Prawda – zgodził się Przemek. – Krótko mówiąc, Rysiu, pół wieku może nie starczyć.

– Pół wieku? – Myślałem, że się przesłyszałem.

– Pół wieku – potwierdził – to i tak byłby łagodny wymiar kary od światowej ekonomiki.

Zanosiło się na dłuższą dyskusję, kiedy nagle zobaczyliśmy coś zdumiewającego. Na dworcu kolejowym w małej miejscowości, której nazwy nie zdążyliśmy zauważyć, mimo że dla bezpieczeństwa nie przekraczaliśmy osiemdziesięciu kilometrów na godzinę (wraki, za jakie nasze wozy chciały uchodzić, szybciej z reguły nie jeżdżą) stały opuszczone pociągi, rozwalone przez bomby wagony i stara, parowa lokomotywa. Uruchomiono ją, bo nad kominem widać było ciąg rozgrzanego powietrza. Była biała, całkowicie biała. Co dziwniejsze, o ile zdołaliśmy się zorientować, nikogo w niej nie było.

Wszyscy osłupieliśmy, ale Kazio zapatrzył się w nią jak w objawienie.

– Biała Lokomotywa… – powiedział zachwycony. – Znak…

– Jaki znowu znak? – spytałem.

Zamiast odpowiedzi zabrał Błażejczykowi gitarę i zaczął głośno śpiewać. Głos unosił się nad zniszczonym dworcem, miasteczkiem, które wydawało się opuszczone, i naszymi wolno jadącymi uralami.

Sunęła poprzez czarne łąki

Sunęła przez spalony las

Mijała bram zwęglone szczątki

Płynęła przez wspomnienia miast

Biała Lokomotywa

Skąd wzięła się w krainie śmierci

Ta żywa zjawa istny cud

Tu pośród pustych marnych wierszy

Tu gdzie już tylko czarny kurz

Biała Lokomotywa

Ach czyj, ach czyj to jest

Tak piękny hojny gest

Kto mi tu przysłał ją

Bym się wydostał stąd

Białą Lokomotywę

Ach któż no któż to może być

Beze mnie kto nie umie żyć

I bym zmartwychwstał błaga mnie

By mnie obudził jasny zew

Białej Lokomotywy

Suniemy poprzez czarne łąki

Suniemy przez spalony las

Mijamy bram zwęglone szczątki

Płyniemy przez wspomnienia miast

z Białą Lokomotywą

Gdzie brzęczą pszczoły pluszcze rzeka

Gdzie słońca blask i cienie drzew

Do tej co na mnie w życiu czeka

Do życia znowu nieś mnie, nieś

Biała Lokomotywo

– O Jezu – westchnął Błażejczyk. – Co to?

– Piosenka, a właściwie wiersz. Napisał go Edward Stachura. Kiedyś. Chyba nie wiedział, że pewnego dnia ktoś spotka prawdziwą Białą Lokomotywę – odrzekł powoli Kazio.

– Co się z nim dzieje? Znaczy z tym poetą – zaciekawił się kapral.

– Nie żyje – Kazio wzruszył ramionami.

– No tak, jak był stary, to i umarł – autorytatywnie zakończył rozmowę Błażejczyk.

Jakoś miałem pewność, że było inaczej, ale nie chciałem na nowo zaczynać dyskusji. Jechaliśmy dalej, po wąskich drogach którejś tam klasy, w żółwim tempie, osiemdziesiąt kilometrów na godzinę, a kurz ścielił się za nami długim wężem. Nikt nas nie mijał, nikogo my nie mijaliśmy… do czasu.

Ten konwój minął nas dosłownie na wyciągnięcie ręki. Prawda, droga była wąska, asfaltu niedużo, tylko szerokie pobocza – glina, szuter i znowu glina, ale i tak jechali dość ryzykancko. Nie to, żeby nas spychali na pobocze czy wręcz do rowu; dali sygnał światłami, żebyśmy trochę odbili i przejechali. Dwa ciągniki siodłowe, mercedesy, jeden mikrobus i jeden typu SUV. Jakby jakiś dealer jechał. Szli szybko, ale obserwować umieli; zza przyciemnionych szyb SUV-a wychyliła się damska rączka i nam pomachała. Widać poznali, że wojsko, bo tak samo zrobił jakiś facet ze sprintera, a gość z ciągnika postawił kciuk do góry, na szczęście.

Jednak im tego szczęścia zabrakło, i to szybko. Jeszcze do końca nie osiadł kurz na drodze po ich przejeździe, kiedy usłyszeliśmy z góry narastający gwizd.

– Cholera! – wrzasnął kapitan – Szturmowce! Z drogi, pod las!

No, od razu zrozumieliśmy, że jest mocno pochyło. Wlekliśmy się te swoje siedemdziesiąt, czasem na równym osiemdziesiąt kilometrów na godzinę, pomni przestróg, że graty, jakie zrobił z naszego sprzętu Tytus razem z kumplami, nie mogłyby jechać szybciej. Przecież chcieliśmy, żeby wszystko wyglądało prawdopodobnie. Jednak nad drogą musiały wisieć jakieś rosyjskie samoloty, pewnie uderzeniowe, i jak sępy wypatrywały łupu. Mieliśmy co prawda gromy i pioruny, ale oni na pewno byliby szybsi i nim zdążylibyśmy wyskoczyć z wozów, zamieniliby je razem z nami w skład złomu i mielonkę.

Zatrzymaliśmy się w kurzu pod drzewami. Zdążyliśmy, bomby jeszcze nie leciały.

– Rybak, pioruny z wozu, złożyć, przygotować do odpalenia, pokryć przednie i tylne sektory! Akumulatory w gotowości! – porucznik Nowakowski szybko wydawał rozkazy.

Zaczął się ruch. Sierżant był jak dyrygent, ale te chłopaki nie potrzebowały poleceń, każdy robił błyskawicznie, co trzeba. Zaraz skrzynki były odbite, zestawy wyjęte, celowniczowie już wybrali stanowiska, położyli rury na ramionach. Zobaczyłem, że wręczyciele trzymający akumulatory to nasi ludzie, ze Śląskiej OT; chyba już ich odpowiednio przeszkolili, skoro pojechali z nami.

– Pierwszy gotów! Drugi gotów! Trzeci gotów! Czwarty gotów! – No, to była naprawdę szybka robota.

I wtedy usłyszeliśmy. Gwizd, wycie i straszliwy huk. Jeden… drugi… trzeci… czwarty. I łoskot, poznałem, że to jakaś broń automatyczna dużego kalibru. Coś leciało nad drogą, dwa ostronose kształty.

– Kurwa, Su-34! – krzyknął Przemek.

No, to już było bardzo niedobrze. Te potwory zostały uzbrojone w działko trzydziestomilimetrowe i na dwunastu węzłach podwieszeń przenosiły do dwunastu ton bomb, rakiet i podobnych prezentów dla nas na dole. Zerknąłem wokół siebie. Kapitan Zieliński z porucznikiem, przytomni faceci, ustawili nasze dwie ciężarówki i tumaki tak, że drzewa nieźle je zasłaniały. Może i z góry nie było ich widać. Mam nadzieję, że nie zauważyli następnych dwóch, z naszym porucznikiem z OT. Sam ich nie widziałem.

Jednak dziś Rosjanie nie polowali na nas. Może Tytusowi się udało i zmylił ich kamuflaż? Uznali, że dwie rozpadające się lory i dwie półciężaróweczki wiozące jakichś uchodźców to nie cel dla ich bomb i rakiet? Dość, że zapolowali tylko na tamten konwój, i to wyjątkowo skutecznie. Zobaczyliśmy, jak z drogi wyrastają grzyby eksplozji, coś, jakieś strzępy wylatują w górę, dym uniósł się kilkoma kolumnami. Paliło się równym, wysokim płomieniem. Su-34 odleciały, ale nie wiadomo było, czy nie warują gdzieś w pobliżu. A tamci w konwoju?

Popatrzyłem na kapitana.

– Wiem, co myślisz, Nowak – powiedział cicho – ale musimy odczekać jakieś piętnaście minut. Jeśli byli tu przelotem, więcej się nie pojawią. Jeśli zaś śledzą tę drogę, na pewno w tym czasie przelecą jeszcze raz.

Zrozumiałem, ale ciężko zrobiło mi się na sercu. Jeżeli w tym konwoju byli jacyś ranni, to te piętnaście minut mogło zdecydować, czy przeżyją. Ale kapitan miał rację. Nie ukrywam, że było to chyba najdłuższe piętnaście minut w moim życiu.

– Poruczniku, bierzcie chłopaków i podjedźcie dwoma tumakami pod ten konwój, zobaczcie, czy komuś tam nie trzeba udzielić pomocy. Wywołam drugą kolumnę, stoją dwa kilometry dalej w krzakach. Niech się wolno toczą w naszą stronę – powiedział spokojnie. – Gotowości dla MANPADS-ów na razie nie odwołuję.

– Chłopaki… – zaczął porucznik, ale my już wskoczyliśmy do tumaków. Zabrał się z nami pan Janek. To też była ciekawa postać. Już po pięćdziesiątce, ale formę fizyczną miał niezłą. Może dlatego, że ostatnie cztery lata spędził w Warszawie jako ratownik w pogotowiu, a przedtem był cyrkowcem. Akrobatą, ćwiczył na trapezie. Ale coś się z tym jego cyrkiem stało… zbankrutował czy coś podobnego… Zajęcia nie mógł znaleźć, bo we wszystkich innych cyrkach mówili mu, że jest za stary… Wcześniej pracował w tym swoim cyrku na śmieciówce… Dość, że, jak mi powiedział, musiał zarobić na „kieliszek chleba” na emeryturze i został ratownikiem.

Akurat spędzał urlop u siostry na Śląsku, kiedy wybuchła wojna. Zgłosił się do WKU, gdzie, ma się rozumieć, jako ratownika medycznego przyjęto go z otwartymi ramionami, ale skrzywiono się, spojrzawszy do książeczki wojskowej, i w rezultacie trafił do Śląskiej OT, gdzie dostał stopień kaprala. Nawet nie wiedziałem, że zabraliśmy go na Pomorze.

Usiadłem na swoim zwykłym miejscu jako rezerwowy kierowca. Nieraz już powoziłem tumakiem, ale tym razem wszystko było w rękach desantowców, konkretnie Gecko. Ten potrafił jeździć wszystkim. Myślę, że na Saharze nie miałby problemów z powożeniem wielbłądem.

Droga była krótka, ale i tak porucznik kazał zatrzymać wóz w kępie drzew jakieś dwieście metrów od miejsca, gdzie Su-34 dopadły konwój. Wrakowisko paliło się mocno, w płomieniach coś strzelało, buchał gesty, ciemny dym. Szykowałem się już do wysiadania, kiedy nagle porucznik powiedział:

– Nowak za kółko, Gecko i Koval zbadać miejsce zdarzenia, meldować zaraz.

Gecka zza kierownicy dosłownie wywiało. Siadłem na jego miejsce, trochę zdziwiony.

– Słusznie robi, nie wiadomo, co tam wieźli – pochylił się do mnie Przemek. – A jeśli broń albo benzynę, spirytus czy jakieś chemikalia?

Zrobiło mi się głupio. Prawda, atak był dosłownie dwadzieścia minut temu.

Przyglądaliśmy się, jak desantowcy dochodzą do pobojowiska, kiedy naraz oderwała się od niego jeszcze jakaś sylwetka. Radio zatrzeszczało:

– Gecko do Effendi, z samochodu wyskoczył jakiś człowiek. Biegnie w kierunku pobliskiej miejscowości. Wygląda na rannego, ubranie ma w strzępach, powtarzam, od konwoju oderwał się ranny, Roger.

– Effendi do Gecko, przyjąłem. Gecko, idziecie z Kovalem za klientem, obezwładnić w stosownym momencie, opatrzyć, dostarczyć na miejsce postoju. Uważajcie, jest ranny, zapewne w szoku i może być agresywny, nie działać od razu, powtarzam: rannego obezwładnić, nie działać od razu, Roger.

– Zrozumiałem Effendi, klienta obezwładnić w stosownym momencie, opatrzyć, dostarczyć na empe, powtarzam, klienta obezwładnić i dostarczyć na empe, Roger.

– Jak to ranny i agresywny? – spytał powoli Przemek.

Porucznik spojrzał na niego.

– To z Iraku. Kiedy nasi i Amerykanie walczyli o Karbalę, jednego marine na podwórku otoczyli sadryści. Dał sobie radę, załatwił pięciu, ale był wielokrotnie ranny. Nasi chcieli mu pomóc, jednak był w szoku, pogryzł dwóch chłopaków, trzeba go było obezwładnić. Potem główny chirurg z MEDEVAC powiedział mi, że takie rzeczy są częste w razie szoku po wielu zranieniach, a stanu tego gościa z konwoju nie znamy – odpowiedział.

– Cholera, takie rzeczy warto wiedzieć – stropił się Przemek. – Z tego nikt nas nie szkolił.

– Taka jest wojna, kapralu. Człowiek albo szybko się uczy, albo ginie – odrzekł sentencjonalnie porucznik.

– Kapralu? – Myśleliśmy, że się przesłyszeliśmy, i powiedzieliśmy to chórem.

– Cholera, to miała być tajemnica! – Tym razem zakłopotał się porucznik. – A tam… – machnął ręką – w końcu i tak byście się domyślili. Macie wszyscy trzej dostać awans na starszego kaprala, tylko gęby na kłódkę, nic nie wiecie, jasne?

–Tajest – odpowiedzieliśmy znowu chórem. Nie ukrywam, zrobiło się przyjemnie. Mówili coś o Krzyżach Walecznych, a teraz awans… No, jak człowiek przeżyje, to bez wstydu wróci do domu. „Jeśli będzie jakiś dom” – wyszeptał mi w głowie wstrętny głosik. „Rosjanie zajęli już ponad połowę Polski i idą dalej. Dokąd pójdziesz, jak zajmą cała?”. „Wtedy będę się martwić” – odpowiedziałem też w myślach.

Czekaliśmy w napięciu na to, co dalej. Porucznik nie zarządził bowiem wyjścia i zbadania miejsca katastrofy. Pewnie czekał na tamtego człowieka. I wtedy rozległy się dwie długie serie. Poderwało nas, tym bardziej że ogień doszedł od strony miasteczka, w którego kierunku poszli tamten i nasi. Radio znowu zatrzeszczało:

– Effendi, tu Gecko. Facet wszedł na główną ulicę i natychmiast został zastrzelony. Broń automatyczna, prawdopodobnie AK lub coś podobnego. Jesteśmy ukryci, widzimy dobrze miejsce, gdzie leży. Podchodzi do niego jeden… nie, dwóch ludzi. Mają moro, kamizelki. Profesjonaliści, ale nie Rosjanie. Powtarzam: to nie są Rosjanie. Obszukują zabitego, zabierają coś, chyba portfel, ciało ładują na dwukołowy wózek i odjeżdżają. Czy kontynuować obserwację? Powtarzam: czy kontynuować obserwację? Roger.

Spojrzeliśmy po sobie zaniepokojeni. No to mamy pasztet. Polska Armia Narodowa? Jakaś banda? Najgorsze, że dysponujemy tylko lekkim sprzętem, a przeciw takim artyleria i zmech to grunt.

– Effendi do Gecko, przyjąłem. Kontynuować obserwację, zamaskować się, jak najlepiej możecie, powtarzam: kontynuować obserwację przy zamaskowaniu, Roger.

– Gecko do Effendi, zrozumiałem, kontynuować obserwację z maksymalnym maskowaniem, powtarzam: kontynuować obserwację z maksymalnym maskowaniem, Roger. – Czy mi się wydawało, czy naprawdę dosłyszałem ulgę w tym głosie?

– Effendi do Zioła, miejscowość Z. na horyzoncie zajęta przez nieznane siły. Są agresywni, zastrzelili rannego z tego konwoju, który tam usiłował szukać pomocy. To profesjonaliści, ale nie Rosjanie. Powtarzam: to nie Rosjanie. Na razie wiadomo, że dysponują bronią lekką: AK lub klonami. Mamy dwóch ludzi na obserwacji z maksymalnym maskowaniem. Teren jeszcze niezbadany, Roger. – Porucznik wywołał kapitana i przedstawił mu w dwóch słowach całą sytuację.

– Zioło do Effendiego, Zioło do Effendiego. Zbadać wrakowisko, meldować stan. Do miasta nie podchodzić. Zostawić dwóch ludzi przy wrakach. Po zbadaniu wrakowiska wracać na miejsce postoju, powtarzam: po zbadaniu wrakowiska wracać na empe, Roger – odpowiedział natychmiast kapitan.

– Effendi do Zioła, przyjąłem. Zbadać wrakowisko, pozostawić przy nim dwuosobowy posterunek, nie podchodzić do miasta, po zbadaniu zameldować, wracać na empe, powtarzam: po zbadaniu wrakowiska wracać na empe, Roger – porucznik potwierdził.

– Z wozu. Idziemy sprawdzić te wraki – powiedział zaraz.

I teraz powiem panu majorowi rzecz dziwną. Otóż za diabła nie pamiętam, jak ta miejscowość, bardzo ważna w moim życiu, a pewnie i w życiu wszystkich, z którymi tam byłem, się nazywała. Wiem, że byliśmy na południowy zachód od Poddębic, czyli na wysokości Łodzi. Chodzi mi po głowie słowo „Zduny”, ale wcale nie jestem pewien, czy to były rzeczywiście Zduny. Jak przeglądałem mapę, nie znalazłem miejscowości o takiej nazwie. Pytałem chłopaków, ale nikt nie mógł sobie przypomnieć. Kazio w naszym zeszycie, czy też zeszytach, bo już wtedy były dwa czy trzy, zapisał tylko „miejscowość Z”, bo takiego używaliśmy kryptonimu. Za diabła panu nie powiem, jak się ta miejscowość nazywała. A przecież muszę to wiedzieć i to nie dla siebie. To jest moje zadanie na następne lata. A na razie niech będą Zduny.

Wyszliśmy ostrożnie i marszem ubezpieczonym podeszliśmy do wrakowiska. Nie dlatego, żeśmy się spodziewali nieproszonych gości. Gdyby tam byli, zaatakowaliby Gecko i Kovala, ale lepiej, żeby nas z miasteczka nie widziano, a czort wie, czy ta banda nie miała jakichś oczu i uszu na drodze.

Ciągniki paliły się równym, jasnym płomieniem, z dużą ilością dymu. Sprinter leżał na boku. Wyglądał jak zmięta gazeta, jak zniszczony samochodzik z kartonu. Po prostu aż dziwne było, że ktokolwiek wyszedł z niego żywy. SUV stał pod drzewem. Przodu praktycznie nie miał, kabina też była ostro posiekana.

– Te ciągniki załatwili rakietami – powiedział Przemek. – Sprinter oberwał z działka, SUV też, ale głównie odłamkami i chyba jakimś eksplodującym pociskiem, bo gdyby po nim przejechała cała seria, to już by go nie było, jak tego Sprintera.

W tym momencie coś usłyszałem. Odwróciłem się do chłopaków.

– Słyszeliście? – spytałem.

– Tak, pst! – Kazio niecierpliwie uciszył mnie ręką.

Wtedy to odezwało się jeszcze raz i poczułem, jak włosy stają mi dęba. To był płacz malutkiego dziecka.

Rzuciliśmy się do samochodów. Sprinter? Niemożliwe, z niego na pewno już nikt żywy nie wyszedł. A SUV? Wtedy zrobiliśmy coś, co powinniśmy zrobić na początku, ale… wiadomo, człowiek nie chce takich widoków oglądać i boi się trochę, co zobaczy, bo cudza śmierć, zwłaszcza krwawa, jest zawsze szokiem. Zajrzeliśmy do mercedesa.

Na siedzeniu kierowcy ktoś siedział. Mówię „ktoś”, bo ten człowiek istniał praktycznie od klatki piersiowej w dół. Reszta stanowiła okropną mieszaninę kości i ciała, chyba dostał w głowę odłamkami z pocisku trzydziestomilimetrowego. Jedyną pociechą dla ofiary mogło być to, że zupełnie się nie męczyła. Eksplozja i… już była po drugiej stronie. Na siedzeniu obok w pasach wisiała dziewczyna. Kobieta właściwie, długie rudoblond włosy były na końcach zakrwawione. Ubrana na sportowo, jakaś kurteczka i bluza. Od brzucha rozlewała się na ubraniu wielka czerwona plama. Ręce zwisały bezwładnie, prawa dłoń dotykała klamry pasów bezpieczeństwa, jakby ostatnim wysiłkiem chciała się wypiąć i wyjść. Pewnie zresztą tak było.

Z tyłu pusto. Pusto? Zaraz… tyłem przypięty czarny fotelik-kołyska. W nim zanosiło się płaczem maleństwo, dzieciak, może półroczny. Wiem, bo córka mojego wuja, Marzenka, przed wojną miała dziecko i często tą małą się opiekowałem. Przyskoczyłem z latarką, bo w Mercedesie było ciemno. Maleństwo było ubrane na różowo, wiec pewnie dziewczynka. Była cała, tylko strasznie przestraszona. Po chwili zorientowałem się, że jednak i ona jest ranna, choć niegroźnie. Jakiś odłamek przeciął jej skórę na rączce. Płakała więc nie tylko ze strachu, ale i z bólu. Chciałem się wycofać, żeby rozwalić drzwi od drugiej strony i wydobyć dzieciaka, kiedy nagle usłyszałem nad samym uchem jęk i to taki podnoszący włosy na głowie. To była ta pasażerka z przedniego siedzenia. Żyła! Ale już na pierwszy rzut oka było widać, że jest z nią kiepsko. Wyślizgnąłem się jak wąż z rozbitego wozu. Chciałem powiedzieć chłopakom, co się dzieje, ale oni już się zorientowali.

– Biegnij do porucznika, niech da ludzi i żeby wyciągnęli sprzęt z wozu, łomy, siekierę i nożyce saperskie – burknął Kazio.

Nieco się zdziwiłem. No proszę, Kazio też z czasem zdradza ciągoty podoficera. Ale nie było czasu na myślenie.

– Panie poruczniku, mamy w SUV-ie dwoje rannych. Kobieta, prawdopodobnie ciężko, dziecko w wieku około sześciu miesięcy prawdopodobnie lekko. Trzeba je wyjąć, a drzwi zakleszczone – raportowałem.

– O kurwa! – porucznik aż się poderwał. – Tantal, Zając, bierzcie kilku silnych i pomóżcie chłopakom. Sprzęt saperski z tumaka, biegusiem! – rozdysponował desantowców.

Dosłownie po minucie byli przy mercedesie. Kilku silnych chłopa i daliśmy radę wyważyć drzwi po prawej. Ale dalej było już gorzej.

– Panowie – zacząłem – nie wiemy, gdzie ta dziewczyna została ranna, trzeba odkręcić ten cholerny fotel i wyjąć ją razem z nim. Dam radę, tylko potrzebne mi narzędzia z wozu, bo nie mam czasu po nie biegać. A dobrze by było, żeby w tym czasie jakiś szczupły wszedł na tył i zobaczył, co z małą.

Wielki, barczysty Tantal spojrzał na mnie z uznaniem.

– Dobrze, Rysiek – po raz pierwszy zwrócił się do mnie po imieniu – dajesz. Frodo! – krzyknął.

Szybko pojawił się nowy desantowiec. Rzeczywiście, był mały, szczupły i miał wielkie oczy. Poza tym z hobbita było w nim niewiele.

– Sprawdź, co z dzieciakiem – powiedział Tantal. Frodo bez słowa przecisnął się między siedzeniami.

– Mała smutna i ta ręką ją boli. Chyba, bo popłakuje. Poza tym prawdopodobnie cała –raportował.

Odetchnąłem z ulgą i zabrałem się do śrub. Chryste Panie, a cóż to była za katorga! Po pół godzinie, klnąc jak szewc i przynajmniej dwa razy raniąc się kluczem i kombinerkami w rękę, dałem radę ruszyć te cholerne mutry. Wyrazy uznania dla mercedesa, bo gdybym nie wiedział jak, znaczy nie miał praktyki w warsztacie u wuja, nie odkręciłbym tego cholerstwa do dnia Sądu Ostatecznego.

– Teraz ostrożnie! – zawołałem.

Ale zobaczyłem coś dziwnego. Tantal sam delikatnie wyjął cały fotel z pasażerką i postawił obok wozu. Przypuszczałem, że jest silny, ale nie wiedziałem, że aż tak. Przytkało mnie trochę, ale rzuciłem się do rannej. Ktoś mnie odsunął. To był pan Janek.

– Odsuń się, Rysiek – mruknął. – Tu praktyka potrzebna, ty takiej nie masz.

Znowu przy pomocy Tantala rozłożył fotel i zajął się dziewczyną, rozcinając nożyczkami ubranie. Kiedy gwałtownie, z sykiem wciągnął powietrze, wiedziałem już, że jest źle, bardzo źle.

– Rysiek – powiedział – ta kobieta umiera. Ona ma w środku wszystko poszarpane. – Głos mu odrobinę zadrżał. – Jedyne, co możemy dla niej zrobić, to położyć ją w jakimś spokojnym miejscu, dać pożegnać się z dzieckiem i pozwolić odejść. Tu nikt nie pomoże, ani ty, ani ja, ani nawet sam Pan Bóg.

Poczułem, jakbym dostał obuchem po głowie. Jako to? Tak po prostu, ma umrzeć?

– Słuchaj, czy ty naprawdę nie możesz nic dla niej zrobić? – spytałem głupio, beznadziejnie.

Spojrzał na mnie ze współczuciem.

– Rysiu – powiedział – cztery lata jeździłem na pogotowiu w Warszawie. Człowiek widział różne rzeczy. Te najgorsze też. I wyrobił sobie… wiesz… takie trzecie oko… do ludzi, którzy mają odejść. Rysiu, zastanów się, co możemy zrobić dla tej małej, jeszcze możemy zrobić, bo za godzinę będzie sierotą.

Akurat wtedy podszedł do mnie Frodo i w milczeniu podał mi fotelik z dzieckiem. Mała była już opatrzona, pan Janek ładnie się sprawił. Leżała cicho, spokojnie, patrzyła na mnie wielkimi oczami. Serce uderzało mi w piersi głucho, twardo, bo w tych małych oczach było coś takiego… Tak, ma pan rację! Podjąłem decyzję, wtedy ją podjąłem! I wiem, że nigdy, do końca swojego życia nie będę tego żałował, a nawet liczę – bo święty nie jestem – że kiedy stanę po najdłuższym życiu przed Sądem Boskim, to On mi to zapisze jako zasługę.

Jak na zamówienie podszedł Kazio.

– Kazik – powiedziałem – za godzinę ta mała nie będzie miała matki. Na moją odpowiedzialność wyprujcie tę landarę ze wszystkiego. Wszystkie dokumenty jakie znajdziecie, wszystko. A! I poszukajcie, bo takie rzeczy muszą być: mleko, pieluchy…

– Nie musisz mówić, Rysiu, sam mam takiego maluszka w domu. Siostry córa – usłyszałem głos Przemka, który dosłownie wyrósł mi za plecami.

– Dobra – skwitowałem i z małą w foteliku popędziłem do porucznika.

– Co za chujowy dzień – warknął ponuro. – Dobra, Nowak, róbcie, co uważacie za stosowne, chłopaki w tym czasie rozgrzebią resztę wozów, a ja przekażę całą sprawę kapitanowi. Grupa Biała już jest przy naszej, czyli mamy osiemdziesięciu ludzi, jakby coś się miało dziać – dodał.

Podniosło mnie to na duchu i podleciałem do pana Janka, który przeniósł już fotel z ranną pod dziką jabłoń.

– Budzi się – powiedział cicho – położyłem ją tutaj, bo… – nie dokończył.

Tak. Wybrał dobre miejsce. Daleko od płonących ciągle samochodów, na małym wzgórku, pod jasnym niebem. Uklęknąłem przy rannej. Powieki jej drgały, aż naraz otworzyły się i zobaczyłem parę pięknych, zielonych oczu. Przytomnych.

– Proszę pani – powiedziałem – jest pani bezpieczna, jesteśmy polskim wojskiem. Uwolniliśmy panią z samochodu. Jak pani ma na imię?

– Dziecko… moja córeczka – powiedziała.

Podałem jej małą. Uśmiechnęła się tak, jak tylko matki potrafią się uśmiechać na widok swojego dziecka.

– Jak pani ma na imię? – spytałem jeszcze raz. Nie było sensu pytać, jak się czuje, pan Janek miał rację.

– Joanna… K… – zaniosła się kaszlem, z ust pociekła krew. Nie wiem, co się stało, ale chyba wtedy sama zrozumiała, że to już. Może powiedział jej ktoś z Tamtej Strony? Dość, że przytuliła małą do siebie i powiedziała głośno i wyraźnie: Juleczka. Potem stało się coś dziwnego. Jej twarz nagle zrobiła się piękna. Widziałem podobne obrazy w albumach malarstwa, z tytułami w rodzaju Ekstaza świętej albo Zaśnięcie Najświętszej Maryi Panny. Ten sam blask bił z jej twarzy, jakby nie była już człowiekiem, ale kimś ponad nami wszystkimi. Śmiała się do małej, a mała do niej, całą sobą, jak potrafią te najmniejsze dzieci. Potem tylko westchnęła. I odeszła, tak po prostu.

Wziąłem małą na ręce. Coś zamgliło mi oczy, na jej łapki spadły krople. Deszcz? Dziwne, nie zauważyłem, żeby zaczął padać.

– Rysiek, nie przy wszystkich – usłyszałem głos Przemka. Podawał mi jakaś wymiętą chusteczkę. W jego zapiaszczonej twarzy widziałem dwie szklane ścieżki. Kazio i porucznik… jak to się stało, że podeszli, a ja tego nie zauważyłem? Mieli odwrócone głowy.

Pan Janek pochylił się i wolno, delikatne, zamknął oczy zmarłej, potem przykrył ją wydobytym skądś kocem.

Ocknąłem się po chwili. Stało się i teraz trzeba było zapewnić małej Julce bezpieczeństwo. I wiedziałem, byłem zdecydowany, co zrobić. Podszedłem do porucznika.

– Panie poruczniku – powiedziałem bardzo formalnie – szeregowy Nowak melduje się z prośbą.

– Tak? – był zdziwiony. – Co się stało?

– Panie poruczniku, proszę o wyznaczenie marszruty przez Gniezno.

– Bo? – popatrzył zdziwiony.

– Bo tam jest cała moja rodzina. Adoptujemy małą Julkę. Ja… ja nie wiem, czy wrócę, bo jest wojna, ale nawet jeśli nie… to moja matka i ojciec, moja siostra… wychowają jak nasze własne – powiedziałem.

Nic nie powiedział, po czym nagle uśmiechnął się, podał mi rękę i mocno uścisnął. Poczułem, że było to jak wręczenie orderu.

– Rybak – powiedział do sierżanta – jak skończycie z tymi samochodami, ściągnijcie Manteuffla, jest dobry w mapach, i ustalcie dalszą jazdę, tak żeby postój był w Gnieźnie. Odstawimy małą do Nowaków.

– Jasne, szefie – sierżant też się uśmiechnął, także i do mnie, choć ten facet był równie skory do uśmiechu jak drwal na zrywce.

Mała Julka uśmiechnęła się wtedy do mnie po raz pierwszy.

– No co, kruszynko? – odezwałem się. – Od tej chwili jesteś Julka Nowak.

Akurat wtedy przyleciał do mnie Przemek.

– Rysiek, chodź do nas, mamy problem – powiedział.

Wziąłem małą w foteliku i podszedłem do SUV-a.

– Znaleźliśmy jedną całą torbę, więc zrobiliśmy taką wyprawkę dla małej. Niestety, wiele tego nie ma, bo jakiś pocisk przeszedł przez bagażnik. Ale jest cała paczka, czyli czterdzieści dwie sztuki pampersów, puszka mleka dla niemowląt i piętnaście różnych słoiczków z jedzeniem dla dzieci. Jest też mała paczka płatków z waty i na szczęście cztery nowe butelki i różne smoczki – wyliczał Kazio. – Ale jest też jedna ciekawa sprawa…

– No… – ponagliłem.

– Ten facet, ojciec Julki… Znaleźliśmy część jego portfela. Niestety, bez dowodu. W tym fragmencie są oczywiście resztki kart kredytowych – niefartownie bez możliwości odczytania nazwiska, tyle wiemy, że miał na imię Adam. I było też takie coś. – Podał mi dwa kluczyki na jednym kółku.

– Na dole, przy kolumnie skrzyni biegów jest zamek i chyba jeden kluczyk pasuje. Wygląda to na blokadę, ale…

– …ale kto nosi kluczyk od blokady w portfelu? – skończyłem.

Przemek trzymał fotelik z małą, nachyliłem się nad kolumną skrzyni biegów i wałem. Faktycznie, poniżej był wpuszczony zamek i wyglądał na fabryczny. Blokada? Immobilizer?

Jeśli tak, to bardzo dziwny. Już miałem włożyć jeden z kluczyków w ten zamek, kiedy nagle Kazik złapał mnie za rękę.

– Nie, to może być pułapka lub jakiś mechanizm niszczący to, co w środku. Ja spróbuję, jestem ostatecznie saperem – powiedział.

Oddałem kluczyk. Kazio długo się certolił. Najpierw obejrzał wszystko z małą latarką, delikatnie opukał, potem wreszcie włożył kluczyk, przekręcił dwa razy i… nic. Spojrzeliśmy zawiedzeni.

– Chyba rzeczywiście immobilizer – mruknął Przemek.

– Patrzcie uważnie – uśmiechnął się naraz Kazio. Rzeczywiście, na zabudowie kolumny wału pojawiła się jakby krawędź.

– Zacięło się od tych eksplozji, można się było tego spodziewać – mruknął Kazio i zaczął to coś podważać. Nawet nie bardzo musiał, zaraz uchyliło się jak klapka i ukazał się pod spodem schowek. Mały, ale była w nim pancerna kasetka.

– Drugi kluczyk – powiedział Kazio tonem nieznoszącym sprzeciwu. – A teraz won mi stąd.

Pantomima ze sprawdzaniem powtórzyła się raz jeszcze, aż włożył kluczyk w zamek i przekręcił.

– Ożeż ty – usłyszeliśmy zdumiony głos. Przypadliśmy do niego i… no tak, kasetka miała bardzo interesującą zawartość. Policzyliśmy na szybko. Sto tysięcy euro, dwieście tysięcy dolarów, trzydzieści złotych monet zapakowanych każda w osobną folię („to krugerrandy” – jak powiedział Kazio), dwie małe sztabki srebrnego metalu z lekkim, jakby złotawym, połyskiem („platyna, każda z tych sztabek ma gdzieś po dwa kilo” – ocenił Przemek) i dwadzieścia kamieni szlachetnych w wyściełanym pudełeczku z przegródkami, wyglądały na diamenty.

– Majątek. Zabrali ze sobą, bo uciekali z kraju – mruknął Przemek. Zamknął kasetkę i podał mi wraz z kluczykiem.

– Wiesz, co z tym zrobić? – spytał, patrząc mi w oczy.

– No przecież – uśmiechnąłem się. – To posag Julki, jej szkoła, studia…

– Właśnie – odmruknął. – Jak znajdziemy jakieś papiery, to dołożymy. Dobrze by było, żeby poznała rodziców… Choć, jak ciebie znam, to wiem, że będzie miała fajną rodzinę.

Wrzuciłem kasetkę do torby, zarzuciłem ją na ramię, zabrałem fotelik z Julką i podszedłem wolno do tumaka. Wojenny ojciec, nie ma co.

– Panie Janku – zwróciłem się do naszego ratownika – zostawię panu Julkę na chwilę, OK?

– Dobra, ojciec, przypilnuję tego skarbu – uśmiechnął się. Widocznie wszyscy już wiedzieli.

Mała spała. Chyba odsypiała stres. Trzeba będzie sprawdzić, czy się nie zsikała, i dać jeść, bo nie wiadomo, kiedy jadła ostatni raz – pomyślałem.

Przyleciał do mnie Przemek.

– Pod podłogą tych ciągników była skrytka. Zobacz, co wieźli. – I pokazał mi piękną szablę. Lekko zakrzywiona, w dwóch trzecich od tyłu podcięta, z prostym jelcem i osłoną na rękę, prawie niezdobiona.

– Szabla czarna – powiedział z nabożeństwem. – Jest do niej pochwa. To husarska, bojowa. – Pokazał mi ledwie widoczną datę „1614” na jelcu.

– Coś takiego?! – zdziwiłem się. – Było coś jeszcze?

– O tak – uśmiechnął się Przemek. – Różnych szabel, pałaszy, szpad i rapierów tak z trzydzieści sztuk i do tego dziesięć pistoletów. Skałkowych i kapiszonowych. Z XVII–XIX wieku wszystko, same oryginały, żadne tam kopie. Aha, i jeden karabin. System colta, pachnie powstaniem styczniowym. Wszystko w doskonałym stanie, muzealnym. Kupa kasy musiała pójść na odnowienie.

– O cholera… niezły kolekcjoner. A co oni tymi TIR-ami wieźli, Przemku? – spytałem.

– Materiały – skrzywił się. – Jeden z chłopaków z OT w cywilu jest krawcem i mówi, że same najdroższe, włoskie i angielskie, też kupa kasy. Powiedział, że w obu TIR-ach było materiałów za jakieś sto pięćdziesiąt, może dwieście tysięcy euro. Może z tego uda nam się odzyskać ze trzy, cztery bele. Zawieziemy twojej rodzinie. Jest wojna, a dla małej trzeba będzie nieraz coś kupować. A to, co znaleźliśmy w SUV-ie, jest przecież nienaruszalne, wiesz…

– Nic nie znaleźliśmy – położyłem palec na ustach. – A za materiały dzięki, jasne, że się przydadzą.

Porucznika zastałem z kapitanem Zielińskim. Widocznie uznał, że sam musi się wszystkiemu przyjrzeć. Rozmawiali przez radio.

– Tak, przechwyciliśmy trzech ludzi, będą razem z nami, Roger – usłyszałem tylko koniec meldunku.

– Zioło do Gecko, Zioło do Gecko, zmiana już idzie, Roger – odpowiedział kapitan.

– Gecko do Zioło, Gecko do Zioło, przyjąłem, czekamy, Roger – zagadało radio.

Rzeczywiście, byli tak po kwadransie. Dwaj nasi i trzech chłopa. Najwyższy wyglądał jak ten aktor grający Herkulesa w serialu… jak on się nazywał… A! Kevin Sorbo! Przypominał go i posturą, i wzrostem. Dwaj obok niego byli niżsi, ale tacy sami, jak bracia – posępni, ciemni, z wąsami. Gecko i Koval szli obok.

Kapitan przyjął ich w tumaku; znowu miałem szczęście, że potrzebował kierowcy, a ja byłem w pobliżu… Ile to już rzeczy dowiedziałem się przez to swoje szczęście! Co ciekawe, zwrócił się najpierw do mnie. Zgaduję, że po to, aby trochę tych gości onieśmielić, pokazać im, że nie są tak bardzo ważni.

– Jak tam Julka, ojciec? – uśmiechnął się.

– Dobrze, szefie – odpowiedziałem nieregulaminowo. – Podrzuciłem panu Jankowi, zaraz trzeba będzie nakarmić… i przewinąć pewnie.

– No i dobrze. – Jeszcze raz ten uśmiech. – Widzę, że ojciec pełną gębą. Tak, panowie – zaczął do nieco zdumionych tym dialogiem przybyszy. – Moi ludzie już mi zdali sprawę, ale co innego przez radio, a co innego osobiście. Opowiadajcie!

– Niewiele mamy do opowiadania, panie kapitanie – skrzywił się Herkules. – Miasto jest w rękach najgorszego skurwysyna, jakiego polska ziemia nosiła, i tyle.

– Dobrze, to już wiemy. Teraz: jaki oddział? Jaka struktura? Jakie uzbrojenie? Czy mają stałe stanowiska i gdzie? Mówicie, że jesteście oddziałem partyzanckim. Czy wobec tego zrobiliście rozpoznanie wart i posterunków? Umocnień? Zabezpieczeń? – ostro ich przycisnął kapitan.

– Jasne – Herkules nie był jakoś zbity z tropu. – Zaczęło się od tego, że zamieszkał tu niejaki Siciński, Władysław zresztą. Skąd przyjechał, czort go wie, na czym robił interesy, też nie wiadomo. Dość, że się zjawił jako bogaty biznesmen. U nas zainwestował w płyty wiórowe: do mebli, ścianki działowe i takie różne. Interes mu się kręcił, postawił drugą fabryczkę, bo miał jedną i zaczął obrastać w piórka, głównie we własnym mniemaniu. Postawił chałupę jak stodołę. Nazwał ja dworem, ale kończyłem studia na ASP w Łodzi i takiego gargamela, jakiego wybudował, to ludzkie oko nie widziało, to jest wy pewnie zobaczycie, skrzyżowanie neogotyckiego zamku w stylu angielskim i polskiego dworku. Podlizywał się księdzu, jaki to wielki chrześcijanin, więc ten go w końcu przyjął do Rady Parafialnej i na procesjach pan Siciński był dowódcą nosicieli baldachimu z Najświętszym Sakramentem. W Wielki Piątek krzyż z innymi w procesji dźwigał. I to było ciekawe, bo nie ukrywał, że był rozwiedziony, miał drugą żonę i pasierbicę. Obie zresztą olewał, miał bab na kopy, potrafił ściągnąć dziewczyny w tej swojej fabryce z linii produkcyjnej, zabrać do kantorku i tam… Bały się go, więc nic nie mówiły, potem się dopiero wydało. A ksiądz, wiedział czy nie, mocno go honorował. Nic dziwnego zresztą, bo obiadki u Sicińskiego ciągle jadał. W końcu zrobiło się dla nas i dla wójta zastanawiające, mimo że i jemu Siciński też się podlizywał: no bo facet ma dwie fabryczki płyt wiórowych, owszem, pracują na pełnych obrotach, ale razem zatrudnia nieco ponad osiemdziesiąt osób, a żyje jak krezus. Zaczęło się robić dziwnie, ludzie plotkowali, że może mafia, narkotyki i takie różne… Zaczął się strach. Aż pewnego dnia zjawił się dziennikarz z Łodzi. Szperał w różnych kryminalnych sprawach, no i spotkał się też z wójtem i zastępcą, czyli ze mną. Ja do tej pory nic do Sicińskiego nie miałem, zajmuję się kowalstwem artystycznym i robię balustrady, kraty okienne, bramy i inne drobne elementy. Owszem, zamówienia od niego zawsze były opłacane w terminie i był dla mnie uprzejmy, ale po prostu mi się nie podobał. Tak że kiedy przyjechał ten dziennikarz z Łodzi, poszedł z nami na rozmowę i okazało się, że pan Władeczek ma w Łodzi pięć burdeli, prawdopodobnie rozprowadza tam narkotyki i z miejscową gangsterką jest na „Władziu”, to się wcale nie zdziwiłem. Staszek Kocemba, znaczy nasz wójt, mocno się przeraził, bo to spokojna wieś, właściwie miasteczko. A mieć takiego gangsterka u siebie to istny dopust boży, bo nie wiadomo, czy nie zjadą za nim inni. Dziennikarz szykował artykuł, Sicińskim zainteresowało się CBŚ i naraz… trach, był człowiek i nie ma człowieka. A właściwie dwóch ludzi. Staszek i ten dziennikarz… Wyleciało mi z głowy, jak się nazywał… Czasem się przy kapliczce spotykali, żeby było bez świadków. Akurat Franek motorem jechał i widział…

– Pewnie, że widziałem! – wtrącił się wąsaty wyższy. – Ciężarówka jechała, nowy DAF. Już ich prawie minął, nagle skręcił i obu uderzył! A potem tak wykręcił, żeby naczepą po nich przejechać! Po prostu morderstwo i tyle.

– No nieźle – skwitował porucznik, który pojawił się przy drzwiach tumaka.

– Właśnie – Herkules skinął głową – ale że bracia Zawadzcy tu siedzący nikogo się nie boją, to Franek opowiedział w CBŚ, co widział. Niestety, ciężarówka okazała się kradziona, zresztą złodziej ją spalił, numery fałszywe i ciężko było znaleźć sprawcę. Tyle tylko, że ludzie zaczęli poważnie się bać Sicińskiego, bo było jasne, na czyje zlecenie to się stało. A jemu było w to graj i postanowił zrobić jeszcze większy numer. Przywiózł jakiegoś faceta z Łodzi, który podobno miał w okolicy daczę i wystawił go do wyborów na wójta! Ale to mu nie wyszło, bo usiłował przekupić komisję wyborczą, a w komisji był drugi z braci Zawadzkich, czyli tu siedzący Romek…

– Po pięć tysięcy dołków na łebka. Zależało mu widać bardzo. – Ten z braci Zawadzkich był lakoniczny.

– Dość, że sprawa się wydała, Urząd Marszałkowski przysłał z Łodzi zarządcę komisarycznego, bo wybory unieważniono, a Siciński się zdenerwował i postanowił najpierw moich kolegów postraszyć: telefony, groźby wobec rodziny… Tyle to dało, że i oni, i ja wywieźliśmy swoich bliskich do rodzin jak najdalej, a potem postanowił ich spalić razem z młynem, czyli ich własnością. Zapomniał, że to myśliwi, i kiedy w nocy po nich przyszli, to bracia zaczęli się bronić na ostre, aż przyjechali antyterroryści i zgarnęli trzech gangsterów, co pozostali przy życiu.

– A ilu było? – zainteresował się kapitan.

– Sześciu – uśmiechnął się Zawadzki, chyba Franciszek. – Z pistoletami i pistoletami maszynowymi. Jednego kropnęliśmy z bratem, jednego zraniliśmy, dwaj byli tak głupi, że zaczęli strzelać do antyterrorystów. Ci, co przeżyli, się poddali.

– Po tej sprawie ucichło i niby zapanował spokój – kontynuował kowal – aż przyszły wybory i nastał nowy rząd. A potem zaczęła się ta sraczka na Obronę Terytorialną, że siedemnaście brygad, że grupy proobronne…

– I pewnie ten Siciński zaczął organizować taką grupę – nie wytrzymałem i wtrąciłem się do rozmowy.

Kowal spojrzał na mnie zdziwiony.

– Tak było, jakbyś przy tym był. Bystrych pan kapitan ma żołnierzy – pochwalił nieco zmieszany. – Nie minął rok, a miał już spory oddział. Jeździł do MON-u, na spotkania… baliśmy się, co dalej będzie, próbowaliśmy zawiadamiać w MON-ie odpowiednie służby, ale gdzie tam! Opieprzali nas, że patriotów szkalujemy, i tak stałem się dla Sicińskiego po braciach Zawadzkich wrogiem numer dwa. A on trenował swoich strzelców dalej, przy czym były to pozbierane z całej Łodzi karki, wytatuowane jak cholera, większość to kibole i wręcz przestępcy… ale krzyczeli, jakimi są patriotami, że „nie dadzą Polski dla złodziei i ciapatych”, jeździli do Warszawy na Marsze Niepodległości, a naprawdę to napierdalać się z policją… a my widzieliśmy nadciągające nieszczęście. I rzeczywiście, rano wybuchła wojna, a w godzinę później ktoś mi wrzucił przez okno ostrzeżenie: „Uciekaj, bo po ciebie idą”. No to dałem nogę, moi koledzy też. Potem kilka osób, którym Siciński się nie podobał, miało dziwne wypadki. Ktoś się utopił, chociaż umiał pływać, ktoś po prostu został zastrzelony… My się ukrywaliśmy, policji nie było, ten skurwysyn przejął władzę w mieście. I tak się ukrywamy do dzisiaj. Mamy trochę broni, swoich ludzi… i właściwie to czekamy na jakąś władzę, która zrobi z chujem porządek, bo nas jest może dziesięciu w trzech wsiach i też się musimy ukrywać, bo Siciński chce przejąć kontrolę nad całym powiatem.

– Aż taki mocny? – kapitan się nieco zasępił.

– Kto wie – odpowiedział Roman Zawadzki. – Sęk w tym, że tak jak Andrzej powiedział – teraz dowiedzieliśmy się, jak kowal miał na imię – że tu nie ma ani policji, ani wojska. On ma około trzydziestu ludzi…

– Około, czyli ilu ponad trzydziestu? – spytał porucznik.

– Jednego, dwóch… nie więcej – odpowiedział tym razem Franciszek. – Są dobrze uzbrojeni i wyszkoleni, znaczy mogą zjawić się nagle i napaść. Samochody mają, quady mają, nawet jeden transporter opancerzony.

– Nic więcej cięższego? – spytał kapitan.

– Nie, absolutnie nie – odrzekł Kowal. No i ten jego gargamel… On zamienił go w fortecę. Mur, wieżyczki strzelnicze na rogach z erkaemami, reflektory nocą… Mają jeszcze kałasznikowy, te erkaemy i granaty. Nic więcej, a przynajmniej dotąd się z tym nie zdradzili.

– Dobra, panowie. Teraz narysujecie mi wszystko, opowiecie o wartach, kolejności, porach zmian, podejściach, tak żeby można było to zrobić skrycie… Pan się nazywa Lis? – spytał kowala.

– Tak, Lis, Andrzej Lis – odpowiedział kowal.

– Dobrze, panowie. Teraz zrobimy taką mała radę wojenną. Nowak, skocz po porucznika Strupiechowskiego, Biała grupa powinna być jakieś pięćset metrów stąd, w tamtym lasku, bierz tumaka, tylko bez szaleństw, żeby nie zauważyli… Aha, nie, najpierw najważniejsze. Który z panów ma rodzinę w bliskiej okolicy?

– Ja – uśmiechnął się kowal. – Siostra żony, siedem, może osiem kilometrów stąd.

– Dobrze. Panie Andrzeju, czy odda nam pan ważną przysługę? – spytał kapitan, a ja słuchałem coraz bardziej zdziwiony.

– Jasne. – Kowal był zaciekawiony, no bo czego może od niego chcieć wojsko?

– Widzieli panowie, jak godzinę temu rosyjskie samoloty rozbiły i spaliły tutaj mały konwój?

– Widzieliśmy – odpowiedzieli wszyscy prawie chórem.

– Ludzi szkoda – dodał Franciszek Zawadzki.

– Właśnie. Z tego konwoju ocalała mała dziewczynka, niemowlę właściwie, bo sześciomiesięczna. Nasz żołnierz – wskazał mnie ruchem głowy – to taki dobry chłopak, że sierotę postanowił zabrać do siebie, do rodziny, pod Poznań i adoptować po wojnie. Tam będziemy jechać. Ale na razie czeka nas walka, a małą ktoś się musi zająć. Rysiek, nasz nowy ojciec, odwiózłby małą do pana siostry, panie Andrzeju, OK? Po walce wrócimy po nią i ją zabierzemy. Ale jest wojna. Jeśli nie wróci Rysiek, na pewno przyjedzie ktoś od nas: ja, porucznik albo… Zawołaj kumpli… – zwrócił się nagle do mnie. Kazio i Przemek przylecieli biegiem, bo w końcu jak naczalstwo woła… Pierwsze słowa kapitana wprawiły ich w głębokie zdumienie: – Tak więc – kontynuował – jeśli po małą nie przyjedzie tu obecny starszy szeregowy Ryszard Nowak, to przyjadę albo ja, albo porucznik Nowakowski, albo starszy szeregowy Kazimierz Manteuffel, albo starszy szeregowy Przemysław Sieniawski. Może tak być?

Zawadzcy i Lis w miarę słów kapitana byli coraz bardziej zdumieni, można powiedzieć, że oczy robiły im się jak spodki. W końcu pierwszy odezwał się Lis:

– Tak. – Odchrząknął, jakby coś utkwiło mu w gardle. – Tak, jasne. Jasne, że zawiozę małą… tak będzie, jak pan powiedział. – Popatrzył na mnie, po czym nagle złapał moją dłoń i mocno ją uścisnął. – Nie wiedziałem, że jeszcze są tacy ludzie. Tacy porządni – powiedział. Zrobiło mi się głupio, tym bardziej że to samo zrobili bracia Zawadzcy, tym razem w milczeniu. Ale i ono wystarczyło.

– No dobra, komu w drogę… – zaczął kapitan. Jeszcze nie skończył, jak odpaliłem tumaka, załadowałem Lisa i podjechałem po małą.

– Co z Julką? – spytałem pana Janka.

– Chyba lepiej, bo się uśmiecha – odpowiedział – ale paluszki do buzi pakuje, więc pewnie głodna.

– Jedźmy, siostra nakarmi – przynaglił Lis. Mimo podziwu dla mnie miał chyba nie najlepsze zdanie o moich ewentualnych umiejętnościach ojcowskich.

Jechaliśmy szybko. Julka kręciła się w foteliku, ssała paluszki i rozglądała ciekawie. Samochód znała i taka podróż nie budziła w niej lęku. Rączka widać bardzo nie bolała, bo dzieciak popatrywał okrągłymi – tak niebieskimi, że aż porcelanowymi – oczkami i wcale nie płakał.

U rodziny Lisa zaskoczenie było ogromne. No i chyba nie ma się czemu dziwić – przyjeżdża brat wojskowym samochodem z jakimś żołnierzem, i prosi o zaopiekowanie się malutkim dzieckiem, które nie jest ani jego, ani tego żołnierza, ale nie wiadomo kogo, bo rodziców straciło niecałe dwie godziny temu. W dodatku po to dziecko ten żołnierz się zgłosi, albo ktoś inny, jeśli on polegnie, bo idą walczyć… trudne do pojęcia. Na szczęście siostra Lisa, praktyczna jak to kobiety, które mają dzieci, od razu zajęła się Julką, która pokazała kilka tak pięknych uśmiechów, że od razu podbiła serca domowników. Moje zresztą też, wyobraziłem sobie, jak będzie biegać po domu wuja w Gnieźnie… niedługo, za niecały rok.

Nie zabawiliśmy długo, nie było czasu. Wyjechałem z małym pętkiem kiełbasy – takim gościńcem na drogę. Schowałem, Kazio uczciwie na trzy części podzieli. Po dosłownie dziesięciu minutach byliśmy pod kompanią i Lis z Zawadzkimi oraz naszymi wodzami mogli w końcu się naradzić.

Było jasne, że zaatakujemy. Wynik ataku też można było przewidzieć. Nasze grupy – Zielona i Biała – miały razem osiemdziesięcioro dwoje ludzi i może lekko, ale nieźle uzbrojonych. Ale kapitan Zieliński postanowił niczego nie zostawiać przypadkowi.

– Trzech pójdzie do miasteczka. Gecko wypatrzył, że na głównej ulicy jest apteka. Wejdą od frontu, poproszą o lekarstwa, bandaże, spirytus, jodynę i co tam jeszcze można… dla rannych z konwoju. Powiedzą też, że są baterią moździerzy, jadą na front i zabiorą rannych. I że zaraz odjeżdżają, a ludzie z miasteczka powinni dopilnować pogrzebania poległych. Kolesie się zaciekawią i wyjdą z miasta. Damy im podejść do wraków i wtedy… – powiedział. – Stary, ty z Białymi obstawisz wraki – zwrócił się do naszego porucznika z OT. – Powinna ci wystarczyć załoga jednego wozu, czyli dwadzieścia cztery osoby. Resztę zabierzemy, żeby mieć uczciwą przewagę w mieście. Wal z bliska, poślij do piekła, ilu się da. Gdyby wyszło bardzo dużo, wsiądziemy im na karki od tyłu. Teraz, panie Andrzeju – zwrócił się z kolei do Lisa – dwa plutony pojadą z panami Zawadzkimi, żeby obstawić miasto od wschodu. My od zachodu pójdziemy. Teraz ten dom-twierdza. Narysował pan?

Kowal przytaknął. Rzeczywiście, chłopcy skądś skombinowali kawał kartonu, a Lis rękę miał pewną i wprawną, więc najpierw narysował taki widok domu, jak ten nieżyjący profesor, co kiedyś występował w telewizji… no, Wiktor Zin, a potem plan. Przyjrzeliśmy się dokładnie, chłopcy nawet porobili zdjęcia komórkami, które od początku wojny były właściwie używane jako aparaty fotograficzne, małe niby-notesy i do gier. Zrobiłem i ja, bo dom był ciekawy i już na pierwszy rzut oka widziałem, że nie będzie prosto.

Ten Siciński wybudował sobie bowiem dom jak zamek. Źle mówię – nie jak zamek, tylko tak jak sobie w XIX wieku wyobrażano średniowieczny zamek, czyli na planie prostokąta z czterema wystającymi wieżyczkami na rogach, z takim niby-barbakanem z przodu. Wszystko to było w takim naszym, jak powiedział Kazio, „nadwiślańskim neogotyku”, z wielkimi, łukowatymi oknami na dole i małymi okienkami na górze. Dodatkowo, pewnie jak zaczął mieć kłopoty, wybudował mur z wieżyczkami strażniczymi na rogach i wielką stalową bramą. Ale ten mur musiał zrobić wysoki, wieżyczki też, no i w rezultacie to, co było na murze, zasłoniło wieżyczki w zamku, przez co nie miały one dobrego pola ostrzału. Na szczęście oczywiście. Można było strzelać z góry i w ogóle szturm od bramy był bardzo trudny, ale… Rany boskie, ten facet zrobił z boku w murze wyrwę i kratę na kontener na śmieci! Na pewno ten kawałek, ta altanka śmieciowa była chroniona, ale to było słabe ogniwo, bo strzelcy z wieżyczek nie mogli się tak bardzo wychylić, żeby ostrzelać atakujących od tej strony. No, gdyby spróbowali, tobyśmy pierwszą serią ich zdjęli. Zaczynało to wyglądać, kiedy nagle coś sobie przypomniałem.

– Panie Lis, czy ci od Sicińskiego nie mają przypadkiem moździerzy? – spytałem głośno, przerywając Lisowi opis rezydencji.

Porucznik spojrzał na mnie z uznaniem.

– Dobre pytanie – mruknął. – Jak to jest z tymi moździerzami, panowie?

– Nie ma i chyba nigdy nie było – odpowiedzieli i Lis i Zawadzcy. – Oni nie mają żadnej artylerii, tylko w tego SKOT-a wprawili działko dwudziestotrzymilimetrowe.

– To jakieś lotnicze, Siciński się chwalił, że lekkie – dopowiedział Lis.

– To będzie prawdopodobnie stare NS-23, panie poruczniku – błysnął Przemek.

Porucznik skinął głową.

– Wiedzą panowie, jak wyrzucają śmieci? – spytał i spojrzał na mnie. Cholernik jeden, pomyślał o tym samym co ja!

– Kiedyś to przyjeżdżało MPO, potem robiła to gmina, teraz, jak przyszła wojna, to dalej śmieci gmina załatwia – odparł Roman Zawadzki.

– Panowie, czy śmieciarze są zawsze ci sami? – drążył porucznik.

– Nie, tam nawet śmieciarze boją się jeździć, więc biorą zawsze załogę z łapanki. Jakby ich podmienić, nie byłoby problemu, ci z domu się nie zorientują. – Lis był sprytny, połapał się najszybciej.

– No to… Gecko, Tantal, Zając, przechwycicie śmieciarzy, weźmiecie ich ubrania i przyjedziecie po śmieci… – zaczął porucznik.

– A potem grzecznie odwieziecie puste kontenery z powrotem. No, nie puste, bo z niespodziankami, które tam włożymy – usłyszeliśmy głos kapitana Zielińskiego, który nagle objawił się nam za plecami. – Zrobimy trochę inaczej, poruczniku – kontynuował – zaatakujemy bramę, nawet ją wysadzimy. Chodzi o to, żeby cały ogień skoncentrowali na tym fragmencie podwórza. Kiedy więc wysadzimy bramę, będą zafiksowani na niej. Wtedy odpalimy IED w kontenerach od śmieci, rozwalimy altankę i kawał muru i wejdziemy tamtędy. W tym momencie wschodnia grupa zaatakuje z boku, po tych drzewach co rosną przy samym murze. Pan obejmie dowodzenie nad grupą zachodnią, ja pójdę z grupą wschodnią. Wezmę Zająca, on potrafi wrzucić z trzydziestu metrów delikwentowi granat do kieszeni, to wymiecie nam drogę… Aprobuje pan? – Uśmiechnął się.

– Jasne, szefie! – Porucznik również się uśmiechnął. – Umiemy robić takie rzeczy…

– Panie kapitanie, czy mogę dołączyć do saperów i zrobić ten IED? – wyrwał się nagle Kazio. – Mój pierwszy IED… – powiedział, jakby od dawna o tym marzył.

Mało brakowało, a pół oddziału ryknęłoby śmiechem. Zawadzcy z Lisem patrzyli na nas jak na kupę wariatów.

– Dobra, Manteuffel, tylko nie skrewcie. I zróbcie jakiś ładunek na tę bramę, na pewno się przyda – powiedział kapitan. – Panowie, ile czasu mamy do śmieciarzy? – zmienił temat.

– Będzie ze dwie godziny.

– Dobra, to w takim razie zaczniemy od obserwacji ich trasy i przechwycenia – zdecydował porucznik.

– Nie – rozległ się cichy głos koło mnie. – Zaczniemy od kościoła.

Odwróciłem się szybko. To był Władek Zdanowicz, nasz snajper. Nie należał do jednostki, był weteranem kilku misji, w stopniu plutonowego. Najczęściej wypożyczano go pomiędzy brygadami, żeby szkolił swoich następców. Dlatego też znalazł się w chwili wybuchu wojny w 18 Batalionie Powietrznodesantowym, a bielszczanie przygarnęli go z otwartymi ramionami. Władek był bowiem snajperem absolutnym, o którym mówiono, że z kilometra komara w przyrodzenie trafi. Nic więc dziwnego, że pojechał z nami. Wszyscy z naczalstwa bardzo cenili sobie jego zdanie i mówiono, że awans na sierżanta ma pewny. No i kilka nowych medali, w dodatku do mniej więcej pół kilograma, polskich i zagranicznych, które dostał za misje.

– Chcesz założyć stanowisko na wieży? – natychmiast zorientował się porucznik.

– Przecież trzeba zdjąć tych kolesiów z wieżyczek, żeby nie namieszali. – Władek wzruszył ramionami.

– OK. W takim razie… Rybak, pójdziesz z Władkiem, weź ludzi – zdecydował porucznik.

– Jak wygląda ten kościół, zamknięty teraz? – zainteresował się kapitan.

– Tak, klucze ma kościelny, ale sporo pije – powiedział Roman Zawadzki. – Kontaktu z nim raczej nie będziecie mieli.

– Pójdzie pan z naszymi ludźmi, myślę, że mają dostateczną siłę perswazji, żeby oddał im klucze – uśmiechnął się porucznik. – Nie chcemy hałasu wokół kościoła. Ksiądz nie przeszkodzi? – spytał jeszcze.

– A gdzie tam, to staruszek, wszystkich się boi, a najbardziej Sicińskiego i jego ludzi. – Franciszek Zawadzki tylko machnął ręką.

– Dobrze. Panie Franciszku, pójdzie pan ze mną i grupą wschodnią. Panie Lis, pan z grupą zachodnią i porucznikiem Nowakowskim. Panie Romanie, pan pójdzie z sierżantem Rybakiem i jego ludźmi do kościelnego.

– Dobrze… Tylko… – Roman Zawadzki nagle się zaciął. – Chcemy dostać broń – wypalił nagle. – Za długo czekaliśmy, żeby tych skurwysynów popędzić.

– Dobrze. Dostaną panowie AKMS-y… W wojsku byliście? – zreflektował się naraz kapitan. – Wiecie, jak się nimi posługiwać?

Zawadzcy i Lis tylko się uśmiechnęli.

– Byłem od gwizdka do gwizdka jako podchorąży w Bemowie Piskim. Jeden z ostatnich SPR-ów już w nowej Polsce. A koledzy również od gwizdka do gwizdka służyli, też za nowej Polski, w Elblągu – wyjaśnił Lis z uśmiechem.

– Dobra, to do roboty – rozkazał kapitan. – Najpierw dywersja. Potrzebuję trzech ochotników na aptekę.

Zgłosili się wszyscy, to jasne. Myśleliśmy, że znowu będziemy mieli szczęście, ale znienacka kapitan wskazał na Lolka, Grześka i Mariusza.

– Moździerzyści idą – powiedział. – Jak wrócicie, raport do porucznika. Pójdziecie potem na wieżę kościelną z moździerzystami desantu i ustalimy sposób ostrzału na szturm, jasne?

– Tajest – odpowiedzieli, pękając z dumy i poszli.

– Manteuffel do saperów, Sieniawski i Nowak ze mną – rozkazał nagle kapitan. – Reszta sprawdzić broń. Grupa wschodnia szykować się do wymarszu.

Poszliśmy do tumaka.

– Nowak, będziesz krył ogniem bramę. Nikt nie ma prawa za nią łba wystawić, a jeśli wystawi, ma to być ostatnia rzecz, jaką zrobi w życiu. Sieniawski, dobrze strzelasz z broni ręcznej i potrafisz się ukryć. Masz się tak zamelinować, żeby cię nie widzieli, ale żebyś mógł zlikwidować każdego, kto spróbuje na początku przejść przez altankę śmieciową. Jak większa grupa, rzucasz żółty granat dymny i wtedy organizujemy ci wsparcie. Jasne? – upewnił się kapitan.

– Tajest – odpowiedzieliśmy.

– Panie kapitanie, dlaczego to moździerzyści z OT poszli do apteki, a nie na przykład my? Przecież oni będą ważniejsi w szturmie? – nagle spytał Przemek.

Kapitan Zieliński usiadł bokiem na siedzeniu wozu.

– Słuchajcie uważnie. Będziecie podoficerami, dowódcami. Wiedzcie, że każdy dowódca musi być trochę skurwielem. Musi umieć nie tylko dowodzić, ale także liczyć się z poświęcaniem ludzi, nawet czasem to uwzględniać w planach. Będziecie kiedyś robić tak samo. Teraz słuchajcie: mam Nowaka, świetnego kaemistę, prawdziwego strzelca wyborowego z RPK. To dar, tego się nie spotyka często. W dodatku Nowak jest znakomitym kierowcą i mechanikiem. Mam Sieniawskiego, który ma oko do każdego terenu i świetnie strzela z broni krótkiej i granatnika przeciwpancernego. Mam Manteuffla, doskonałego sapera i topografa. Mogę ich wysłać do tej pierdolonej apteki na zwiad, bo już udowodnili, że poradzą sobie w niemal każdej sytuacji. Właśnie, niemal każdej. Wojna to w wielu przypadkach kwestia szczęścia. Jeśli tym razem im się nie uda? Stracę trzech ludzi z umiejętnościami bardzo trudnymi do zastąpienia. Tymczasem mam trzech moździerzystów, bystrych chłopaków, dość celnie strzelających z AKMS-ów i dobrych do moździerza. Owszem, jak ich stracę, to będzie źle. Ale to nie będzie cios, oni są zastępowalni. Tacy jak wy nie – mówił spokojnie, powiedziałbym nawet, że chłodno.

Zatkało nas.

– No tak… pradziadek zawsze mi mówił, że dowodzenie to nie bal, a on był porucznikiem w Batalionach Chłopskich w drugiej wojnie… Teraz rozumiem, co miał na myśli – przyznałem.

Przemek nawet się nie odezwał, widać było, że zrobiło to na nim duże wrażenie. I tak poszliśmy do roboty, to jest w krzaki, gdzie siedziała cała nasza grupa pod dowództwem porucznika. Kapitan z grupą wschodnią odszedł, poszli też sierżant z sześcioma ludźmi, Zdanowiczem i Romanem Zawadzkim. Od strony kościoła nie było słychać żadnych hałasów, więc prawdopodobnie kościelny został przekonany do oddania kluczy. Gecko, Zając i Tantal też już czekali na śmieciarzy.

Nagle pod krzakami pojawili się bardzo podnieceni Lolek, Mariusz i Grzesiek.

– Panie poruczniku… – zaczął Mariusz.

– Dobra, bez formalności. Jak poszło? – spytał desantowiec.

– Ciekawie, panie poruczniku. Najpierw poszliśmy do tej apteki przez zupełnie puste ulice. Niby jasne, bo jest wojna, ale to dzień powszedni i poniedziałek, powinien być jakiś ruch. A tu dwie, trzy osoby przemknęły przez ulice, za to mieliśmy wrażenie, że zza firanek cały czas nas śledzą – zaczął Mariusz.

– Nieprzyjemne – skrzywił się Lolek – bo, panie poruczniku, nie wiadomo, czy to dwoje oczu, czy jest trzecie, na przykład siedem i sześćdziesiąt dwie setne milimetra. No szliśmy przez te ulice jak na jakimś westernie.

– No ale doszliśmy do tej apteki, weszliśmy i sprzedaliśmy legendę o tej baterii moździerzy. Aptekarz okazał się wybitnym skurwysynem, zażądał za bandaże, opatrunki, rivanol, jodynę, odkażalniki i takie zwykłe rzeczy bardzo dużej kasy w euro lub dolarach – tysiąc dolców albo osiemset euro. Wkurwiliśmy się autentycznie i zagroziliśmy mu sądem polowym i powieszeniem na suchej gałęzi… – zaczął znowu Mariusz.

– No i wtedy się okazało, że taki twardziel to on nie jest, bo się prawie ze strachu rozsypał. Dość, że wyszliśmy prawie z drzwiami, i przyczailiśmy się po cichu w krzakach po drugiej stronie ulicy. Długo nie czekaliśmy, bo gnojek zaraz zamknął aptekę i poleciał ulicą w kierunku zamku – kontynuował dalej Lolek.

– Tak że pan zamku i jego kumple są zawiadomieni i jak nic wylezą – zakończył Grzesiek.

– Miejmy nadzieję, że szybko – skrzywił się porucznik – bo mogą nam utrudnić sprawę ze śmieciarzami.

Na szczęście nie czekaliśmy długo, ciekawość tamtych z zamku była silniejsza. Gecko, Zając i Tantal zdążyli jeszcze ulokować puste kontenery z niespodziankami w altance – nikt ich o nic nie pytał – i gdzieś tak po niecałej godzinie zobaczyliśmy jak w kierunku wrakowiska idzie siedmiu ludzi z AKMS-ami, eskortujących około dziesiątki z łopatami. Eskorta to odpasione byczki, którym łby zlewały się z ramionami, łopaciarze zaś wyglądali na zwykłych ludzi; pewnie jacyś zgarnięci z łapanki mieszkańcy miasteczka.

– Dobra nasza – powiedział zadowolony porucznik. – Przy tym powitaniu jakie tam ich czeka, żaden nie powinien wrócić.

Zaskrzeczał radiotelefon.

– Stary do Zioła, Stary do Zioła, podchodzą, za dwie, trzy minuty zacznie się taniec, powtarzam: za dwie, trzy minuty zacznie się taniec, Roger.

– No, panowie… – powiedział porucznik do nikogo specjalnie, tak w przestrzeń. Spięliśmy się jak przed biegiem na setkę, ale to nie my zaczęliśmy. Oczywiście, najpierw byli Biali z naszym porucznikiem, bo krótkie serie doskonale było słychać. Ale to skusiło strzelca z lewej wieżyczki do zrobienia jedynego i najgorszego, bo ostatniego błędu w życiu – wychylił się z lornetką, chcąc coś zobaczyć, i po jakichś dziesięciu sekundach zakończył życie, tracąc głowę w sensie bardzo dosłownym. Władek Zdanowicz nie żartował, użył potężnej broni, ale dzięki temu mieliśmy o jedno zagrożenie mniej. Strzał niby wybił się z tych serii zza miasta, ale tam w zamku nie mieli czasu, aby się zorientować, że coś się szykuje, bo zaczął pracować moździerz chłopaków z OT. Dobrze ich wyszkolili, już pierwszy strzał wylądował na samym podwórcu za bramą i jeśli ktoś tam był, to odleciał do wieczności. Nasi ruszyli z głośnym „Hurrraa!”, jak to nacierające wojsko. Ten z drugiej wieżyczki usiłował się ostrzeliwać; miał tam jakiś kaem. Ale nawet nie zdążył nikogo trafić, szarpnął się i zawisł na parapecie. Zdanowicz nie zwykł chybiać.

Chłopcy byli już przy murze. Przemka nie widziałem, zauważyłem, że po prostu wkomponował się w żywopłot przy altance śmieciowej i czuwał. Wtedy ruszyłem i ja. Wcale nie pod mur. Miałem już wybrany naprzeciwko spory dziki bez, w którym mogłem się schować razem z RPK. No i miałem na oku bramę, jak kapitan rozkazał. W samą porę, bo zauważyłem w niej dwa okrągłe otwory, po jednym w każdym skrzydle. Wyglądały jak wielkie wizjery, ale na pewno nie do tego służyły, spory pies mógłby przez nie spokojnie wystawić łeb. Były za to doskonałe do wyrzucania granatów i zmasakrowania w ten sposób kogoś, kto podszedłby pod bramę. To ten wynalazek kapitan miał na myśli, kiedy powiedział, żebym blokował bramę! Pewnie zauważył to wcześniej… Cholera, ile to rzeczy trzeba umieć dostrzec i jeszcze wyciągnąć z tego wnioski, żeby być dobrym dowódcą… Postanowiłem pociągnąć serią po bramie, blisko tych otworów. Jak dobrze pójdzie, to przestraszę tego, co tam podleci z granatem, i może ten granat wyleci mu z łapy. Przymierzyłem się spokojnie i zamroziłem się wewnętrznie jak wtedy, kiedy chciałem, żeby coś się udało. Taki stan, w którym udajesz trochę przed sobą, że ci zupełnie nie zależy na tym, co zamierzasz zrobić, to jest na efektach tego, co robisz, a z drugiej strony chcesz to zrobić najlepiej, jak potrafisz. Pan major pewnie zna lepsze techniki, ale tę wymyśliłem sam i bardzo mi w ważnych chwilach pomagała. Pomaga zresztą do dziś. Wtedy też pomogła. Usadowiłem się wygodnie, patrzyłem, jak coś się dzieje przy bramie… zaraz się uchyli prawy wizjer… palec na spuście powoli zgina się sam… pierwszy strzał… i idzie seria.

Stało się tak jak z zestrzeleniem granata w Juszczynie. Nie liczyłem na to, ale gość, który uruchomił wizjer i usiłował wyrzucić granat, zarobił ode mnie kulkę albo i dwie. Rozległy się wrzask i eksplozja, a wizjer został otwarty. Udało mi się ulokować w nim jeszcze kilka pocisków, aż ktoś się zorientował i zaczął zamykać. Inny usiłował wyleźć przez altankę śmieciową. Przemek strzelił dwa razy, jakby od niechcenia, i gość zwalił się na ziemię jak worek kartofli.

Zobaczyłem, że to doskonały moment, by tę bramę wysadzić, bo po drugiej stronie nie do końca się pozbierali. Ale jak zawiadomić chłopaków o tym, co widzę? Siedzą pod murem z porucznikiem, nie widzą tego co ja, puszczają pojedyncze granaty przez mur.

– Zrzućcie towar pod bramę! – wrzasnąłem niespodziewanie dla siebie i zaraz się trochę zawstydziłem. Ale, co ciekawe, wszyscy mnie zrozumieli, porucznik podniósł kciuk, do bramy podlecieli Kazio i Frodo i podłożyli coś, co wyglądało jak spora paczka. Odbiegli szybko pod mur, skulili się wszyscy, ja też i… walnęło. Ale jak! Odłamki przeleciały mi nad głową, uniosła się chmura dymu, a kiedy opadła, brama wyglądała jak podarta gazeta zwisająca z obu stron muru. Zgodnie z planem kapitana nie ruszyliśmy. I dobrze, bo nagle rozległ się huk dieslowskiego silnika i na podjeździe, potem w bramie coś się pokazało. Tępy, przypominający przecinak, przód, wysoka sylwetka… no tak, to był ten SKOT, o którym mówił Lis. To nie był problem – chłopcy pod murem mieli przynajmniej jedną AT4 i mogliśmy rozpruć go jak puszkę sardynek. Chyba dlatego czekali, aż wyjedzie z bramy. Ale wtedy zobaczyłem, co może działający z zasadzki człowiek uzbrojony w karabin przeciwsprzętowy. Huk wybijający się z innych serii i SKOT, który w trzech czwartych już wyjechał za bramę, stanął. Wieżyczka z działkiem – teraz widziałem je wyraźnie, to był SKOT 2AP z wysoką wieżyczką – została na zero.

Co jest? Dopiero po chwili zrozumiałem, że Władek Zdanowicz zlikwidował kierowcę, a ten, który siedzi obok, nie umie go zastąpić. No ale nie mógł też uciec, z szoferki SKOT-a jest wyjście tylko na bok albo do góry. Mógł albo się poddać, albo szarżować, do ostatniej chwili używając bocznych drzwi jako tarczy. I tego właśnie spróbował. Tyle że po wyskoczeniu zrobił najwyżej dwa kroki i zdołał tylko podnieść broń do ostrzału. Czarek z Serge’em przy PKM-ie czuwali i gość padł bez życia. Reszta załogi transportera z przedziału desantowego pewnie chciała zwiać z powrotem do domu-twierdzy, ale wtedy chłopcy odpalili minę w śmietniku. Myślałem, że nie ma po co wchodzić, bo eksplozja rozniosła cały budynek. Poszedł spory kawał muru i pojawił się w nim wielki wyłom, w który można by było wjechać mikrobusem. Zanim kurz opadł, chłopcy byli w środku, a i ja z nimi.

To był sygnał dla grupy zachodniej, bo od drugiej strony poleciały granaty i za mur wyleciały kotwiczki desantowe z linami. Granaty rzucał chyba Zając, bo robił to tak celnie, że od razu ściął dwóch mięśniaków, którzy wybiegli zza narożnika domu i usiłowali nas powstrzymać. Więcej obrońców nie było, kilku leżało na podwórzu dosłownie pokrajanych. Kawały altanki śmietnikowej podziałały jak szrapnele i wymiotły podwórko ze wszystkiego, co żyje. Jednak zamek jeszcze się bronił. Zobaczyłem, jak ze strzelnicy na piętrze idzie seria i wali na bruk jednego z naszych. O nie, tak to nie będzie! Skoczyłem za dekoracyjny, kamienny wazon na podjeździe, teraz już mocno połupany, i puściłem dobrze wycelowaną serię w kierunku tej strzelnicy. Aż się zakurzyło na murze i w środku. Nikt już stamtąd nie strzelał.

Zamek miał jeszcze jedne solidne drzwi. Nasi sprytnie nie lecieli prosto na nie, tylko skokami obeszli pod mur. Od prawej pojawili się pierwsi z grupy zachodniej, którzy przeszli mur od swojej strony. Naraz z wysoka spadł na bruk AKMS, potem jakiś facet. To Zdanowicz ściągnął strzelca z dachu. Chłopcy nie fatygowali się otwieraniem drzwi. Obok mnie przypadł tantal, który był w grupie zachodniej. Na ramieniu niósł RGW-90HH, zapewne lekki dla niego jak piórko.

– Rysiek, ja w drzwi, a ty seriami do środka, jak już ich nie będzie, OK? – sapnął.

– OK – powiedziałem tylko i przymierzyłem się na spokojnie. Tantal też wymierzył, a obie nasze grupy trzymały krótkimi seriami na dystans chcących podejść do okien. Na dachu było jednak więcej strzelców, bo zobaczyłem jeszcze jedną sylwetkę leżącą bez ruchu na podwórcu, chyba to był chłopak z grupy zachodniej. Za chwilę na bruk spadł karabin snajperski. Ten facet rozgrzany celnym strzałem był tak głupi, że zaczął pojedynek z Władkiem. Skończyło się, jak widać, na pierwszym strzale. Zabity wisiał na ozdobach dachu, jak pijak po wiejskiej zabawie.

Tantal strzelił. Nie wiem, jakiego pocisku użył, pewnie przeciw umocnieniom, bo poszły nie tylko drzwi, ale także wszystkie okna. Dom eksplodował kurzem, jakimiś odłamkami i wyciem, ja poprawiłem dwoma długimi prosto w powstałą dziurę. Wpadliśmy tam, podczas gdy Tantal i kilku innych chłopaków z desantu leciało już drabinką przeciwpożarową na dach. Po chwili byli już na górze. Dwie, trzy serie, jakiś wrzask i dach był ich. Potem zaczęli spuszczać granaty przez klapę. Wybuchy utorowały im drogę i spadli z góry na ostatnich obrońców zamku, podczas kiedy my wypieraliśmy ich od dołu. Wielu ich nie było, ale bardzo chcieli wybić sobie drogę na wolność… ostrzeliwanie zza różnych sprzętów i szaf, przypominające sceny z amerykańskich filmów policyjnych, trwało dłuższą chwilę. Wysłaliśmy do piekła kilku, już mieliśmy pójść na klatkę schodową, kiedy nagle pojechałem po dywanie i wyrżnąłem na podłogę. Podnosząc się, wyczułem, że coś jest pod spodem.

– Panie poruczniku! – krzyknąłem przez łoskot serii. – Pod spodem jest klapa!

Porucznik, który właśnie zwalił jakiegoś strzelca z klatki schodowej, pokazał na palcach że ja, Przemek, Kazio i jeszcze dwóch chłopaków z OT mamy się tym zająć. Nie zwracając uwagi na strzelaninę, zdarliśmy dywan i otworzyliśmy klapę. Pod nią były schody. Zeszliśmy pojedynczo, więcej miejsca na nich nie było, palce na spustach.

Trafiliśmy do garażu pod budynkiem. Przemek pokazał na palcach, żebyśmy się nie rozpraszali – cholera wie, co tu może być. Ale garaż, poza wielkim SUV-em marki Porsche, stojącym do wyjazdu przy wyjściu, był pusty. Doszliśmy tak prawie do otwartych drzwi, kiedy kątem oka zarejestrowałem rozmazaną sylwetkę, błysk i jeden z chłopaków z prawej zwalił się na beton. Odwracałem się… wydawało się, że trwa to godziny, jak na zwolnionym filmie. Z prawej miałem Przemka, z tyłu Kazia, a naprzeciw kogoś, kto był cholernie szybki. I dobry w walce, a ja nie miałem czasu, bo mnie zaskoczył.

Wyglądał jak karykatura polskiego szlachcica. Wysoki, barczysty, czerwonogęby, z podgoloną głową. W kaburze u boku miał pistolet, w ręce zaś trzymał… szablę. Tak, szablę, i za jej pomocą zabił tego chłopaka z OT, ja miałem być następny, bo gość chciał się przedrzeć do samochodu. Jednak nie zdążył. Nagle wyrósł przede mną Przemek. Błysk, trzask, coś jakby iskry i ku swemu wielkiemu zdumieniu zobaczyłem, że i Przemek ma szablę w prawej dłoni. Poznałem od razu – to była ta czarna, husarska, znaleziona w samochodzie konwoju, widocznie poszedł z nią, cholernik jeden, do szturmu, a ja nawet nie zauważyłem.

Napastnik go zlekceważył, chciał szeroko ciąć od lewej i popełnił pierwszy błąd, bowiem w ostatniej chwili musiał się zasłonić. Gdyby tego nie zrobił, nie miałby nosa i połowy twarzy.

– Z drogi, chuju parchaty, klęknij przez panem! – zaryczał kompletnie bez sensu.

Na twarzy Sieniawskiego zobaczyłem szeroki uśmiech.

– Po takich jak ty to Sieniawscy na konie wsiadali. I panem jesteś, dopóki z ciebie wałacha nie zrobię – parsknął. Wyglądało na to, że nawet się zaśmiał.

Co było dalej, to do końca odtworzyć nie potrafię. Bożenka, moja siostra, chodziła na zajęcia z baletu i kilka razy byliśmy z nią w Warszawie, w Teatrze Wielkim, właśnie na takich przedstawieniach baletowych. Był taki balet pod tytułem Gajane Ormianina, nazywał się Aram Chaczaturian. Niesamowita muzyka, zwłaszcza w finale, we fragmencie zwanym Tańcem z szablami, dynamiczna, świetnie oddająca rytm walki. Tak właśnie walczył Sieniawski, biegał, skakał, szable zderzały się z trzaskiem w powietrzu. Takie wrażenie zostaje na całe życie. I to, co się działo, ta walka między Przemkiem a Sicińskim, jakoś najbardziej kojarzy mi się właśnie z tym, co wtedy widziałem na scenie.

Wyglądało to niesamowicie, rzeczywiście jak w balecie albo na japońskich filmach o samurajach. Siciński niby atakował, ale naprawdę musiał się bronić. Każdy jego atak trafiał w próżnię, Przemka już nie było tam, gdzie się rzucał z szablą. Był za to tam, gdzie Siciński się go nie spodziewał, i świstał mu szablą nad uchem albo nad karkiem. A byłoby w co bić, bandzior miał karczycho jak niejeden kibol. Nie potrafię powiedzieć, jak dokładnie przebiegała ta walka. Później Przemek pokazywał mi wszystkie ruchy: każdy z nich miał swoją nazwę. Były finty, parady, zasłony i ataki. Ciężko to nawet powtórzyć, a co dopiero swobodnie wykonywać w walce. Chyba do tego trzeba się urodzić.

Przemek wywlókł Sicińskiego na małe podwórko, takie patio z tyłu domu. Siciński się pilnował, widać liczył, że zdoła wskoczyć do samochodu. Zastrzeliłbym go, ale był za blisko mojego kumpla. Kątem oka dostrzegłem też kapitana i porucznika. Uświadomiłem sobie, że strzały ucichły – widocznie nasi załatwili już bandę Sicińskiego i został tylko on sam.

Walczyli tak już dłuższą chwilę. Siciński nie miał wyboru, ale widać było, że po furiackich atakach miał już dosyć, a Przemek – lepszy w tym pojedynku – przetrwał je bez uszczerbku.

Moja świętej pamięci babcia mówiła, że do każdego człowiek istnieje klucz – słowo, albo zdanie, które uspokaja albo rozwściecza. Przemek też o tym wiedział, bo naraz go użył. Po to, aby ostatecznie wyprowadzić Sicińskiego z równowagi. Żeby przestał się pilnować.

– Jaki jest twój klejnot, Siciński? – rzucił ze złośliwym uśmiechem. – Przecież prawdziwi Sicińscy wymarli, zostało trochę swołoczy, którą hodował car.

Tego już Siciński nie wytrzymał. Rzucił się z rykiem na Przemka. Przysiągłbym, że toczył pianę z pyska. Ciosu nie widziałem, zobaczyłem tylko, jak Przemek miękko uskakuje na prawej nodze. Ale zobaczyłem efekt – krew trysnęła na wszystkie strony, a pod zbójem ugięły się kolana. Nagle zwalił się na ziemię i został tak, klęcząc. Wokoło rosła kałuża krwi. Usłyszałem, jak ktoś gwałtownie wciąga powietrze.

– O kurwa! – zabrzmiał głos Tantala. – To musiało boleć!

Uświadomiłem sobie naraz, co Przemek mu zrobił. Rozciął mu spodnie i uciął… oj tak, to musiał boleć. W dodatku, jak wskazywała ilość krwi, mocno go osłabiało.

Siciński próbował wstać, podniósł się powoli i rzucił na Przemka. Po mojemu wiedział już, że jest trupem, ale postanowił zabrać ze sobą do piekła mojego kumpla. Obiecałem sobie, że jeśli go choć zrani… ruszyłem ręką w kierunku bezpiecznika, kiedy naraz ktoś mnie za nią złapał.

Spojrzałem kątem oka. Kazik.

– Spokój, niewierny Tomaszu – uśmiechnął się krzywo. – Jaśniepan to już kadawer.

– Kadawer? – szepnąłem zdziwiony.

– No trup, tak się mówiło w czasach, kiedy walczono na szable. To z łaciny. – Machnął niecierpliwie ręką.

Przez tę rozmowę prawie nam umknął finał walki. Akurat Siciński zataczał półkole, żeby zajść Przemka z boku, kiedy ten go minął, świsnął szablę i… kark stanął. Twarz miał rozrąbaną na pół.

– Ty chuju – zachrypiał. – Dobij, kurwa!

– Powiedział wałach do człowieka – rzucił Przemek z pogardą. – No to marsz do piekła!

Z Sicińskiego krew lała się jak z wieprzka w czasie świniobicia. Nie czułem dla tego człowieka ani grama współczucia. Dla mnie Przemek był katem wykonującym swoją powinność wobec zbrodniarza, który nie zasługiwał na nic lepszego. Rozległ się znów świst szabli. Siciński padł w kałuży krwi, a Przemek jeszcze przygwoździł go do ziemi.

– To było niepotrzebne, Sieniawski. Ten człowiek był już trupem – słyszałem głos kapitana.

– Owszem – odpowiedział lekko zdyszany Przemek – ale zdychałby, charcząc przez następnych kilka minut, co byłoby widokiem bardzo nieprzyjemnym.

Kapitan machnął ręką, co można było zrozumieć tak, że wyjaśnienie zostało przyjęte.

Przemek pochylił się nad zabitym i wyjął mu z ręki szablę.

– Patrzcie, to oryginalna XVII-wieczna dragonka, ma łańcuszek do jelca, zagięcie na głowni… Ciekawe, skąd ją wziął – dziwił się.

Wziąłem szablę. Była lekka, doskonale wyważona, świetnie leżała w dłoni. Na jelcu zobaczyłem grawerunek „1627” w otoku z fantazyjnie poskręcanych liści.

– Dołożymy do tamtych – powiedział Przemek.

Zostawiwszy trupa, weszliśmy wszyscy do domu. Teraz trzeba go było sprawdzić na spokojnie.

Pokoje świadczyły o zamożności właściciela i jego całkiem dobrym guście. Kazio, który miał sporą wiedzę z historii sztuki, mruczał od czasu do czasu, wskazując na mijane meble „biureczko chippendale”, „sekretarzyk niemiecki z XVIII wieku”, „popatrz, szafa gdańska, wygląda na prawdziwą”, ale nie bardzo mieliśmy czas oglądać te rzeczy, bo po pierwsze, przeszkadzały nam trupy podwładnych Sicińskiego, po drugie zaś, gdzieś mogli się jeszcze ukrywać ich żywi koledzy, których trzeba było wysłać tam, dokąd posłało się ich poprzedników. Przyjęliśmy więc taktykę AT – szliśmy po futrynach z otwartym polem ostrzału. Do każdego pokoju wchodzili dwaj pod ścianami, a reszta kryła ich ogniem. Jeśli było pusto, szedł do osłony komunikat „czysto” i tak dotarliśmy na piętrze na uchyłek korytarza zamknięty wielkimi stalowymi drzwiami z elektronicznym zamkiem szyfrowym.

– Cholera, co to jest… kryjówka? – zastanawiał się porucznik.

– Skarbiec? – dołożył swoje Frodo.

– Trzeba rozwalić te drzwi, licho wie, co za nimi jest – mruknął porucznik. – Jeśli przestrzelimy zamek… drzwi mają pewnie zamknięcie na sztaby, te zostaną zatrzaśnięte i nie wejdziemy. Chyba że… Frodo, możesz wywalić te drzwi? – spytał.

– Pewnie, a ileż to roboty? – wzruszył ramionami Frodo. – Ale jeśli tam jest coś cennego, to może zostać uszkodzone.

– A jeśli tam jest nie coś, ale ktoś? – spytałem. – A jeśli to… więzienie Sicińskiego?

Popatrzyli na mnie z niepokojem.

– Cholera, to możliwe – zatroskał się porucznik.

– Bardzo możliwe – kapitan Zieliński nie stracił daru nagłego zjawiania się tam, gdzie coś się działo. – Skoczcie po Lisa – rzucił do jednego z OT-owców.

Kowal zjawił się dosłownie za chwilę. Dla niego drzwi też były czymś nowym.

– Całkiem możliwe – pokiwał głową, kiedy usłyszał o moim domyśle. – Ja bym te drzwi rozwalał ostrożnie, mogę pomóc, przejdziemy się po domu z pańskimi chłopakami i może coś znajdę – powiedział kapitanowi.

I na tym stanęło. Dostał dwóch ludzi eskorty i poszedł do garażu oraz narzędziowni na samym dole.

Staliśmy przed drzwiami i czekaliśmy, aż wróci. Chodziła mi po głowie pewna myśl… Czy to możliwe… A co tam, najwyżej mnie wyśmieją. Podszedłem do zamka, wystukałem na klawiaturze „1627” i wcisnąłem hash. Rozległ się szczęk i drzwi stały otworem. Spojrzeli na mnie jak na cudotwórcę.

– No, Rysiek, znowu się popisałeś – usłyszałem Tantala. – Masz głowę, chłopie.

Nie było czasu na rozmowy, stanęliśmy po obu stronach drzwi, porucznik złapał za klamkę, uchylił i… wpadliśmy z rozpędem do środka.

To było coś jak malutkie mieszkanko. Zaraz za drzwiami był przedpokój, przedpokoik właściwie, naprzeciw łazienka, czyli łazieneczka, po lewej pokój z dwoma łóżkami, a po prawej… W niewielkiej kuchni stały dwie kobiety. To znaczy stały pod ścianą, blisko siebie, jakby chciały się nawzajem chronić. Starsza miała około czterdziestu lat i była piękna. Podłużna, szczupła twarz, złotobrązowe włosy, niebieskie oczy. Wyglądała jak z dawnych obrazów, takich włoskich, renesansowych, które kiedyś widziałem w Muzeum Narodowym w Warszawie. Młodsza, chyba córka, była kopią matki. Miała ze dwadzieścia lat, włosy jaśniejsze i oczy zielone.

– Proszę pań – kapitan Zieliński był jak zwykle na pierwszej linii frontu – jesteśmy wojskiem polskim i przyszliśmy panie uwolnić, jeśli jesteście przetrzymywane wbrew swojej woli…

Nic więcej nie zdołał powiedzieć, bo ta starsza rzuciła się na niego. Ale nie był to atak, lecz podziękowanie. Nic więcej nie zobaczyłem, bowiem stałem się celem ataku młodszej. Zawisła mi na szyi i zaczęła całować, szepcząc: „Zrobię dla ciebie wszystko, w dzień i w nocy, tylko błagam, zabierz mnie stąd!”. Osłupiałem i odebrało mi mowę, więc po prostu przytuliłem dziewczynę, a ona przylgnęła do mnie całym ciałem i objęła tak mocno, jakby chciała zostać ze mną w tym uścisku na zawsze. Domyśla się pan, majorze, jakie to było przyjemne. Powiem prawdę – nigdy w życiu nie przeżyłem czegoś podobnego. Ale byłem żołnierzem i musiałem wrócić do rzeczywistości. Oczekiwałem śmiechów, jak to w męskim towarzystwie, ale wszyscy milczeli. Kapitan obejmował starszą kobietę. Na to wszystko wszedł Lis, z chłopakami z potężną skórzaną torbą pełną zapewne narzędzi do otwierania drzwi, teraz już niepotrzebnych. Rozpromienił się na widok obu kobiet.

– Pani Ewuniu – zawołał kordialnie – to pani tutaj?! A myśmy się o panią martwili, myśleliśmy, że ten skurwysyn wywiózł panią gdzieś za granicę albo daleko w Polskę, albo i jeszcze gorzej. A tu widzę, że pani cała i z Agnieszką razem… Bo, proszę panów – teraz zwrócił się do nas wszystkich – pani Ewa miała pecha być żoną tego tam… A to złota kobieta jest! Pomagała nam bardzo, ostrzegała, jedzenie przekazywała przez Agnieszkę. Aż ktoś się dowiedział i o tym doniósł. I wtedy zniknęła. Bardzo się martwiliśmy i o nią, i o Agnieszkę.

– Nie wie pan, kto doniósł, panie Andrzeju?! – dziwiła się dziewczyna. – To ta gnida z apteki, to on!

– Tak podejrzewałem – Lis pokiwał głową – a ten tam już pewnie wcześniej dla pań więzienie przygotował…

– Miałam nieszczęście być jego żoną – powiedziała gwałtownie pani Ewa. – Nie uwierzą panowie, że kiedy się do mnie zalecał, był szarmanckim człowiekiem… A ja byłam wdową, czyli osobą samotną, z córką… obie mu uwierzyłyśmy…

– A jakie prezenty nam robił! Dopiero potem się okazało, że mamy być jego własnością, zupełnie jak jakieś meble czy eksponaty! – Dziewczyna musiała wszystko z siebie wyrzucić. – A jak nas traktował! Proszę, zobaczcie, ja się nie wstydzę! – Stanęła na środku pokoju i szybko rozpięła sukienkę, odwracając się plecami. Zamarłem, usłyszałem tylko, jak Tantal głośno, ze świstem wciąga powietrze. Plecy Agnieszki były równo pokryte sinymi pręgami, jedna obok drugiej, rozmieszczonymi z niemal matematyczną precyzją.

– Mama ma tak samo, a może nawet gorzej. Mamo, nie wstydź się, pokaż, jak ten chujek, ten psychol nas traktował! – krzyknęła.

No, zaraz się rozpłacze, pomyślałem.

– Aguś… – odezwała się bezradnie matka.

– Dobrze, proszę pań – kapitan przejął kontrolę. – Myślę, że ucieszy obie panie, że problem pana Sicińskiego został definitywnie rozwiązany.

– To znaczy, że on nie żyje? – zainteresowała się pani Ewa.

– Poszedł do piekła – wyjaśnił Tantal dość brutalnie.

– Jako to? – nie zrozumiała.

– Usiłował walczyć na szable z naszym tu młodym kolegą. No cóż, bardzo źle się to dla niego skończyło – streścił krótko porucznik.

– To znaczy? – piękna pani wciąż nie rozumiała.

– No, najpierw go owałaszył, a potem zarżnął – walnął Tantal prosto z mostu.

– Czy uciął mu… – zaczęła Agnieszka, robiąc oczy jak spodki.

– Poniekąd. Gdyby przeżył, nie miałby za bardzo czym sikać. A inne rzeczy to już wykluczone. – Porucznik tym razem nie wytrzymał.

Wtedy stało się coś dziwnego. Obie kobiety zaczęły się głośno śmiać. Dosłownie zanosiły się od tego śmiechu, aż im łzy spływały z oczu. Kapitan patrzył zdziwiony, mnie to nawet trochę przestraszyło. Ale zaraz zrozumiałem, że codzienne życie musiało być dla nich piekłem.

– Mama, psychola diabli wzięli, psychola diabli wzięli. – Agnieszka zaczęła tańczyć na jednej nodze jak mała dziewczynka, aż przestraszyłem się nie na żarty o jej władze umysłowe. Odetchnąłem, kiedy zobaczyłem, że pani Ewa odmłodniała w ciągu sekundy o dziesięć lat.

– Proszę pań, to wszystko, ten dom jest wasz – powiedział kapitan. – Chciałbym, żeby pokazały nam panie jego rozkład i to, co się w nim znajduje…

– Ale my nie znamy tego domu – przerwała mu pani Ewa.

Tym razem kapitan osłupiał.

– Tak jest – Agnieszka kiwnęła głową. – Psychol wybudował ten dom jakiś rok temu i kiedy nas tu zabrał, to nasze całe życie zamknęło się w jednym pokoju na dole i kuchni z łazienką. Reszty nie znałyśmy, nie wolno nam było tam wchodzić, jeśli to zrobiłyśmy, smagał nas pejczem. On w ogóle lubił pejcz i często go używał…

– W każdym razie niewiele o tym domu wiemy – szybko przerwała jej matka.

– Aha. No to zapraszam na odkrywanie i poznanie swojej nowej własności z eskortą – porucznik usiłował być szarmancki.

– Naszej? Absolutnie, proszę panów, nie zostaniemy tutaj ani godziny! – powiedziała gwałtownie pani Ewa.

– Jasne, mama ma rację, to była nasza katownia, a nikt nie zostaje dobrowolnie w więzieniu tylko dlatego, że strażników i dyrektora zabito! – przytaknęła jej Agnieszka.

– Zabierzemy się z panami, dokądkolwiek panowie jadą. Mamy swoje zapasy i trochę własnej waluty… – zaczęła pani Ewa.

– Ale… my jedziemy na wojnę, proszę pań. Wojna jest wszędzie – odrzekł porucznik.

– Pewnie wstąpią panowie do jakiegoś miasta po drodze. My jesteśmy praktycznie spakowane, bo planowałyśmy ucieczkę. Za godzinę możemy być gotowe, pojedziemy z wami do miasta i tam nas panowie wysadzą – nalegała pani Ewa.

Przysunąłem się do kapitana. Miał mocno znękany wyraz twarzy.

– Panie kapitanie – szepnąłem – nie ma sprawy i tak odstawiamy Julkę do moich rodziców, zabierzmy i je. Rodzice coś już dla nich znajdą.

– Nowak, jesteś pewien, że wiesz, co robisz? – odpowiedział też szeptem.

– Pewnie – uśmiechnąłem się. – Wuj zawsze narzekał, że ma duży dom i z ciotka się muszą szukać po pokojach. Był szczęśliwy, jak się do niego na święta przyjeżdżało. No to w końcu będzie miał tłok.

Kapitan Zieliński uśmiechnął się z ulgą.

– Właśnie szeregowy Nowak przypomniał mi, że jedziemy przez Gniezno, bo odstawiamy tam do jego rodziny wojenną sierotę, którą adoptował. Tak więc jeśli panie chcą…

– Cudownie! – pani Ewa była po prostu zachwycona, a Agnieszka zamiast podziękowań rzuciła mi takie powłóczyste i gorące spojrzenie, aż oblał mnie war.

„Oj, Rysiek, ostrożnie, bez żadnych marzeń, przecież jest wojna” – powiedział mój zdrowy rozsądek. „A co, pomarzyć nie wolno?” – postawiłem mu się.

– No dobrze, w takim razie zwiedzimy ten dom razem z paniami i potem pojedziemy – porucznik skapitulował.

– Panie Andrzeju, dom i wszystko, co w nim jest, zostawiamy panu jako wójtowi – powiedziała pani Ewa. – Zabiorę tylko rzeczy swoje i Agnieszki. Pan niech coś z nim zrobi, dla dobra wszystkich, których ten łajdak, mój mąż, krzywdził. Spiszemy to zaraz.

– Pani Ewo, jest pani pewna? Przecież taki dom to zwał grosza, możemy go pilnować dla pani, już i tak pani się dla nas zasłużyła i nam pomogła – upewniał się Lis.

– Pewnie – poświadczyli Zawadzcy, którzy niedawno się zjawili.

– Wolimy zarabiać na życie i nie korzystać z tego, co zostało zagrabione przez tego człowieka – zapewniła pani Ewa, energicznie potrząsając głową.

Wyszliśmy i zaczęliśmy przeszukiwać cały dom. W salonie pani Ewa podeszła do obrazu, odsunęła go od ściany i otworzyła sejf, który był pod nim ukryty.

– To weźmiemy – powiedziała. – Połowa dla nas, połowa na wojsko. – I wręczyła osłupiałemu kapitanowi Zielińskiemu gruby zwitek dolarów.

– No ale to trzeba spisać, przeliczyć… – Kapitan sprawiał wrażenie bezradnego.

Przemek, którego ta sytuacja zaczęła chyba trochę bawić, błyskawicznie wydostał skądś papier, a nawet wieczne pióro i zaczęło się liczenie i spisywanie darowizn – dla oddziału i dla gminy. Zostawiłem ich, bo uświadomiłem sobie, że mam pewną bardzo ważną i nieprzyjemną rzecz do zrobienia. Pani Ewa i Agnieszka były wspaniałe i po prostu musiały pojechać z nami, nie można ich było zostawić samych w tym przeklętym domu. Ale jeśli miałem im pomóc, musiałem też pomóc moim staruszkom. Choćby dlatego, że jest wojna, nie można im było zwalać na głowę ludzi bez zabezpieczenia. Poza tym była jeszcze Julka… a wiedziałem, gdzie może być źródło kasy, choć brudnej, to jednak koniecznej.

Przeszukiwał pan kiedyś, panie majorze, trupy? Pewnie tak, dla jakichś ważnych dokumentów czy broni. Ja sam miałem już za sobą taką historię – w końcu przeszukiwałem trupa Kmicica, którego wcześniej sam zabiłem. Ale to było coś innego. Tu robiłem to jak hiena, dla gotówki. Jedynym usprawiedliwieniem był fakt, że zamierzam przeznaczyć te pieniądze może nie na bardzo szczytny cel, ale aby pomóc porządnym ludziom.

Siciński leżał tam, gdzie skonał. Krew już krzepła. Na szczęście ktoś zamknął mu oczy, ale i tak ten trup z rozrąbaną twarzą i dziurą w spodniach wyglądał strasznie, ohydnie. Jak w tej książce Portret Doriana Graya, którą kiedyś dała mi Miłka – po śmierci na twarz zabitego wypłynęły wszystkie jego grzechy i łajdactwa. Z westchnieniem zacząłem szukać portfela. Był, a jakże! I to mocno wypchany. Naliczyłem dziesięć pięćsetek i pięć dwusetek euro. Sześć tysięcy, to było coś. Przełożyłem do kieszeni. Na prawej dłoni trupa przepiękny pierścień starej roboty, sygnet właściwie. Nie zdjąłem go, dłoń miał rozprostowaną, więc mogłem obejrzeć bez problemu. Czerwony kamień szlifowany na równo ze złotą oprawą. Coś jakby napis spod spodu, a więc właściwie, jak mi kiedyś tłumaczył Kazio, intaglio. Podświetliłem latarką. W kamieniu wygrawerowano datę „1604”, niewielki herb, którego nie umiałem rozpoznać, i dewizę „Kleynot swoy chron nade życie”. Pierścień był stary, bardzo stary. Nawet go nie tknąłem. Odpychał, było w nim coś… złego. Pomyślałem, że powiem o nim Przemkowi – niech ktoś go zabierze, a Przemek da razem z bronią do Muzeum Narodowego w Poznaniu. To byłoby właściwe miejsce.

Nagle coś przyszło mi do głowy… może to jest możliwe? Rozłożyłem portfel. No tak, Siciński miał kartę World MasterCard. Pomyślałem, że może coś da się zrobić, i schowałem ją do kieszeni. Portfel wrócił na swoje miejsce w kieszeni zmarłego. Po tym wszystkim poczułem się brudny. Wszedłem do łazienki… nawet była woda, w dodatku ciepła! – I umyłem ręce. Przy okazji przyszło mi coś do głowy – warto, zanim wyjedziemy, urządzić kąpiel całemu oddziałowi. Tu działa jakieś wewnętrzne, niezależne źródło zasilania i takie użycie raczej go nie wykończy, a chłopcy po walce są brudni i zmęczeni, postawiłoby ich to na nogi. Widziałem, że dom ma więcej niż jedną łazienkę, więc powinno się udać. I tak nie ruszymy się przed zmrokiem, a to sporo czasu.

Wróciłem do salonu, gdzie kapitan, Lis i pani Ewa podpisywali dokumenty. Zjawił się też porucznik Strupiechowski, czyli grupa Biała też już była w mieście.

– Rysiek, gdzie byłeś? Mamy niezłą sensację, chłopcy znaleźli składzik z bronią. Jest sporo amunicji, noktowizory różnych typów, broni, sprzętu i takie kamizelki kuloodporne, że dowództwu oczy się zaświeciły. My też dostaliśmy, zobacz. – Przemek zaprezentował się przede mną jak modelka. Faktycznie, miał nową kamizelkę, praktycznie body armor w multicamie.

– To Point Blank APC, twoja leży tu, na kanapie. Bierz i się przebieraj, nasze dostaną ludzie, którzy mieli starsze modele, a ich trafią do OT-owców. Teraz wszyscy w oddziale będą mieli kamizelki. – Był bardzo zadowolony.

– Super – też byłem szczerze ucieszony. Wskoczyłem w nową kamizelkę. Była lekka, mimo iż chroniła całe ciało i ramiona. Od razu poczułem się bezpieczniej. – Szukałem czegoś do żarcia – powiedziałem chłopakom – i zauważyłem, że Siciński ma stary, XVII-wieczny sygnet. Zabierzcie go, Przemek mógłby go oddać do muzeum. Poza tym tu jest woda, i to ciepła. I naprawdę sporo żarcia. – Nie kłamałem, widziałem pełne lodówki, widać banda sobie dogadzała.

Oczy się chłopakom zaświeciły i od razu polecieli, a ja szybko przysunąłem się do kapitana.

– Panie kapitanie, tu jest ciepła woda, bo ten dom ma własna pompę. Jest też dużo jedzenia w lodówkach i puszkach – powiedziałem.

Kapitan w lot zrozumiał, o co mi chodzi.

– Chłopcy teraz zmieniają osłonę kierowcy i szybę SKOT-a, bo znaleźli części, zabieramy go ze sobą, bo tu nikt się takim sprzętem nie umie posłużyć, trzeba będzie jeszcze ustalić kilka rzeczy z Lisem i Zawadzkimi, jechać po Julkę. Pewnie, ojciec, chciałbyś już mieć córkę na rękach? No i są nasi polegli… Tak, sporo to zajmie, a jest druga…

– To ilu naszych zginęło, panie kapitanie? – spytałem.

– Pięciu – mruknął. – O pięciu za dużo. Ale ci tutaj to wcale nie byli tacy ostatni… Gdybyśmy ich nie zaskoczyli, mogło być różnie… No tak, z tą kąpielą to dobry pomysł. A i zjeść coś trzeba… Dobra. – zdecydował. – Poruczniku Nowakowski, poruczniku Strupiechowski, nasi muszkieterowie odkryli, że ten dom ma własne zasilanie i wodę bieżącą. Kąpiel dla oddziału, tu są cztery łazienki, niech ustalą między sobą kolejność i powiedzmy po piętnaście minut na każdego…

Obaj oficerowie rozjaśnili się jak zapalone żarówki. Pewno, sam tęskniłem do kąpieli w ciepłej wodzie, a nie sądzę, żeby mieli okazję pławić się w niej częściej niż ja.

I tu chciałbym na dzisiaj skończyć. Dużo, panie majorze, zostało powiedziane, ale jeszcze więcej zostało do opowiedzenia.

WIZYTA TRZYNASTA

Od razu zacznę od tego, że z chwili odpoczynku i drobnej przekąski przed drogą zrobiło się wielkie mycie i porządki. No i impreza. Do zamku przyleciało pół, a może całe miasteczko. Na początku było formalnie: Lisa wybrali burmistrzem i pani Ewa oficjalnie przekazała dom miastu. Trupy usunięto z domu i podwórca i załadowano na przyczepę ciągnika. Prawdę mówiąc, nikt w miasteczku nie miał pomysłu, co z nimi zrobić, przy czym pomysł, aby trupy zakopać przy drodze, powtarzał się z niepokojącą regularnością, aż zjawiła się pewna staruszka wyglądająca jak stara Cyganka.

– Ludziska kochane, a co wy chcecie zrobić? – Załamała ręce. – Toż to ludzie źli byli, nie wiadomo, czy ich do piekła przyjmą, zostawić mogą pomiędzy umarłymi i żywymi. Będą chodzić po drodze i nieszczęścia powodować. Ich trza w poświęconej ziemi pochować, ale na poświęconą nie zasługują. Myślcie, co zrobić, bo w takim miejscu trzeba ich zostawić, żeby żywym nie szkodzili.

Ostatecznie ustalono, że wszystkie bandziory znajdą wieczny spoczynek w starej kopalni żwiru pięć kilometrów za wsią, a ksiądz (patrząc na tego staruszka, łatwo było zrozumieć, dlaczego bał się Sicińskiego i jego ludzi) miejsce wiecznego odpoczywania poświęci.

Potem, trochę dzięki porucznikowi, powołano Straż Obywatelską z bronią po ludziach Sicińskiego. Nowakowski wytłumaczył mieszkańców, że jest wojna, policji nie ma i tacy jak banda Sicińskiego mogą się jeszcze trafić. Lis, który został wójtem, szefami straży zrobił braci Zawadzkich, ci jednak mieli nieco kwaśne miny.

– Co się stało, panowie? – spytał cicho kapitan.

– Byliśmy z wizytą u tego pokurcza, aptekarza. Jest w mieście kilka osób, które chciałyby, żeby im to i owo wyjaśnił, nie tylko panna Agnieszka – odpowiedział Roman. – Ale ta gnida dała nogę, domyślił się… Sąsiedzi powiedzieli, że ledwo zaczęły się strzały, to załadował się z małżonką do białego mercedesa ELK 864H i odjechał. Oczywiście nie wiadomo dokąd.

Pomyślałem, że jeśli tym osobom aptekarz tak się przysłużył jak Agnieszce, to po tej wizycie byłby trupem. Mimo wszystko jakoś nie było mi go żal.

– Aptekę, skurwysyn, zostawił – powiedział Franciszek.

– To i dobrze. Miasto przejmie. Zrobimy gminną, znajdzie się kogoś łebskiego do prowadzenia. Znacjonalizujemy i przejmiemy – odrzekł Lis.

– Tylko zróbcie to porządnie, żeby za następne dziesięć lat, jak już odsiedzi swoje, się do was nie przyczepił – mruknął porucznik Nowakowski.

Ale najlepsze miało dopiero nadejść. Piknik na podwórcu przy naprędce złożonych stołach z desek zaczął się rozkręcać, kiedy zjawił się Władek Zdanowicz. Usiadł na krześle przy kapitanie, poruczniku oraz kobietach i powiedział, jak to on, cicho:

– Panie kapitanie, chyba mamy problem.

– Coś się stało? – zainteresował się kapitan Zieliński.

– W miasteczku jest snajper – powiedział Władek – drugi snajper, oprócz mnie. I jest dobry.

– Co takiego? – porucznik nie mógł uwierzyć. – Przecież to niemożliwe.

– Jeden z tych gości uciekł z zamku, taki potężny, z ogoloną na łyso głową, z dużym brzuchem, w czarnej kamizelce kuloodpornej.

– Szyita nawiał? – spytał Lis, który teraz przyłączył się do kompanii. – Niedobrze, to wyjątkowa gnida.

– Dlaczego „szyita”? – zainteresowałem się.

– Bo nie miał szyi, głowa mu wyrastała z ramion, tak wyglądał – objaśnił Lis.

Kapitan machnął ręką, żebyśmy nie przerywali Władkowi, więc daliśmy spokój.

– Leciał przez pole, jak na skrzydłach – ciągnął Zdanowicz – ale cwanie, zygzakował jak doświadczony żołnierz w odwrocie i AKMS-a trzymał na biodrze. Miałem go już na celowniku i chciałem sprzątnąć, kiedy nagle ktoś go trafił idealnie w ten ogolony łeb. Zwalił się jak worek i został na tym polu na amen. Jestem ciekaw, kto go trafił.

– Ja – rozległ się starczy głos z tyłu.

Odwróciliśmy się wszyscy jak na komendę. Za Władkiem stał niewysoki, prosto trzymający się staruszek. Na plecach miał zawieszony karabin wyglądający na zabytkowy. Starszy pan trzymał się prosto i minę miał dziarską, choć po liczbie zmarszczek na twarzy widać było, że jest już po osiemdziesiątce.

– Pan, panie Staszku? – Lis nie dowierzał, widocznie znał starszego pana.

– Tak, ja. Kapral Stanisław Ząbecki, pseudonim „Duch”, w AK od 1942 roku. Strzelec z pułku „Baszta” z powstania warszawskiego – przedstawił się z godnością stary.

Tu nas do reszty zatkało. Pierwszy ocknął się Władek.

– Może pan pokazać swój karabin? – spytał.

Stary bez ociągania podał mu broń.

– Mosin 91/30… w doskonałym stanie… jak fabryczny – mruczał Władek, oglądając karabin. – Nadzwyczajne. – Powąchał lufę. – No tak, niedawno używany. Skąd ma pan tę broń, kapralu? – zwrócił się do niego, używając stopnia wojskowego.

Weteran, do którego zapewne od dziesiątek lat nikt się tak nie zwracał, po prostu się rozpromienił.

– No, to dłuższa historia i pewnie nieciekawa, bo wojennych było na kopy…

– Jako oficer Wojska Polskiego wydaję panu rozkaz opowiedzenia jej w całości. – Kapitan Zieliński się uśmiechnął.

Podsunąłem staremu stołek. Usiadł chętnie i zaczął:

– Skoro szarża daje rozkaz, to trzeba wykonać. Gdy wybuchła druga wojna, miałem dziesięć lat. Zostałem z matką w Warszawie, bo ojciec trafił najpierw do Rumunii, potem do Francji, a później do Anglii. Latał w nocnych bombowcach jako bombardier, z tym że w angielskim dywizjonie bombowym, nie polskim. Zadarł z jakimś zupakiem i drogę do lotnictwa polskiego przed nim zamknęli. Aż w lipcu czterdziestego czwartego go zestrzelili. Podobno zaginął nad Dortmundem. W każdym razie jego załoga nie wróciła. No ale myśmy z matką o tym nie wiedzieli, ja się sam dowiedziałem, ale… długo po wojnie, dopiero w końcu lat pięćdziesiątych. Wtedy nic nie wiedzieliśmy, tyle tylko, że docierały paczki z jakimiś sardynkami i innymi rzeczami z Lizbony i domyślaliśmy się, że to wysyła ojciec. Ale to był tylko dodatek, bo matka była nauczycielką, a w wojnę taki fach… no, wiadomo, grosza nie dawał. Chwytaliśmy się wszystkiego, ale głównie jeździliśmy po tytoń pod Kielce do rodziny, skręcaliśmy z bibułek papierosy i sprzedawaliśmy na Różycu. Uczyłem się niby w szkole, ale głównie na kompletach, jak wszyscy, bo matka działała w konspiracji. Jak miałem jedenaście lat i trafiłem na starszych kolegów, którzy byli w AK. Dotąd łaziłem i się napraszałem, aż ktoś z dowództwa oddziału, musiał być nielicho narwany, żeby się zdecydować na przyjęcie takiego dzieciaka, wpadł na pomysł, że skoro regularnie jeździmy pod Kielce, to poza tytoniem mogę wozić coś jeszcze… I tak miałem niecałe dwanaście lat, kiedy zostałem zaprzysiężony jako żołnierz i kurier. Pod Kielcami ci, którzy odbierali meldunki, też nie mogli się ode mnie odczepić, bo nabiłem sobie głowę, że co to za żołnierz, który nie umie strzelać. Dla świętego spokoju pozwolili mi zmarnować kilka nabojów pistoletowych i karabinowych. Okazało się, że do karabinu mam oko, więc powiedzieli, że gdy skończę piętnaście lat, to mogę zameldować się w oddziale. Ale wojna sama się o mnie upomniała, jak wybuchło powstanie. Najpierw normalnie… przenosiłem meldunki. Potem po jakimś zabitym Niemcu zdobyłem mausera z długą lufą, to był C96. Chcieli mi go zabrać, ale jak pokazałem, że umiem z niego strzelać, to dalej przenosiłem meldunki, ale już jako uzbrojony. Trafiłem do zgrupowania „Róg” i na Czerniakowie byłem świadkiem, jak lądowali berlingowcy. Uzbrojeni byli świetnie, ale na walce w mieście nic się nie znali, Niemcy ich wybijali jak muchy. Po jednym z nich został ten właśnie karabin. Szybko się nauczyłem z niego strzelać, miałem dryg. A kiedy w czasie szturmu załatwiłem z niego jakiegoś oficera własowców, to zostałem już strzelcem. Z karabinem przeszedłem kanałami do „Baszty”. Długo by opowiadać jak. Ale kiedy powstanie się kończyło, dowódca powiedział: „Staszek, cholera wie, co z nami będzie, spróbuj ukryć broń i mundur i wyjść z cywilami”. Mądry był chłop, ale racji nie miał; trafiłbym pewnie do obozu jenieckiego, a potem do Anglii, a tak… ale ja nie o tym. Karabin i mundur zamelinowałem tak, że tylko ja go mogłem znaleźć, i zacząłem odgrywać cywila. Z transportu do obozu w Pruszkowie nawiałem i zacząłem znowu handlować, tym razem bimbrem. Szukałem matki, bo jak mnie pożegnała, kiedy szedłem do powstania, tak o niej nic nie słyszałem. Dopiero w styczniu czterdziestego piątego w takiej dziurze pod Skierniewicami, nazywała się Łyszkowice, sympatyczne zresztą miasteczko, chciałem tam nawet zamieszkać po wojnie, dowiedziałem się, że matkę i dziesięć innych osób zabiły bomby ze stukasów, jeszcze w sierpniu. Do Warszawy wróciłem zaraz po wojnie, we wrześniu czterdziestego piątego. Nasz dom nie istniał, mieszkania nie było, ale udało mi się zająć małą izdebkę na Mokotowie. Myślałem, że skoro takie niewielkie, to kiedyś pewnie służbówka była, potem na mieszkanie przerobili, to mi nikogo nie dokwaterują. Ale gdzie tam; dołożyli mi matkę z córką, też takie wojenne sieroty. Pani Leokadia to był dusza człowiek. Zajęła się mną, dopilnowała, żebym do szkoły poszedł, maturę zrobił… co mi się w roku 1949, czyli według właściwej miary, udało. Zosia, jej córka, śliczna była i kto wie, co by było, gdyby nie konspiracja, która mnie odnalazła jeszcze w czterdziestym siódmym. To był WiN i znowu zacząłem się udzielać, meldunki przenosić. Ale wszystko wtedy było już konfidentami przeżarte. Miałem szczęście, bo syn naszego dozorcy był co prawda w milicji, ale chłop porządny i w nocy z kamieniem wrzucił mi karteczkę: „Uciekaj, bo o szóstej rano po ciebie zajrzą”. Zwinąłem się szybko, pani Leokadia mnie spakowała, broń zabrałem w lewym pudle od statywu niby geodezyjnego i dałem nogę. Przyszli, a jakże! Zrobili kipisz, usłyszeli, że pojechałem pod Kielce po tytoń, i poszli w cholerę.

Zamierzałem uciec na Ziemie Zachodnie – był czterdziesty dziewiąty, jeszcze tam można się było ukryć – i trafiłem do Wrocławia. Co prawda UB już za bardzo się na mnie nie zasadzał, ale, przepraszam panie za wyrażenie – tu się wręcz skłonił – zdążył zasrać mi papiery. Na studia nie miałem co iść, dobrze, że udało mi się skończyć pomaturalną szkołę geodezyjną i zaraz po niej trafić do ludowego wojska. Śmieszne, bo nie wiedzieli, czy mnie gnoić jako „wroga klasowego”, czy jako geodetę wykorzystywać. Wybrali coś pomiędzy i wysłali razem z innymi podpadniętymi całym plutonem w Bieszczady, niby na pomiary. Był już rok pięćdziesiąty drugi, wojna w Korei w pełni, z AK-owcami się nie patyczkowano. Potem się okazało, że właśnie te Bieszczady to było najlepsze, co się mogło przytrafić, bo polsko-sowieckie naczalstwo na całe miesiące o nas zapominało, a myśmy się zbyt gorliwie nie przypominali. A tam było i ciekawie, i strasznie. Przecież groby jeszcze trawą nie porosły… Długo by opowiadać. Dość, że w 1954 roku wróciłem z tego munduru i zaraz dogonił mnie nakaz pracy. Do Poddębic z zakwaterowaniem tutaj. Pracy w tych Poddębicach było na jeden dzień w tygodniu, nudziłem się jak mops, ale to miała być taka kara. Na szczęście przyszedł w końcu październik pięćdziesiątego szóstego. A ja już miałem żonę i dwie córki, mieszkałem tutaj… Potem przeprowadziliśmy się do Łodzi, ale rodzina żony tu została: matka i ojciec. Karabin udało mi się przez tę całą zawieruchę przenieść, był schowany, czasem w lesie strzelałem, żeby z wprawy nie wyjść, po wojnie sporo amunicji nazbierałem. Teraz emeryt jestem, mieszkam tutaj, w domu po teściach. Sam, bo jak się ma dziewięćdziesiąt lat, to już się zwykle samemu jest. Jedna córka w Vancouver, chciała wziąć mnie do siebie, druga, w Rzymie, to samo, wnuki co prawda polski znają, ale co bym tam robił? Na starość może pojadę.

Myślałem, że się przesłyszałem, ale zdumione miny wszystkich przy stole świadczyły, że usłyszeli to samo.

– Znaczy, że czuje się pan młodo? – pani Ewa usiłowała obrócić to w żart.

– Szanowna pani… – Były kapral skłonił się szarmancko. – Nie czuję się stary, to wszystko.

– Skoro tak – uśmiechnął się Zdanowicz – to może się spróbujemy?

Staremu oczy rozbłysły. Pewnie nigdy nie miał takiej okazji.

– Tak jest, panie plutonowy! – odpowiedział służbiście.

Władek przyniósł swoją broń, stary patrzył na nią z nabożeństwem.

– To takie teraz robią dla wojska… karabin wyższej techniki – powiedział.

– Nie, to sako TRG-42, zdobyczny. Na sadrystach w Iraku, mój własny – odrzekł Władek. – A ten drugi to przeciwsprzętowy, amerykański M107 Barrett, można z niego nawet kołowy transporter opancerzony załatwić, a samochód rozpruwa jak puszkę sardynek.

Wybrali sobie drzewo z grubą gałęzią z odrostami. Pierwszy strzelał Ząbecki i po krótkim celowaniu odstrzelił jedną gałąź. Władek poprawił i odstrzelił dwie następne. Trochę Ząbeckiemu zrzedła mina, ale kiedy się dowiedział, ile kosztuje sako, poweselał i przyznał, że gdyby miał taką broń, to do każdych zawodów by stanął. Tak został zapisany do Straży Obywatelskiej Zawadzkich i nawet obiecał, że będzie z nią na patrole chodził, co wydało mi się już sporą przesadą, ale jakaś kobieta przy stole powiedziała, że dziadek Ząbecki dziennie to i dziesięć kilometrów robi. Pomyślałem, że w jego wieku – jeśli dożyję – to pewnie będę kompletnym ramolem.

Tyle pamiętam z miejscowości Zduny, panie majorze, bo już dalej to mam w mózgu tylko kąpiel – Jezus Maria, co to była za rozkosz! – i przywiezienie Julki od siostry Lisa. Śmiała się do mnie, wyciągała rączki jak do prawdziwego ojca. Ale się za bardzo nią nie nacieszyłem, bo mi ją kobiety – pani Ewa i Agnieszka – natychmiast zabrały, uznając, że kto jak kto, ale ja jestem zbyt młody, aby znać się na dzieciach, mimo iż Agnieszka była ode mnie młodsza. Prawdę mówiąc, podobała mi się coraz bardziej, ale odsuwałem tę myśl. Była wojna i o drugiej w nocy ruszyliśmy dalej.

Ta nocna droga była dziwna, choćby dlatego, że byłem teraz stałym kierowcą tumaka kapitana Zielińskiego. Gecko powoził SKOT-em, którego Tytus za pomocą płachty maskującej typu Lubawa, pasków ze ściągaczami i czterech sporych wiązek wikliny upodobnił do wozu z drzewem. W naszym tumaku byli jeszcze Kazio, Przemek, pani Ewa i Agnieszka z Julką. Jechaliśmy tym razem szybko, chcąc jak najdalej dojechać przed świtem. Przemykały nam po drodze jak duchy pojedyncze gospodarstwa i całe wsie. Domy stały ciche i nieme, ciemne, jakby opuszczone. W wielu wypadkach zapewne tak było. W innych pełgały światełka lamp naftowych. W niektórych oknach jeszcze widać było jaskrawe, białe światło karbidówek i nawet do nas w konwoju dochodził specyficzny smród. Czasem jednak nie było nawet widać, gdzie zabudowania się kończą, a zaczyna – pole. Świat stał mroczny, ciemności nie rozpraszało żadne światełko, wyjąwszy nasze przyciemniane lampy drogowe. Migała w nich czasem zamalowana przez zapobiegliwe władze nazwa miejscowości na drogowskazie. Tak jakby Rosjanie nie mieli systemu Glonass. Zresztą potem trochę nas to śmieszyło, bo włodarze, nakazując zamalowanie drogowskazów, często zapominali o tablicach na urzędach i agresor, nawet gdyby na początku nie orientował się, gdzie jest, to i tak wystarczyło, aby trafił przed urząd gminy.

W takich chwilach bałem się o nasze wozy, jak zniosą tę jazdę w ciemnościach, po zupełnie nieznanych szosach. A było trudno, bo marszruta wybrana przez Kazia po różnych bocznych drogach powodowała, że trafialiśmy w chaszcze, z których naprawdę trudno było wyjechać. Ale może dzięki temu nie widzieliśmy ani jednego rosyjskiego samolotu.

Juleczką zajęły się pani Ewa z Agnieszką. Co prawda pozwoliły mi ją dwa razy nakarmić, ale potem przejęły ją we władanie, mówiąc, że jako kierowca i tak mam dość roboty. Fakt, ale chciałem być bliżej niej. Coś mnie ciągnęło, a miałem wrażenie, że to oddalenie mnie od małej było celowe. Nie chciały, aby się do mnie przyzwyczaiła, bo mogłem nie wrócić? Chyba tak, bo wyłapałem spojrzenie pani Ewy skierowane w moją stronę. Było pełne żalu, jakby za kimś, kto odjeżdża, i wiadomo, że więcej już się go nie zobaczy.

Dochodziła czwarta, kiedy zatrzymaliśmy się na krótki odpoczynek, ot, tylko papierosa wypalić i panowie na lewo, panie na prawo.

– Front stoi, chłopcy dostali transmisję od naszego Waldka. Jedzie z Niebieskimi – powiedział porucznik, który też przyszedł zapalić.

– To dobrze – mruknął kapitan – chociaż jeśli stoi, to nie wiadomo, co Rosjanie szykują. A my musimy grać podług ich reguł. Chyba że ruszą Amerykanie i Niemcy.

– Nie ruszą, panie kapitanie – pokręcił głową Kazio. – Niby Polska jest w NATO, ale nikt nie będzie rozpoczynać o nią wojny światowej. To nie Niemcy, nie Francja, nie gramy w tej lidze.

– Ale Amerykanie… – zaczął porucznik.

– Amerykanie są chorzy i obolali po ostatnich wyborach, które podzieliły naród prawie tak samo jak Polaków, przecież widać, co się potem stało. Ta dziwna prezydentura i ciągłe utarczki prezydenta z Kongresem – przerwał mu Kazio. – To, że teraz wracają do gry, jest bardzo szczęśliwą okolicznością, ale nie mają siły na wojnę o Polskę. Tak naprawdę to musieli się ruszyć, bo inaczej już całkiem przestaliby się z nimi na świecie liczyć jako z supermocarstwem. Tak jak nikt nie liczy się już z Brytyjczykami.

I tak są cieniem dawnych Stanów z czasów ich potęgi, na przykład kryzysu kubańskiego. Ale potrafią grać i grają nieprzewidywalnych, więc Rosjanie nie wiedzą, gdzie jest ich no pasarán i muszą być ostrożni, nie mogą u nas pójść na całość. Ale, panie kapitanie, przecież my wiemy, gdzie to no pasarán jest. Nie nad Bugiem czy ostatecznie nad Wisłą. Ale nad Odrą! Rosjanie nie mogą przekroczyć niemieckiej granicy, bo gdyby tak się stało i Amerykanie na to nie zareagowali, to mogliby wrócić do uprawiania pszenicy w Kansas i dostarczania jej światu. Większej roli już by w historii i polityce nie odegrali. Tak że jeśli Rosjanie pójdą za Odrę, to polecą rakiety i – finita la commedia. Toteż nie pójdą. A Stany będą nam dostarczały broń, amunicję, żywność… wszystko, co trzeba, może nawet i czołgi. Ale nie żołnierzy. Na AH-64 i F-35 na polskim niebie też nastawiać się nie należy. To samo z Niemcami czy Francuzami. Granica ich zainteresowania leży na Odrze, ale tego należało się spodziewać… Hiszpanie, Włosi, Holendrzy… słuchaliśmy radia i tego, co się tam mówi. Niby wszyscy nam współczują… ale najczęstsze głosy są takie: „Nie chcieli u siebie Syryjczyków, udawali, że nie widzą tego, co się dzieje w Syrii, złamali solidarność unijną, to teraz mają. Kara boska!”. Tak, są tacy, z tamtejszych środowisk kościelnych, moich współwyznawców czy na przykład mennonitów, którzy wprost o karze boskiej mówią. Może Szwedzi rozumieją, co się tutaj dzieje. Może Finowie. Ale jedni są tradycyjnie neutralni i mają kłopoty z Rosjanami u siebie, drudzy niby też neutralni, choć bliżej NATO, ale cały czas muszą się martwić o Gotlandię. No i jest ich mało, z pomocą też nam nie przyjdą.

– Co więc pan radzi, panie Manteuffel? – Po tym „panie Manteuffel” poznałem, że przemowa Kazia porządnie wkurzyła kapitana Zielińskiego.

– Jak to co, panie kapitanie? – odrzekł Kazio i po jego tonie zrozumiałem, że się uśmiecha. – To jest nasza gra, tylko nasza. Walczyć! Walczyć, bo jak mówił król Gustaw Adolf, ten spod Lützen, kto się mądrze i wszystkimi siłami nie broni, ten skazuje się na klęskę… A to był dobrze wykwalifikowany militarysta… Rosjanie do Odry nie dojdą, może uda się nam chociaż taki mały Piemont uzyskać, Wielkopolskę z Pomorzem. Jak będziemy mieli więcej szczęścia, to z województwem lubuskim i Śląskiem – może nawet nie tylko Dolnym. Reszty kraju i tak nie mogą wcielić do Rosji, bo to byłoby tak, jakby przekroczyli granicę na Odrze. Pewnie oddadzą swoim sojusznikom z Polskiej Armii Narodowej, będą ich pilnować garnizonami w całym kraju. Z czasem zrobi się z tego drugi PRL, ale będzie pod bokiem alternatywa – prawdziwa Polska. Tylko tym razem nie będziemy sobie mogli pozwolić na błędy przy jej budowie.

– No tak, Kaziu – kapitan mówił już inaczej, więc widać było, że się rozchmurzył. – Chyba jako strateg masz rację.

– Kazik ma rację – wtrącił się Gecko, który nagle znalazł się między nami. – Na mój nos oni do Odry nie dojdą, tylko zatrzymają się gdzieś na linii Kraków–Częstochowa–Kalisz–Bydgoszcz… Znam ich z Bałkanów, oni potrafią planować, tego nigdy nasze kochane władze nie doceniały. Że teraz stoją i ten desant na Pomorzu… jeszcze będą ze dwa, trzy takie porządne uderzenia i powiedzą, że siadają do rokowań. Gdy uzyskają, czego chcą, czyli pogorszą nam sytuację, będzie to nawet szybciej.

– I wtedy siądą do tego stołu nawet za tydzień, więc lepiej zmusić ich do tego, żeby trochę poczekali. Ale fakt… na moje oko to zawrócą spod Nieszawy i pójdą na Bydgoszcz – zauważył porucznik.

W tym momencie przybiegła do nas Agnieszka.

– Panie kapitanie – nie wiem jak, ale bezbłędnie rozpoznała Zielińskiego wśród ciemnych postaci – widziałam światło i słyszałam silnik. Chyba jedzie jakiś motocykl, i to szybko.

– Dziękuję, panno Agnieszko – odrzekł. – Panowie, może spytamy się tego motocyklisty, skąd przybywa i co wie?

– Jasne, że nie zawadzi – mruknął Gecko. – Trzeba go tylko odpowiednio zatrzymać.

Rzeczywiście, motocykl już było słychać, światełko też migało.

– Panie kapitanie – szepnąłem – znam się na silnikach, głowę daję, że to jest stodwudziestkapiątka, żaden ciężki motor, ale i nie motorower.

Kiwnął głową, że rozumie. Gecko nie bawił się w żadne tam „stój!”, zajeżdżanie drogi i tym podobne, tylko po prostu puścił serię z beryla przed motocyklistą. Ten rzucił motorem iście po wariacku do rowu i tam wyłożył się w kontrolowany sposób. Nagle zobaczyliśmy dwie sylwetki – motorem jechały dwie osoby.

– Tomek, ruscy! – krzyknął nagle kobiecy głos.

Odetchnęliśmy.

– Jacy tam ruscy, 18 Batalion, Bielsko! – odkrzyknął w odpowiedzi Gecko.

Co ciekawe, w rowie zapanowało milczenie i trwało dłuższa chwilę. Mogli nie uwierzyć, ale dziwne było, że się nie odzywali. Po chwili usłyszeliśmy jakieś szepty, ale nie rozpoznaliśmy słów.

– No jak, przyjdziecie, czy mam sam do was przyjść – zniecierpliwił się Gecko.

W końcu wyszli z rowu. Dziewczyna około dwudziestki i chłopak niewiele od niej starszy, może nieco młodszy od nas.

– Kto jest tutaj dowódcą? – zaczął niemalże jak zwierzchnik, całkowicie nas lekceważąc.

– Kapitan Zieliński, 17 Brygada Zmechanizowana – powiedział spokojnie nasz wódz.

– Kapral Kowalski, 10 Mazursko-Warmińska Brygada Armii Krajowej – szczeknął motocyklista. – Chciałem poznać powód zatrzymania.

– A my chcieliśmy poznać powód podróży, kapralu – porucznik Nowakowski wsiadł na niego z góry. – Możemy was puścić, jeśli pełnicie służbę kurierską lub jedziecie z rozkazami. W przeciwnym razie radzę przekonująco wytłumaczyć swoją obecność, bo inaczej zostaniecie uznani za dezertera!

– Nie będę się tłumaczyć przed wojskiem przyjmującym rozkazy od Niemców – odszczeknął tamten.

– Synu – Gecko zjawił mu się za plecami – nie podskakuj, bo…

Kapral nagle wrzasnął. Gecko po prostu rozbroił go jednym prostym chwytem, zabierając AKMS-a jak grzechotkę niemowlęciu.

– Daj takiemu broń do ręki – usłyszałem Błażejczyka, który też nagle zjawił się nie wiadomo skąd. – Dwa paski, a chce cały świat ustawiać.

– No widzisz, palancie? – niewielka wzrostem dziewczyna także zwróciła się przeciw swojemu towarzyszowi. – Było podskakiwać? Dowiedzielibyśmy się, co jest grane, ale ty musiałeś focha strzelić! Idiota! – Była chyba na granicy histerii.

– To może pani nam powie? – porucznik postanowił kuć żelazo, póki gorące.

– Magda, milcz, z nimi się nie rozmawia! – wrzasnął ostrzegawczo motocyklista.

Tego już Błażejczyk nie wytrzymał:

– Słuchaj, dupku – przysunął się do naszego jeńca – jeszcze kilka dni temu byłem taki jak ty: idejki chmurne-górne, 1 Brygada Armii Krajowej, „Bóg, Honor, Ojczyzna” i czekanie na to, co Londyn mi powie. A Londyn nic nie powiedział. Wiesz dlaczego? Bo Londyn gówno może! A oni dali mi broń do ręki i wreszcie jadę walczyć z ruskimi, zamiast się włóczyć po lasach. To jest „Bóg, Honor, Ojczyzna”, a nie jakieś propagandowe pierdolenie. Tak że siad na dupie i gadaj!

Rzecz dziwna, ale przemowa naszego kaprala uspokoiła motocyklistę.

– No dobra – zaczął ugodowo – to co chcecie wiedzieć?

– Najpierw to się, kurwa, prawidłowo przedstaw i meldunek złóż – osadził go Błażejczyk.

Podziałało. Stanął prawidłowo trzy kroki przed kapitanem i wyszczekał:

– Panie kapitanie, kapral Kowalski z 10 Brygady Armii Krajowej melduje się na rozkaz!

– No, trzeba było tak od razu – mruknął kapitan. – Teraz, kapralu, opowiedzcie, co tu robicie.

– Tajest! Szeregowy Wiśniewska też może coś dodać? – spytał tylko.

– No to zamieniamy się w słuch – odrzekł Zieliński.

– Po mobilizacji w związku z postępami wrogich sił sowieckich otrzymaliśmy z Londynu rozkaz pełnego przejścia do konspiracji. Dotyczyło to zarówno 1 Podlaskiej Brygady Obrony Terytorialnej, w której początkowo służyliśmy, jak i 10 Mazursko-Warmińskiej Brygady Obrony Terytorialnej. 10 Brygadę WOT zmieniono w 10 Brygadę Armii Krajowej, łącząc ją z 18 Białostockim Pułkiem Rozpoznawczym i 2 Batalionem 1 Podlaskiej OT. Następnie polecono nam oczekiwać na rozkazy. Dwa dni temu, zgodnie z wcześniejszymi planami, otrzymaliśmy rozkaz do operacji „Arnhem” i uderzenia na lotnisko Szymany. Lotnisko mieliśmy przejąć i utrzymać do czasu lądowania 101 Dywizji Powietrzno-Szturmowej Armii USA, która miała nas zluzować i pomóc wyzwolić jak największy obszar dla utworzenia przyczółku pancernego armii amerykańskiej na tyłach Sowietów…

Mieliśmy oczy jak spodki. To, co ten człowiek opowiadał, brzmiało jak sen wariata. Ale nie – on mówił prawdę! Widać było, jak się zachowuje, z jaką pewnością siebie wygłasza te nieprawdopodobieństwa, jak po prostu relacjonuje, co planowano, nie zwracając uwagi na to, że plany te są z sufitu wzięte…

– Niestety, Sowieci założyli na lotnisku Szymany chronioną bazę lotnictwa transportowego i frontowego. Choć nasze natarcie było tak dobrze zorganizowane, że przejęliśmy pas startowy i zdołaliśmy spalić dwa samoloty Ił-76, a dalsze dwa uszkodzić w stopniu prawdopodobnie uniemożliwiającym naprawę. Spaliliśmy też cztery samoloty szturmowe Su-24. Jednak Sowietom udało się skierować do akcji przeciw nam czołgi i bojowe wozy piechoty. Broniliśmy się dwa dni, a po dwóch dniach przyszedł rozkaz wycofania się, bowiem Amerykanie nie przylecieli.

– A gdzie by mieli siadać? – wtrąciła się dziewczyna. – Na tych pięciuset metrach pasa, co je zajęliśmy? W lesie? Jaki tam rozkaz wycofania się, po prostu ruscy nas rozbili i pułkownik powiedział, żeby każdy się ratował, jak może, i dołączył do jakiejś jednostki AK w okolicy.

– No tak – kwaśno przytaknął kapral – prawdę mówiąc, Sowieci nas wyparli… Ale jednostki, które się wycofały, zapewne walczą nadal. Ja otrzymałem od pułkownika rozkaz przedostania się do zgrupowania armii amerykańskiej w Niemczech i przedstawienia sytuacji, a potem dołączenia do naszych wojsk w Anglii, konkretnie wyjazdu do Londynu. Szeregowy Wiśniewska została też przez pułkownika „Sada”, dowódcę naszej brygady, przydzielona do mnie ze względu na trudną sytuację zgrupowania…

– Ze względu na to, że byłam ostatnią dziewczyną w brygadzie. Żywą dziewczyną. Wszystkie inne poległy – uzupełniła Wiśniewska, a nam dreszcz przeszedł po plecach.

– Jakie mieliście straty? – spytał porucznik.

Kowalski chwilę się wahał, ale w końcu odpowiedział:

– No, bitwa była bardzo intensywna… po stronie Sowietów i naszej wystąpiło duże zaangażowanie sił i środków… Pułkownik „Sad” oceniał nasze straty na siedem tysięcy zabitych, ciężko rannych i zaginionych, z tego prawdopodobnie większość, jakieś pięć tysięcy, to zabici.

Nie wiem jak innym, ale mnie włosy stanęły dęba. Pięć tysięcy zabitych! To nie była bitwa, ale rzeź.

– To zostało was… – Gecko zawiesił głos.

– Około tysiąca, z tym że część to ranni, ale lekko – odrzekł kapral.

Mowę odebrało nam na dłuższą chwilę. Nawet cywil nigdy niemający kontaktu z wojskiem zorientowałby się, że 10 Brygada AK przestała istnieć.

– Proszę o umożliwienie mi wykonania rozkazu – kapral przerwał milczenie. – I chciałbym prosić o benzynę do kanistra…

Po raz pierwszy o coś prosił. Kapitan Zieliński zastanawiał się tylko moment.

– Dobrze, kapralu, dostaniecie i coś z naszej żywności. Z pustym żołądkiem trudniej się jedzie. Jak w ogóle na nas trafiliście?

– Przypadkiem – odpowiedział kapral – jedziemy z szeregową Wiśniewską od wczorajszego poranka. Na szczęście udało nam się przejść przez front sowiecki w okolicy Zalewa, potem ominęliśmy Kwidzyn i dalej jechaliśmy już prawie prosto na zachód, z tym że z południowym odchyleniem.

Był nadal sztywny, krótko podziękował za benzynę i zapasy i podniósł motocykl.

– Co to właściwie jest, kapralu? – spytałem.

– Polski motor – dumnie uniósł głowę. – Romet ZK125.

– Produkcji zakładów Heshan Guoji w środkowych Chinach, nawet nieposkładany w Polsce, tylko ometkowany i pomalowany. – Przemek pochylił się nad motocyklem.

– Ale w miarę sprawny – dokończyłem – tyle że zasadniczo przeznaczony do jazdy miejskiej, nie po bezdrożach, bo dość delikatny. Jedziecie z pasażerką, wybierajcie lepsze drogi, kapralu.

Kaprala zatkało, tym bardziej że Przemek pokazał mu tabliczkę znamionową pod kierownicą, której ten nie widział lub którą zlekceważył.

– Widzicie, kapralu, nie wszystko jest takie, jakie się wydaje, to taka mała nauka na przyszłość.

Kowalski chciał coś odpowiedzieć, może i ostro, ale machnął ręka i zapuścił silnik. Romet zaklekotał, motor był sprawny, a kapral powiedział tonem rozkazującym:

– Szeregowy Wiśniewska, proszę zająć miejsce.

– Kapralu Kowalski, mowy nie ma! – nagle odszczeknęła mała.

– Cooo? – Kowalski zbaraniał.

– Po jaką cholerę mam jechać do Niemiec, potem do Londynu? Wywiozłeś mnie, Tomek, z frontu, cześć ci za to i chwała, ale teraz koniec. Koniec, rozumiesz?! Co tam będę robić? Przy dobrych układach zaczepię się w Londku jako siostra oddziałowa w jakimś szpitalu NHS. Myślisz, że wrócisz do Polski z Amerykanami na białym koniu?! Gówno prawda! – teraz już krzyczała. – Londyn mówi, Londyn rozkazuje, Londyn każe atakować… I co? I gówno, nawet nie wiem, czy Amerykanie w ogóle o tym ataku wiedzieli. Żyjecie, kurwa, fantazjami, rozumiesz?! Fantazjami! I za te fantazje giną ludzie!

– Magda… – jęknął Kowalski, po raz pierwszy okazując ludzkie uczucia.

– Magda ma ci przypomnieć, jak było?! Kurwa, mam ci przypomnieć?! Beatę zabił pocisk artyleryjski, Iwonka poszła sama na czołg… dlaczegoście jej, kurwa, pozwolili pójść samej na czołg, wojownicy pierdoleni?! Z butelką benzyny, bo granatów nie było. Pocisków do RPG też?! – krzyczała.

– To był jej wybór. Została bohaterem. Dzieci w szkole będą się o niej uczyły – Kowalski odzyskał zimną krew.

– Gówno prawda, Tomek. Skończy się wojna, to wszyscy o Beacie zapomną, a ordery dostaną ci, co dziś siedzą w Londynie. Leć, może się załapiesz. Iwonka poszła, bo nie chciała ginąć jak szczur w jamie. Wiedziała, że idzie na śmierć, wyście ją tam posłali. Wszyscy zginęli. Wszyscy. Aśka był ranna i strzeliła sobie w głowę. Bo nie chciała, żeby ją ruscy dopadli, a wy, wielcy wojownicy, nie mogliście po nią pójść, bo po waszej wspaniałej szarży na czołgi ze stu ludzi zostało piętnastu, a ile tych czołgów spaliliście? Dwa? Trzy? Tereska się wykrwawiła… A Helena, Marta, Maryśka, Janka, Zuzka, druga Maryśka, Julka, Ewka? A dziewczyny z Podlasia? Znałeś chociaż ich imiona, żeby na grobie napisać? Bo ja nie. Mój Boże, a mam ci przypomnieć, ilu chłopaków zginęło? Wszystko dla waszej pieprzonej chwały. No to macie tę chwałę. Oddział rozbity, nikt już nie walczy, siedzą w lesie i czekają, aż ruscy ich wygarną. Mogliby się przedrzeć przez front, ale nie. Bo Londyn. A Londyn tylko „z dymem pożarów, z kurzem krwi bratniej”. Nie zorientowałeś się, że jak idzie ta melodia, to żadnej pomocy nie ma? Bo ja tak. Raz była pomoc. Raz. A i to wcale nie z Londynu, ale z Mazowsza. Tylko Londyn powiedział, że to od nich, a Bóg jeden wie, jak było… Dosyć. Ja zostaję. Może zginę jak dziewczyny, ale w prawdziwym wojsku. Nie w tej waszej pieprzonej partyzantce.

– Szeregowy Wiśniewska, odmawiacie wykonania rozkazu? – Kowalskiemu widać nie mieściło się to w głowie.

– Tomek, odmawiam waszej zabawy w wojsko. Bawcie się dalej, ja wysiadam. Idę do prawdziwego wojska – odrzekła już spokojnie.

– Twój wybór, Magda. Ale pamiętaj, że wolne władze Rzeczpospolitej cię rozliczą. Tak samo jak was wszystkich – rzucił nagle. – Kiedy wolna Polska powstanie, będziecie musieli wstąpić do Bundeswehry albo Legii Cudzoziemskiej. Bo dla takich jak wy w Odrodzonym Wojsku Polskim miejsca nie będzie – dodał, wcisnął gaz i szybko zniknął za zakrętem.

– Tfu! – Błażejczyk splunął ze wstrętem. – Daj takiemu benzynę, żarcie, a on cię jeszcze na koniec opluje.

– Daj spokój, Darek – odrzekłem, bo nagle spłynęła na mnie jakby wiedza… Jasnowidzenie? – Niech jedzie. W Londynie nikt na niego nie czeka i on wkrótce to zrozumie, a jego życie będzie gorzkie, dopóki nie dojdzie z sobą samym do ładu.

Błażejczyka zatkało.

– Niech jedzie. „Zguba dosięgnie go nieprędko, daleko stąd i nie z ręki męża” – zacytował Kazio i nagle się zaśmiał. – Jak Boga kocham, Glorfindel. Ryszard Glorfindel Nowak!

Zaśmiali się wszyscy.

– Kto to jest Glorfindel? – ostrożnie próbował się dowiedzieć Błażejczyk.

– Ej, Darku, znasz Władcę pierścieni? – spytał zdziwiony Przemek.

– No pewnie – oburzył się kapral. – Mam wszystkie gry, na filmach też byłem!

– A książkę czytałeś? – spytałem.

– A jakoś się nie zeszło. – Błażejczyk był zakłopotany.

– No to jak się wojna skończy – poradził Kazio – to koniecznie przeczytaj, tam jest wiele rzeczy i postaci, których zabrakło w grach i w filmie. Na przykład Glorfindel. Był elfem Wysokiego Rodu, z domu Elronda. Walczył w Dawnych Latach, w bitwie przeciw Królestwu Angmar i Czarnoksiężnikowi. Kiedy siły Angmaru zostały pokonane, Czarnoksiężnik chciał uciec, a Eärnur, król Gondoru, liczył, że go dogoni i zabije w pojedynku. Powstrzymał go Glorfindel właśnie słowami przywołanymi przez Ryśka. Czyli tak jakby widział już bitwę na Polach Pelennoru.

– Aha, no to faktycznie Glorfindel Nowak.

I tak zarobiłem na swoją ksywkę. W sumie mi się podobała, mogło być zdecydowanie gorzej. A Magda Wiśniewska pojechała dalej z nami w drugim tumaku z porucznikiem, Gecko i chłopakami z Bielska. Nie nudzili się, to pewne, bo jak zdołaliśmy się zorientować, była to dziewczyna, która kiedy raz zaczęła mówić, nie bardzo wiedziała, kiedy skończyć…

WIZYTA CZTERNASTA

Co było dalej? Nadchodził dzień i coraz trudniej było nam jechać. Nie dlatego, że trzeba było zwolnić, ale dlatego, że nad drogami zaczynały pełnić wartę rosyjskie maszyny uderzeniowe.

Znowu rozdzieliliśmy się na małe konwoje. To samo zresztą zrobili Niebiescy i Żółci. SKOT jechał z nami. Dzięki geniuszowi Tytusa wyglądał bardziej na platformę z wikliną niż na cokolwiek innego. Dzień wstawał szary, z zamglonym niebem, niskimi chmurami, które ołowianą oponą zasnuły cały horyzont. Przemek, jak się dopiero teraz okazało, lotnik sportowy, mówił o tych chmurach „stratus” i był bardzo zadowolony, twierdząc, że mogą utrudnić działanie zwykłych optycznych środków rozpoznania, co dla nas jest dodatkowym ułatwieniem. Znowu jechaliśmy przez ponure wsie i miasteczka na pierwszy rzut oka wyglądające na opuszczone. Za dnia pojawiali się na drogach, w obejściach i na ulicach nielicznie ludzie. Nieliczni, ale zaczynało ich być widać. Maskowanie Tytusa było świetne także i dla nich; prawie nikt nie zwracał uwagi, kto jedzie, widocznie sądzono, że jakaś kolumienka z uchodźcami ze wsi albo wręcz jacyś rolnicy.

Przed samym Poznaniem, pod Kleszczewem, na poboczu przy drodze zauważyliśmy rozbity samochód. Zatrzymaliśmy się na chwilę, bo poznaliśmy, że to następna ofiara rosyjskiego nalotu. Nie dymił, ale Gecko oświadczył, że trafiono go niedawno, możliwe, że poprzedniego dnia po południu. Był to biały mercedes, z którego niewiele zostało. Przemek sądził, że to efekt działania rakiety kierowanej, przeznaczonej dla zdecydowanie większych i lepiej opancerzonych celów, a pilot prawdopodobnie ją wystrzelił, bo samochód jechał szybko i mógł wieźć jakichś wyższych oficerów. Pewnie gdyby pilot wiedział, że jest inaczej, nie marnowałby rakiety o wiele droższej niż ten mercedes. Podeszliśmy bliżej. Z samochodu nikt nie wyszedł, nie miał szans. Po prawdzie to nie bardzo było co oglądać, a rozum bronił się przed dokładniejszym rozpoznawaniem stosu blach i pomieszanych szczątków. Z tyłu zachowała się tablica rejestracyjna – ELK 864H. Przyjrzałem się i coś mnie tknęło.

– Panie poruczniku – przysunąłem się do Nowakowskiego – czy przypadkiem nie jest to wóz tego aptekarza? Zawadzcy mówili, że on miał chyba właśnie taką rejestrację.

– Bystre masz oko, Rysiek – odpowiedział zamiast niego kapitan Zieliński, który nie stracił bynajmniej umiejętności nagłego zjawiania się tam, gdzie był potrzebny. – Cóż, wygląda na to, że Lis spokojnie będzie mógł przejąć aptekę na rzecz gminy.

– Na pewno – potwierdziła Agnieszka. – To jego wóz. – Patrzyła bez zmrużenia powiek na wrak. – Nie miał dzieci, rodziny, nikogo, z wyjątkiem żony, równie wrednej jak on. No cóż, jakie życie, taka śmierć. – Wzruszyła ramionami i pomyślałem, że ten człowiek miał wyjątkowo krótki i zdawkowy nekrolog.

– Skurwysyn czy nie, ale teraz trup – powiedział Gecko znad szczątków mercedesa. – Trzeba będzie zajść w tym Kleszczewie do gminy, zostawić karteczkę z imionami i nazwiskami, żeby pochowali.

Tak zrobiliśmy, wprowadzając swoją wojskową obecnością i tak spanikowane urzędniczki gminne w stan jeszcze większej paniki. Odetchnęły, kiedy dowiedziały się, o co nam chodzi. Aptekarz i jego żona byli którąś z rzędu ofiarą ataków w okolicy, bo rosyjskie samoloty krążyły nad drogami blisko Poznania, ale nie zapuszczały się w rejon miasta. Wkrótce dowiedzieliśmy się dlaczego.

Poznań żył wojną. Zobaczyliśmy to, kiedy tylko wjechaliśmy do miasta. Co ciekawe, nie było w nim nastrojów paniki czy opuszczenia, jak we wsiach i miasteczkach, które mijaliśmy po drodze. Był za to nastrój podniecenia i jakiejś gotowości, nawet do walki. Temperaturę podnosiły co chwilę pojawiające się nowiny o rosyjskich czołgach, BWP czy KTO, które zawsze widywano jadące od strony Konina. Ciekawe, że natarcia z innej strony nikt się nie spodziewał.

O dziwo, zniszczenia w mieście nie były duże. Szyb prawie nie było, ale niemal wszystkie okna porządnie zabito sklejką i deskami. Zacząłem się zastanawiać, skąd przemyślni poznanianie wzięli tyle wagonów cienkiej sklejki. Ludzi chodzili ulicami, może raczej bliżej budynków, ale jednak byli widoczni. Na każdej ulicy było widać porządne oznakowanie dróg do najbliższego schronu, ale nie widziało się całych kwartałów wypalonych ruin, jak ponoć działo się w Gdańsku. Owszem, ślady po bombardowaniach były wyraźne, zwłaszcza straszył wypalony wielki szkielet centrum handlowego, w którym dawniej był dworzec kolejowy i obok porwane tory, ale na przykład teren Targów zachował się prawie cały. Z pewnym dodatkiem – leżał tam zmiażdżony wrak potężnego bombowca, w którym ze zdumieniem rozpoznaliśmy Tu-22, jak zauważył Przemek – Tu-22M4. Blisko centrum znajdowały się też dwa inne wraki – Su-24 i Su-34 – maszyn ewidentnie ściągniętych ogniem z ziemi. Sprawa szybko się wyjaśniła – Poznań trochę przez przypadek stał się punktem zbornym naszych jednostek artylerii przeciwlotniczej cofających się z innymi oddziałami albo idących na Pomorze. Akurat trafiły one do miasta, kiedy Rosjanie przymierzyli się do większych ataków z powietrza. I korzystając z pułapek przeciwlotniczych w wypalonych wcześniejszymi atakami ruinach oraz własnego mobilnego systemu naprowadzania sprawiły Rosjanom kilka porządnych niespodzianek, najgorszą zaś w Swarzędzu.

Rosjanie systematycznie rujnowali budynki Specjalnej Strefy Ekonomicznej w tym mieście. Trafili też Volkswagena, ale potem go zlekceważyli. Po zbombardowaniu SSE wyraźnie szukali w okolicy obiektów wojskowych, więc łebscy przeciwlotnicy postanowili ułatwić im sprawę. Za pomocą kilku starych repów z rezerwy – takich po sześćdziesiątce, ale z wielkim zapałem do wojaczki – wybudowali pod miastem lotnisko, ustawiając na nim nadymane MiGi-29 i Su-22 – prosto z Lubawy, po czym pokryli ogniem wszystkie strefy dolotów. Na rezultat nie trzeba było długo czekać. Już następnego dnia rano nad tym lotniskiem zjawiły się aż trzy pary Su-24, widocznie cel potraktowano priorytetowo. Leciały przy tym na wysokości koron drzew, więc artyleria lufowa też miała uciechę. Wszystko poszło jak z płatka i do bazy wróciły cztery Su-24, przy czym jeden mocno dymił. Nasi myśleli, że na tym koniec, ale na wszelki wypadek zrobili na tym lotnisku coś jak ślady poprzedniego nalotu i cztery F-16 mocno nadęte. Po południu zarejestrowali przelot rozpoznawczego Su-24R. Rosjanie tym razem potraktowali sprawę poważnie i niewiele później nad lotniskiem zjawiły się trzy Tu-22. Na szczęście wśród przeciwlotników była jedna Osa po modyfikacji. I tym razem się udało, eskorta nie ochroniła bombowców, a może zlekceważyli obronę, bo to tylko artyleria? Dość, że jeden spadł na terenie MTP, drugi bardzo mocno dymił. Tym razem pelotka zwinęła się z rejonu samego lotniska, bo spodziewano się gwałtownej reakcji Rosjan. Istotnie, następnego dnia Rosjanie wysłali dwa pociski 3M-54 kalibr. Leciały bardzo nisko i jeden nich się rozbił, nie powodując eksplozji. Drugi doleciał do celu, ale na skutek jakiegoś błędu uderzył nie w lotnisko, ale w pole dwieście metrów dalej, przerabiając pół hektara kapusty na kapustę siekaną i drążąc w ziemi wielki krater. Wściekłość poznanian z powodu utraty ulubionego warzywa była wielka…

Do Gniezna dojechaliśmy w południe i omijając rynek, wjechaliśmy na ulicę Cichą, do wuja. Tak naprawdę większość naszego konwoju zatrzymała się w parku, a do wuja pojechaliśmy tumakiem, z Agnieszką, panią Ewą i Julką na rękach, chłopakami i oczywiście kapitanem Zielińskim. Zobaczyłem, że dom znacznie się rozrósł, widocznie wuj, który ciągle narzekał, że ma „nie dom, ale pałac” i z ciotką muszą się szukać, jeszcze go rozbudował. Pomyślałem, że teraz jest w sam raz. Akurat w ogrodzie mama z ciotką Renią, żoną wuja, wieszały pranie, kiedy nas zobaczyły. Mama kosz wypuściła, jakby jej siły odebrało, a później jak mi się rzuciła na szyję i mnie wyściskała!

Potem to już była jedna wielka wieża Babel, bo się zaczęły wyjaśnienia i uwiesiła mi się na szyi siostra. Przybiegł ojciec, który z wujami – Heniem i Ryśkiem, czyli właścicielem domu – już jakiś wojenny biznesik zakładali: naprawę samochodów, radia i telewizorów. Jak się okazało, od zamówień opędzić się nie mogli, a zapłatę przyjmowali głównie w towarze, którym ciotka Renia z mamą handlowały, głównie w Poznaniu, dokąd je zawoził wuj Heniek.

– Wuju – spytałem go cicho – co u Janka, wie wuj coś?

– Co nieco – skrzywił się. – Zadzwonił na ten stacjonarny, jak jeszcze telefony działały. Szczęście, że nie zlikwidowałem numeru. Jest w Londynie, chce się zgłosić do polskiego wojska, ale na razie coś dziwnego dzieje się z tym emigracyjnym rządem i do wojska nie przyjmują, chyba że do armii angielskiej, więc jak na razie organizuje z innymi koncert z pomocą dla Polski.

– A u Marzeny i Władka co się dzieje? – dopytywałem dalej.

– Marzenka w Amsterdamie siedzi, dalej dzieci w szkole sportu uczy, o wojnie wie i kombinuje, jak rodziców sprowadzić, jej facet, Holender, zaproponował ślub, bo mówi, że do wojska pewnie pójdzie i nie chce, żeby ona sama bez pomocy została. A w Holandii też gorączka, bo gazety piszą, że Rosja nie poprzestanie na Polsce, pójdzie na całą Europę. Władek w Szwecji do tamtego wojska ochotniczo się zgłosił, bo ostro się szykują do wojny z Rosją… – wuj pokiwał głową.

Wtedy przyszła pora na najważniejsze, czyli Julkę. A zanim zdążyłem usta otworzyć, kapitan Zieliński, którego usadzono jako honorowego gościa na samej górze stołu i dereniówką częstowano, naraz zaczął o wszystkim opowiadać. Zrobiło mi się nieco głupio, bo w opowieści tej nagle stałem się bohaterem pozytywnym, a to przecież była taka zwykłe rzecz: mała została bez rodziców i musiała mieć dom. Mama wzięła Juleczkę od pani Ewy, a ta rozbudzona zamiast płakać obdarzyła ją jednym ze swoich najpiękniejszych uśmiechów. To był moment, o którym we wspomnieniach rodzinnych mówi się po latach: „No po prostu wola boska i tyle”. W tamtej chwili Juleczka została panną Julią Nowak.

– Synku – spytała cicho, podsuwając się do mnie – nie wiesz, czy rodzice Juleczkę ochrzcili? Znalazłeś może metrykę?

Ech, te matki – pomyślałem – takie rzeczy im od razu w głowach. Jakby zobaczyła tego mercedesa…

– Mamo, nic nie znalazłem. Gdyby jej matka przed śmiercią nam nie powiedziała, jak Julka ma na imię, to nawet tego bym nie wiedział – mruknąłem.

– Straszna śmierć – westchnęła. – Dobrze, że choć dla jej ojca szybka. Ale matka musiała się męczyć… Choć skoro było, jak mówisz, to pewnie powiedzieli jej z Tamtej Strony, że dziecko będzie miało pomoc, opiekę i nową rodzinę. Wiesz, dobry z ciebie człowiek, synku.

Poczułem się, jakbym dostał Nagrodę Nobla. Milczeliśmy chwilę oboje.

– Wiesz co, ale jak nie wiadomo, czy ochrzczona, to może trzeba by ochrzcić – mama wróciła do tematu. – Renia tu zna księdza, bardzo przyzwoitego, to pójdziemy jutro…

– Mamo, jak będą koszty, to się nie martw. Zaraz z ojcem porozmawiam – odrzekłem.

– Ech synu, przecież wiem, że z wojny gościńca się nie przynosi. Chyba że od tych biedaków, jej rodziców, ale to wszystko dla niej jest.

Pomyślałem, że matki mają jednak niesamowity dar jasnowidzenia, ale wolałem nie wyprowadzać jej z błędu.

– Powiedzmy, że na szkołę Julki i studia starczy – uśmiechnąłem się. Mama szeroko otworzyła oczy. – Ochrzcijcie ją jako Julię Nowak – powiedziałem. – A z ojcem to zaraz pogadam.

Jeszcze po drodze do Gniezna myślałem o pozostawieniu pani Ewy i Agnieszki u wuja, przynajmniej na chwilę, dopóki czegoś w mieście nie znajdą. Ale gdzie tam! Mama i ciotka Renia po prostu je zaadoptowały a i wuj nie chciał o niczym słyszeć. Nastrój się zrobił taki bardzo rodzinny, kiedy Agnieszka naraz powiedziała: mamo, zdecydowałam się. Tak musi być.

Pani Ewie uśmiech zszedł twarzy.

– Jesteś pewna? – spytała tylko.

– Tak – odpowiedziała krótko Agnieszka. Patrzyliśmy, nic nie rozumiejąc, a ona podeszła do naszego dowódcy, stanęła, jak żołnierz, przepisowe trzy kroki przed nim i powiedziała: – Panie kapitanie, zgłaszam się na ochotnika do wojska.

Kapitan Zieliński, jeśli był zdziwiony, to nie dał tego po sobie poznać i spytał tylko krótko:

– Jaką ma pani specjalność, bo kobiet żołnierzy liniowych u nas w Siłach Zbrojnych nie ma i być nie może.

– Jestem dyplomowaną sanitariuszką, instrumentariuszką i ratownikiem medycznym. Siciński… znaczy mój ojczym… nie pozwolił mi studiować, ale policealną szkołę pielęgniarską mogłam skończyć. Proszę, tu są moje papiery. Poza tym u tego jego towarzystwa nauczyłam się strzelać z karabinu SWD, z AKMS-a i pistoletu kalibru dziewięć milimetrów typu glock. Mogę przejść każdy egzamin ze strzelania i obsługi broni – powiedziała.

Proszę, proszę – pomyślałem – z tym się, Agnieszko, nie zdradziłaś.

– Akceptuję wobec powyższego, bo widzę, że decyzję podjęła pani nie pod wpływem impulsu, lecz jest ona przemyślana. Pani szkoleniem, podobnie jak szeregowej Magdy Wiśniewskiej, zajmie się porucznik Nowakowski. (Raczej się z tego nie ucieszy, bo dziewczyny ładne, będzie się bał plotek – pomyślałem). Przysięgę przyjmiemy od pani dziś po południu – zakończył rzeczowo, ale z uśmiechem.

Popatrzyłem na cała sytuację, jakbym stał z boku i był malarzem lub fotografem szykującym się do uwiecznienia bardzo ważnej chwili: oto stół w salonie, przy którym siedzą trzej starsi mężczyźni, trochę już spracowani, i trzy kobiety: dwie, które im zawsze towarzyszyły, i trzecia, wciąż jeszcze piękna. Z boku, skromnie na krześle, podrośnięta nastolatka. Nieco z tyłu nasza trójka – młodzi żołnierze. Stoi oficer, przed którym składa deklarację dziewczyna, matki zaś, jak to zwykle bywa w takiej sytuacji, zaczynają szukać chusteczek.

I wtedy, panie majorze, znowu ujawniło się moje jasnowidzenie. Spojrzałem na Agnieszkę, złowiłem jej oczy i już zrozumiałem: nie jestem w jej typie, chciała ze mną być, ale z wdzięczności i dlatego, że adoptowałem Julkę, co znaczyło dla niej, że jestem dobry, a ona kogoś takiego szukała. Zakłuło w sercu, ale pomyślałem, że trzeba to rozstrzygnąć, nie można tak zostawić.

Najpierw jednak miałem do niej bardzo istotną sprawę, którą trzeba było załatwić natychmiast. Podszedłem i spytałem cicho:

– Agnieszko, czy twoja mama nie ma przypadkiem konta za granicą?

Otworzyła szeroko oczy.

– Twój ojczym miał przy sobie kartę World MasterCard, i to zachodnią. Ma tam konto, założę się. My… no cóż, pewnie pojedziemy po sprzęt do Niemiec. Mam pomysł, jak się do tego konta dobrać. Ale muszę wam te pieniądze jakoś przesłać, a jest wojna. Przecież nie włożę w kopertę i nie wyślę pocztą. – Uśmiechnąłem się.

Zasłoniła usta dłonią jak bardzo zaskoczona nastolatka i podbiegła do matki. Rozmawiały chwilę, pani Ewa zrobiła oczy jak spodki, mówiła długo szeptem i potem napisała coś na odwrocie jakiegoś biletu czy wizytówki.

Agnieszka szybko do mnie wróciła.

– Tu jest numer konta, w szwedzkim banku. Należało do mojego nieżyjącego taty. Konto aktywne, przesyłałyśmy tam pieniądze na wypadek ucieczki za granicę przed Sicińskim. Ucałowania od mamy. Kazała ci powiedzieć, że jeśli coś wyjmiesz, to połowa twoja – wyszeptała.

– Mowy nie ma. – Uśmiechnąłem się. – Najwyżej dłuższa pożyczka.

Teraz był czas na rozmowę z ojcem, najlepiej w cztery oczy. Wywołałem go z salonu, gdzie towarzystwo zaczynało przechodzić do kuchni, bo przecież „głodnych to was nie puścimy”.

– Tato – powiedziałem, kiedy już usiedliśmy w pokoju – najpierw najważniejsze. Po rodzicach Julki został majątek. Jest jej i tylko do niej należy. – Podałem mu kasetkę.

Otworzył i chwilę się przyglądał.

– Jeśli to jest to, co widzę, to sprowadziłeś nam do domu, Rysiu, wnuczkę ze sporym posagiem. Przechowamy, bo wojna jest, potem szkoła, pewnie studia… wszystko to drogie będzie. A potem trzeba jeszcze ją w życiu urządzić. Damy radę, bo ja mam pięćdziesiąt trzy lata, mama czterdzieści dziewięć, a mała, jak mówisz, około sześciu miesięcy… trzeba będzie jeszcze do lekarza pójść, potwierdzić… Jak będzie dorosła, to jeszcze tacy starzy nie będziemy i zdołamy jej pomóc. – Uśmiechnął się.

– Tato, jeszcze jedna sprawa. Jest wojna, wszystko coraz droższe, pracujecie ciężko, ale przecież ptasiego mleka nie ma, jak to w takich czasach. Dajmy na to mała zachoruje. No i jest jeszcze pani Ewa. Wszystko to wydatki. Masz, to może trochę pomoże w razie czego. – Położyłem na stole cztery tysiące euro Sicińskiego.

Ojcu nie bardzo się to spodobało, bo spojrzał surowo.

– Rysiek, a to skąd? Mam nadzieję, że od rodziców Julki – spytał od razu.

– Proszę pana, to od takiego skurwysyna, który chciał konieczne zabić pańskiego syna i nas wszystkich razem, a miał wyjątkowo dobrze wyszkolonych kumpli – usłyszałem zza pleców głos Kazia. – Od kanalii, którą trzeba było zlikwidować, co nas kosztowało pięciu zabitych.

W ręce trzymał kawałek kiełbasy i mówił nieco niewyraźnie, bo przeżuwał.

– Cholernik jeden. – Uśmiechnąłem się w duchu. – Już się do matki przymilił.

Ojciec potraktował te słowa poważnie.

– To znaczy, że byłeś tam z Rysiem? Przepraszam, w tym zamieszaniu… Wiem, że masz Kazimierz na imię… Starszy jestem, ale mam nadzieję, że ci nie przeszkadza to, jak się do ciebie zwracam – upewnił się. No, cały mój ojciec.

– Ależ skąd! – Kazio się uśmiechnął. – A z tymi pieniędzmi to długa historia…

– No dobrze – mój stary na to – opowiesz, ale nie wypada, kiedy nie wiadomo, jakie formy gramatyczne stosować. – To rzekłszy, otworzył szafkę, butelkę jakiejś nalewki wyjął, dwa kieliszki postawił na stole i z Kaziem do siebie przepili. Zapachniało porzeczkówką i pomyślałem, że jak się ojciec pakował, to swoje ulubione nalewki też zabrał.

– No to, Kaziu – kiedy ta ceremonia się skończyła, ojciec mógł wreszcie pofolgować swojej ciekawości – opowiedz, jak to tam z tymi pieniędzmi było…

Kazikowi oczywiście było w to graj. Kiedy rozwinął opowieść o naszych przewagach, jak zwykle zacząłem się dziwić. Nie, nie mogę powiedzieć, że jakoś kłamał, skądże znowu. To, co opowiadał, miało bezpośredni związek z prawdą i nie można było zarzucić, że się z faktami mijał. Ale nie spodziewałem się, że to, co przeżyliśmy, było tak barwne i epickie. Zresztą sam Kazio, rozwijając opowieść, ani się spostrzegł, że w drzwiach stanęli wuj Heniek i Rysiek, zaraz doszły mama, ciotka Renia i Bożenka. W pokoju zostali kapitan i pani Ewa, no i Agnieszka. Gdzieś w okolicy kręcił się Przemek, dusząc się ze śmiechu.

Na widzach opowieść Kazia zrobiła wielkie wrażenie, przypatrywali się, zwłaszcza kapitanowi, niemalże jak bohaterom wojny trojańskiej. Kapitan wypadł w niej jak Achilles kierujący atakiem na Troję. Moje cztery tysiące euro stało się sprawiedliwym trybutem ściągniętym z martwego Złego, o czym mieliśmy zdecydować wspólnie – nawiasem mówiąc, w duchu dziękowałem Kaziowi za taką pomoc i dziwiłem się, skąd ten cwaniak wiedział… Nieufność ojca zupełnie się roztopiła i wziął pieniądze, a mama z ciotką Renią i Juleczką na rękach poleciały szykować wałówkę, „bo przecież nie można was tak puścić”.

Nie tylko ja miałem takie „trojańskie myśli”, bo kiedy zostaliśmy już sami, Przemek szepnął do Kazia:

– Stary, łżesz jak Homer.

– No, nie chcesz chyba powiedzieć, że kłamię – zaperzył się nasz autor wielu opowieści.

– Skądże, Homer przecież też nie kłamał. Jest w końcu w lekturach szkolnych. Opowiadaj, opowiadaj, ale może potem spisz, bardzo chciałbym się w lekturze szkolnej znaleźć – powiedział Przemek z poważną miną.

Na tym się rozmowa skończyła, bo na stół wjechał obiad.

Wojna, więc rarytasów nie było, ale w tej sytuacji gulasz wieprzowy z kluskami kładzionymi i kiszonym ogórkiem smakował tak, że go do tej pory pamiętam. Poezja. Potem szybka herbata i okazało się, że dziewięćdziesiąt minut z zegarkiem w ręku, które kapitan na wizytę przeznaczył, minęło. Jeszcze tylko gościniec wszyscy dostaliśmy i trzeba było wracać na miejsce postoju kompanii.

Okazało się, że w tym czasie porucznik z chłopakami pobrał uzupełnienia, także sprzętowe. Dostaliśmy tarnowskie granatniki rewolwerowe RGP-40. Dokładnie dwa. Jako że desantowcy mieli już amerykańską „armatę” czterdzieści milimetrów Mk 19 Mod.3, to jeden nich przypadł nam i bardzo się spodobał Kaziowi. Porucznik i kapitan się zgodzili i tak został naszym artylerzystą. Od razu zresztą pojechaliśmy na strzelnicę w lesie koło Jeziora Strzyżewskiego zgrywać broń i trochę poćwiczyć. Okazało się, że Kazik ma rękę do tego granatnika i może w nieduży cel nawet z pięciuset metrów trafić. Miał więc swój dzień, a i mnie się udało lufę w RPK wymienić, Przemek zaś dostał beryla wz. 2004 z pistoletowym chwytem, celownikiem holo i laserem, takiego, jakie mieli desantowcy. Miał to być prezent za dobre strzelanie w Zdunach. Krótko mówiąc, dla wszystkich był to doskonały dzień i w dobrych humorach ruszyliśmy do Słupska.

Na miejsce spotkania z Żółtymi i Niebieskimi wyznaczono Głobino zaraz pod Słupskiem. Okazało się, że już tam na nas czekali. Mieli prostą trasę bez żadnych przygód i warowali już od dziesięciu godzin, bo żadnego miasta po drodze nie zdobywali. Na miejscu kapitan zrobił porządek, przydzielił ludzi do poszczególnych jednostek i rozdzielił służby. Szeregowe Agnieszka i Magda trafiły do plutonu sanitarnego kaprala Janka wraz z dwoma chłopakami od Niebieskich i Żółtych z naszej OT, a moździerzyści dostali do swojej nowej rury dziewięćdziesiąt osiem milimetrów prototypowy celownik od PCO. Potem załadowaliśmy się na samochody już plutonami i podjechaliśmy po cichu na pozycje. Było już jasno. Co ciekawe, nasza trójka znowu jechała tumakiem razem z desantowcami. A prócz naszych czterech, którymi przyjechaliśmy, dostaliśmy na miejscu jeszcze dwa, i to w amerykańskim kamuflażu, jeden z browningiem M2 HB, drugi z wyrzutnią TOW2B na dachu. Okazało się, że to najnowsze dostawy od sojuszników. Chyba coś zaczynało się ruszać.

Daleko nie zajechaliśmy, bo na dawny poligon do Wicka Morskiego. Nasi mocno go trzymali i tam był punkt dowodzenia operacją i na tyle miejsca, aby pomieścić rozśrodkowane siły obrony. No i był to poligon obrony przeciwlotniczej, czego Rosjanie zdążyli boleśnie doświadczyć na sobie, kiedy próbowali odizolować z powietrza obszar lądowania desantu, żeby rozszerzyć przyczółek. Naliczyliśmy cztery wraki samolotów, w tym jeden moczący się w morzu, i trzy wraki śmigłowców. Być może było ich więcej, nie wiemy, nie mieliśmy czasu na wycieczki. Zauważyliśmy też wraki Białej, hibnerytów, jakiejś stacji radiolokacyjnej i dwóch kubów – widać było, że walka szła ostra.

Zbieraliśmy się niespiesznie, widać było, że jeszcze nie ma pilnej potrzeby szybkiego zajęcia pozycji. Zostałem sam przy tumaku, kiedy nagle podeszła do mnie Agnieszka.

– Rysiu – zaczęła – chciałam ci powiedzieć…

– Nie mów – odpowiedziałem, kładąc jej palec na ustach – bo to nie byłaby prawda.

– Ale co ty… – zakłopotała się i była w tym zakłopotaniu tak śliczna, że ścisnęło mi się serce. Ale wiedziałem już, nic się między nami nie zdarzy, bo nie może. Moje trzecie oko miało rację.

Objąłem ją i mocno przytuliłem.

– Agniś – zacząłem – wiem, co chcesz mi powiedzieć. Wiem, że szukasz dobrego, ciepłego i spokojnego człowieka, a mnie za takiego uważasz, bo adoptowałem Julkę, bo zawiozłem was do rodziny. Po tym wszystkim, co przeżyłaś, pragniesz już tylko ukojenia. Ale tak naprawdę serce ci nie drży. Mówisz sobie, że to przyjdzie z czasem. Nie, nie przyjdzie. Mówisz, że chcesz tylko ciepła i spokoju. Tak, chcesz ciepła i je w życiu dostaniesz, ale spokój… nie widzę go przed tobą. Widzę tylko samoloty i statki, dalekie podróże i miasta, których ani ty, ani ja nie znamy, ale ty je poznasz. Kiedyś, niedługo. I z kimś, kogo naprawdę pokochasz. Nie będę to ja. Nie rób więc tego, abyś nie czuła, że kogoś krzywdzisz.

– Rysiek… – powiedziała bezradnie i rozpłakała się cicho. Podałem chusteczkę. Po tej przemowie czułem się pusty i wyprany z uczuć, ale cały czas coś mi mówiło, że tak trzeba.

– Już mi lepiej – Agnieszka wytarła nos i popatrzyła na mnie trochę z uwagą, trochę ze strachem. – Naprawdę Glorfindel, powiedzieli prawdę. I ty powiedziałeś prawdę. Ale nie zaglądaj, Rysiu, zbyt często w ludzkie dusze, jeśli taką moc dostałeś, bo to, co tam zobaczysz, zrobi z ciebie człowieka zgorzkniałego.

Odeszła ze spuszczoną głową.

WIZYTA PIĘTNASTA

Z Wicka mieliśmy trafić na linię frontu marszem. Tu widać było ją wyraźnie, nawet bardziej niż pod Juszczyną. Błyskało, czasem robiło się jasno jak w dzień, czasem ciemniej, jak to o szarówce, przed świtem. Dudniła artyleria, co ciekawe, także nasza. Czasem coś rozbłyskiwało na niebie – wyglądało że i tam walczą. Zatrzymaliśmy się pod jakimś lasem niedaleko niewielkiej wsi. Stał jeszcze drogowskaz, Błażejczyk oświetlił go małą latarką.

– „Ameryka” – przeczytał na głos. – Chłopaki, ale jaja, jesteśmy Ameryce – zaśmiał się. – Nie ruszyliśmy się z Polski, a tutaj…

– Pewnie – Przemek wzruszył ramionami – tu był kiedyś bardzo znany PGR. PGR Ameryka, chyba specjalnie w takim miejscu założyli czy nazwali… A w Polsce przecież są jeszcze Paryż i Wenecja.

– Wenecja? – Błażejczyk nie wierzył. – Poważnie?

– Tak. Niedaleko Żnina – odpowiedział mu Kazio.

Kapitan Zieliński zatrzymał nas przy tym drogowskazie; podjechał do niego mercedes gelande, w którym siedział jakiś pułkownik. Słyszałem, o czym rozmawiają, byłem najbliżej.

– O, Artur! Dobrze, że jesteś, bo tu sytuacja jest, nazwijmy to… płynna i zanosi się na to, że trzeba będzie ostro się trzymać – zaczął pułkownik, a ja nieco się zdziwiłem na ten przyjacielski ton.

– A, Piotr, to i ty tutaj? – Nasz wódz się zdziwił, ale i uśmiechnął, widać było, że dobrze się znają. – Co tu się właściwie dzieje? Może nie tylko co, ale i dlaczego tu?

– Czołpino. Ostatnie możliwe miejsce na desant, prawda? Plaża jak chustka do nosa i wydmy jak Beskidy, w dodatku zaraz za nimi las. No ale Rosjanie uważali inaczej. Zaczęło się dwa dni, a raczej dwie noce temu. Pora jest ciekawa, bo nasze lotnictwo operuje nocą i zwykle Rosjanie nocą nie wychodzili. Tym razem wyszli i pojawili się o wpół do trzeciej na Płyciźnie Czołpińskiej. Dwa żubry i trzy dżejrany z Bałtyjska. Pierwsze podeszły do brzegu dwa dżejrany i wysadziły 877 Batalion z 336 Samodzielnej Brygady Desantu Morskiego. Ci poszli od razu w głąb lądu i zajęli teren aż po Kluki na wschodzie i Smołdzino za zachodzie. My tutaj nie mieliśmy nikogo, bo wiadomo – Czołpino to żadne miejsce na desant, jeszcze te piachy na wschodzie… co żywe, siedziało w Ustce, no bo port i doskonałe miejsce na desant, gdyby Rosjanom chciało się przeciąć naszą obronę na Pomorzu….

– Zaraz, Piotr, skoro nie mieliśmy nikogo, to skąd tak dobrze wiadomo, co się tutaj działo? – przerwał Zieliński.

– No jak mówię, nie mieliśmy nikogo, czyli żadnych sił. Teren był przeznaczony na zgrywanie taktyczne oddziałów, co nam potem bardzo pomogło. Obrona przeciwdesantowa to było tu kilku chłopaków z Zachodniopomorskiej OT, którym właśnie przydzielono jako sanitariuszkę – a chyba przez złośliwość jakiegoś podoficera – studentkę drugiego roku medycyny Ewę Ekstein i chłopaki były nią zajęte. Ten, kto ją tam przydzielił, musiał pannę jakoś uzbroić, więc dał jej wyciągnięty nie wiadomo skąd PPS i dwa magazynki.

– Rzeczywiście, słabe – skrzywił się Zieliński.

– No właśnie, ale potem się okazało, że to uratowało jej życie. Otóż panna udała się za potrzebą w zakrzaczenie, koledzy dobrze wychowani się oddalili i nikt już więcej ich żywych nie zobaczył. Pewnie śpią do dnia Sądu Ostatecznego pod jakimś krzakiem. No, nieważne. W każdym razie dziewczyna była przytomna i kiedy się zorientowała, że coś jest nie halo, zwłaszcza kiedy usłyszała obce głosy, to zamiast wrzeszczeć albo strzelać przyczaiła się pod krzakiem, a kiedy głosy odeszły, wlazła na drzewo.

– Cooo? Na drzewo? No to raczej mało przytomny gest – skomentował nasz wódz.

– Przeciwnie, ona ma metr pięćdziesiąt pięć wzrostu, po drzewach umie chodzić doskonale i dzięki temu wiemy, co się działo. Otóż było to na tym odcinku plaży na wprost tarasu widokowego i knajpy Czerwona Szopa, jeśli pamiętasz tutejszy teren. Widziała, jak dżejrany podchodzą i wyrzucają pierwszą falę desantu, z czego wniosek, że na brzegu musiały być już wcześniej jakieś patrole, które załatwiły jej kolegów, po cichu a skutecznie. Potem podszedł pierwszy żubr i wyładował… nie zgadniesz co… sprzęt inżynieryjny! Rosjanie zaraz zaczęli się przebijać przez wydmy.

– Wiesz, Piotr, mam dziwne wrażenie, że już to gdzieś słyszałem… – przerwał kapitan.

– Gra wojenna z 2005 roku? Marines? To masz na myśli? A jakże, dokładnie taki sam scenariusz, kropka w kropkę. Nawet się zastanawiam, czy przypadkiem ktoś od nich nie opublikował tego w jakimś piśmie wojskowym jako analizy przypadku czy samej gry z odpowiednimi komentarzami. Rosjanie takie rzeczy namiętnie czytają, co naszym wodzom jakoś do głów nie przychodzi. Bo dalej też było według scenariusza: z następnego żubra i ostatniego dżejrana desantowali pierwsze BTR-82A i te już mogły przejść. Potem dżejrany i żubr odeszły, został tylko jeden i czekał, aż ci saperzy skończą robotę. Co było dalej, nie wiadomo, bo panna Ekstein doszła do wniosku, że dosyć tego, zlazła z drzewa i postanowiła się przekraść do naszych. A zajęło jej to sporo czasu, bo dość słabo znała teren, na szczęście miała małą mapę i niezłą w niej orientację. No i w dodatku w końcu rosyjski patrol ją wypatrzył i zaczął strzelać. Na szczęście dla niej samej nie próbowała odpowiedzieć z PPS, bo byśmy pewnie z nią nie rozmawiali. Postrzelili ją, ale wyszła cało, jest w szpitalu, ale z raną postrzałową ten bieg do naszych oddziałów wyglądał słabo.

– Pewnie na tyle słabo, że Rosjanie zdążyli przyjechać z drugim transportem, bo zrobił się dzień? – zapytał Zieliński.

– Tak, i chyba nawet z trzecim, dopiero wtedy zorientowaliśmy się, co się święci. Od razu zresztą przypomnieliśmy sobie tę grę wojenną z Amerykanami i że kluczowe były pierwsze dwadzieścia cztery godziny, kiedy oni wyszli z plaży. A wiesz, kto wtedy dowodził Czerwonymi? Mattis!

– Ten Mattis?

– A jakże, lieutenant general James Mattis, bohater z Bagdadu, świeżo mianowany szefem Marine Corps Combat Development Command. To on ten plan wymyślił i wyszedł z Czołpina w dwadzieścia cztery godziny; tak mi potem powiedzieli. Strasznie nam wtedy Amerykanie popędzili kota i wstyd był w Sztabie Generalnym jak sto pięćdziesiąt. Od razu to zamieciono pod dywan, żeby nikt, zwłaszcza dziennikarze, się o tym nie dowiedział. Potem była odprawa, gdzie Mattis powiedział coś takiego: „Chłopaki, jesteście świetnymi żołnierzami, znacie się na swojej robocie, ale niestety myślicie standardowo. Na wojnie trzeba myśleć inaczej i jeśli ktoś mówi, że coś jest niemożliwe i nawet przeciwnik może tak sądzić, to należy to zrobić”.

No to gdy się zorientowaliśmy, w co Rosjanie grają, to zaczęliśmy ściągać, co można. Na szczęście sporo jednostek było na zgrywaniu i się udało. Ale zanim zdołaliśmy cokolwiek zrobić, na brzegu już były dwa bataliony – 877 i 878 i jeszcze 1592 Samodzielny Dywizjon Artylerii Samobieżnej. Mają goździki i nony-S.

Ale wtedy zrobiliśmy im sporą nieprzyjemność. Poduszkowcami nie mogli przerzucać zbyt wiele naraz, więc, sadząc, że nic się nie stanie, ściągnęli nowego typu jednostkę desantową. Duże bydlę o bardzo małym zanurzeniu, takiej jeszcze nie widziałem, zresztą chłopak z Marynarki Wojennej RP, który też jest u nas, mówi, że to chyba jakiś prototyp. Ale po tym, co się stało, to go chyba Rosjanie do produkcji nie wdrożą. Mianowicie dostaliśmy baterię NDR-ów, która oberwała pod Gdańskiem, na odpoczynek. Akurat byli na miejscu i kiedy ten desantowiec zaczął wchodzić na Płyciznę Czołpińską – bach! I po sprawie. Rosjanie się wtedy wściekli. Poszły Su-34, ale że NDR-y to nasze najcenniejsze aktywa, to mają własną osłonę plot. Przeciwlotnicy byli przytomni i upolowali dwie „suki”. I teraz sytuacja jest taka: Rosjanie wpadają od czasu do czasu samolotami i robią napady ogniowe. Próbują wtedy dostarczyć zaopatrzenie tym, co wylądowali. Zwykle im się to udaje, ale nie są to jakieś oszałamiające dostawy.

Ten ich przyczółek sięga od Boleńca, poprzez linię Smołdziny–Kluki na południu, do Rowów na zachodzie. Blokujemy ich. Od strony Gardny Wielkiej pozycje obsadza nasza Samoobrona Kaszubska i Brygada Międzynarodowa. Tam są Finowie, Irlandczycy, Norwegowie, Szwedzi, Duńczycy, Anglicy, Amerykanie, trochę Francuzów, Włochów, Hiszpanów… Było dużo Niemców, ale musieli odejść do Szczecina, bo u nich mobilizacja… Boleniec trzyma Batalion Ukraiński; też ochotnicy z samej Ukrainy i pracujący od dawna u nas. Rowy to już nasze jednostki i Samoobrona Kaszubska.

Artur, wy jesteście w samą porę, bo mieliśmy spore luki na kierunku Lisia Góra–Skórzyno. Mamy Samoobronę i 1 Batalion Zachodniopomorskiej OT, ale jak dochodzą ochotnicy, to kierujemy ich właśnie tam… Góra obiecała dać jeden batalion z 2 Brygady Zmechanizowanej Legionów, ale nie wiemy, czy zdążą. Tak więc wasi ludzie to znaczna pomoc. Spróbujecie obsadzić linię na Ciemińskich Bagnach po Skórzyno, wtedy będziemy trzymali całą linię Wierzchocino–Równo.

Niestety ponieważ tyle jednostek jest nie z tego terenu, to rozdzieliliśmy wszystkie oddziały rozpoznawcze Samoobrony Kaszubskiej jako przewodników. Będziecie musieli sami rozpoznać teren i ewentualnie znaleźć sobie kogoś z miejscowych jako przewodnika. Zostawiam ci, Artur, wybór pozycji i linii obrony. A! Jeszcze jedno – rozpoznanie nam doniosło, że spory oddział, nieco mniejszy niż wasza kompania, zbliża się od strony Warblina. Nie wiemy, kto to jest, mamy nadzieję, że ochotnicy. Gdyby coś się działo, zawiadomimy – tak skończył i już chciał odjechać, kiedy nagle rozległo się klapanie gąsienic.

Jechały jakieś pojazdy gąsienicowe. Zbliżający się huk silników uświadomił mi, że to pewnie czołgi. Rzeczywiście, były, choć to, co jechało pierwsze, było starym kołowo-gąsienicowym transporterem opancerzonym w trójbarwnym kamuflażu, z numerem „29” na obu burtach, z napisem gotykiem „Rosi” na masce, z długolufową armatą na holu.

– Rany boskie, a to co?! – zapytał bardzo zdziwiony Przemek.

– Niech pęknę, jeśli to nie jest ten Sd Kfz 251/3, co go z Pilicy wyciągnęli. A to, co na holu, to osiemdziesięciopięciomilimetrowa przeciwpancerna D-44. Ale kto, u licha, tym jeździ i po co? – odpowiedziałem nie mniej niż on zaskoczony.

To, co jechało z tyłu, łatwo już było rozpoznać. Kolumienka T-34-85 składająca się z pięciu wozów w zadziwiającym kamuflażu – każdy wóz pomalowano inaczej, od zwykłej zieleni ludowego WP z czasów drugiej wojny, poprzez przypominający niemiecki kamuflaż trójbarwny, obecne kolory wojsk pancernych, takie jak na PT-16, aż po wóz wymalowany pikselowym. Całość czyniła nieprawdopodobne wrażenie – co najmniej armii jakiegoś państwa arabskiego, jeśli nie zbioru jeżdżących rekwizytów do filmu.

Oficerów też zatkało.

– Jezus Maria, co to? – pułkownik zdobył się tylko na pytanie.

W tym momencie niemiecka półgąsienicówka zatrzymała się niemal przy nich i wysiadł z niej korpulentny facet z okrągłą twarzą, po czterdziestce, w hełmie wz.67 i moro leśnym z lat osiemdziesiątych.

– Panie pułkowniku, melduje się dowódca ochotniczego oddziału pancernego porucznik Piątek. Stan: transporter dowodzenia z działem D-44 i obsługą oraz pięć wozów T-34-85 całkowicie sprawnych i z pełną jednostką ognia – zameldował służbiście. Dopiero teraz go poznałem. Przed wojną znany dziennikarz, ostro dobierał się do różnych interesów rządu i ogólnie rzecz biorąc władz. Był przez to znienawidzony przez naszych rządzących. Teraz dowódca oddziału ochotniczego, i to pancernego? Takie czasy przyszły, że można sobie wszystko wyobrazić.

– Poruczniku, dlaczego wozy są w niejednolitym kamuflażu? – spytał od razu pułkownik.

– Niestety nie było przepisów dotyczących malowania T-34-85 w Wojskach Lądowych. Dowódcy wozów postawili więc na dowolność, bowiem nie mogli się porozumieć, który kamuflaż będzie właściwy i najlepiej osłaniający wóz. Oczywiście można to zmienić. – Piątek skrzywił się wyraźnie, widać sam miał z tymi swoimi „dowódcami wozów” jakieś ostre dyskusje na ten temat.

– Dobrze, to jest teraz ostatnia sprawa. Oczywiście rozumie pan, że te T-34 nie mogą bezpośrednio walczyć z czołgami rosyjskimi, ale możecie pomóc… jako artyleria wsparcia. Jasne? – pułkownik od razu przeszedł do rzeczy.

– Artur… – zaczął.

– Piotr, mam całą samodzielną kompanię złożoną z różnych pododdziałów: powietrznodesantowych, rozpoznania, zmechanizowanych, OT, nie mogę jeszcze dowodzić plutonem czołgów, które są starsze od mojego ojca – kapitan Zieliński był wyraźnie załamany.

– A nie, nie to miałem na myśli. To w tej chwili twoja dodatkowa artyleria i musisz wszystko ustalić z majorem Wąsowiczem. Szczęśliwie tu jest… – Pułkownik machnął ręką. Z gelendy wyszedł korpulentny major. Nawet gdybym nie wiedział, już na pierwszy rzut oka rozpoznałbym artylerzystę.

– No, synu – powiedział do nieco tylko młodszego Piątka – to ustawcie się tam, z boku, dowódców tych swoich czołgów przyprowadź i omówić wszystko trzeba – powiedział, lekko zaciągając, jak to ludzie ze Wschodu.

T-34 i transporter ustawiły się pod drzewami, z wozów wyszli czołgiści. Jak się zorientowałem, wszyscy byli w wieku Piątka, czyli po czterdziestce, a niektórzy dobijali już do pięćdziesiątki, ale szybko stanęli na zbiórce. Był to niesamowity teatr, ale nie dane mi było dłużej się temu przyglądać, bo pułkownik po pozostawieniu majora z Piątkiem i jego ludźmi odjechał piorunem, a kapitan Zieliński ocknął się z chwilowego osłupienia.

– Nowak, słyszałeś? – spytał.

– Tajest – odpowiedziałem, zastanawiając się, o co chodzi. Dostanę opieprz za podsłuchiwanie? Ale nie, kapitan był za mądry na takie zachowania.

– Jak wiesz, o co chodzi, to bierz swoich dwóch kumpli, zwłaszcza Manteuffla, ustalcie trasę z Gecko i chłopakami desantu, zwłaszcza z porucznikiem Nowakowskim. Macie pół godziny – zakończył.

– Niepotrzebnie – Gecko podszedł do nas z Przemkiem i Kaziem. Szedł z nimi starszy pan, w okularach, szczupły, nobliwie wyglądający, ale co ciekawe, w starym moro leśnym z lat osiemdziesiątych i w opinaczach. Przyjrzałem się uważnie. Nie miał żadnego stopnia, więc pewnie cywil albo ktoś z Samoobrony.

– Ja panów poprowadzę, znam dobrze ten teren – powiedział. – Przyjeżdżałem tu często, jeszcze kiedy pracowałem w Instytucie Historii Kultury Materialnej we Wrocławiu, no i potem, kiedy już dostałem profesurę w Warszawie… Znam takie przejścia i miejsca, które znają tylko miejscowi. Po trosze sam nim jestem.

– Da pan radę, profesorze? – spytał kapitan Zieliński powątpiewająco. – Będziemy szli kilkukrotnie i w dzień, i w nocy, a potem zakładali pozycje od rana.

– Wbrew temu, co pan sądzi, nie jestem w najgorszej formie fizycznej. – Profesor się uśmiechnął. – A to jest bardzo istotna sprawa… krótko mówiąc, proszę o mapę, zweryfikujemy ją i od razu możemy iść.

Zobaczyłem, że Kazio przysuwa się do Zielińskiego.

– Panie kapitanie, to jest bardzo znany człowiek, profesor Uniwersytetu Warszawskiego, historyk. Dostał Orła Białego i Legię Honorową od Francuzów. Siedział za komuny, i to sporo. Rosyjskich władz to on nie kocha, bo był tam jako dziecko i swoje przeżył – powiedział szeptem. Kapitan skwitował tę krótką charakterystykę skinieniem głowy.

Gecko z profesorem ustalali mapę, na której ten drugi znał się naprawdę dobrze.

– OK, panowie, może pójdziemy, żeby ominąć Ciemino od wschodu i wejść od razu na mszary w kierunku na Lisią Górę – zaproponował.

– Dobry pomysł – uśmiechnął się nasz wódz. – Niech pan prowadzi, profesorze.

– Jest jedno ale. – Profesor się zawahał. – Na bagnach drzewa nie są wysokie, wysokich jest niewiele. Jeśli chcą panowie mieć tam stałe stanowiska, to maskowanie jest bardzo potrzebne, bo z góry wszystko będzie widać.

– Dobrze, że pan o tym wspomniał – nasz wódz był wyraźnie zadowolony. – Poruczniku Nowakowski, niech ludzie skombinują parę lubaw, widziałem, że ich tutaj trochę jest – rozkazał.

Lubawy na szczęście były, załadowaliśmy chyba z pięć i zaraz weszliśmy w rachityczny lasek, który zaczynał Ciemińskie Bagna, bo tak ta okolica się nazywała.

Poszliśmy głównie łąkami i jakimiś małymi dróżkami, profesor rzeczywiście bardzo dobrze znał tę okolicę. Szedł z nim Gecko i kapitan. Tak okrążyliśmy Ciemino i zatrzymaliśmy się w lasku na północ od wsi. Profesor nie zdradzał zmęczenia.

– Teraz najważniejszy etap – powiedział – proszę o pilnowanie drogi, te mszary są bardzo zdradliwe, zwłaszcza dla kogoś, kto ich nie zna.

Kapitan skinął głową, Gecko wysłał kogoś na tył do ariergardy. Słusznie, bo drogi czy raczej ścieżki były miejscami tak wąskie, że dało się iść tylko pojedynczą kolumienką. Ciągnęło wodą i bagiennymi roślinami z ich ciężkim, mulistym zapachem. Mszary chlupotały pod nogami; czasem ktoś się zapadł i zaklął. Drzewa i krzewy rosły miejscami w splątanej gęstwinie, zza nich niczego nie było widać; tylko wstające słońce dawało trochę światła, odbijając się w wodzie bagiennych stawów. Ciągnęły mgły i opary, czasem z daleka błyskało światełko.

– Bagienne ogniki, jeszcze je widać, bo dzień nie całkiem się rozpoczął – uśmiechnął się profesor. – Germanie uznaliby je za duchy przodków.

Drogi istniały w tym dziwnym świecie oparów, stawów i wysp tylko teoretycznie. Były też mocno zdradliwe, bo ścieżka wyglądająca na suchą okazywała się fragmentem bagna, a mokre wiechcie trawy nieoczekiwanie dawały oparcie, ujawniając, że jest pod nimi stały grunt. Dalej widzieliśmy długą, ale bardzo podmokłą łąkę, jak wyjaśnił nam profesor, i dalej wał lasu, na którego przedprożu rosły pojedyncze drzewa i kępy olszyn.

– To już Izbica i las – powiedział – a tędy idą dwie najlepsze drogi na Ciemino, ale jedna kończy się na bagnie, potem jest już gorsza. Liczy się tylko droga na Zgierz. Na zachodzie jest jeszcze droga na Borek Skórzyński, ale spora część na odkrytym terenie, jeśli ktoś nią jedzie, to go widać z daleka.

Porucznik Nowakowski, który zjawił się właśnie koło nas, potwierdził:

– Sprawdzaliśmy przed chwilą tę drogę na Borek i rzeczywiście: gdyby posadzić obserwatorów na tych wysokich drzewach, to będą widzieli, co się tam dzieje, bo ona jest niżej.

– Czyli, pana zdaniem, jeśli Rosjanie wyjdą z tego lasu, to pójdą drogą na Zgierz? – uśmiechnął się Zieliński.

– Tak można wnioskować z tego, jak wygląda ten teren – odrzekł profesor.

– Dobra, chłopaki, pierwszy i drugi pluton, reszta zablokuje tę drogę, zwłaszcza skrzyżowanie, dwie drużyny z drugiego idą do tego lasku na północy, na południe od Izbicy – Kapitan decydował szybko. – Na północ od Izbicy, do Lisiej Górki, teren obsadza Samoobrona Kaszubska, w razie czego mamy im pomóc. Nie sądzę, żeby cokolwiek wyszło z lasu na łąkę, ale ktoś musi być na skrzydle. Dwie drużyny z trzeciego plutonu idą pilnować drogi na Borek Skórzyński. Reszta z tego plutonu obsadzi odgałęzienie północne drogi na Zgierz, najlepiej przy samych oczkach wodnych, bo najłatwiej tam będzie zablokować – rozdysponował.

– Jeszcze jedno – odezwał się nagle profesor. – Przecież nie wrócę teraz do siebie, nie ma też żadnych szans, żebym wrócił, kiedy zacznie się walka. A nie zamierzam być bezbronnym widzem. Proszę, panie kapitanie, o jakąś broń.

Zieliński spojrzał na niego powątpiewająco.

– Miał pan, profesorze, kiedykolwiek do czynienia z bronią? Wie pan, jak się z nią obchodzić? – spytał.

– Urodziłem się w ZSRR przed samą wielką wojną ojczyźnianą. Już jako siedmioletni chłopak po raz pierwszy dostałem do ręki karabin, a rok później pozwolono mi z niego strzelić. Wiem, co to jest broń, i umiem się z nią obchodzić – odrzekł spokojnie starszy pan.

Gecko przyniósł AKMS-a i podał go profesorowi. Co ciekawe, starszy pan od razu sprawdził, czy broń jest naładowana i zabezpieczona. Naprawdę wiedział, jak się obchodzić z bronią. Przyjrzał się uważnie.

– Więc to jest karabinek AK – powiedział.

– AKMS, czyli licencyjny AKM z kolbą składaną. Objaśnię panu na szybko, co i jak, potem, jak będzie chwila, to rozłożymy i wyjaśnię, jak czyścić – odrzekł Gecko. Odłączył magazynek, sprawdził, czy nabój nie pozostał w komorze, i zaczął szkolenie, od razu od bezpiecznika, który widocznie uznał za najważniejszy. Potem pokazał dołączanie i odłączanie magazynka, ładowanie, przeładowanie i pozycje strzeleckie. Przyglądaliśmy się zaciekawieni, co z tego wyjdzie, bo szkolenie było rzeczywiście błyskawiczne. Zastanawialiśmy się, czy kapitan i Gecko przypadkiem trochę nie ryzykują. Wreszcie instruktor przyniósł od kogoś pełny magazynek i powiedział: – Teraz pan, profesorze.

Starszy pan wcale się nie zastanawiał. Ujął broń może niezbyt fachowo, trochę jak Rambo, ale prawidłowo powtórzył wszystkie czynności.

– Zdałem egzamin? – spytał z uśmiechem.

– Dobrze, teraz proszę przeładować broń, wybrać cel i oddać strzał z pozycji klęczącej. – Gecko był na razie ostrożny w ocenie.

Profesora wyraźnie zaczęło to bawić. Wybrał szybko młode drzewko, oparł sobie broń na gałęzi, przybrał zupełnie prawidłową pozycję i oddał strzał. Huk rozległ się suchym echem po bagnie. Zobaczyłem, że po drugiej stronie oczka wodnego, przed którym staliśmy, jakaś olszyna straciła solidną gałąź. Miałem nadzieję, że był to zaplanowany efekt, nie przypadek. Gecko, który stał obok profesora, widział lepiej.

– Nieźle, naprawdę nieźle – pochwalił powściągliwie – niech pan jednak pamięta, że te czynności będzie pan musiał powtarzać pod ostrzałem lub nawet przy ataku, gdzie mogą decydować sekundy. Z bronią proszę być ostrożnym, jest wojna i nie ma miejsca na błąd. Niech pan pamięta, czasem lepiej nie strzelić, żeby nie zdradzić swojego stanowiska i nie skończyć za chwilę jako trup – dodał spokojnie, a nam się zrobiło nieswojo.

– Nie boję się i będę uważał. Po to tu jestem. – Na profesorze przemowa Gecko nie zrobiła specjalnego wrażenia, choć było widać, że jej nie lekceważy. Jednak desantowiec na te słowa tylko lekko się uśmiechnął.

Przyglądaliśmy się temu szkoleniu z takim zajęciem, że przeoczyliśmy początek zakładania stanowiska. Z tej fiksacji wyrwał nas Tantal.

– Chłopaki, przyjrzałem się tej drodze. Obsadzamy skrzyżowanie, ale nie możemy do niego dopuścić Rosjan. Tak sto metrów po prawej jest występ, a przed nim i za nim sama woda. Jeśli się obsadzi północny koniec tego występu, to Rosjanie od prawej będą jak na talerzu – powiedział.

Zrobiło nam się głupio. My tu sobie ćwiczenia oglądaliśmy, a desant wybrał za nas stanowiska. Okazało się, że oni stoją po drugiej stronie od lewej i zagradzają Rosjanom możliwość obejścia nas ze skrzydła, a nas na prawej ma być niewielu, bo mało tam wolnej od wody przestrzeni. Przydałoby się więcej ludzi, ale i tak byliśmy w miarę zadowoleni. Szybko też się urządziliśmy. Wybraliśmy kilka miejsc na stanowiska, bo już się nauczyliśmy, że pozostawanie dłużej w jednym miejscu to proszenie się o kłopoty, bo Rosjanie strzelają szybko i na ogół celnie. Z tyłu, prawie opierając się o bagienne stawy, zbudowaliśmy sobie coś w rodzaju szałasu z olszyn i wierzb. Poczułem się jak w czasach, kiedy byłem chłopakiem i bawiliśmy się w podróżników albo strażników kosmosu w lasach pod Liwem. Takie same szałasy, tylko my już byliśmy dorośli, przy mnie byli inni ludzie i co najważniejsze, trwała wojna.

Ale wojna właśnie postanowiła sfolgować, co najpierw dało nam czas, a potem wpędziło w stan dość nieprzyjemnego marazmu. No bo kiedy wiesz, że w każdej chwili może zacząć się atak, to tak naprawdę nic się nie chce robić. Nawet jeść. Tylko pić od czasu do czasu.

Tymczasem dochodziło południe, a wokół nie działo się nic, na kierunku spodziewanego uderzenia, czyli w Klukach, panował martwy wręcz spokój. Za to ożywiły się miejscowe komary i meszki, które mając perspektywę takiej uczty, postanowiły się najeść ten ostatni raz w życiu. Co prawda nie były ich chmary, ale tłuczenie pojedynczych namolnych sztuk było dostatecznie denerwujące.

Kazio poszedł do profesora, którego traktował z wielkim szacunkiem. Słyszeliśmy, jak rozmawiają o kwestiach naukowych, dla nich tylko jasnych, jednak dość ciekawych, nawet dla mnie i Przemka, laików w tych sprawach. Mówili coś o Germanach, o tym, jak grzebali zmarłych i jakie wokół tego ustanawiali prawa. Profesor, jak się okazało, był autorem książki o prawach Germanów. Skończyło się na tym, że zaproponował Kaziowi, by ten przyszedł do niego po wojnie i robił doktorat. Nasz przyjaciel przyjął to z zadowoleniem jako wielkie wyróżnienie.

Potem obaj pogrążyli się w wywodach dotyczących główszczyzny, odszkodowań i pochówków osób bez czci u Germanów. Wtedy wydawało mi się to kompletnie niezrozumiałe, a teraz, kiedy Kazio wiele mi wyjaśnił, żałuję, że nie zapamiętałem z tej rozmowy więcej, bo to zagadnienia bardzo ciekawe… Wtedy nie mieliśmy do tego głowy.

Zdarzyła się wówczas jeszcze jedna ważna rzecz. Zobaczyłem, że na drodze stoi Magda Wiśniewska i macha do mnie. Podszedłem. Magda już się z nami oswoiła, była normalnym członkiem oddziału, a jej niewyparzony język powodował, że nikt nie śmiał z niej zakpić, choć była nieduża i mocno zbudowana, taka solidna, mała kobietka.

– Rysiu – zaczęła – słyszałam, że rozmawiałeś z Agnieszką.

Skrzywiłem się. Nie chciałem roztrząsania tej sprawy. Lubiłem Madzię, ale uważałem, że czasem ma zbyt długi język.

– Dobrze zrobiłeś – odezwała się niespodziewanie łagodnie. – Ona nie dla ciebie, nie dla Kazia, Przemka, porucznika czy innego oficera… Ktoś musi przyjść z daleka i ją sobie wziąć, bo ona jest trochę nie z tego świata. No i to, co przeżyła… tak sobie myślę, że musi stąd odejść… Rysiu, Rysiu – powiedziała nagle – ja bym ciebie złapała i już więcej nie puściła, bo ty jesteś taki dobry chłopak… ale ty nie dla mnie, z moją niewyparzoną gębą. Ja nie mam jakoś szczęścia, raz się na tej cholernej wojnie zakochałam w starszym od siebie facecie, ale walczył na Pomorzu i poległ. Dla ciebie musi być naprawdę dobra dziewczyna i pewnie się taka znajdzie… A ja mam już takiego pecha, że co się trafia jakiś porządny facet, to albo ginie, albo jest nie dla mnie… No dobra, jest jeszcze jedno. Agnieszka powiedziała mi, że Mariusz zabrał sygnet Sicińskiego. Chwalił się kolegom. Mówi, że właściwie nie miałaby pretensji, że zabrał, to nie jest bogata rodzina, ojciec zawodowy wojskowy, a matka nauczycielka, ale mówi, że to źle. Że ten sygnet jest zły, ma w sobie zło i że ty o tym wiesz. I kazała mi to przekazać. To prawda, Rysiek?

– O cholera! – Zdenerwowałem się. – Tak, to prawda, Madziu, dzięki, że powiedziałaś, już ja się z Mariuszem muszę rozmówić.

W rezultacie poszliśmy szukać go razem, bo Magda powiedziała, że wie, gdzie jest. Kiedy weszliśmy na drogę, nagle spojrzała na mnie, jakby chciała mi coś powiedzieć. Kiedy się nad nią pochyliłem, złapała mnie za szyję, przyciągnęła do siebie i pocałowała. Umiała całować, to było coś, od czego zakręciło mi się w głowie. Powoli opuściła ręce.

– Pierwszy i ostatni raz – powiedziała cicho. – Było, jak myślałam. Niech ci wszystko w życiu sprzyja, Ryszardzie Nowaku. Idę, bo się jeszcze w tobie zakocham.

Odeszła, zostawiając mnie z zamętem w głowie. Zebrałem się w sobie dopiero po dłuższej chwili i poszedłem szukać Mariusza.

Znalazłem go szybko, moździerz musiał kryć rozwidlenie dróg. Chłopcy zamocowali już dziewięćdziesiątkę ósemkę, schowali dobrze te swoje czterdzieści pocisków, żeby ktoś nie trafił i żeby wszyscy nie poszli do nieba. Teraz bobrowali po najbliższej okolicy, żeby złożyć sobie szałas, taki, jaki my zbudowaliśmy. Skinąłem na niego, jakbym miał jakieś ważne polecenie, i poszliśmy w kierunku naszego stanowiska.

– Mariusz, zabrałeś sygnet Sicińskiego – powiedziałem spokojnie.

– O co ci chodzi? – udawał, że nie rozumie, ale wyraźnie się zdenerwował.

– O to, że ten sygnet mógł wziąć każdy z nas: ja, Przemek, Kazio, któryś z żołnierzy Gecko czy nawet Agnieszka. Właściwie to głównie Agnieszka, bo ona ma do niego największe prawo. Nikt tego nie zrobił. Jak myślisz, dlaczego? – spytałem powoli.

– Bo co? Horror jakiś czy co? Straszyć mnie będziesz? – zaśmiał się nerwowo.

– Nie będę, nie zamierzam, ale powiem ci od razu: nikt nie zabrał tego sygnetu, bo każdy z nas czuł, że jest w nim zło. Nie wiem, co to jest, być może ma krwawą historię, może została przelana czyjaś krew, oprócz tej Sicińskiego, dość, że ten sygnet jest dla każdego groźny. Groźny dla tego, kto chce go zabrać dla zysku, sprzedać czy komuś podarować. To zło, a zło można zlikwidować tylko w jeden sposób; sygnet trzeba bezinteresownie oddać: czy to do kościoła na ofiarę, czy to na wojsko, choć sam osobiście oddałbym go od razu do kościoła… Inaczej tym złem, które w nim jest, po prostu oberwiesz – powiedziałem spokojnie.

– Co to za głupoty? – Śmiał się, ale na czoło wystąpił mu pot. Coś musiało być na rzeczy, chyba odczuł już działanie tego sygnetu, trochę jak w grach czy książkach fantasy, gdy znajdujesz przedmiot obłożony klątwą.

– Oberwiesz, i to mocno, Mariusz, ostrzegam – powtórzyłem.

– Dobra – zdecydował nagle. – Wziąłem ten sygnet i, kurwa, Rysiek, masz rację. Odkąd go mam, nic mi się nie udaje, nie mogę spać, a jak zasnę, to mam koszmarne sny, jakich nigdy nie doświadczyłem. Chciałem dać go mamie, wiesz, u nas się nie przelewa, żeby sprzedała i miała trochę kasy, ale teraz się boję. A co, jak do niej to zło trafi?

– A trafi, trafi, możesz być pewien – przestrzegłem.

– No dobra, kurwa, nie chcę go. Mogę go tobie dać? Wystarczy? – spytał trochę już spanikowany.

– Nie. Po pierwsze, ja go nie wezmę, po drugie, narozrabiałeś, uwolniłeś te cholerne złe moce, to sam musisz je z powrotem uwięzić. Po bitwie pójdziesz do najbliższego kościoła i oddasz go księdzu na ofiarę. Ale przedtem sprawdzisz, czy ksiądz jest porządnym człowiekiem, a nie chciwym draniem, bo gdyby tak było, to sygnet dalej będzie siał zło – poinstruowałem go.

– Rysiek… wojna jest. Gdybym nie wrócił… ale by mnie znaleźli… no… rozumiesz… to nie dopuść, żeby ktoś z naszych zabrał ten sygnet i to cholerstwo przeszło na niego, oddaj go ty do kościoła, dobra? – Teraz prawie prosił, a ja pomyślałem, że masz babo placek, to się wpakowałem, bo nie mam wyjścia, gdyby coś rzeczywiście się stało.

– Dobra, niech tak będzie – zgodziłem się z westchnieniem.

Niezbyt zadowolony wróciłem na stanowisko i usiłowałem zapomnieć o tym, co powiedział, choć cała ta sprawa nie dawała mi spokoju. Kazia jeszcze nie było, gadaliśmy o tym i owym z Przemkiem, kiedy naraz usłyszeliśmy silnik na drodze, i to za naszymi plecami. To było niepokojące. Jednak silnik był jeden i to niezbyt głośny, więc było wiadomo, że w razie czego damy sobie radę. Przybliżał się powoli, minął naszą grupę z trzeciego plutonu, więc wyglądało, że swoi. Wyszliśmy prawie na drogę. Koło naszego stanowiska pojawili się kapitan Zieliński z porucznikiem Nowakowskim, Tantal i Gecko. Widocznie i ich to zainteresowało.

Zobaczyliśmy go wreszcie. Był to jeden tych wszędobylskich polarisów, czyli praktycznie takich powiększonych buggy dla wojska. Miał ciemny kolor, zupełnie nieznany w naszej armii, więc może już te nowe dostawy? Za kierownicą siedział żołnierz we flecktarnie. Tu już była jasna sprawa – niemieckie flecktarny nosiła Samoobrona Kaszubska czy EsKa, jak ich nazywaliśmy. Z tyłu za to siedziało dwóch żołnierzy w dziwnych moro, też zupełnie nam nieznanych. Pierwszy, wysoki i dość potężny, miał na sobie moro z kamuflażem z nieregularnych kątowanych plam szarych, zielonych i piaskowych, zachodzących na siebie i przenikających się wzajemnie. Drugi, wysoki i chudszy, miał moro z drobnych, drukowanych plam brązowych, żółtych, oliwkowych i zielonych, przypominające flecktarn, czyli pewnie Niemiec. Kiedy polaris się zatrzymał, ten właśnie wyskoczył jako pierwszy.

– Pyrsk chopy – powiedział właściwie do nikogo. – Jo żech wam tutoj handgranaty i panzerfausty przywioz.

Zatkało nas, i to wszystkich. Tym razem porucznik Nowakowski odzyskał głos pierwszy:

– A niech mnie… – rozpromienił się. – Rudi! Renifer Rudolf! To i ty na naszą wojnę zjechałeś?

Teraz ocknęli się i Tantal, i Gecko. Wszyscy czterej zaprezentowali scenę zbiorową, którą można by nazwać „powitanie niedźwiedzi wokół ula”. Kapitan Zieliński zostawił im czas na misie, klepanie się po plecach i inne oznaki przyjaźni, aż wreszcie chrząknął:

– Poruczniku… czy mogę zostać poinformowany, co się dzieje? – spytał.

Zamiast Nowakowskiego odezwał się jednak Niemiec, i to dość formalnie:

– Hauptmann Rudolf Schulz z 1 Dywizji Pancernej. – Stuknął nawet obcasami. – Odkomenderowany przez dowództwo Korpusu Północ-Wschód na objazd jednostek frontowych. – Bardzo dobrze znał polski.

– W porządku, możemy bez tych formalności – uśmiechnął się kapitan. – Koledzy pana znają i mówił pan, że coś nam przywiózł.

– Ach, takie tam… – Niemiec machnął ręką. – Trochę panzerfaustów 3. No i trochę ręcznych granatów od Diehla.

– Przydadzą się, i to bardzo – rozprominił się kapitan. – Zwłaszcza że mamy mało granatników.

– A to jeszcze pan pułkownik kilka swoich dorzucił – dodał niemiecki kapitan, wskazując ręką na polarisa, którego drugi pasażer właśnie wysiadał.

Wszyscy odwróciliśmy się w kierunku wozu. Pułkownik w nieznanym nam moro podszedł do nas z uśmiechem.

– Pułkownik Lars Hellstroem z 1 Brygady Piechoty – ten też dobrze znał polski! – Przyjechałem z misją… no dobrze, powiedzmy, że mnie tu nie ma, a na polarisie jest kilka NLAW dla pańskiego oddziału – powiedział do kapitana.

Zieliński szeroko się uśmiechnął.

– Żałuję, panowie, że nie mogę powiedzieć „czym chata bogata, tym rada”, ale mam nadzieję, że odbijemy to sobie po wojnie. Tyle tylko, że musimy się umówić na dłużej, bo teraz to pewnie będzie krótkie spotkanie. – Mimochodem wskazał kciukiem las na północy.

– To zależy od nich – odrzekł krótko Szwed, także pokazując las. – Zostajemy z panem i pana ludźmi, taką mamy robotę.

– Jak to? – Zieliński spoważniał. – Przecież Rosjanie mogą zaatakować w każdej chwili, i zapewne zaatakują. Walki będą ciężkie. Można zginąć.

– Wiemy – Niemiec machnął ręką. – Nie ponosi pan kapitan za nas odpowiedzialności. Krótko mówiąc, jak kogoś z nas Rosjanie ubiją, to nas tutaj nie było. Ja dokumentów nie mam, pan pułkownik pewnie też… Przyjechaliśmy na wojnę i wiemy o tym. Musieliśmy, bo… – zawahał się.

– Bo ta wojna może wkrótce przyjść do Niemiec i mojego kraju – skończył za niego Szwed. – Rosjanie zmobilizowali takie siły, że wygląda to na większa akcję, nie tylko wojnę z Polską, i jakiekolwiek informacje o taktyce Rosjan są warte życia dwóch oficerów przypadkowo zabłąkanych – dwa ostatnie słowa szczególnie zaakcentował – na linię frontu – dodał z krzywym uśmiechem.

Powiało grozą. Wojna w Europie? Jeśli tak, to pewnie skończy się… no wiadomo, światową zawieruchą, po której mało kto zostanie i potem klimatami jak z Mad Maxa. Ponure wieści przywieźli ci oficerowie, nie ma co.

– Jasne – Zieliński pokiwał głową i usiłował się nawet uśmiechnąć, choć wyraźnie nie było mu do śmiechu. – Mają panowie broń?

Uśmiechnęli się obaj. Niemiec pokazał na polarisa, w którym wisiały dwa beryle.

– Rudi, po pierwsze gratulacje z powodu awansu, a po drugie… Macie dość ammo do tych Beryli? Bo my mamy po trzy magazynki i rezerwę – odezwał się Gecko.

– No to i my mamy po trzy, i jakąś dodatkową paczkę, dziękuję – uśmiechnął się Schulz.

– No to panowie… – Kapitan Zieliński chciał pewnie coś jeszcze powiedzieć, ale nie zdążył. Od drogi biegł pędem nasz radiowiec. Antena kiwała się za plecami w rytm kroków.

– Panie kapitanie, pilny przekaz od dowództwa – powiedział prawie bez tchu, chyba biegł tak już spory kawałek. Zieliński skoczył do radiostacji.

– Zioło do Barci, Zioło do Barci, zajęliśmy obszar, powtarzam: zajęliśmy obszar, proszę o dalsze rozkazy, powtarzam: proszę o dalsze rozkazy, Roger – powiedział spokojnie do słuchawki.

Ale sobie ponadawali te kryptonimy – pomyślałem.

Radio zaskrzeczało. Co mówiono, żaden z nas nie usłyszał, ale w miarę wypowiadanych zdań, kapitan sztywniał.

– Zioło do Barci, Zioło do Barci, realizuję wsparcie według rozkazów, powtarzam: realizuję wsparcie według rozkazów, Roger – powiedział. Zaraz potem mruknął do radiotelegrafisty: – Daj poligon.

Radzik natychmiast zaczął wywoływać.

– Poligon, Poligon, tu Zioło, Poligon tu Zioło – prawie krzyczał.

Radio coś odwarknęło, najpierw krótko, potem dłużej. Zieliński złapał słuchawkę.

– Zioło do Poligonu, Zioło do Poligonu, podstawcie SKOT-a do Ameryki, podstawcie SKOT-a do Ameryki. Dwie jednostki ognia, dwadzieścia trzy milimetry, i cztery jednostki do osiemdziesięciu pięciu milimetrów, bo słyszałem, że macie, tak, natychmiast, powtarzam: natychmiast, Roger! – też krzyczał.

– Oj, coś się robi gorąco – pomyślałem. Spojrzałem na Szweda i Niemca. Stali jak dwa posągi. Nasi, przeciwnie, byli spięci jak psy na widok obcego przy siatce.

Kapitan odwrócił się do nas, rzucając słuchawkę radzikowi. Minę miał posępną, zapowiadało się więc mocno nieciekawie.

– Effendi, zbieraj, kogo możesz, i to biegusiem. Musisz wziąć pięćdziesięciu ludzi. Ta jednostka, co idzie od strony Warblina, to falangiści, i to silni. Kompania, mają około stu dwudziestu ludzi, uzbrojenie nieznane. Za moment mogą spaść na naszych, a tam jest około setki z Eski i 1 Batalionu Zachodniopomorskiej OT, który jeszcze do nas nie wyruszył. Zamówiłem SKOT-a. Dostaniemy tych czołgistów ochotników Piątka, bo przeciw nim artyleria to grunt. Spotkanie pod Ameryką, tam, skąd wyszliśmy. Znajdź profesora…

– Melduję się na rozkaz, panie kapitanie. – Tym razem to stary wyrósł Zielińskiemu za plecami.

– Dobrze. Profesorze, wyprowadzi pan naszych ludzi na Amerykę. Potem zostanie pan z szefem naszego plutonu sanitarnego i będzie czekać, aż wrócą. Wtedy zaprowadzi pan ich z powrotem na stanowiska – rozkazał kapitan.

– Tak jest, panie kapitanie. – Starszy pan zareagował jak karny żołnierz.

– Gecko, Tantal, Koval, Glorfindel, Hrabia, Kalwin, Dario… wyselekcjonujcie ludzi i zbierzcie za kwadrans – porucznik zareagował natychmiast. Tylko do kogo on mówił? Trzeba było chwili, żebym zrozumiał, że w podnieceniu użył nicków i że tak nas zwą u desantowców. No to i tak nie najgorzej. A Dario to oczywiście Błażejczyk.

Wybraliśmy głównie OT-owców. Nie da się ukryć, że mieliśmy się zmierzyć z falangistami, a to był łatwiejszy przeciwnik niż Rosjanie. Na bagnach musieli zostać najtwardsi. Rzeczywiście, w kwadrans byliśmy gotowi. Szliśmy tym razem pospiesznie, co najciekawsze, to profesor narzucał tempo. Zastanawiałem się, jak długo wytrzyma i czy po takim marszobiegu nic mu się nie stanie, tym bardziej że cztery kilogramy AKMS-a dźwigał na plecach, a kevlarowy hełm, który ktoś mu dał, na głowie. Jednak szedł uparcie, przeskakując z kępy na kępę i przyśpieszając na suchych ścieżkach. Nie da się ukryć, że zaraz za nim szedł nasz były cyrkowiec, czyli kapral Janek, i dopiero potem cała reszta z desantowcami i porucznikiem na czele. Co do nich byłem przekonany, że mogliby przegonić wszystkich, ale oszczędzali siły. Reszta natomiast leciała i się pociła.

W ten sposób dotarliśmy do Ameryki w tempie przyspieszonym, ale SKOT już tam stał, czołgi Piątka i jego „rosi” także. Tutaj porucznik błyskawicznie przejął dowodzenie:

– Kalwin, Gecko, do mnie z mapą – rozkazał. Debatowali chwilę i wreszcie powiedział: – Dobra, to zaryzykujemy drogę i zrobimy tak jak Armia Czerwona. Poruczniku – zwrócił się oficjalnie do Piątka – niech pana chłopcy grzeją silniki. Po czterech ludzi na każdy pancerz jako desant. Pan może wziąć jeszcze z czterech? Pojadę z panem, ja, Dario, Gecko i Koval.

– Tak jest, po czterech na pancerz i czterech do mnie – odpowiedział krótko Piątek.

– Glorfindel – to było do mnie – bierzesz SKOT-a, Kalwin na przód do peryskopu, Hrabia do działka, dziewięciu na desant. Jasne?

– Tak jest! – Można było dać tylko taką odpowiedź.

– Reszta wchodzi do jedynego kraza, jakiego mamy od Eski. Szyk: transporter, SKOT, kraz, wszystkie czołgi. No to do wozów! – rzucił i już zaczęli się ładować. Ciekawe, że na kraza nie było za wielu chętnych, choć zauważyłem, że chłopaki z OT sami dokonali selekcji i do ciężarówki poszli nie tylko tacy, co wyglądali na najsłabszych, ale i najwyżsi. Zrozumiałe, takim trudno byłoby na pancerzu jechać. Kiedy wykręcaliśmy na polną drogę, zobaczyliśmy, że profesor i Janek salutują nam do hełmów.

– Pozytywnie zakręceni wariaci – mruknął z tyłu Przemek i w skrytości ducha każdy z nas się z tym zgodził.

Jazda była wariacka, na polnej drodze rzucało jak cholera. Bałem się o zawieszenie, bo Piątek, mimo że nie jechał nowoczesnym pojazdem wojskowym, narzucił ostre tempo. Ciekawy byłem, co z czołgami – miałem nadzieję, że ludzie nie pospadają jak ulęgałki, skoro u nas tak trzęsło. Jednak kiedy dotarliśmy do Pobłocia, wyjaśniło się, dlaczego Kazio i Gecko poprowadzili nas takimi wybojami. Porucznik postawił wszystko na jedną kartę i postanowił pojechać drogą! W biały dzień, przy rosyjskim lotnictwie! Trochę to było szaleństwo, ale szybko się zorientowałem, że chodzi o to, aby jak najkrócej na tej drodze pozostać. Miałem tylko nadzieję, że silnik w Sd Kfz 251/3 wytrzyma taką jazdę, ale widać solidnie go wyremontowali, bo działał bez zarzutu, nawet z D-44 na holu. Tak dojechaliśmy do Świecina, aż dogonił nas łącznik na motocyklu i gestem pokazał, żeby jechać za nim. Dotarliśmy w ten sposób do rozwidlenia dróg i zjechaliśmy na mniejszą, już nie asfaltową, ale szutrową. Pomyślałem sobie, że to dobrze – tu Rosjanie nie będą nikogo szukać. Ale zaraz zaniepokoiła mnie kita pyłu, jaką wyrzucały nasze wozy. Czołgi kurzyły wręcz nieprawdopodobnie, po prostu było niemożliwe, aby tego nie zauważyć, a przecież od kilku dni padał deszcz i pogoda była kiepska. Miałem jednak nadzieję, ze skoro szczęście nas dotąd nie opuściło, to i nie opuści nadal. Nie myliłem się, wjechaliśmy końcu w las i zatrzymaliśmy się, a ja mogłem otrzeć pot z czoła.

Porucznik pierwszy wyskoczył z transportera i gestem pokazał komendę „z wozów!”. Przekazałem rozkaz dalej, inni zrobili to samo i wysypaliśmy się w cieniu drzew na leśną drogę. Jakoś czołgi nie zgubiły żadnego z „desantników”.

Do porucznika podszedł starszy, około czterdziestokilkuletni oficer we flecktarnie, z Samoobrony Kaszubskiej, i jeszcze jeden, młodszy w wz.93, więc pewnie z OT. Chwilę się naradzali, ale potem Nowakowski wrócił do nas z dość wesołą miną.

– Nie jest aż tak źle – zaczął – kompania falangistów zajęła Warblino. To jest około stu dwudziestu ludzi, z bronią lekką. Mogą i zapewne mają oprócz AKMS-ów też i PKM-y, a pewnie także RPG-7. Mogą mieć lekkie moździerze, i to wszystko. Teraz według rozpoznania Eski kompania ta zamiast iść na lewo na Klęcino postanowiła ułatwić nam sprawę i chce się pchać przez las od razu na Główczyce. Zobaczcie – rozwinął mapę – ten las ma kształt litery U. Samoobrona i OT obsadzą lewą stronę z drogą na Klęcino. My ustawimy się tak: drużyna pierwsza i druga i kaemy w centrum, Piątek da dwa czołgi i swoją D-44 do występu leśnego na dole litery U. Jeden czołg oddamy OT. Pójdzie na lewą flankę. Druga drużyna, czyli ta, która przyjechała SKOT-em, i jeden czołg Piątka obsadzą ten leśny kwadrat wystający z litery U od góry. Wreszcie trzecia drużyna i ostatni czołg Piątka obsadzą las ze stawami po prawej stronie, a konkretnie jego krawędź, żeby nie zachciało im się obejść nas od prawej flanki. Komunikacja radiem, rozkazy też, ale cisza radiowa do momentu wyjścia przeciwnika na rubież otwarcia ognia. Kaszubi mają drony, zawiadomią, co się kroi. Jasne?

– No, powinni wpaść jak byki na arenę – zgodził się Tantal.

– Dobra, to wykonywać – skończył Nowakowski.

Wielka to robota nie była, ale zorientowaliśmy się, że poza naszymi żołnierzami, którymi od biedy z racji doświadczenia bojowego i jednego paska moglibyśmy dowodzić, mamy jeszcze czołg z plutonowym jako dowódcą i teoretycznie to on powinien dowodzić nami. Na szczęście czterdziestotrzyletni plutonowy i jego koledzy w T-34 na polu bitwy byli po raz pierwszy, mieli zrozumiałą tremę i byli pozbawieni aspiracji do dowodzenia.

Stanowiska założyliśmy bez żadnych problemów i potem zaczęło się najgorsze – czekanie. Polska Armia Narodowa się nie spieszyła, tak jakby coś wyczuli. Miałem nadzieję, że jednak nic nie wiedzą… Nagle, gdzieś po godzinie, na północnym zachodzie horyzont zaczął się rozświetlać i doszedł do nas tętent artylerii.

– Rosjanie ruszyli – mruknął zdenerwowany Przemek. – To chyba nie w naszym sektorze? – spytał Kazia.

– Nie, to na zachodzie, od strony Smołdzina i Gardny Wielkiej – ten odpowiedział. – Od naszej cisza.

W tym momencie usłyszeliśmy głos w radiostacji.

– Effendi do wszystkich, Effendi do wszystkich, rybacy powiedzieli, że ryby wpłynęły do jeziora, ryby wpłynęły do jeziora, Roger. – Na szczęście słychać było bardzo wyraźnie.

Daliśmy spokój temu, co się działo na północnym zachodzie, i wszyscy zwróciliśmy lornetki na Warblino. Fakt, coś się tam ruszało. Za chwilę zobaczyliśmy wyraźniej: falangiści szli w rozproszonym szyku. Znać było obznajomionego już z wojną żołnierza, bo sprawnie rozsypali się po polu, pluton odbił w prawo, wychodząc prosto na nas i wschodni kraniec lasu, jedna drużyna szła wschodnim skrajem, ale reszta – najsilniejsza, ze dwa plutony piechoty, około sześćdziesięciu ludzi, poszła środkiem.

– No, panowie, pora do oberka, jak by powiedział Gustlik – rzekł Przemek, pakując się do wieżyczki. – Rysiu, to chyba trzeba na skraj tego lasu? – zapytał dla formalności.

Podjechaliśmy i zobaczyłem kątem oka, że ruszył się też T-34 tego plutonowego, nazywał się Żelazny. Kazio stał już na zewnątrz ze swoim granatnikiem, wykorzystując SKOT-a jako osłonę. Czekaliśmy w napięciu.

Porucznik zaczął chytrze, bo osiemdziesiątką piątką i czołgami w centrum. Krzaki wybuchów wyrosły najpierw z boku, potem pośrodku ugrupowania falangistów. Czołgiści i artylerzyści umieli strzelać i PAN-owcy musieli to odczuć. Oczywiście odbili w prawo i w lewo, a centrum ustawiło się w kształt strzały i zaczęło bieg w kierunku stanowisk artylerii – czołgów jeszcze nie widzieli. Tym sposobem z prawej wyszli wprost na nas… Nie wytrzymałem i wyskoczyłem z transportera z RPK. Przecież chłopcy muszą mieć wsparcie. W tym momencie ogłuszył mnie potężny trzask. To Przemek zaczął z wieżyczki, a że co któryś nabój był smugowy, wyraźnie było widać, jak wchodzi w ugrupowanie po prawej. Oczywiście, falangiści rzucili się i na nas, ale w tym momencie włączył się Żelazny, który też chytrze poczekał, aż mu wejdą pod lufę.

Zobaczyłem kilku, którzy już przebiegli strefę rażenia i postanowili nas zaatakować. Jeden z nich dźwigał rurę RPG-7. Po chwili leżał już na ziemi, nie dałem mu szansy wycelować. Ten sam los spotkał jego kolegę, który był tak nieostrożny, że schylił się po granatnik. Kazio w tym czasie odpalił dwa granaty, rozpraszając grupę, która chciała wyjść z boku na las. Usłyszeliśmy czołg i karabiny maszynowe z prawej, widać skrzydło falangistów trafiło już na stanowiska naszej drużyny rozlokowanej nad stawami i ostatniego wozu Piątka.

Żołnierze Polskiej Armii Narodowej za chwilę zalegli pod ogniem. Jednak nie byli najgorzej wyszkoleni – strzelali do nas i, jak zdołałem się zorientować, dość celnie. Nasza drużyna miała już dwóch rannych, na szczęście lekko. Postanowili też przejść przez ogień czołganiem. To było już rozpaczliwe, bo przy naszym zaporowym po prostu tłukliśmy ich na tym polu. Próbowali zwrotu w lewo, ale moździerze i karabiny maszynowe Kaszubów odrzuciły ich z powrotem. Zdziwiło mnie, że nie wycofują się do Warblina, ale za chwilę zrozumiałem – postanowili uderzyć na nasz odcinek i tym samym zabezpieczyć się od ognia z centrum. No, nie wyglądało to ciekawie, gdyż mimo masakry na polu nadal było ich sporo.

– No, panowie – Przemek wychylił się z wieżyczki – ogień przerywany i jak podejdą bliżej, pełny.

Pomysł był niezły. Przemek chciał zasymulować brak amunicji i skłonić tym falangistów do odkrycia się, a potem odrzucić ich skoncentrowanym ogniem od lasku. Wtedy usłyszeliśmy klapanie gąsienic. Nowakowski i Piątek widocznie zobaczyli, co się dzieje, i podesłali nam jeszcze jeden czołg. Powiedzieliśmy jego dowódcy, tym razem kapralowi, jak ma ustawić wóz, i robił to samo co my. Zaraz potem zaczęliśmy przerywać ogień.

To był chyba najstarszy numer, znany pewnie od czasów pierwszych muszkieterów, on chyba zawsze wychodził, kiedy przeciwnik był dostatecznie wkurzony. Tak było i tym razem – falangiści ruszyli z wrzaskiem. Zorientowałem się jednak, że to nie wszyscy, tak mniej więcej połowa, bo druga cichaczem idzie uderzyć na centrum… nie był to świeży żołnierz, dobrze wiedzieli, co robić. Kiedy jednak podeszli dostatecznie blisko, zaczęliśmy.

„Blisko” okazało się niemal „za blisko”. Kilku wpadło na nas. Jeden z AKM-em usiłował ściąć serią Kazia. Jednak nie zobaczył mnie, więc zanim podniósł broń, ja ściąłem jego. Któryś z naszych OT-owców z kolei dwoma strzałami załatwił gościa namierzającego się na mnie. Przemek wyskoczył z wieżyczki z berylem i załatwił dwóch, którzy chcieli naszych zajść z boku. W tym momencie gorąca smuga przeleciała mi przed nosem. Był to granat z RPG, którego jeden z tych ludzi odpalił w naszego SKOT-a. Chybił, bo Kazio w tym samym momencie zrobił mu dużą dziurę w głowie. Granat przeleciał mi dosłownie centymetry przed nosem – podobno miałem wielkie oczy. Usłyszeliśmy wrzask atakujących falangistów i wściekłe serie oraz moździerze z lewej strony. To OT i Kaszubi pomagali naciskanemu centrum. Naraz dosłownie kilka kroków przede mną wyrosło dwóch ludzi. Jednego ściąłem, ale drugi był zbyt blisko. Rzucił się na mnie, poleciałem na glebę, ale PAN-owiec nagle zwalił się i zacharczał. Wystawał mu z pleców Kaziowy nóż. Próbował jeszcze wstać i sięgnąć po broń, ale strzał z tyłu uspokoił go na zawsze.

I to był już właściwie koniec walki. Słyszeliśmy tylko pojedyncze strzały, zobaczyliśmy, jak w kierunku Warblina ucieka polem może piętnastu czy dwudziestu ludzi. Kompania PAN przestała istnieć.

– Jeden do jednego, Rysiu. – Kazio uśmiechnął się, wstając powoli. Odpowiedziałem trochę drewnianym uśmiechem.

– Uff! – westchnął Przemek. – Gorąco było chwilami. Żeby od Rosjan dostać, to normalne, ale żeby cię załatwili falangiści…

– Zobaczmy, co tam z naszymi – zaproponowałem.

Atak był naprawdę silny. Z chłopaków, którzy jechali z nami SKOT-em, na wieki zostało pod Warblinem trzech. Czterech było rannych, w tym jeden ciężko. Jeden czołgista oberwał w ramię, kiedy granat wystrzelony z RPG pod bardzo ostrym kątem zrykoszetował od pancerza i wybuchł przy otwartym włazie kierowcy.

Wyszliśmy powoli z lasu. Zaczynało zmierzchać, trupy leżały już przy pierwszych drzewach, co dodawało całej pobitewnej scenie grozy i ponurości. Nie mogliśmy odwrócić wzroku od tych ludzi. Dlaczego tu przyszli? Jakie mieli cele i po co uderzyli na nas, w końcu też Polaków? Co im za to obiecano? Pieniądze? Mimo że byliśmy śmiertelnymi wrogami, jakoś nie chciałem w to uwierzyć. To nie byli najemnicy. Z rozpaczy, z jaką atakowali, widać było, że walczyli z jakichś innych powodów, być może dla idei. Tylko jakiej?

Naraz Kazio spojrzał na jednego z zabitych, oczy niemal wyskoczyły mu z głowy i natychmiast sięgnął do bocznej, wewnętrznej kieszeni w kamizelce, skąd wyjął portfel, a z niego jakieś zdjęcia. Spojrzał na trupa, potem na jedno z nich, potem jeszcze raz. Zrozumiałem.

– To jeden z nich? – spytałem cicho. Skinął głową na potwierdzenie i zaczął myszkować po polu jak pies tropiący, sprawdzając kolejne zwłoki. Po dziesięciu minutach całkowicie osłupiały wrócił do nas.

– Niewiarygodne – powiedział – niewiarygodne… zostało czterech, a trzech leży… tam. – Wskazał dłonią na pole.

– Skoro jest trzech… to może gdzieś leży i czwarty? – zasugerowałem ostrożnie.

– Nie licz na to. Nie można mieć po prostu aż takiego farta. – Kazio machnął ręka, jakby odganiając niewczesne nadzieje.

– A jednak… Czasu dużo nie mamy, ale można by chwileczkę poszukać – zaproponowałem. – Którzy to?

– Ten… tamten… i leżący pod krzakiem, co go skosiłeś, jak się na mnie namierzał. – Kazio pokazał wielkiego, grubego faceta wyglądającego jak bramkarz z jakiegoś klubu.

Przyglądałem im się, kiedy zjawił się Przemek. Zagwizdał zaskoczony tym, co mu Kazio zaraz wyłuszczył.

– Nieprawdopodobne – mruknął. – A Rysiek mówi, żeby szukać dalej… cholera, może i ma rację… Co tam znalazłeś, Sherlocku? – spytał, patrząc, jak oglądam trupy.

– A, coś znalazłem – odrzekłem. – Choćby to, że są tak samo ubrani, mają moro leśne wz.89, kamizelki starego typu… W ogóle w tym oddziale spora część nie miała żadnych kamizelek i… – Zobaczyłem coś takiego, że wolałem zamilknąć.

– No co jest? – Kazio się wyraźnie zainteresował. Gestem dłoni nakazałem obu milczenie. Podeszli cicho, trzymając beryle jak do strzału. – Co to jednak znaczy na wojnie rutyna!

Z boku, pod drzewem widać było ciemna plamę. Już na pierwszy rzut oka można było dostrzec, że to krew. Ktoś został tu trafiony, ale poszedł dalej. Krwawy szlak wiódł w las, a raczej w krzaki przed pierwszymi drzewami. Krwią były skropione paprocie, jeżyny, krzaki janowca. Ranny był w fatalnym stanie, właściwie to należało się spodziewać trupa. Ale nigdzie go nie było. Myśl, że wczołgał się w te krzaki, aby w spokoju dokonać żywota, nasuwała się od razu… ale to trzeba było sprawdzić bardzo ostrożnie, bo nawet śmiertelnie ranny dzik – bywało – potrafił zabić myśliwego. Pokazałem chłopakom, że mają wejść z dwóch różnych stron, sam ostrożnie pochylony wszedłem w gęstwinę od strony lasu.

Był tam. Leżał na dywanie z paproci i mchów i gdyby nie to, kim był, a raczej dla kogo walczył, stanowiłby nieprawdopodobny materiał na piękny obraz o antywojennej wymowie. Oddychał jeszcze, ale oczy miał zamknięte. Jednak kiedy stanęliśmy nad nim, wyczuł naszą obecność i spojrzał spod wpółprzymkniętych powiek.

Popatrzyłem na Kazia. Skinął głową. Mieliśmy więc ostatniego.

– Mówicie po polsku? – zapytał.

– A ty mówisz? – odpowiedział pytaniem Przemek.

– Ja walczyłem za Polskę, więc mówię po polsku – odrzekł.

– My walczymy DLA Polski i jesteśmy Polakami – powiedziałem z naciskiem.

– Dlaczego w takim razie bijecie się dla Niemców? – zapytał.

– Dlaczego w takim razie walczysz dla Rosjan? – spytałem z kolei.

Tym razem ocknął się i spojrzał przytomniej.

– Nic nie rozumiecie. To tylko sojusz chwilowy, po to, aby Polska była silna, wolna od Żydów, masonerii, Niemców, sprzedajnych elit… żeby Polacy byli panami w swoim własnym kraju, a Polska rozciągała się od morza do morza – powiedział.

– I dla tego chwilowego sojuszu w walce z wymyślonymi wrogami przyłączyliście się do wrogów jak najbardziej prawdziwych… Słuchaj, człowieku, śmierć nad tobą, więc mówmy szczerze. Tak, było w Polsce źle. – Przemek mówił powoli, z pasją. – Nawet bardzo źle. Byli ludzie biedni, z trudem wiążący koniec z końcem. Zaharowani, zatyrani, tygodniami nie widzieli własnych dzieci, „bo kredyty”. Ludzie pracujący na śmieciówkach i w ogóle na zleceniach. I pasożyty z klasy politycznej albo cwaniaczki z biznesu, którzy ich gnębili, każąc pracować za tysiąc pięćset brutto. Ten kapitalizm jest w ogóle zły. Kiedyś, w latach siedemdziesiątych, był lepszy, ludzie mieli pewność pracy i choć godziwego życia. Później to się skończyło i dlatego się burzyli. Ale wy ich wykorzystaliście i oszukaliście. Co im daliście? Oszustwo, że jak wypędzą wrogów, których im wskazujecie, to się poprawi? Że jak zrobią dla was brudną robotę, to będzie lepiej, bo zabraknie Żydów, gejów, czarnych, brązowych, masonów, a nade wszystko tych, co wam przeszkadzali, bo mówili, że nie tędy droga? Daliście im wojnę. I biedę już ostateczną. Wypędzenie z własnych domów. Myślisz, kurwa, że załatwicie to teraz PR-em? No tak, ty już nic nie załatwisz, może nawet temu nie jesteś winien, bo tobie też pokazali takiego wroga, jaki był waszym „Drogim Przywódcom” na rękę.

– W dodatku ciebie też okłamali – włączył się Kazio. – Polska od morza do morza to wojna, wojna i jeszcze raz wojna. Ostatecznie taka Polska by przegrała. I nikt nie chciałby z nią mieć nic wspólnego, jak z psem, który rzuca się na wszystkie inne psy na posesji. A można było inaczej. Owszem, wróg był. Ci, którzy nie mają twarzy. Jacy tam Żydzi… Czy Chińczyk miliarder jest Żydem? Facet z Arabii Saudyjskiej, zresztą książę? Gość z Teksasu, którego dziadek dorobił się na ropie? Udziałowcy, akcjonariusze, właściciele. I ich fundusze wysokiego ryzyka, transfer tak ogromnych pieniędzy z kraju do kraju… Waszym „Drogim Przywódcom” taka kasa nigdy się nawet nie śniła. I traktowanie świata jak kasyna, gdzie zamiast pracy jest obstawianie żetonów. Tym trzeba było popsuć zabawę, zmusić do przestrzegania jakichś reguł, sprawić, by nie traktowali ludzi jak cyferek w arkuszu Excela. A wy co zrobiliście? Powiem ci, co zrobiliście. Ktoś teraz na świecie podlicza zysk. Zysk, który zapewniła mu ta walka. I twoja śmierć, ona też już jest wkalkulowana w cenę, bo dobrze obstawił żetony.

Ranny popatrzył zdziwiony.

– Cholera, mówiłem, że trzeba rozmawiać – mruknął – że po co ta wojna, że trzeba usiąść i przegadać. To się śmiali. „Kiedy wypędzimy wroga, będziemy rozmawiali”, mówili. I z kim mielibyśmy rozmawiać, gdybyśmy zostali sami? A z wami można byłoby rozmawiać. Już za późno. I co teraz? Ja za chwilę odejdę… Nie wiem dokąd. Wy może przeżyjecie, a może spotkamy się w piekle czy gdzie tam. Nie najlepsze miejsce na rozmowy. A rozumiecie, że to wszystko dla Polski?

– Rozumiemy, że tak myślisz – powiedziałem – ale to nie znaczy, że tak było. Dla ciebie tak. Ty wierzysz, że to robiłeś dla Polski. A ci, co wydawali rozkazy? Dla nas rzecz jest prosta. Rosjanie najechali Polskę, bijemy się z Rosjanami i wszystkimi, którzy im pomagają, doraźnie czy nie. A ty?

– Oni tęsknili do wojny, mówili, że po niej się wszystko oczyści, że wtedy wreszcie znów będziemy wśród swoich, że będziemy jak żołnierze wyklęci, a ruskich szybko się oszuka… „To tylko ruscy”, mówili. „Komuchy ich oszukali, a my jesteśmy sprytniejsi od komuchów, więc szybko ich zrobimy w bambuko”… I co teraz? Teraz trzeba zdychać… I właściwie co zrobiliśmy? – mówił urywanie, już jakby do własnych myśli. Przestraszyłem się, że to koniec, że za moment umrze i Kazio niczego się nie dowie. Przemek być może pomyślał to samo.

– Chłopie, mówisz, że miałeś wątpliwości. To dlaczego byłeś… z tymi tam… trzema… Nie pytaj skąd, ale wiemy, że to bandziory. Dlaczego z nimi trzymałeś?

– Kumple z dzielni. Z Marszów Niepodległości. Oni mnie wciągnęli do organizacji. Zaręczyli za mnie. Na początku myślałem, że to spoko goście, a potem… była taka jedna sprawa, co mnie dręczy już dwa lata – odpowiadał urywanymi zdaniami, nieskładnie. Widać było, że jest z nim coraz gorzej. – Wtedy zrozumiałem, że oni nie mają hamulców. Że jak się im podleje, dołoży dragów, to są jak zwierzaki. Albo i gorzej. Ja nie mogłem dragów, nie bardzo mogłem pić… wątroba chora, kiedyś żółtaczkę przeszedłem. Ale mnie szanowali, bo czytałem. „Myśl Narodowa”, takie rzeczy. Miałem ksywę Mózg. Widywałem się z szefami, nie wiem, co oni naprawdę myśleli, zawsze tylko „naród” i „naród”, nigdy nie dało się z nimi normalnie pogadać… Wiecie, część to były naprawdę dobre chłopaki, oni w to wierzyli, w tę sprawę narodową, a ci tutaj… moi kumple…. chciałem się od nich uwolnić, a teraz przyjdzie mi z nimi umierać. Kurwa, zawsze byłem słaby – mruknął – teraz za to płacę. – Chwilę jakby zbierał się w sobie i nagle zaproponował: – Może chociaż… rękę podacie? Jak w okopach pierwszej wojny? Tam też po obu stronach byli Polacy… Nigdy nie myślałem, że mi w rosyjskiej armii przyjdzie umierać.

– Kolego – Przemek był śmiertelnie poważny – my byśmy się nie wahali, ale twoje sumienie jest czymś innym obciążone. Dwa lata temu, przystanek autobusowy, zaczepiliście dwie dziewczyny z tymi tutaj kolesiami – wskazał kciukiem za siebie. – Pamiętasz, co potem było? Jest tu ktoś, kogo bardzo skrzywdziłeś… bardzo. Ten ktoś szukał cię przez dwa lata. Jemu się teraz będziesz tłumaczył.

Spodziewaliśmy się jakieś reakcji, ale to, co się stało, zupełnie nas zaskoczyło. Ostatni rozjaśnił się, jakby zapalono w nim lampę.

– Chwała Bogu, o rany, teraz lżej mi będzie umierać. To był dla mnie taki ciężar przez te dwa lata… Gdzie on jest? – spytał gorączkowo. – To któryś z was?

– Tak. Ale najpierw powiedz prawdę… Ty też? – zawahałem się z tym pytaniem.

Ostatni uśmiechnął się smutno.

– Nie – odrzekł – ale jestem winien, jestem, kurwa, winien, bo stałem, patrzyłem i nic nie zrobiłem…

– Nie łżesz? – Przemek nie dowierzał.

– Spójrz na mnie. Umieram. Zaraz stanę przed sądem boskim. Po diabła miałbym teraz kłamać?

– W porządku – odrzekłem. – W takim razie zostawiamy cię z tym, z którym powinieneś porozmawiać – podałem mu rękę. Przemek zrobił to samo i wyszliśmy z krzaków, zostawiając Ostatniego z Kaziem.

Nie było go jakieś pięć minut. Wrócił jakby inny, spokojniejszy. Był jak rozkręcona sprężyna, uszło z niego całe napięcie.

– Koniec? – spytał Przemek.

– Tak, koniec – Kazio pokiwał głową. – Umarł. Przepraszał. Myślę, że nie kłamał… i dlatego tak skończył. Pan Bóg pozwolił mu się wytłumaczyć.

– To dobrze. Dobrze dla ciebie i twojej siostry – dodałem. – Tylko… chłopaki, myślę, że mamy coś jeszcze do zrobienia. Ten człowiek leży w krzakach. Mogą go nie znaleźć. Przenieśmy go. Zasłużył na to.

Wywlekliśmy zwłoki na polankę. Przemek chwilę się pokręcił i wrócił z zieloną taśma urżniętą od jakiegoś oporządzenia. Zawiązał ją zmarłemu niczym wstążkę na przegubie. Nie wiedzieliśmy, po co to zrobił, ale nie pytaliśmy. W milczeniu wszyscy wyszliśmy z lasu, chyba jako ostatni. Przy stanowisku D-44 stała niemal cała nasza doraźnie sformowana kompania i facet z Eski, którego widzieliśmy na początku.

– Chłopaki – porucznik Nowakowski miał moro rozerwane na rękawie i ranę jak od żyletki na policzku, ale był w dobrym humorze. – Zostawiacie SKOT-a Esce i wracacie honkerem z kierowcą. Pojedziecie przodem, on zna takie drogi, że nas rosyjskie lotnictwo nie zobaczy.

– Trzeba tak zrobić, boście w tę stronę za bardzo ryzykowali. A żeśmy się bali o was, że Sowieci dopadną, czasem wyskakują znienacka. – Kaszub mówił to spokojnie, nawet flegmatycznie.

– Jakie mamy straty? – spytałem Darka Błażejczyka.

– Nie jest najgorzej – uśmiechnął się. – Ostro było, ale mamy tylko siedmiu zabitych i dziesięciu rannych, dwóch ciężej i zaraz ich wywiozą na punkt zborny.

– Zborny?

– Tak, zborny. Zbierają wszystkich trochę ciężej rannych i nocą przerzucają awionetkami do Niemiec. Kaszubi to załatwiają. Teraz też uruchomią patrole i ruszą swoich ludzi, tamtych zostało dwudziestu, trzeba ich wyłapać. Niby zagrożenia wielkiego dla nas nie stanowią, ale dla wsi… no i jakieś plutony mogą atakować – odpowiedział.

Przemek podszedł do komendanta Eski.

– Będziecie zbierać broń i oporządzenie tych zabitych, no i trupy… Tam pod lasem leży jeden z zieloną tasiemką zawiązaną na przegubie. Żył jeszcze, jak przyszliśmy. Rozmawialiśmy z nim. Większość tego oddziału to ideowcy, on też. On przepraszał, nie sądził, że to się tak skończy. Marzyli o Wielkiej Polsce… tylko jakaś część z nich to zbóje.

– Aha – komendant pokiwał głową. – Dobry Łotr?

– Coś w tym rodzaju – odrzekł Przemek.

– Dobrze – odrzekł Kaszub – znaczy osobno go pochowamy, bo ci tutaj wspólny grób będą mieli, poświęconej ziemi im nie pożałujemy.

Na tym byśmy, panie majorze, chyba skończyli, bo jeszcze w głowie muszę całą późniejszą bitwę uporządkować.

WIZYTA SZESNASTA

Jak było potem? Wracaliśmy prawie w ciszy, wymieniając jakieś nieistotne komentarze. Zresztą jazda temu nie sprzyjała. Kierowca, młody, piegowaty chłopak prowadził świetnie, ale jechał takimi bezdrożami, że lataliśmy w honkerze jak groszek w puszce. Współczułem chłopakom na pancerzach czołgów. Mieli jazdę jak na kolejce górskiej, musieli się mocno trzymać, a w T-34 jest na ogół mało uchwytów dla desantu na pancerzu.

Te bezdroża błyskawicznie zaprowadziły nas do Ameryki, przy czym nie bardzo wiem, jaką trasą jechaliśmy. W każdym razie trafiliśmy pod drogowskaz, gdzie czekali Janek z profesorem. Siedzieli na pieńkach po ściętych drzewach, widocznie załatwili sobie taki luksus. Profesor pierwszy poderwał się z tego wygodnego siedzenia polowego i objął nas wszystkich zatroskanym spojrzeniem.

– Już po wszystkim? Wracacie w komplecie? To dobrze, bo tu się robi nieciekawie – powiedział zaniepokojony.

– Niezupełnie w komplecie. Bez dziewięciu. Siedmiu zabitych i dwóch ciężko rannych. To tylko my, a razem z naszymi kolegami z Kaszub i zachodniopomorskiej OT mamy dwudziestu pięciu zabitych. Tamci też mieli broń i umieli się nią posługiwać. To i tak bardzo dobrze, mogło być gorzej. Dobrze, bo wpadli w pułapkę, którą na nich zastawiliśmy – Gecko zwięźle podsumował walkę z Polską Armią Narodową, patrząc na profesora.

– No tak. Powinienem się spodziewać, że bez strat się nie obejdzie – westchnął uczony. – A my musimy zaraz wyruszyć, bo faktycznie robi się nieciekawie.

– Dlaczego nieciekawie? – zainteresował się porucznik Nowakowski.

– Mgła – starszy pan był zwięzły. – Tu bardzo rzadko o tej porze bywa mgła. A dziś temperatura spada, ostatnio padało, w dzień było ciepło… słowem mgłę już widać, a jest jeszcze wcześnie. Raz tylko była taka mgła, odkąd bywam w tych stronach. Też się zaczęło o tej porze. Krótko mówiąc, było tak samo, a mgła taka, że podobno ktoś się na bagnach utopił. Nie było widać niczego na więcej niż metr, może dwa. Dziś w nocy będzie tak samo.

– Dokładnie – potwierdził kaszubski kierowca. – Ja też muszę jechać, bo tu za chwilę drogę zajmie. A wy już idźcie z panem profesorem, bo za niedługo nikt tu drogi nie znajdzie, miejscowy czy obcy.

Poszliśmy. Faktycznie, z mijanych po drodze jeziorek i szuwarów podnosiły się mgielne welony. Robiło się coraz bardziej niesamowicie.

– Cholera… Wiecie, co pomyślałem? Tak pewnie wygląda piekło, gdy się tam trafi po śmierci. – Po raz pierwszy widziałem Błażejczyka przestraszonego.

– Nie gadaj bzdur – obciął go Kazio. – Piekło jest w nas. Każdy z nas trafi do własnego piekła, jeśli ma je w sobie, Darek. Nie do takiego, jakie widzisz na horrorach i jakiego się teraz boisz.

Błażejczyk zamilkł. Rozumiałem go, bo bagna rzeczywiście wyglądały niesamowicie w tych białych welonach, z ostatnimi promieniami słońca zapadającymi w wodę i olszynowymi zaroślami. Dalej szliśmy w milczeniu i prawdę mówiąc, odetchnęliśmy nieco, kiedy zobaczyliśmy pierwsze pozycje trzeciego plutonu. Oni sami też byli zaniepokojeni, bo okazało się, że mgła tłumi też głos, i nagle wyszliśmy z jej podnoszącej się ściany. Gdyby to byli Rosjanie, pewnie nie zdążyliby zareagować.

Na pozycji czekał już kapitan razem z radzikiem i naszymi dwoma gośćmi. Porucznik szybko przedstawił efekty naszego wypadu, Zieliński był wyraźnie zadowolony.

– Tutaj było natarcie od strony Gardny Wielkiej na pozycje Samoobrony, Brygady Międzynarodowej i części zachodniopomorskiej OT. Dziwne natarcie, bo sygnalizowane przygotowaniem artyleryjskim, ale początkowo bez wsparcia lotnictwa. Tak jakby to była druga wojna. Atakowali już, kiedy nadleciały samoloty, dwie pary Su-24. Jeden strącili nasi przeciwlotnicy, drugi chyba uszkodzili, bo samoloty szybko się wyniosły. Atakowali uparcie, ale jakby rozpoznaniem bojem. Szukali słabych miejsc i jak obrona tężała, to wycofywali się i atakowali gdzie indziej. Odparli ich w kierunku na Smołdzino. Jednak to świetny żołnierz, więc wszyscy mają spore straty, sama Brygada Międzynarodowa straciła osiemdziesięciu zabitych, rannych i zaginionych, Kaszubi i OT pewnie też około setki. Przyjdą posiłki ze Szczecina, bo prawie pewne, że jutro będą próbowali atakować. Myślą, że po takich stratach nasi się szybko nie pozbierają. Dostali uzupełnienia, poduszkowce podrzuciły im między innymi dwa T-90AK w wersji dla desantu morskiego. W natarciu nie brały udziału, może je oszczędzają na następne? Ale 1 Batalion Legionów już jedzie. Tyle że nocą i bocznymi drogami, bo w dzień Rosjanie wiszą wszędzie jak sępy. Będą na jutro, to wystarczy – powiedział.

– Myślę, że noc mamy spokojną. – Niemiec włączył się do rozmowy. – W taką mgłę nic nie zrobią.

– Nie byłbym taki pewien – uśmiechnął się szwedzki pułkownik. – Nasi ludzie właśnie w taką noc i mgłę by zaatakowali.

– Na nieznanym terenie? Mając po swojej lewej nasze bagno, czyli z jednym tylko kierunkiem ataku? – Niemiec nie dowierzał. – To chyba zbyt ryzykowny pomysł.

Nowakowski z Zielińskim spojrzeli po sobie.

– Niby nic, ale… – zaczął Zieliński.

– …Ale strzyżonego Pan Bóg strzyże, jak mawiają fryzjerzy. Sprawdzę naszych ludzi – dokończył Nowakowski.

– Właśnie. Tu nie atakowali, ale żadnej gwarancji, że nie spróbują, nie mamy – odrzekł Zieliński.

Nowakowski, Gecko, Tantal i jeszcze kilku innych zniknęło we mgle.

– No to co, panowie? Chyba i na nas pora – mruknął Przemek. Był nieswój.

– Co, masz złe przeczucia? – spytałem.

– Aha – odrzekł – ale to ty powiedz, przecież jesteś naszą wyrocznią od szklanej kuli i czarnego kota. – Śmiał się, ale w sposób wymuszony.

– No to powiem tak: najlepiej będzie, jak sprawdzimy, co tam mamy z bronią i ammo, nie będziemy żarli i opijali się na wszelki wypadek i zobaczymy, czy od naszego stanowiska dobrze widać, jak ktoś będzie szedł od Kluków – powiedziałem zdecydowanie.

Spoważnieli.

– Jesteś pewien? – spytał tylko Kazio.

– Jakoś tak… – machnąłem ręką. Zrozumiał.

– Rysiek… Jak wygląda ten T-90AK w wersji desantowej? – spytał Przemek.

Zastanowiłem się.

– Jak zobaczysz, że jedzie na ciebie coś, co przypomina T-90A Władimir, z przerośniętymi fartuchami z boków, jakby dodatkowym pancerzem i trochę inną wieżą, bo inaczej rozłożony jest tam Kontakt 5, to będzie właśnie ten desantowy T-90AK – odrzekłem.

– Nie brzmi zachęcająco – uśmiechnął się krzywo.

Profesor miał rację. W miarę jak robiło się zimno, mleczny tuman gęstniał. Wkrótce nic nie było widać, a każdy wychodzący z mgły objawiał się nagle tuż przy tobie niczym duch. Światło latarek grzęzło w tym mleku i niewiele rozjaśniało świat. Nie wróżyło to dobrze, nie widzielibyśmy nawet brygady, gdyby przemaszerowała drogą, pod warunkiem że jej żołnierze nie gadaliby zbyt głośno. Mgła skraplała się na broni, na nas samych, na amunicji. Była nieprzyjemna, jakby trochę tłusta, ale może się nam zdawało. Na trzydzieści minut przed północą, kiedy nie było nic widać, ciszę przerwał stłumiony huk, szum i nagle koło drogi spadła salwa artylerii.

– Cholera jasna, ten Szwed miał rację – skrzywił się Kazio. – Jak będą walić dalej, to znaczy, że idą na nas.

I rzeczywiście, z lasu od strony Kluków zaczęły padać regularne salwy. Najgorzej, że przez tę mgłę nie bardzo można się było zorientować w locie pocisków. Kilku naszych na pewno trafiły. Ale tylko kilku, artylerzyści goździków i Non-S też chyba mieli problem z naprowadzaniem i walili mniej więcej w okolicę celu. Nagle z prawej strony usłyszeliśmy stłumione dźwięki silników.

– Czołgi! Czołgi idą przez pola i te łąki po prawej! – zdenerwował się Przemek.

– To nie czołgi, nie te silniki. Coś mniejszego, jakby BWP… – odrzekłem z wahaniem.

– Cholera, to jeszcze gorzej, zaraz będziemy mieli rosyjską piechotę, która nas obejdzie i zajdzie od tylca. – Kazio też był zdenerwowany.

– Chłopaki, chodźcie z nami, trzeba wesprzeć trzeci pluton na skraju lasu, Eskę i zachodniopomorską pod Izbicą. To na nich te czołgi idą – Tantal wyrósł z mgły jak cień.

Niemal biegliśmy i dopiero po chwili się zorientowaliśmy, że znowu prowadzi nas profesor! Nie do wiary, starszy pan był nie do zdarcia. Dzięki niemu wyszliśmy szybko na boczną drogę wiodąca do lasu przy Izbicy, a dalej już było prościej. Zostaliśmy prawie na skraju tego lasu, tak żeby mieć dobry wgląd na pole, bagno i zaznaczającą się z drugiej strony ścianę leśną, zza której słychać już silniki i turkot. Mało co było widać. Mgła nie była tu aż tak gęsta jak na bagnie, ale dało się dostrzec tylko rozmyte kontury. Większości trzeba się było domyślać, mocno wytężając wzrok.

Teraz zaczyna się to, o czym mówiłem wcześniej, flesze. I ta bitwa to dla mnie zbiór fleszy. Na początek widzę, jak coś pełznie polem i nagle pojawia się cały szereg punkcików, które rosną, aż zaczynają rąbać na wióry drzewa w lesie tam, gdzie stoi Eska. Pociski mniej więcej trzydziestomilimetrowe, więc BWP? Ale dlaczego takie niskie? Nowy typ? Nagle rozjaśnia mi się w głowie.

– Chłopaki! – krzyczę. – To drony! Rosjanie wypuścili na nas drony!

Idą powoli, przestają strzelać seriami, widocznie mgła im przeszkadza. Może już sporo wystrzelały i ich operatorzy muszą oszczędzać amunicję? Czasem padają strzały, krótkie serie i w dodatku lepiej celowane. Kilka pocisków rozłupuje sosnę kilkanaście metrów od nas. To nie frajerzy, wiedzą, że tu jesteśmy. Nagle mam wrażenie, jakby horyzont za naszymi plecami pojaśniał. Naraz powstały tam dwa pożary. Słyszę szum zmieszany z hukiem. W stronę rosyjskich dronów coś leci. Haubice? Chyba tak. Ale te dziwne pociski tylko ryją ziemię, wyrzucając słupy piachu i błota. Kazio cieszy się jak dziecko.

– Ale im dali, ale im dali – mamrocze. – Tylko żeby teraz poszli prosto tymi robocikami, żeby się nie domyślili…

– Co się dzieje? – pytam, bo Kazio chyba wie.

– Krotony. Mamy dwa pojazdy minowania narzutowego, krotony, i teraz odpaliły miny. Przeciwpancerne, przeciwpiechotne… co prawda lekkie, ale chyba na te pudełka powinno wystarczyć, co? – odpowiada i pyta zarazem.

– W zasadzie – myślę głośno – to jak BWP, nawet niektóre na tym samym podwoziu, więc pewnie wystarczy. Ale rzeczywiście, musieliby nie zauważyć.

– I nie zauważyli, patrzcie! – przerywa nam Przemek.

Faktycznie, nagle na polu wyrastają ogniowe krzaki. Dwa… trzy… cztery… pięć… dopiero teraz operatorzy się domyślili, o co chodzi, i usiłują swoje pudełka kierować tak, aby te nieznane miny ominąć. Ale mgła stoi jak kurtyna i na minę wpada jeszcze jeden wóz.

Znowu słyszymy szum i jakby syk, ale słabszy. Tyle że wielokrotnie się powtarza. W niebo ruszają ogniste smugi, które zaraz gasną. Tym razem wiem, o co chodzi.

– Ruszyli warmate, i to od razu dziesięć… nie za wcześnie? – pytam cicho Gecko.

– Może mają dużo. – Też jest zaniepokojony.

– Warmate? – Kazik jest zainteresowany.

– Też drony, ale szybowcowe. Mają głowice kumulacyjne albo odłamkowe. Takie małe, szybujące bomby… – zaczynam.

– Cholera, przysłali wsparcie! – przerywa Przemek. Z mgły dobiega huk turbin i nagle kondensuje się w trzy kanciaste cienie. Są trudno uchwytne, a kształt łudzi, ale wydaje mi się, że wiem.

– Mi-28? – pytam go cicho.

– Tak, i pewnie wersja N. Może być gorąco – mruczy.

Ściskam RPK, potem aby zabić zdenerwowanie, sprawdzam zamek i bęben magazynka. Wszystko jest w porządku, jak zwykle zresztą. Właściwie powinienem się przyzwyczaić – myślę. – Rosjanie mają taką przewagę w sprzęcie i ludziach, że zawsze narzucają walkę na swoich warunkach. Może chociaż tak gęsta mgła trochę nas ochroni… Śmigłowce idą… chyba klinem. Odpalają krechy rakiety. Po naszej stronie eksplozje, naraz jedna większa i coś zaczyna się palić. Światło wyrywa z nocy wysoki kształt podwozia, długą lufę, owalną wieżę. Od strony podwozia widać płomień. Rosjanie załatwili jeden z czołgów Piątka.

Nagle dzieje się coś dziwnego. Warmate nie widać, ale ewidentnie gdzieś są. Nagle pojawiają się na niebie małe punkciki jak rubiny nawiercające mgłę i małe cienie ruszają na spotkanie Mi-28N.

– O rany, widzieliście? To Warmate II, z napędem, ale w życiu bym nie pomyślał… – zaczynam.

– …że można ich użyć jako pocisków przeciwlotniczych, bo Rosjanie lecą nisko? – kończy Gecko.

– Może choć przestraszą. – Tantal jest sceptyczny.

Jednak sprawdza się zasada, że za pierwszym razem zadziała każda broń, bo przeciwnik jej nie zna. Piloci zlekceważyli drony, może ich nie zauważyli. Nagle na prowadzącym i pierwszym z lewej śmigłowcu wyrastają kule ognia. Wyglądają jak jaskrawe bombki, aż łączą się w jedną rozprężającą się chmurę… Jeden Mi-28N eksploduje, drugi zatacza się bezwładnym młyńcem, jest nisko i wali się niemal prosto na szereg idących przez pole dronów, zagarniając dwa lub trzy. Trzecia maszyna robi gwałtowny zwrot i ucieka. Ludzie z trzeciego plutonu podnoszą wrzask radości.

– Cisza! – mityguje ich Gecko. I słusznie, bo na pewno te drony mają jakieś mikrofony nasłuchowe na pancerzu. Trudno byłoby mieć wizję bez fonii.

– To lubię, taka wojna. Za mnie maszyny walczą i wygrywają, mam dobre miejsce jak w pierwszym rzędzie w multipleksie – zaczyna filozofować jakiś wysoki chłopak z trzeciego. Chyba go znam, ale nie mogę sobie przypomnieć nazwiska, nicku, nic.

– Zaraz ci przejdzie – mówi chłodno Tantal, wskazując na pole. Rzeczywiście, cztery wozy zbiły się w małą grupkę i ewidentnie idą na nas. Nie są daleko, można rozróżnić ich kanciaste kształty.

Nagle coś wyjeżdża spomiędzy drzew. Czołg! I to T-34, jeden z tych wozów Piątka. Słychać hurgot wieży i nieprzyjemnie boksujący bębenki w uszach huk wystrzału. Między małymi wozami widać wybuch. Teraz wszystkie strzelają, widać nawet zwroty małych kadłubów, ale T-34 poprawia. Znowu ten sam huk i dron w środku traci wieżę, którą osiemdziesięciopięciomilimetrowy pocisk po prostu znosi. Bystrzak, upolował dwoma strzałami drona. Wycofuje się teraz, nie czeka na reakcję. W samą porę, bowiem jeden z dronów, ten po prawej, strzela ognistą krechą. Ale czołgu już tam nie ma, a operator robi fatalny błąd, biorąc cień dużego drzewa z nieforemnym krzakiem obok za czołg. PPK trafia celnie i wielki świerk najpierw się chwieje, a potem wali z trzaskiem.

– Poznajesz, co to jest? – pyta Gecko.

Trochę mi schlebia, że zadaje pytanie jak fachowcowi.

– Na moje oko urany-9 – mówię.

– Czyli? – drąży.

– Czyli trzydziestomilimetrowe działko 2A72, takie jak od BWP, karabin maszynowy siedem sześćdziesiąt dwa i cztery razy PPK ataka. Mało to nie jest.

– No to trzeba zapolować – mówi nagle Przemek, trąca mnie w ramię, wciskając pod rękę rurę AT4. Sam ma na plecach drugą, nawet nie wiem, kiedy ją założył. Czołga się już w kierunku nadjeżdżających dronów. Bez sensu moim zdaniem, ale nie zostawię go samego, zarzucam rurę na ramię i idę. Są blisko, bliżej, niż myślałem. Niewielkie, kanciaste sylwetki, płaskie wieże z masztem kamer… Tak, to urany-9, nie pomyliłem się. Zdejmuję rurę z ramienia, nie odblokowuję jeszcze AT4, niech podejdą na dogodną pozycję. Nagle jednego z nich sięga z boku ognista krecha. Trzask! Strzał prawie z przyłożenia, uran się pali, amunicja działka zaczyna eksplodować, wyrzucając kęsy stali i łamiąc wysoki maszt układów optoelektronicznych.

Ale Sieniawski napytał sobie tym biedy. Operatorzy dwóch pozostałych uranów wiedzą już, gdzie jest, i nie zamierzają odpuścić. Wozy jadą na niego, siejąc pociskami z działek i kaemów, a on już nic nie ma, nie może podnieść głowy i nawet się ruszyć. Czołgam się pod wypiętrzonym garbem, z sercem na ramieniu, zastanawiając się, czy zdążę do tego idioty, zanim go rozjadą, albo rozwalą. Nagle przelatuje nade mną smuga, ciemny kształt pocisku kierowanego trafia urana z lewej, bardziej od strony Przemka, prosto w podcięty dołem tył. Ten po prostu się rozpada. Drugi nie wie o moim istnieniu, więc zaczyna wykręcać, żeby uciec. No świetnie, ustawi mi się prosto na strzał. Wyrzucam zaślepki, odblokowuję granatnik, biorę drona w siatkę celownika… obraca się idealnie bokiem… i odpalam pocisk. Trafia prosto w burtę, ostatni uran pali się jak ten pierwszy, lufa działka w niekontrolowany sposób podnosi się ku niebu. Ten też jest gotów. Przede mną wyrasta cień. To Przemek. Mam szczerą ochotę go zabić.

– No i co, kurwa, bohaterze? Samotny rycerzu z jednym zasranym granatnikiem? – warczę.

Jest skruszony. Nie odpowiada, ale widać, że mu głupio i chyba najadł się strachu. Wracamy do naszych, a tam już Gecko, korzystając ze swojego szewronu, stawia Przemka na baczność.

– Co jest, kurwa, hrabia?! Woda sodowa do łba uderzyła? Co ty sobie wyobrażasz, że nieśmiertelny jesteś? Popisać się przed młodziakami chciałeś, pieprzony weteranie? – obsobacza go równo, Przemek milczy ze spuszczoną głową.

– Tak, właśnie dlatego, że mamy młodych – zdobywa się w końcu na odpowiedź. – Mamy coraz większe straty, a to są… były znaczy… roboty. Pewnie dałoby się je rozbić, ale znowu stracilibyśmy ludzi. Na pewno kilku, może nawet więcej. OK, czasem lepiej, żeby jeden poszedł i się naraził, tak myślałem.

– I zrobiłeś to głupio – tym razem to Tantal. – Jasne, rozumiem, nie chciałeś narażać ludzi, ale wyszło, że gdyby nie kumple, to kwiatki byś wąchał od spodu. A wiesz dlaczego? Bo poszedłeś na urra! Bez planu.

– Właśnie – Gecko wchodzi mu w słowo. – OK, dobry podoficer dba o ludzi i czasem myśli, że może się poświęcić, ale, kurwa, z głową. To nie jest jakaś pieprzona szarża lekkiej brygady, żeby koń za ciebie myślał, ty musisz myśleć za siebie i innych. A tak to kumple myśleli i uratowali ci dupę przed odstrzeleniem.

– Kumple? – Przemek patrzy pytająco.

– Dobrze, że takich masz. Jak jeden muszkieter jest głupi, to reszta go ratuje przed skutkami tej głupoty. Glorfindel odstrzelił ostatniego, a drugiego, tego, co się na ciebie namierzał, rozwalił z PPK Kalwin.

Odwracam się i dopiero teraz widzę, że za nami stoi jeden z tych humvee, od Amerykanów, z wyrzutnią TOW2B na dachu. Nawet nie wiedziałem, że Kazik umie ją obsługiwać. Kiedy on się tego nauczył?

Przemek podchodzi do nas i ściska dłonie mnie i Kaziowi.

– Dziękuję, chłopaki – mówi powoli.

– Dobra, koniec tego – Gecko macha ręką. – A co tam nowego? – pyta chłopaków z trzeciego plutonu obserwujących przedpole.

– Nic, panie sierżancie, meldujemy, że nic. Bitwa się skończyła – odpowiadają radośnie.

– Co takiego?! – Gecko nie chce uwierzyć. My zresztą też. Biegnie do wysuniętego okopu z wyjściem na pole. Korzystam z okazji i idę z nim.

Faktycznie, mgła trwa nadal, ale nic już się nie rusza. Próbujemy liczyć i wychodzi nam około dwudziestu kształtów zalęgających na polu. Część się pali, część stoi. Odparliśmy drony? Wygląda na to, że tak. Nagle widzę po lewej półkole ognia. Huk po naszej stronie drogi. Znowu zaczynają?

Przybiega Tantal.

– Gecko, Zioło mówi, że Rosjanie znowu zaczynają ostrzał drogi. Zostawiamy trzeci pluton tutaj, z radiem. W razie czego wezwiemy ich na drogę, jakby coś się działo, a nasza grupa ma biegusiem wrócić na pozycje – prawie woła.

Nie wiem, jak wróciliśmy, kto prowadził, jak wiele czasu to zajęło. Nic, czarna dziura. Teraz jest drugi flesz. Siedzimy w naszej jamie przy drodze, Przemek jest nadal skruszony, ale mu wybaczyliśmy, zwłaszcza że opieprzył go jeszcze Zieliński. Zaczyna się robić nieciekawie, jesteśmy pod kopułą wycia i gwizdu oraz wybuchów. Tu mgła jest solidniejsza niż na polu, widać tylko czubek własnego nosa. Artylerzyści 2S1 i moździerzy 2S9 też niewiele widzą, chyba nawet elektronika nie może się przebić przez to mleko. Walą więc na oko, jak w drugiej wojnie, czasem trafiając w drogę czasem obok, zwykle w błoto lub do jeziorek wody. Brudne wytryski podnoszą się i oblewają wszystkich w pobliżu, jesteśmy już uświnieni od stóp do głów. Ale to nic, najważniejsze, że żyjemy… jeszcze.

Każdy ostrzał artylerii jest straszny, zwłaszcza kiedy jesteś w lesie albo w otwartym terenie. W okopie też jest źle, ale nie aż tak. W lesie oprócz odłamków latają całe gałęzie, ich kawałki, kora z drzew. Wszystko to może trafić w głowę, wbić się w ciało, przygnieść. Trochę pomaga kamizelka, ale żeby naprawdę osłoniła, musiałaby być jak zbroja. Nie wiadomo też, skąd nadleci pocisk, czy gdzie dokładnie padnie – drzewa odbijają echo, łudzą. Naprawdę trzeba kogoś, kto przeżył już takie ostrzały, aby mógł powiedzieć, kto strzela, jakie baterie, skąd i gdzie te pociski idą. A tak pozostaje nam wczepić się pazurami w ziemię jak zwierzęta leśne i modlić się, aby Pan Bóg był tym razem łaskawy i nie trafiła gałąź albo odłamek. Pocisku się w modlitwach nie bierze pod uwagę. Jeśli trafi, śmierć będzie szybka. Nic o tym nie wiadomo. I nikt nie chce o tym wiedzieć.

Wczepiamy się więc pazurami w mchy leśne, biedne robaki, i staramy się, aby nas nie było. Może śmierć nie zauważy, może Pan Bóg okaże litość. Niektórzy się modlą. Aby nie tutaj, aby nie blisko. Wrzask i wycie z tyłu. Ktoś nie miał szczęścia. Tępa myśl: „Dobrze, że to on, nie ja”. Byle przeżyć. Na otwartym polu jest jeszcze gorzej, zwłaszcza kiedy ostrzeliwują moździerze. Jest tylko TUMP! i potem to już albo szczęście, albo pech. A te cholerne pociski mają karbowane od środka głowice, żeby miały więcej odłamków. Każdy odłamek, jeśli pocisk trafi blisko, może zabić. Moździerze to najgorszy syf, jaki może człowieka spotkać na otwartym polu. Chociaż w lesie też są paskudne. Jak cała artyleria zresztą.

Strzelają dalej. Traci się wtedy poczucie czasu; może upłynęło dziesięć sekund, minuta, a może godzina? Gdyby ktoś mnie spytał, głosowałbym za godziną. Te wystrzały i wybuchy nie mają końca, tym bardziej że są blisko. Znowu wrzask. Kogoś tam z tyłu trafiło. Dostaję masą liści i gałęzi, na szczęście są małe. Kazia trafia fala błota i prawie zatapia – do jeziorka obok wpadł chyba nie jeden, ale co najmniej dwa pociski.

Nagle cisza. Koniec? Nie podnosimy się, te cisze są zwodnicze. Artylerzyści dobrze wiedzą, że żołnierze potrafią wziąć je za koniec ostrzału, zerwać się, szukać rannych, wyjść z ukrycia. Wtedy kilka dobrze wycelowanych salw… Tak jest i tym razem, znowu huk i wybuchy. Liczymy: poszła pierwsza… druga… trzecia… czwarta. Znowu cisza. Nie podnosimy się, z mgły zaczyna dochodzić inny huk. Budzą się silniki. Czyli to koniec, Rosjanie nie mogą strzelać przy bezpośrednim natarciu na tak niewielkim odcinku, bo poraziliby swoich. Zbieramy się szybko, jeszcze trzęsą się nam nogi i zębem nie można trafić o ząb. Kazik wyjmuje z wodoszczelnego pudełka po fajce, zapalamy. Palimy rzadko, ale teraz po prostu trzeba. Jeszcze trochę tej wojny i staniemy się nałogowcami, bo zdrowy styl życia odszedł razem z pokojem.

Nagle horyzont po naszej stronie zapala się szumem i dwoma łunami we mgle. To już było na łące.

– Krotony? – trącam Kazia.

– Krotony. – Uśmiecha się. – Rosjanie tak szybko i łatwo teraz nie ruszą.

Na razie odpowiada ich artyleria, ale widać, że na oko. Tymczasem miny spadają dość celnie, do lasu i na okolice drogi. Potem jeszcze raz salwa. Nasi nie żałują tych min, mają ich widocznie sporo. To dobrze, wszystko, co opóźni natarcie i wytrąci Rosjan z rytmu, to prezent od losu. Znowu odpowiada rosyjska artyleria, mam nadzieję, że niecelnie.

Czy Rosjanie orientują się, że zrzucono im miny? Na początku chyba nie, bo słyszymy kilka eksplozji od tamtej strony, mamy nadzieję, że to BWP albo BTR-y. Potem jeszcze kilka i cisza. Silniki nie umilkły, ale grają jakby przygłuszenie. Niski bieg? Całkiem możliwe, że jadą ostrożnie. Znowu kilka eksplozji, ale takich raczej suchych trzasków. Jakieś inne miny, może przeciwpiechotne. Potem silniki prawie całkowicie milkną. Niedobrze, czyżby postanowili podejść po cichu? Ale musieliby wyminąć naszych… A niektórzy już strzelają. Słyszymy pojedyncze wystrzały i krótkie serie. Część to pewnie Władek Zdanowicz, który usadowił się na wysokim drzewie po lewej. Potem huk, widać to zdenerwowało Rosjan, odpowiadają naszym ze sporo większego kalibru. Tymczasem mgła kondensuje się z boku w ciemną sylwetkę. Sprężamy się, ale to tylko Zając, który ma stanowisko jakieś 50 metrów po prawej, z profesorem. Kiedy zaatakowały czołgi, dowództwo myślało, że Rosjanie pójdą łąką i polami i przesunięto go z Zającem na drogę, gdzie niby było bezpieczniej. Teraz wyraźnie zostali z przodu, a nikt nie ma głowy do zmian stanowisk.

Zając przysiada obok nas.

– Stary jest nie do zdarcia – mówi. – Nic go nie bierze, on się po prostu nie boi albo tak dobrze to kryje. Teraz, jak zaczęli artylerią, to oczywiście obaj się ukryliśmy, ale po ostatnich salwach zaraz spytał: „Można już wyjść?” i jak tylko powiedziałem, że „można”, to od razu wyskoczył z jamy. Wcześniej dokładnie się przyjrzał, gdzie te „desantniki” siedzą, wziął AKMS-a i zaczął im psuć humor. Na początku myślałem, że to takie rozładowanie nerwów, rozumiecie, no to niech sobie popuka, nabojów mamy na szczęście dużo. Ale on się naprawdę do tego przyłożył, wstrzelił i teraz tak: przyceluje, puści po kilka pocisków i zaraz mu odpowiadają nony. Potem kica od drzewa do drzewa jak jakiś szalony kangur, a tamci się wnerwiają, bo pewnie kogoś już trafił… Macie jakieś naboje do AKMS-a? Bo on już tak dwa magazynki wystrzelał i w końcu powiedziałem, że ma oszczędzać amunicję… – dodał, podając dwa puste magazynki.

Miałem spory zapasik do RPK, te same naboje, więc odstąpiłem sześćdziesiąt sztuk. Załadowaliśmy z Kaziem szybko, na dwie ręce, ale kiedy się rozejrzeliśmy, Zając gdzieś zniknął. Wrócił po niedługim czasie, taszcząc PKM-a.

– Zabrałem z trzeciej – wyszczerzył zęby. – Mają jeszcze jeden, na co im dwa… powiedziałem, że Zioło potrzebuje. I rzeczywiście, siedzimy tam tylko z berylem i AKMS-em… no i jest jeszcze coś. Chłopaki, pomożecie?

Okazało się, że Zając wyprawił się po pozycjach po prostu na szaber i oprócz PKM-a, który zabrał prawdopodobnie OT-owcom w majestacie prawa, zasłaniając się dowódcą, zwędził tym razem skrzynkę granatów i chce, żeby ktoś pomógł mu ją przenieść, bo siedmioipółkilowy PKM, skrzynka z taśmą z nabojami i dwadzieścia cztery granaty to już jednak za dużo. Kazik zabrał PKM-a i skrzynkę nabojową i wsiąkli w noc.

– Dziwne – mruknął Przemek.

– Co dziwne? – spytałem.

– Profesor. Facet nigdy nie służył w wojsku, a jeśli nawet służył, to o tym nie mówił. Jest wojna, spotyka oddział, jest jego przewodnikiem i bach! Nagle tak się jakoś samo dzieje, że w ciągu jednego dnia robi się z niego dobry żołnierz. W tym wieku. Dziwnie czasem wojna działa na ludzi.

– Prawda – przytaknąłem. – Serge i Czarek, następne przykłady.

– Właśnie. Świętej pamięci Fila i Pączek, czołgiści Piątka i on sam… – uzupełnił.

Kazik wyskoczył z mgły prawie na czworakach.

– Nie chcę was martwić, ale nie podoba mi się, co słyszałem, bo nic się nie da zobaczyć. U Rosjan jakieś hurgoty, jakby przesuwali wielkie szafy, i ustawiają się w osi drogi – zaczął. W tym momencie uderzyły pierwsze pociski nowych salw z goździków i Non-S. Jednak to przygotowanie ogniowe było krótkie, a z ostatnimi wybuchami splatał się już dźwięki silników.

– Idą – powiedziałem. Przemek skinął głową, zajęliśmy pozycje przy drodze. Jeden RPK, jeden granatnik RPG-40 u Kazika, Przemek z RGW-90. Po lewej stronie mieliśmy desantowców i Froda z granatnikiem Mk.19 na trójnogu, za nami, jak się po chwili zorientowaliśmy, byli Serge i Czarek z PKM-em.

Silniki zbliżały się coraz bardziej. Jeden się wyróżniał, widać ten wóz szedł dość szybko…

– Chłopaki, to nie BMP. To BTR – powiedziałem. W tym momencie usłyszeliśmy wściekły jazgot i huk. Na głowy spadły nam odstrzeliwane gałęzie. Nie myliłem się. To był BTR-82A z tym swoim długolufowym działkiem trzydziestomilimetrowym i właśnie z niego usiłował oczyścić sobie drogę. Załoga nie bardzo widziała poprzez mgłę, która zgęstniała, więc po prostu strzelali. I pewnie się modlili. Przemek oczywiście liczył, że transporter wyjedzie prosto na nas, ale tym razem zadziałał kto inny. Może ktoś z desantu? Dość, że przez mgłę przemknęła biała smuga. Rozległ się zwielokrotniony trzask i huk, BTR stanął i zaczął płonąć, zsuwając się z garbu drogi w kierunku bagnisk.

Ten pocisk i zapalenie transportera jakby ożywiły wszystkie licha śpiące po obu stronach drogi. Las okazał się pełny Rosjan, którzy chcieli nas wymieść. Odpowiedzieliśmy tym samym, pociski strzygły olchowe zarośla i bagnisko po obu stronach i zaczęły padać pierwsze ofiary. Nie wiadomo kto, mgła nadal była jak mleko. Granatnik dudnił krótkimi salwami. Kazio też posłał na ślepo kilka granatów. Chyba niewiele im zrobiliśmy, ale oni nam też nie.

Wtedy stały się jednocześnie dwie rzeczy, i obie dla nas fatalne. Pierwszą był wiatr, który nagle rozwiał białe mleko na pojedyncze pasma. Drugą, błyskawiczna orientacja dowódcy rosyjskiej piechoty morskiej, który postanowił skorzystać z tego zbiegu okoliczności i przebić się przez nas siłą.

Zarośla, mszary i olsy ożyły. Wyskoczyły z nich całe kompanie żołnierzy i z gromkim okrzykiem „urrraaa!” ruszyły na nas. Rany boskie, nie wiedziałem, że pod osłoną mgły podeszło ich aż tylu! Waliliśmy długimi seriami, oni padali, ale biegli następni, a z lasu wychodzili nowi… Nagle zaczęła strzelać nasza artyleria. Nie było jej wiele, ale zmieszała atakujących. Nie przycisnęła ich jednak do bagna, a nony i goździki zaczęły odpowiadać naszym. Z boku ze skowytem leciały przez las jakieś nasze pociski. Ktoś ostrzeliwał drogę od strony pola, ale Rosjanie nie zwracali na to uwagi. Byli coraz bliżej. Chyba mieli ze sobą strzelców wyborowych, bo nagle Frodo osunął się na granatnik i ten zamilkł. Wtedy zza drzewa zaczął walić nasz moździerz. Strzelający nie popisywali się celowaniem – kładli ogień po rosyjskiej stronie drogi, jak wypadło, ale atakujący na moment się cofnęli. W tym momencie zobaczyliśmy, że coś spycha płonącego BTR-a z drogi do bagna. Pojawiła się najpierw długa lufa, potem ostry, przypominający przecinak przód…

Pomyślałem, że chyba udało mi się trafić. Ten T-90AK rzeczywiście przypominał pogrubiony z boków T-90. Miałem nadzieję, że to, co jest po bokach, nie okaże się dodatkowym opancerzeniem, ale jakimiś pływakami. Ale nie było czasu na myślenie, bo lufa obniżyła się tak, że niemal na nas patrzyła.

W takiej chwili nie myśli się już o niczym. Może tylko złość i trochę żalu, dlaczego jednak się nie udało. Ale to nie nam tym razem było pisane. Wystrzał i niemal jednoczesny wybuch rzuciły nami o ziemię, ale żyliśmy i strzelaliśmy. My jeszcze tak, ale moździerz już nie.

Ktoś, nie wiem kto, od Rosjan, może karabin maszynowy z czołgu, może ktoś z piechoty morskiej, wystrzelił długą serię, która przeszła obok mnie, zamiotła drogę i weszła, po prostu weszła w PKM Czarka i Serge’a. Czarek osunął się na broń i już go nie było. Jednego z nas mniej. Rosjanie wpadli na naszą polankę, było ich może sześciu, może siedmiu. W każdym razie dużo za dużo na nas trzech. Skosiłem jednego, Przemek dostał drugiego, ale to byli świetni żołnierze, widziałem, że skrajny z prawej podnosi broń… zrozumiałem, że nie chybi. Byłem jakby zamrożony, jak pod cmentarzem w Juszczynie, choć nie miałem, jak wtedy, uczucia opuszczenia ciała. Nie stanąłem obok siebie. Czułem tylko niemal bolesną ciekawość, jak długo to będzie trwało i dokąd przeznaczone mi odejść.

Jakiś cień przecina polankę, wpada na Rosjanina, ten pada jak podcięty. Dziwne, nie słyszałem strzału, ale w tym momencie rozumiem. To Serge, który zabił go jednym uderzeniem noża w szyję. Teraz jakby tańczy – przecież to tancerz! Unik, seria i pada następny Rosjanin i następny… ocknąłem się i ścinam jeszcze jednego. Kazio, którego widocznie nie dostrzegli, nie daje szansy obsługującemu karabin maszynowy, który by nas po prostu rozniósł w strzępy. Nie mam rosyjskich desantowców w zasięgu wzroku, czyżbyśmy dali radę?

Ale nie, dalej strzelają. Znowu będzie to samo? Nagle do granatnika podbiega dziwnym truchtem jakaś postać, kołysząc się na boki. To ranny, i to poważnie, mimo tego daje radę odsunąć martwego Froda, przeładowuje broń…

Rosjanie podrywają się do drugiego ataku, T-90AK przymierza długą lufę, chcąc zlikwidować nowego strzelca, ale nagle wybucha gwałtowna strzelanina na rosyjskich tyłach. Słyszę wyraźnie stukanie PKM-a i głośne wybuchy. To granaty i na pewno Zając, ale ten PKM? Pewnie któryś z naszych został z nim, kiedy przeszli obok ich pozycji… Ale to cwaniak, wyczekał – przelatuje mi przez głowę, kiedy nagle rosyjskie natarcie się załamuje i zaczyna się straszna kotłowanina po tamtej stronie. Nasz granatnik zaczyna pluć seriami. Strzelający przemiata po prostu las. Serge, który wrócił z PKM-em Czarka, oparł go o drzewo i też strzela, dodatkowo zwiększając zamieszanie. Ale Rosjanie to fachowcy wojny. Zaczynają odpowiadać, strzelamy w te ogniki. Przemek podnosi rurę RGW90 i przymierza się do rosyjskiego wozu. Strzela i zaraz trafia w wieżę, ale to na nic! To cholerstwo ma po prostu za dobry pancerz reaktywny, panele wybuchają i tyle tego. Może jednak i coś uszkodził, bo armata i kaem nagle zaczynają się wahać, jakby załoga musiała je sprawdzić. Uszkodzony mechanizm stabilizacji? Może, bo wóz jednak się cofa. Tymczasem z tyłu zamieszanie potężnieje i za chwilę słychać już postukiwanie co najmniej kilku karabinów maszynowych i wybuchy granatników.

Przemek wycofuje się powoli, jakieś pięćdziesiąt metrów nad nami powinien być Zieliński z tymi granatnikami od Niemca, pokazuje na palcach, że dostanie tych w czołgu, przekazuję gestem Serge’owi, że ma go zastąpić. Ten odwraca się do mnie i kamienieję. To nie jest twarz, to maska szaleńca. Ogromne wysadzone oczy, kurczowy diabelski uśmiech, śmiertelny uśmiech, widać prawie każdy mięsień czerwonej jak u demona – od płomieni może? – twarzy. On już nie jest człowiekiem, to Potępieniec, jak na obrazach, które widziałem w muzeach i kościołach. Ale kiwa głową, że rozumie.

Ktoś trąca mnie w ramię. Odwracam się, myślę, że Przemek, a to sam Zieliński! Przemek jest obok, niesie pzf 3, Zieliński tymczasem zabrał ze sobą ten najnowszy pzf 3 IT.

– Osłaniaj, Nowak! – krzyczy. Daję znak Serge’owi i Kaziowi, który na przemian ze swojego granatnika i beryla stara się trzymać Rosjan na dystans. Tamci podczołgują się, żeby mieć lepszą pozycję, bo załoga T-90AK postanowiła wspomóc kolegów odpierających Zająca i innych, rozbijających im natarcie od tyłu. Naraz pocisk z automatycznego granatnika trafił w okolice armaty. Nie uszkodził jej, ale załoga najwyraźniej miała tego dosyć, bo wieża obróciła się błyskawicznie i plunęła ogniem. Nie trafili bezpośrednio w granatnik, ale z działka studwudziestopięciomilimetrowego wystarczy strzelić blisko… Mk. 19 zamilkł.

Załoga czołgu przestała się pilnować, a to naszym było bardzo potrzebne. Nie wiem, jakim cudem granaty nie dość, że przemknęły tuż nad drogą, to trafiły bezbłędnie, jeden pod wieżę, drugi w kadłub, skośnie, niemal w róg, omijając pancerną osłonę zamontowaną z boku. Wóz od tych ciosów aż się zatrząsł i zaczął dymić. To nie zdeprymowało Rosjan, bo mimo wsparcia poszli do natarcia raz jeszcze. Tym razem oni mieli automatyczny granatnik i seria dosłownie przespacerowała się po naszych pozycjach. Dwa bliskie wybuchy oderwały Serge’a od drzewa, skąd strzelał z PKM-u, i rzuciły na drogę.

Wtedy ruszyli. Wyglądało na to, że teraz to już koniec, kiedy nagle z lewej odezwały się dwa kaemy, beryle i AKMS-y, poleciały granty. Wsparcie przybywało w ostatniej chwili. Na drogę wyskoczyło kilka cieni. Spojrzałem i zdziwiony przetarłem oczy. Jednym z nich był kapitan Schulz, drugim pułkownik Hellstroem, z berylami, w asyście Tantala i Gecko strzelających z ręki z UKM-ów. Spod drzewa odzywały się jeszcze dwa AKMS-y. Między strzałami były długie przerwy, widać strzelający usiłowali dokładnie celować, nie był to więc bardzo doświadczony żołnierz, pewnie ktoś z OT. Kazio skorzystał z zawahania nacierających, którzy nie wiedzieli, czy rzucić się na nas, czy stawić czoła tym, którzy strzelają do nich z lewej, i wpakował między nich cztery granaty. To ich ostudziło, przypadli do ziemi. Nagle odżyła nasza artyleria z tyłu i z prawej. Tym razem udaje jej się trafić dokładnie w drogę i pozycje Rosjan. Jest to oczywiście przypadek, ale on rozstrzyga. Wycofują się.

Mgła ciągle jeszcze wisi, ale teraz to już nie tylko mleczny tuman, ale duszący smród kordytu, prochów i materiałów wybuchowych z pocisków. T-90AK dymi na drodze, BTR już dogasa, Rosjanie na razie nie strzelają. Przerwa w ataku? Ktoś krzyczy „Sanitaaariusz!”, nie wiem kto, ale myśli, że chwilową przerwę w ostrzale można wykorzystać na opatrzenie rannych. Spod drzewa podnosi się wysoka postać, biegnie z torbą… to Agnieszka. Czy to ona przed chwilą strzelała z AKMS-a? Jeśli nie było tam nikogo innego, to musiała być ona.

Nagle słychać szum i huk. To na to czekali, na artylerię! W błysku wybuchów rozdzierających mgłę widzę, że Rosjanie wstrzelili się na drogę za nami. Pierwsze pociski padają daleko. To dobrze. Skracają ogień, wybuchy wędrują po drodze. Agnieszka biegnie. Rany boskie, nie zdąży, zabiją ją te sukinsyny. Zrywam się. Biegnę w jej stronę. Nogi przeszywają mi setki drobnych igieł bólu, biegnę, ale dzieje się to co we śnie… Nogi mam jak z waty, nie słuchają mnie. Nie mogę się rozpędzić, biegnę przeraźliwie wolno. Wybuchy są coraz bliżej postaci z rozwianymi długimi włosami wypadającymi spod hełmu, za chwilę ją przykryją. Boże, dlaczego? Nagle widzę czyjś nieprawdopodobny skok, gdybym nie wiedział, że człowiek, myślałbym, że jakiś wielki kot zmiata Agnieszkę z drogi, porywa i wpada razem z nią do bagiennego oczka wodnego. Teraz sam lecę na ziemię. Ktoś ją uratował, muszę ratować się sam, wybuch odrywa mnie od drogi, a potem rozpłaszcza jak żabę. Tracę oddech i zostaje dzwoniąca w uszach cisza… Czuję jakbym ogłuchł. To pewnie ten pocisk, który eksplodował tak blisko.

Ostrożnie poruszam rękami. Całe. Teraz nogi. Też całe. Powoli podnoszę się na kolana, potem wstaję. Nie widzę krwi, to dobrze. Pancerz point blank APC ochronił, no i chyba to błoto. Jestem brudny. Tam, gdzie nie sięgała kamizelka, moro mam porwane, kilka przecięć skóry od odłamków, jak od żyletek. Rzecz dziwna – point blank cały bez śladu uszkodzeń. Patrzę na oczko wodne. Gdzie ten tygrys i Agnieszka? Dwie postacie podnoszą się brudne, mokre i oblepione wszystkim, co w bagnie rośnie. Agnieszka i… a niech to wszyscy diabli, kapitan Schulz! No to się facet popisał, przytomny i szybki. Agnieszka patrzy dziwnym wzrokiem na mnie i na niego.

– Cały? – pyta Schulz i się uśmiecha, jest wyraźnie szczęśliwy, że mu się udało. Mowa, ja też bym się cieszył.

– Cały – odpowiadam. – Jeszcze raz udało się przeżyć, kostucha kosę zgubiła – dodaję z krzywym uśmiechem.

To była pożegnalna salwa rosyjskiej artylerii, teraz przestali strzelać, dziewczyny uwijają się na całego, bo z plutonu sanitarnego zostały tylko one i pan Janek. Podchodzę do granatnika. Ranny leży pod drzewem, pan Janek stoi obok. Patrzę i robi mi się zimno. To Mariusz. Co z nim? Napotykam spojrzenie pana Janka i czuję się jak pod Zdunami, jakbym dostał w twarz. Bierze mnie za ramię i odprowadza kilka kroków.

– Żyje, dałem mu morfinę, ale nawet niepotrzebnie, bo śmierć nad nim – mówi głucho. – To kwestia minut.

Podchodzę, przyklękam.

– Mariusz, kurwa, musiałeś robić z siebie bohatera? Po co? Nie mogłeś zostać z chłopakami przy moździerzu? – pytam.

– Nie ma już chłopaków – mówi z wysiłkiem. – Lolka i Grześka zabił ten cholerny czołg. Mnie też dostał, ale zobaczyłem, że nie dajecie rady. Było mi już wszystko jedno, kolegów się nie zostawia, sam mówiłeś… Dałem radę, ale ten skurwysyn załatwił mnie drugim pociskiem. Dobrze, że go spaliliście… Ojciec gdzieś tam w 10 Brygadzie walczy, jakbym wrócił, to pewnie by spytał: „A ty jak wojowałeś, synu?”. Teraz już mu nie powiem, nic nie powiem, ale wy powiecie, dobra? Pewnie będzie zadowolony. Bo on wróci, zawsze miał szczęście… Teraz jeszcze jedno, na koniec. Prosiłem… ja wiem, że to wszystko przeze mnie. Nie trzeba było brać tego cholernego pierścienia, on ściąga zło… i teraz dlatego mnie dostali. Weź go, Rysiek. Ty widzisz przyszłość, tylko ty sobie możesz poradzić. To tak jak we Władcy pierścieni, musisz go zanieść na miejsce, to teraz twoja misja – usiłował żartować, ale było widać, że z nim coraz gorzej.

– Dobrze – powiedziałem. Nie można było przy nim kłamać, znał już prawdę, chyba jak wszyscy umierający. – Znajdę twoją rodzinę i opowiem, co tu się działo. I co było wcześniej.

– Fajnie – uśmiechnął się. – To cholerstwo mam w kieszeni. Wyjmij i zabierz.

Sięgnąłem i wziąłem pierścień Sicińskiego. Poczułem coś tak złego, odpychającego, jakbym dostał pomiędzy oczy. Nie należało go nosić przy sobie. Postanowiłem, że włożę go do kasetki razem z maszynką do golenia.

– Dobrze. Pozdrów ode mnie chłopaków – powiedział chrapliwie, spojrzał mi w oczy, uśmiechnął się i… Jezus Maria, już go nie było.

Zamknąłem mu oczy. Czułem się pusty i wyprany z wszelkich uczuć, jakbym stał się robotem, mechanicznym człowiekiem. Wszystko we mnie skamieniało. RPK stał pod drzewem, choć nie pamiętałem, żebym go tam zostawił. Zarzuciłem broń na ramię i podszedłem do Serge’a. Zdrowy rozsądek mówił mi, że nie żyje, ale może… Był jednak martwy, i to od dawna. Wyglądał bardzo spokojnie, jakby śmierć zmyła z niego całą wściekłość i gniew. Wyglądał jakby spał. Z boku rozlewała się jednak czerwona kałuża. Dostał w skroń, pewnie odłamkiem.

Jak automat podszedłem do desantowców.

– Macie może konserwę z pośrednimi i coś do beryla? Amunicja się kończy – spytałem. Własny głos zadźwięczał mi w uszach jak krakanie.

Gecko spojrzał na chłopaka z OT, który był teraz amunicyjnym przy jego UKM-ie, i zrobił ruch głową w kierunku drogi. Widać mieli jakąś własną technikę niewypowiedzianych rozkazów, bo ten zniknął, jakby go wywiało.

– Ilu was jest? – spytał Gecko. Dobrze, że nie zapytał: „Ilu was zostało?”, choć przecież taki był sens tego pytania.

– Nas trzech – odpowiedziałem ponuro. Poczułem się zmęczony, śmiertelnie zmęczony. Gecko uniósł brwi.

– Wygląda więc na to, że tu był „Schwerpunkt”, jak mówi Rudi – mruknął. – Centrum bitwy. Teraz wszyscy będziemy tu siedzieli. Nie można tego odpuścić, bo nie wiedzieć czemu Rosjanie pchają się tylko tędy.

Wrócił chłopak z OT, dźwigając konserwę pośrednich i mniejszą nabojów NATO-wskich. Podszedłem do chłopaków. Wyglądali tak jak ja, a teraz po prostu leżeli na ziemi. Nic nie powiedziałem. Są nowiny, z którymi nie należy się spieszyć. Otworzyłem tylko konserwę pośrednich i dałem im mniejsze pudełko. Nabijaliśmy magazynki w milczeniu, a kiedy skończyli swoje, zaczęli nabijać moje bębny. Resztę schowaliśmy pod krzakiem.

Moja przezorność szybko się przydała, bo Rosjanie bynajmniej nie zrezygnowali z przedarcia się przez las. Zaczęło się od nagłego nalotu na naszą artylerię. Ruszyli się przeciwlotnicy, a tych usiłowały uciszyć nony-S i goździki. Jednak naszym udało się trafić jedną maszynę. Spadła, płonąc jak jaskrawa flara. Nie było to jednak wszystko. Na niebie zaczęły się błyski, widać Rosjan ktoś dopadł. Spadły jeszcze trzy samoloty, wszystkie do morza. Spadochronów nie było, nie wiadomo też, czyje to maszyny – nasze czy ich. Nie da się ukryć, że artyleria również mocno oberwała. Patrząc w tył i w prawo, widziałem trzy słupy ognia i pomniejsze pożary za plecami. Nikt nie strzelał.

Znowu odezwała się rosyjska artyleria. Tym razem mimo mgły, która nadal się utrzymywała i zakrywała wszystko swoim całunem, Rosjanie byli już dobrze wstrzelani w drogę i demolowali ją kolejnymi salwami. Nie było to jednak długie przygotowanie ogniowe. Czyżby zaczynało im brakować amunicji?

Tym razem atak wyglądał inaczej. Znowu blisko naszych stanowisk skrycie podeszły spore siły, ale ci żołnierze nie rzucali się do szturmu jak poprzednio. Oni chcieli nas wystrzelać. Na każdą serię z naszej strony odpowiadały dwie, trzy tamtych. Celować i strzelać umieli. Waliły w nas karabinki, karabiny maszynowe, automatyczne granatniki, działka BTR-ów i lekkie moździerze. W efekcie musieliśmy dawać tylko po dwie lub trzy serie z jednego stanowiska, a potem skakać jak kangury do innego, wybranego przed chwilą. Przyszedł mi wtedy na myśl profesor. Czy on też tak robił? Zając przecież o tym mówił. Nie wiedziałem, co z nimi, nikt nie wiedział. Z przodu panowała cisza, wrak T-90AK już przestał się palić, zresztą ogień był tylko powierzchowny i kto wie, może nawet czołg dałby się uruchomić, gdyby znaleźli się tu fachowcy.

Ta rosyjska taktyka była po prostu walką na wyniszczenie. Przynosiła też wyniki. Wkrótce mieliśmy całą masę rannych, na szczęście większość lekko, co prawda zabitych było tylko sześciu, ale zacząłem się orientować, że jeszcze trochę i naprawdę mogą nas wybić. Nasza artyleria odpowiadała co prawda ich napadom ogniowym ze sporym animuszem, ale było widać, że jej siła jest już niewielka. Atak lotniczy musiał być udany.

Gdzieś tak po godzinie usłyszeliśmy silnik. Zza zakrętu wyłoniło się kanciaste pudło z zakręconym w górę przodem i dziwną, przypominającą piramidę wieżyczką z długą lufą. BTR-82A wysłany na rozpoznanie naszych pozycji. Jechał wolno, zamiatał ogniem po obu stronach drogi. Przyczailiśmy się z granatnikami. Niech no podjedzie bliżej… Ale stała się rzecz dziwna. Nagle z prawej strony, czyli od pola, usłyszeliśmy huk, potem trzask i wybuch. BTR stanął i zaczął dymić. I znowu to samo – zorientowaliśmy się, że ktoś strzela pociskami przeciwpancernymi z dość daleka i właśnie nam tego BTR-a sprzątnął sprzed nosa.

– Mistrzu – powiedział Gecko z uznaniem.

– Kto? – spytałem.

– Ten czołgista. Bo to jeden z czołgów Piątka, nie zorientowałeś się jeszcze? Podjechał po cichu z prawej przez to pole, gdzie wykończyliśmy urany, i strzelił pomiędzy drzewa. Naprawdę mistrzu, bo przecież słabo tego KTO widział. A trafił, i to dwa razy – odrzekł, a ja się nieco zawstydziłem, że nie pojąłem tak prostej rzeczy.

Rosjan tymczasem ta historia z BTR-em tak zdezorientowała, że nie próbowali jeszcze jednego szturmu. Między kolejnymi potyczkami ogniowymi przerwy robiły się coraz większe i gdzieś około piątej rano, kiedy solidnie zaczęło się rozwidniać – czyli mgła była prześwietlana coraz większą ilością światła – usłyszeliśmy huk kilku silników, który zaczął się oddalać. Tak właśnie zakończyła się bitwa na Ciemińskich Bagnach.

Rzecz jasna nie wiedzieliśmy o tym i dopiero kapitan przekazał nam radosną nowinę, że będziemy zluzowani.

– W sama porę – skomentował Gecko. Pomyślałem, że nawet on ma już dość.

Czekaliśmy w milczeniu. Zmęczenie powoli nas pokonywało i niejeden zadrzemał oparty o drzewo. Magda i Agnieszka zasnęły wtulone w siebie, brudne, w porwanych moro, na dość niewygodnych posłaniach, bo mchu było niewiele, sporo za to różnych krzaków i olch, pod którymi ułożyć się trudno. Podszedł do mnie Tytus.

– Rysiek – zaczął wolno i zobaczyłem nagle, że drżą mu ręce. – Rysiek, wiem, że to koniec. Przeżyliśmy. Tylko że… Tobie jednemu to powiem, bo ty zrozumiesz. Ja już nigdy niczego nie namaluję. Tylko te zgniłozielone łąki, jeziorka i trupy. Wszędzie trupy. I śmierć. Już nic więcej nie potrafię – mówił jak oczadziały martwym głosem.

I wtedy stało się to znowu: zobaczyłem go, jak stoi przy wielkich płótnach, które po prostu eksplodowały kolorami. Były na nich dziwaczne zwierzęta i krajobrazy miast, które widzimy tylko we śnie. We śnie?

– Nie – powiedziałem, a było to tak, jakby ktoś mówił przeze mnie – jeszcze będziesz malował. Będziesz malował swoje sny. A będą dziwaczne i kolorowe, niepokojące i wciągające tak, że wciąż czekać będziesz następnych. I do żadnego z tych snów nie będzie miała wstępu wojna…

Popatrzył na mnie z otwartymi ustami.

– Tak – powiedział nieprzytomnie. – Sny. Sny… Jezus Maria, Rysiek, uratowałeś mnie! – Padł mi w ramiona. Chwilę ściskaliśmy się jak bracia, potem odszedł, mamrocząc: „Sny, tak, to jedyny ratunek. Sny”. Poczułem się nagle lekki, jakbym dokonał czegoś wielkiego, choć nie potrafiłem powiedzieć czego.

Co było dalej? Darek Błażejczyk, Tantal i Koval zostali wysłani na patrol sprawdzić, co z naszymi, którzy zostali na tamtych stanowiskach. Wrócili po godzinie czy półtorej i od razu poszli do kapitana. Darek usiadł przy nas, milczący.

– Nikt nie został, wszyscy zginęli – powiedział nagle. – Profesor dostał w głowę, raz. Wyglądał spokojnie, jak na jakimś wykładzie. Wiecie, że to on strzelał z PKM-a? Cholernie odważny facet, do końca. Tak jak Zając. Oczywiście to on miotał tymi granatami. Rosyjskich trupów praktycznie nie ma, jak odchodzili, wszystkich swoich zabrali, poza czołgistami. Ale krwi mnóstwo i ziemia zryta, straty musieli mieć duże. Jeszcze sześciu naszych zabitych, czterech z OT i dwóch z rozpoznawczego z Siedemnastej. Tantal wszedł do tego czołgu, powiedział, że unieruchomiony na amen, ale jakby się ktoś bardzo uparł, to można by go było nawet naprawić. Na szczęście Rosjanie fachowców chyba tutaj nie mają. Znalazł jakieś papiery przy dowódcy, mówił że mogą być ważne…

– Tak – mruknął Kazio – wojna zmienia ludzi, a może po prostu pokazuje, co w nich jest.

– Prawda, święta prawda – odrzekł Dario. Zamilkliśmy, nikt już nie dodał ani słowa.

Około ósmej usłyszeliśmy hałasy z tyłu.

– Mogliby uważać, to nie defilada – skomentował cierpko porucznik Nowakowski. Przesadzał, ale był to dowód, jak bardzo przystosowaliśmy się już do życia na linii frontu.

Naszymi zmiennikami był 1 Batalion Piechoty Zmotoryzowanej Legionów z 12 Dywizji. Dowodzący nim pułkownik pojawił się jako jeden z pierwszych, razem z radzikiem i kapitanem – pewnie adiutantem. Patrzyli przerażeni na pole niedawnej bitwy.

– Kto tu dowodzi? – spytał pułkownik, wziąwszy się po chwili w garść.

– Kapitan Artur Zieliński – nasz wódz przedstawił się regulaminowo.

Pułkownik się rozpromienił:

– Zioło, ty tutaj? Pamiętasz Lisa z Afganistanu?

– Tak mi się wydawało, bo pan się nic nie zmienił – uśmiechnął się nasz wódz – ale nie miałem pewności.

– Cholera, nieźle się tutaj biliście… – pułkownik pokiwał głową. – Jakie masz straty?

– Cóż, na dobrą sprawę to nie wiem. Łatwiej mi powiedzieć, ilu ludzi zostało. Straty będę liczył, jak stąd wyjdę – mruknął ponuro nasz wódz. – Ciężko było, fakt. Ci po tamtej stronie to cholerni fachowcy.

– Tak, wiem – pułkownik skinął głową. – A wiesz, że nasi dostali przechwyconą przez Amerykanów wiadomość, że Rosjanie mają zaprzestać ataków i umocnić się na przyczółku do dalszych rozkazów?

– Albo będą chcieli ich ewakuować, albo dostarczyć posiłki. Atakować im na pewno nie każą. Cóż, dla was to dobrze – odpowiedział kapitan. – No dobra, przejmujecie, ja zbieram swoich ludzi, a raczej to, co z nich zostało.

Tak wyszliśmy z bagien. W miarę jak wracaliśmy do Ameryki, gubiąc się nieco, bo nie było wśród nas profesora, wstawało słońce, grzało coraz mocniej nasze ubłocone, bolące plecy i nogi. Popatrzyłem na idących. Wyglądali jak powstańcy warszawscy, którzy wyszli z kanałów. Zdałem sobie sprawę, że też muszę wyglądać jak jeden z nich.

Bywały i chwile śmieszne. Szliśmy w ariergardzie, za dziewczynami. Wysforowałem się nieco i nagle usłyszałem taki oto dialog:

– Agniecha, pocisk rozerwał ci moro na tyłku. Dać ci agrafkę?

– Madzia, daj spokój. Na tyłku mam jeszcze majtki, i jak ktoś bardzo chce, to je zobaczy, to wszystko. Zresztą chłopaki co innego mają w głowach.

– Agniecha, to nie jest w porządku. Jesteś wysoka, masz zgrabne nogi i tyłek. Ja jestem mała, gruba, mam grube uda i dużą dupę. Ty masz już stada amantów. A ja też chcę znaleźć chłopa na tej cholernej wojnie, bo jeden mi już poległ. Z kim mam się potem chajtnąć? Z jakimś kretynem, co nawiał do Londynu albo do Berlina?

– O Jezu, Madzia nie trzeszcz, dawaj te agrafki.

Uśmiechnąłem się pod nosem i pomyślałem, jak to dobrze, że tej rozmowy nie słyszeli potencjalni kandydaci na amantów…

Zatrzymaliśmy się pod drogowskazem, Zieliński odbierał jakieś informacje od oficera przysłanego chyba jako łącznik, który popatrywał na nas mocno przybity. Ustawił nas potem na zbiórce, pierwszej od wyjazdu do akcji. Przeliczyliśmy się, po raz pierwszy od przyjazdu do Głobina. Zobaczyliśmy też, że większość z nas jest ranna. Porucznik Nowakowski miał ranę na przedramieniu od odłamka, jakby ktoś pociągnął brzytwą przez całą rękę. Koval miał bandaż na głowie. Rosyjski pocisk urwał mu sporą część lewego ucha. Gecko dostał w ramię, jak twierdził, nieszkodliwie. Darek Błażejczyk kulał. Tantal patrzył filozoficznie spod zapuchniętego oka – gałąź zrobiła mu wielki siniak i guz na policzku. Pułkownik Hellstroem miał brzydką ranę przez całe czoło, Rudi Schulz uśmiechał się, choć kulał. Niektórzy kuleli, podpierając się kijkami. Odłamkami dostali i byli pocięci praktycznie wszyscy, nawet dziewczyny. Władek Zdanowicz i kapitan wyszli najlepiej – nasz stary mimo pchania się na pierwszą linię jakimś cudem został w całości, a Władek miał nad okiem potężną śliwę. Dostał gałęzią, kiedy siedział na swoim drzewie. Co najciekawsze, nasza trójka miała tylko rany cięte od odłamków, mimo że cały czas siedzieliśmy „nie na widowni, tylko na scenie”, jak podsumował Kazio. Kapitan długo przyglądał nam się w milczeniu, aż wreszcie powiedział:

– Słuchajcie, teraz idziemy odpocząć na poligon. A raczej nas tam dowiozą. Będzie kąpiel i jedzenie. Co potem, nie wiem. Kompania, w prawo zwrot…– Zielińskiemu nagle załamał się głos. – Kompania… maaarsz!

Siedemdziesięciu ludzi, tylu nas zostało.

Profesora pochowaliśmy razem z Zającem, Mariuszem, Lolkiem, Grześkiem, Serge’em, Czarkiem, Frodem i trzystoma innymi, którzy zginęli wtedy w walce o przyczółek. Było za tą bitwę coś koło ośmiu Virtuti Militari, wszystkie pośmiertnie, i sporo Krzyży Walecznych. Z tego, co się potem dowiedziałem, Profesor, Zając i Mariusz dostali VM, reszta – krzyże. Mają to podobno napisane na grobach, choć dość trudno je znaleźć, bo to spory cmentarz. Opowiedziałem o tym ojcu Mariusza w Berlinie. Major, silny chłop, czołgista i jak ja niejedno na wojnie widział, ale płakaliśmy wtedy obaj nad butelką koniaku. Dostał VM za syna, sam, jak mówił, zapracował na Krzyż Walecznych i dwa palce mniej. Odłamek pocisku artyleryjskiego tak go urządził, strasznie to cholerstwo jest zdradliwe. Pojechał potem na ten cmentarz, do syna.

Jeśliby pan tam kiedyś trafił, majorze – a mówił pan, że pewnie pojedzie do Polski – to pokażą panu jeszcze grób Mustafy Achmatowicza, polskiego Tatara, muzułmanina oczywiście, i Timothy’ego O’Briena, ochotnika z Irlandii, katolika. Walczyli w Samoobronie Kaszubskiej. Byli obsługą PKM-a i zginęli razem, w lesie pod Gardną Wielką, wtedy, kiedy my biliśmy się z Polską Armią Narodową. Na wojnie nie ma prostych historii, tylko śmierć jest prosta.

WIZYTA SIEDEMNASTA

Pyta pan, co było potem… Potem była kąpiel… A, właśnie! Zaraz po dojechaniu na poligon, kiedy wysypaliśmy się z wozów – nie grupami, żeby nie zwracać uwagi wszędobylskiego rosyjskiego rozpoznania, tylko pojedynczo – dowiedzieliśmy się, że mamy szczęście i pecha. Szczęście polega na tym, że jesteśmy pierwsi w kolejce do kąpieli. No i że jako jedni z nielicznych dostaniemy nowe moro, podczas gdy reszta – tylko igły z nitką do zszycia dziur. Pech, bo wszystko to nie bez powodu. Mamy się stawić w sztabie za godzinę, no, półtorej. W nowych moro oczywiście i doczyszczeni, bo na służbę. I będziemy tę służbę jechać, podczas gdy reszta może odespać bitwę. No, nie powiem, żebyśmy byli zadowoleni, poleciało nawet kilka budowlanych słówek posiłkowych. Ale trudno. Nastroje nam się trochę poprawiły, kiedy się dowiedzieliśmy, że to będzie jakieś wyróżnienie. Nie wiedzieliśmy jeszcze jakie, ale brzmiało trochę lepiej.

Kąpiel była boska, po prostu boska. Nic tak nie zmywa zmęczenia i smutku jak gorąca woda bijąca po plecach i piersiach. Moro też okazały się nówkami. Wyprzedzając opowieść, dodam, że donosiliśmy je do końca naszej wojennej kariery. Przyszyliśmy odprute od starych emblematy brygadowe i kompanijne, wypiliśmy po skołowanej na szybko herbacie z dwoma glonami komiśniaka z mielonką ostrołęcką na głowę i poszliśmy do sztabu w dawnym budynku dowództwa poligonu Wicko Morskie.

W korytarzu ku naszemu zaskoczeniu spotkaliśmy Andrzeja – plutonowego, tego samego, który przed bitwą pod Juszczyną przysłał do nas Filę i Pączka. Zdziwiliśmy się nieco, ale, jak się okazało, trafił tutaj razem kilkunastoma oficerami z naszego zgrupowania, tymi doświadczonymi, przysłano go tutaj po nas. Teraz miał służbę podoficera dyżurnego, ale mimo że nominalnie był wyższy stopniem, nie bawił się w podoficerską protekcjonalność i zadzieranie nosa, tylko od razu zaczął nas wypytywać, jak to na bagnach było. Oczywiście zamilkliśmy, oczekując na homeryckie opowieści Kazia, ale ten, rzecz dziwna, tym razem opowiedział wszystko bez ozdobników i trochę surowo. Choć przyznaję, bardzo ta opowieść przypominała mi książkę, którą kiedyś czytałem, o pierwszej wojnie: Na Zachodzie bez zmian. Tak samo jak ona była ponura, ale wciągająca. Nic więc dziwnego, że Andrzej w miarę kazikowej opowieści zasępiał się coraz bardziej.

– No kurwa, toście mieli prawdziwy Sąd Ostateczny – mruknął, kiedy Kazio skończył. – Myśmy się bili pod Gardną Wielką, ale to nie była jedna bitwa, tylko szereg starć, rozumiecie? Najgorsze, że wtedy nikt nie mógł drugiemu pomóc i w efekcie mieliśmy cholerne straty. A może Rosjanie specjalnie tak to zaplanowali, żeby jak najwięcej nas wykosić, skoro z wami też tak zrobili? Ale jak u was, tak też u nas się nie przebili i z tego, co mówicie, wnioskuję, że na razie nie będą próbowali. Ale wiecie, że w Juszczynie znowu była bitwa?

– No co ty? – zdziwiliśmy się wszyscy trzej.

– Ano. Główne siły rosyjskie odeszły tego samego dnia, kiedy wy pojechaliście, tylko wy przed południem, a oni po południu. Poszli na Częstochowę, czyli chcieli ominąć Katowice. Zostały: batalion zmotoryzowany i chyba ze dwie kompanie pancerne z jakąś artylerią samobieżną; tak ze dwie baterie MSTA-S z logistyką. Wydawało się to ze strony Rosjan normalne; sądzili, że my jesteśmy wykrwawieni, ale i tak będziemy się bronili do ostatka, więc po co tracić ludzi i sprzęt, żeby się przez nas przebijać. Zostawią siły blokujące, żebyśmy z Juszczyny nie mogli wyjść, i zwolni im to resztę jednostek.

Ale nikomu nie przyszło do głowy, że te siły mogą zaatakować! No, może naszemu pułkownikowi, który naciskał, żeby ochotników błyskiem szkolić – bo z miejscowych mieliśmy prawie setkę ochotników, doszli jeszcze ci wasi z 1 Brygady Armii Krajowej. Podebraliśmy trochę z obrony Żywca i obsadziliśmy stanowiska. Zabraliśmy im ten Samodzielny Batalion Rozpoznania i 21 oplot., w zamian za to podesłaliśmy najgorzej wyszkolonych ludzi – nic im na razie przecież w Żywcu nie groziło. Pan Bóg nas chronił i oświecił w sprawie tej opelotki, bo zaraz następnego dnia rano zaczęły się naloty. Samoloty i śmigłowce z Krakowa szukały naszej artylerii. Spuściliśmy samolot Su-34 i trzy śmigłowce Mi-24 czy Mi-35, ale straty też mieliśmy. W ludziach, nie w artylerii, bo przejechali się akurat po pozycjach tych ochotników. Kurde, za wiele się chłopaki nie nawojowali… dwudziestu zabitych, trzydziestu rannych, ale ciężko na szczęście tylko pięciu i nawet żaden nam nie umarł. W sumie dzięki temu dowiedzieliśmy się, że Rosjanie ruszą, i tylko mieliśmy mojra, czy czasem nie doślą im posiłków. Może gdyby nie te naloty, toby nas zaskoczyli, a tak wiedzieliśmy, co się kroi. I rzeczywiście, około piątej po południu się ruszyli. Nie mam pojęcia, dlaczego wtedy, jakąś ważna data była dla nich tego dnia, czy co? Poszli chytrze, cwaniej niż te poprzednie ataki, bo zawrócili, ustawili się z artylerią po prawej stronie Lasu Spalenisko, ta artyleria nas ostrzelała… dość niecelnie zresztą, pięciu zabitych i dwunastu rannych… i spadli na nas z góry. Robiliśmy to, co zawsze, rwaliśmy ich z każdej strony, minami, granatnikami i pociskami kierowanymi, bo tych trochę dostaliśmy z Katowic… Dobrze, bo przecież poprzednio bardzo ich było mało… Krótko mówiąc, dawaliśmy sobie radę, kiedy nagle z drugiej strony, od Milówki, spadło na nas drugie natarcie! To już wyglądało na manewr kleszczowy i pewnie rzeczywiście nim było. Zaczęło się robić bardzo kiepsko: obrona okrężna już była grana i zapowiadała się taka reduta Ordona albo lepiej, Alamo. Co gorsza ci, co uderzyli od Milówki, to była Polska Armia Narodowa. Czyli uzbrojenie lekkie bez artylerii, tylko moździerze, ale chłopa dużo. Faktycznie, było ich ze stu pięćdziesięciu. I w chwili, kiedy już myśleliśmy, że rzeczywiście trzeba będzie obronę okrężną robić, na tyły tych wojaków z Polskiej Armii uderzyła ta 7 Kompania 1 Brygady AK, ta sama, z którą żeście się spotkali w lesie.

Cwanie, wyczekali do najlepszej chwili, wyszli im na tyły i zaczęli taniec! No, nasi z takim wsparciem zaczęli ze zdwojoną energią rwać jednych i drugich, zwłaszcza że Żywiec, który zobaczył, jak jest pochyło, podesłał nam swoją ostatnią artylerię i chłopaków ze Śląskiej OT. PAN-owcy zostali wzięci w kleszcze, Rosjanie na tyle utknęli na minach i na naszych działaniach opóźniających, że nie mogli im pomóc, AK-owcy dzielnie się bili… Tak że roznieśliśmy tych rosyjskich popleczników na amen. Podobno zostało im dwudziestu chłopa, a jeszcze chcieli się bić! I pewnie byśmy się bili i tracili ludzi, kiedy nadleciały cztery Su-34 z Krakowa. Rosjanie zobaczyli, co się święci, i postanowili pomóc swoim sojusznikom. Ale w północnej części Juszczyny był przekładaniec: Rosjanie nam weszli w obronę, ale nie do końca i nie wszędzie było tak, że czołgi, potem nasze blokposty, następnie ich BMP i KTO, a dalej znowu nasi ludzie. Po lewej z kolei przycisnęliśmy resztki Polskiej Armii na północ od Węgierskiej Górki. Piloci się na szczęście nie zastanawiali – zwalili, co mieli pod skrzydłami, i tu, i tam, udało im się uciec, choć jedną maszynę uszkodziliśmy, bo ciągnęła za sobą dym. Ale mieliśmy tak nieprawdopodobnego farta, że od północnego wschodu oberwali nalotem tylko Rosjanie, a od południowego zachodu Su-34 rozwiązały za nas problem tych resztek Polskiej Armii Narodowej, bo wybiły wszystkich bojówkarzy co do jednego. A my mieliśmy tylko pięciu rannych, i to lekko.

To już było dla Rosjan za dużo. Zatrzymali się i wycofali na wzgórza przed Juszczyną. Trochę bębniła potem ich artyleria, ale to był praktycznie tylko ostrzał nękający. Straty tośmy mieli porządne: stu pięćdziesięciu zabitych, stu rannych. Gorzej było z AK-owcami, bili się dzielnie, ale bez artylerii i cięższego sprzętu tylko moździerze i RPG-7. Słowem zostało ich sześćdziesięciu, z czego połowa ranna. Przyszli do nas i zostali z naszymi w Juszczynie. Trochę wyszło śmiesznie, bo „na mocy porozumienia o współdziałaniu” walczyliśmy razem i siedzą teraz z nami – skończył.

– Kurde, to z Juszczyny nic już nie zostało. – Przemek pokiwał głową.

– Ano, faktycznie, niewiele – przytaknął Andrzej. – Aha, z tego wszystkiego bym zapomniał… Zanim zaczniecie służbę, za dziesięć minut macie się zgłosić do sztabu. Jakaś sprawa porządkowa. – Tu nagle się uśmiechnął. Nie mieliśmy czasu się zdziwić, kiedy otworzyły się drzwi. Na progu zobaczyliśmy jakiegoś pułkownika i usłyszeliśmy nagle znajomy głos w rozmowie z kimś, czyjego głosu nie znaliśmy, zresztą mówił zbyt cicho.

– …tak, wiem, że 1 Batalion potrzebuje takich ludzi. Ale ja mam dość martwych bohaterów, którym na koniec daje się krzyże, te brzozowe. Po awansie mają iść na szkolenie.

– …ale my też byśmy mogli… – Tu nie dosłyszeliśmy, o co chodziło.

– No i co z tego? Ja rozumiem, że ci ludzie w OT nie mieli awansów. Na początku wojny była taka polityka, awanse miały być tam trudniejsze, potem przerzucano ich z jednej brygady do drugiej. Sam musiałem zatwierdzać im awanse na pierwszy stopień. Ale teraz są u was i co? Ano nic, te same stopnie, bili się świetnie, a na liście awansowej znowu jacyś gaciowi, a ich nie ma. Dosyć tego, koniec. Pan, majorze, chyba nie zdaje sobie sprawy, jakie mamy koszmarne straty w korpusie podoficerskim i oficerów młodszych. Ja chcę mieć dobrych podoficerów, nie martwych bohaterów. To samo z czołgistami Piątka i nim samym. Facet ma tego podporucznika trochę na lewo, bo co prawda z rezerwy nim jest, ale w żadnej jednostce. Sprawdził się świetnie jako dowódca, powinien mieć przynajmniej pełnego porucznika, ale to samo: na szkolenie.

– Panie generale, jest gotowa lista szkoleniowa… – znów ten sam głos.

– Owszem, jest. I co z tego? – znowu ten głos nawykły do rozkazywania. – Ja tu widzę tylko artylerzystów, bo ci są przytomni i wiedzą, że wyszkoleni będą szkolili następnych, a straty mamy duże. Wy jak ta chytra baba ze wsi… „mojego nie dam, niech innym biorą”. A nawet gdyby poszukać tego „innym biorą”, to na tej liście też nie ma. Choćby ci z T-34. Widział pan kiedyś, żeby załoga T-34 załatwiła czołgowego drona, dwukrotnie poradziła sobie z piechotą, w tym raz elitarną, i na koniec odstrzeliła BTR-82? Oni po prostu muszą przejść na lepszy wóz, co najmniej na PT-16, nieważne, że wszyscy mają koło pięćdziesiątki. No i jeszcze ci z plutonów sanitarnych. Jest ich bardzo mało, trzeba szkolić nowych. Ci, którzy byli w ogniu, muszą ich szkolić. Ja wiem, że dajemy w zamian nieopierzonych ludzi, którzy mogą się nie sprawdzić w walce. Ale ktoś musi szkolić, trzeba pójść na to ryzyko. Jeszcze dziś w nocy mają wyjechać pod Szczecin. Jasne, majorze?

– Tak jest, panie generale – to usłyszeliśmy wyraźnie.

– Kurde, no to ktoś będzie belki naszywał – uśmiechnął się Kazio.

Andrzej spojrzał na zegarek i delikatnie zapukał w drzwi. Na gromkie „Wejść!” po prostu wepchnął nas do dużego pokoju obwieszonego mapami i zagraconego polowym sprzętem komputerowym i służącym do łączności. Monitory w pancernych obudowach stały na biurkach, coś pokazywały, nie zdążyłem się zorientować co, kiedy zobaczyliśmy naszego generała z Juszczyny. Jako stojący najbliżej zacząłem meldować:

– Panie generale, szeregowy Nowak… – Nie skończyłem, bo generał machnął ręką i powiedział: – Dobrze, dobrze, wiem, że meldować się umiecie. No to teraz taka mała formalność…

– Służbaaaa, baczność! – rzucił nagle major.

Trzasnęliśmy regulaminowo obcasami. Co u licha? Wszyscy stoją, jakby coś miało być ogłaszane. Generał rzeczywiście sięga po jakiś dokument i zaczyna uroczyście…

– Na podstawie Ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych za bohaterstwo okazane na polu walki mianuję starszych szeregowych: Kazimierza Manteuffla, Ryszarda Nowaka i Przemysław Sieniawskiego do stopnia starszego kaprala.

– Służba, spocznij! – zakomenderował major.

– Pagony już gotowe – uśmiechnął się generał i dał każdemu z nas po komplecie.

Zostaliśmy jak pomniki zdumienia z otwartymi gębami, ale na szczęście zdołaliśmy prawidłowo odpowiedzieć. Starszy kapral Nowak! No rany boskie, niemożliwe! Chłopaki to samo… Jasne, pan, majorze, zaraz spyta o ten nieszczęsny wywiad dla Wolnej Europy w Rammstein. A to było tak, że ten ostatni pocisk czołgowy prawie urwał mi nogę, razem ze wszystkim. Potem w szpitalu miałem prawie czterdzieści stopni gorączki i praktycznie majaczyłem. W tych majaczeniach wszystko mi się ze wszystkim pomieszało. Nie rozumiem, jak ten dziennikarz mógł tego nie zauważyć… Co? On też był chory? Grypa? No tak, to wiele tłumaczy…

Ale może wróćmy do Wicka. Założyliśmy sobie nowe stopnie – były już przygotowane! Pękałem z dumy i po cichu obiecywałem sobie wypić ostatnią manierkę zdobycznej gorzałki pomagierów Kmicica w ramach oblewania awansów. Nagle otworzyły się boczne drzwi i ukazała się w nich głowa kapitana Waldka. Widać było, że też ostro wojował, był blady i miał bandaż na czole, ale nie pozbył się swojego zwykłego, trochę krzywego uśmiechu.

– Panie generale, mamy tu problem – powiedział szybko. – Pamięta pan tę miejscowość, gdzie samodzielna kompania kapitana Zielińskiego… (O, cześć, chłopaki, widzę, że awanse już odebraliście) rozbiła miejscową bandę? No to w tamtą stronę idzie spory oddział, chyba rozpoznawczy, rosyjski na BTR-80 i chyba BMP-3, taka samodzielna kompania. To część tych sił, które zmusiliśmy pod Juszczyną do zmiany kierunku. Z drugiej strony idzie też duży oddział NeoNSZ…

– A cóż to znowu? – generał był zdziwiony i zdegustowany.

– To taka nowość. – W drzwiach pojawił się ktoś nowy. Też generał, jak zauważyliśmy, w moro i w czołgowym czarnym berecie. Nie wyglądał jednak na czołgistę, był chyba łysy i miał niewielkie wąsy. Najgorsze, że jego twarz bardzo mi kogoś przypominała, ale pamięć nie potrafiła niczego podpowiedzieć.

– O, Władek – generał wyraźnie się ucieszył. – Tylko ciebie tu brakowało. Zaraz dostaniesz kawę, tylko powiedz na szybko, o co tu chodzi.

– NeoNSZ. – Przybysz skrzywił się wyraźnie, wymawiając tę nazwę. – Dawne grupy proobronne przyjęte do OT okazały się jedną organizacją, która przyznaje się do tradycji Narodowych Sił Zbrojnych, stąd nazwa. Co prawda tylko my mówimy o nich NeoNSZ, oni sami określają się po prostu jako Narodowe Siły Zbrojne, niektórzy działają pod szyldem Armia Wyzwolenia Polski. To organizacja antysemicka, antyniemiecka, antymuzułmańska, antyamerykańska, antyeuropejska i antyrosyjska. Walczą o „wolną Polskę pozbawioną Żydów, kacapów, szwabów, islamistów i jankesów oraz żydowskich pachołków z UE”. Ich celem jest Wielka Polska z własną bronią atomową, która stawiłaby czoła jednocześnie Niemcom i Rosji i była najsilniejszą potęgą regionu. Centrum zarządzania tej organizacji znajduje się w Austrii. Walczą bronią z OT i zdobyczną, bo jest to po prostu część OT, która się zbuntowała. No, są tam jeszcze inne elementy, na przykład niektórzy funkcjonariusze policji, Służby Więziennej, Straży Granicznej, innych formacji paramilitarnych. Podobnie zresztą jak u nas czy w wypadku Polskiej Armii Narodowej.

Nie są bynajmniej miłosierni wobec ludności cywilnej. Nic dziwnego, bo walka ich kosztuje, a zdaje się, nie mają bezpośrednich sojuszników, choć nasze rozpoznanie wywiadowcze stwierdza, że dalekich już tak. Bardzo dalekich, ale to chyba oni finansują to austriackie centrum. Jeśli spotkają się w oko w oko z Rosjanami, na pewno będą walczyć. Podobnie jak ze wszystkimi innymi siłami w naszej wojnie. No, chyba raz mieli rozejm z Polską Armią Narodową. Teraz idą na południe, bo pewnie chcą stworzyć swoje wolne państwo partyzanckie w Kotlinie Kłodzkiej i przy granicy czeskiej. Jasne, że nie pozwolimy, aby tam doszli, ale walka z nimi angażuje siły, które powinny być zaangażowane gdzie indziej.

– Jezu – mruknął generał – nie sądziłem, że coś takiego jest w ogóle możliwe.

– To jest może zły moment – nagle powiedział major – ale właściwie od dawna chciałem się spytać, co z policją. Tylu ludzi… to po prostu nie mogło się tak nagle rozpłynąć.

Generał spojrzał na szefa wywiadu. Widać też nie wiedział, tylko z jakichś powodów nie chciał pytać.

– No cóż – ten odrzekł – sprawa nie jest prosta. Najogólniej można powiedzieć, że się po prostu rozpadła, i nic już nie mówić. I że podobnie jak w Siłach Zbrojnych część poszła za Londynem, część za Gdańskiem. U nas jest jedna czwarta. Choć właściwie nie można teraz stwierdzić, ilu naprawdę przedostało się do Anglii. Są po prostu gdzieś w Europie, to wszystko.

Zapadło ciężkie milczenie. Nawet nas zmroziło, bo człowiek o tym nie myślał, ale teraz, kiedy już wiedzieliśmy…

– No to mamy jasność – westchnął generał. – Ale to na przyszłość, teraz mamy problem tego NeoNSZ do rozwiązania… Co z Zielińskim? – spytał nagle.

– Została mu połowa ludzi – tym razem mówił major. – Walki były ciężkie…

– Wiem – przerwał generał. – Wiem… No dobrze… Kapitanie – zwrócił się do Waldka – macie nasłuch na to NeoNSZ? Jakie są szanse, że wpadną na Rosjan, zanim zdobędą jakąkolwiek miejscowość, z której trudno ich będzie wykurzyć?

– Na moje oko, jeśli będą szli, jak idą, to pojutrze rano wpadną na Rosjan z kompanii rozpoznawczej, dokładnie pod tą dziurą, którą Zieliński zdobywał – uśmiechnął się Waldek.

– A Zieliński zna w tym miasteczku każdą ulicę, bo tam wojował… – generał wyraźnie o czymś myślał. – No dobra – zdecydował nagle. – Wszystkie uzupełnienia na niego, ma zebrać ludzi do nocy i nocą wyruszyć. Dajcie mu rosomaki, ma ludzi z 1 Batalionu, którzy potrafią na nich jeździć, granatniki, PPK, moździerze. Tam jest taki chłopak, artysta, który tak robi maskowanie, że ciężarówki wojskowe wyglądają jak fury z drzewem z PGR-u… zaraz…

– Ten chłopak walczył z wami na Ciemińskich Bagnach? Przeżył? – spytał nas bezpośrednio.

– Tak jest, panie generale. Walczył, przeżył, dobry kaemista – odpowiedziałem szybko.

– Dobrze. Ja go potrzebuję nie do kaemu, ale do tego, co robi najlepiej. Ściągnijcie go od Zielińskiego, Nowak wam powie, który to – powiedział do oficerów. – Niech zrobi maskowanie, awansować go na kaprala i ma pojechać do Szczecina. Musi z naszymi chłopakami zrobić maskowanie dla kilku większych jednostek, żeby Rosjanie z góry się nie połapali – dodał.

– Właściwie to… – zawahał się – kapralu, sprowadźcie tego artystę – powiedział do mnie.

– Tajest – rzuciłem i poszedłem.

Kiedy trafiłem do naszych, zrobili wielkie oczy. Tylko kapitan i porucznik porozumiewawczo się uśmiechnęli: oni wiedzieli. Ja jednak miałem im do przekazania nieciekawe nowiny, bo nie zamierzałem tego, czego się dowiedziałem w sztabie, ukrywać.

– Panie kapitanie – odezwałem się cicho do Zielińskiego – mogę pana prosić na chwilę?

Zdziwił się, ale odszedł ze mną na bok. W miarę jak słuchał mojej opowieści o tym, co usłyszałem w sztabie, brwi unosiły mu się coraz bardziej.

– To taaakie buty? – Cichutko gwizdnął. – Dziękuję ci, Rysiek, że mi o tym powiedziałeś, bo tu trzeba pogłówkować. To trudna sprawa. Zawołaj porucznika Nowakowskiego, tak dyskretnie, żeby reszta się nie zorientowała, że coś się kroi – poprosił.

Porucznika widziałem z Gecko pod drzewem. Zatoczyli sobie jakieś plastikowe beczki, usiedli i rozkoszowali się słońcem. Podszedłem.

– Panie poruczniku, kapitan Zieliński ma taką jedna sprawę – powiedziałem, starając się uśmiechać.

– A co tam znowu Zioło chce… Pewnie trzeba gaciowych pogonić. – Nowakowski stęknął, wstając z beczki. Widocznie był solidnie zmęczony. Spojrzał na mnie i zaraz uśmiech spełzł mu z twarzy. Domyślił się, psiakrew! Nie umiałem udawać.

– Co jest, Artur? – spytał zaraz Zielińskiego. Kiedy się dowiedział, skrzywił się w widoczny sposób.

– Rezerwa – mruknął – mam nadzieję, że wyszkolona. Wszyscy ludzie są poobijani, jedna noc snu postawiłaby ich na nogi, a tak… W dodatku mamy od cholery rannych, a muszą jechać z nami choćby Tantal czy Gecko. Sprzęt trzeba pobrać, ludziom przypomnieć, jak się mają tym posługiwać. Na miejscu zobaczyć się z Lisem, Zawadzkimi, wspomóc miejscowymi jako oczami i uszami, zrobić linię obrony… Dobrze chociaż, że ci Rosjanie to zwiadowcy na BTR-ach i BMP-3, ale mogą wezwać wsparcie lotnicze, a my będziemy mieli tylko MANPADS-y. Przyda nam się panna Agnieszka, i to jako przewodnik.

– Panie poruczniku, my trzej jesteśmy cali, pomożemy przecież. Teraz mamy służbę, ale potem, w trakcie jazdy i pewnie na miejscu, bo przecież nie będziemy od razu walczyć – powiedziałem.

Spojrzał na mnie dziwnie.

– To wy nic nie wiecie? – spytał. – Zabrali was, generał osobiście zdjął was z kompanii. Jeszcze dziś jedziecie do Szczecina na szkolenie, wrócicie pewnie dopiero za tydzień, jak nie za dwa.

Odebrało mi mowę. A więc żołnierze, o których generał rozmawiał wtedy z majorem… to byliśmy my! Ale zagwozdka! Ale jak to tak kolegów zostawić?

– Panie poruczniku, to może pójdziemy do generała? Nie można tak oddziału opuszczać – powiedziałem.

– Ani się waż, Nowak. – Zieliński się uśmiechnął. – Generał ludzkie panisko, ale rozkazów nie zmienia. A wy i tak bijecie się od początku. Wiecie, ilu jest takich żołnierzy? W OT w ogóle ich nie ma, u nas, owszem, są, ale nawet my w tylu walkach nie uczestniczyliśmy. Pora na was, musicie innym przekazać, czego was wojna nauczyła, jasne?

– Tak jest – powiedziałem, ale zrobiło mi się nieprzyjemnie i głupio. Koledzy idą się bić, a my jedziemy na wczasy. Co o nas pomyślą?

– Nie martw się, Rysiek. – Zieliński znowu zwrócił się do mnie familiarnie. – Jedziecie odebrać nowy sprzęt i się na nim szkolić. Jeszcze wrócicie do jednostki.

– Ach, z tego wszystkiego zapomniałem – powiedziałem szybko. – Generał chce, żeby Tytus zrobił maskowanie transportu, ale potem jego też zabiera. Szczecin go potrzebuje.

– Nie nowina – smutno uśmiechnął się Zieliński. – Już godzinę temu o tym mówił, teraz potwierdzasz.

Kiedy wracałem do sztabu, zastanawiałem się, co powiedzieć kolegom. Chyba od razu prawdę, nie było co ukrywać.

Siedzieli w małym kantorku z Andrzejem. Widać było, że nikt od nas dyżurnych niczego nie chce, wodzowie obsługują się sami. Miny poważne, szykowali się na nocną jazdę i walkę, a ja miałem dla nich taką nowinę… Dla nich to też był szok.

– Niemożliwe! – Przemek złapał się za głowę. – Co powiedzą w batalionie?!

– Pięknie – Kazio był załamany. – Po prostu, kurwa, pięknie.

Andrzej pokiwał głową.

– Nie wy jedni jedziecie pod Szczecin. Tam są ci z NATO, Niemcy głównie, nowej broni sporo, nauczycie się dużo. Będą wam zazdrościli, bo my w sztabie wiemy to od rana, odkąd generał majora do pionu postawił, że ludzi z największym stażem bojowym wciąż posyła na linię…

Nagle ten, o którym była mowa, wsadził głowę przez drzwi.

– Dyżurni, do sztabu – powiedział. – Jest robota, i to ciekawa – dodał tajemniczo.

Weszliśmy zaciekawieni. Dzisiejszy dzień był naprawdę dniem cudów, więc co jeszcze, u licha?

– Nowak i Sieniawski – zaczął generał – opowiedzcie, jak zniszczyliście ten T-90AK.

– Tak naprawdę to go zniszczył kapitan Zieliński – zaczął Przemek.

– O Jezu! Gdzie tacy żołnierze się rodzą? Nie dość, że awansów nie proszą, to jeszcze skromni – przyznał generał. – Rozmawiałem z Zielińskim, twierdzi, że dzięki wam trafił. Nowak, ty ostrzelałeś wieżę z RPK.

Kiedy on to wszystko zauważył, ja nic nie pamiętam – pomyślałem. Po minie Przemka widziałem, że z nim jest tak samo.

– Panie generale – zacząłem – czołg wyjechał z drogi, z lasu, od Kluk, prawdopodobnie nie jechał cały czas drogą główną, tylko zjechał na nią, kiedy teren zrobił się zbyt bagnisty… – Tak zacząłem i opowiedziałem do końca, łącznie z tym, że T-90AK zaczął się palić, ale palił się krótko, i że, jak stwierdził Gecko, można by go było uruchomić.

– To wiemy – odrzekł generał. – Więcej, udało nam się go zepchnąć do tego bagnistego rowu, o którym powiedzieliście. Teraz Rosjanie go nie ruszą, a kiedy się wycofają, my go ściągniemy.

– Sprytne – pomyślałem – ale o co chodzi? Ten czołg chyba nie jest wielką sensacją, ale może ma jakieś nowe systemy.

– Dobrze. Teraz Manteuffel. Podobno byłeś tłumaczem przysięgłym – generał tym razem zwrócił się do Kazia.

– Tłumaczem przysięgłym to może za dużo powiedziane. Woziłem Rosjan po Warszawie, często też po całej Polsce, mogę powiedzieć, że rosyjski znam dobrze – odpowiedział Kazik.

– Świetnie. Wasi koledzy znaleźli w papierach pozostałych po dowódcy tego wozu list. Pan generał – tu kiwnął głową w kierunku postaci stojącej w cieniu – już go przetłumaczył, ale stwierdził, że list jest tak ważnym i ciekawym dokumentem, że powinien to zrobić jeszcze jeden człowiek. Sieniawski, jako osoba z ładnym charakterem pisma będziesz stenotypistą kolegi – dodał.

Położył przed Kaziem dokument starannie wyprasowany, w foliowych okładkach. List był trochę rozmazany, bo napisano go wiecznym piórem, ale dobrze czytelny, mimo iż piszący stawiał małe i nieco niewyraźne litery. Kazio jednak nie miał większych problemów. Czytał głośno, a nam w miarę słuchania coraz bardziej wydłużały się twarze, bo list był po prostu dynamitem. Mam go tutaj, panie majorze. Wiem, że Pan go zna, zapewne cały, ale nie mogłem sobie odmówić. Zrobiliśmy potem po cichu na ksero sztabowym po odbitce dla każdego z nas trzech i tak dojechał tutaj. Proszę, oto on, tak jak go Kazio przetłumaczył:

Lenoczko Najdroższa!

To pierwszy list z frontu, jaki mogę wysłać bez cenzury. Piotr Pietuch do domu jedzie na dłuższy urlop, bo po ranie go dostał (nic poważnego, jak mówi, ręką ruszać może), to do Ciebie i Mamy trafi i opowie wszystko, także i to, czego napisać nie mogę.

Lenoczko, dzisiaj w nocy byliśmy w pogotowiu. Pod pancerzem zasnąłem i przyśnił mi się cudowny sen. Sen o Tobie. Znowu płynęliśmy statkiem po Wołdze i wiedzieliśmy, że dopłyniemy do daczy kogoś, kogo nie znałem, ale we śnie wydawał mi się dobrym przyjacielem, który nas ugości i pokój na górze (dlaczego na górze – pojęcia nie mam) da, żebyśmy mogli odpocząć i się nacieszyć spokojnym życiem. A jaka niesamowita była ta Wołga i lasy takie zielone, jakby to wiosna była. A to było lato. I byłaś taka szczęśliwa, mogłem patrzeć w Twoje cudne oczy. Teraz się śmiały, bo wszystkie burze były od nas daleko. Na statku było wiele osób, ale liczyliśmy się tylko my. I z tą myślą się obudziłem. Kiedy wrócę z tej przeklętej wojny, popłyniemy w taki rejs po Wołdze, oby jak najszybciej.

Kiedy Rem był u Ciebie i cioci Tani, przekazał mi, co powiedziałaś: że chcesz koniecznie wiedzieć, co się tak naprawdę dzieje u mnie, bo nie wierzysz propagandzie. Słusznie nie wierzysz, łżą jak zwykle. Postaram się napisać po kolei, co się na tej wojnie dzieje.

Na polskim froncie dzieje się po prostu źle. Wrócił ten koszmar z ćwiczeń zeszłorocznych – pamiętasz, jak Ci opowiadałem – tylko czołgi mają na czas paliwo i amunicję. I to wszystko. Z żywnością krucho – zaczęliśmy organizować pierwsze kompanie rekwizycyjne, ale praktycznie nie ma co rekwirować. Tutejsi rolnicy wszystko pochowali, a groźby nie robią na nich wrażenia. Cisnąć też za bardzo nie można, bo do partyzantki pójdą. Znasz to z Wielkiej Wojny Ojczyźnianej, jak Twój dziadek mówił: zabierzesz chłopu ostatnią świnię, to w końcu weźmie karabin i pójdzie do lasu.

Z naprawą czołgów i wozów bojowych też ciągle problemy. Części zamienne napływają kapaniną albo wcale. Systemy samoobrony albo niesprawne, albo wadliwe i zżerają tyle energii z akumulatorów, że chłopcy włączają je, tylko kiedy muszą. Czasem nawet jak idą do szturmu, to włączyć nie mogą. Skutek, jako oficerska córka, łatwo możesz przewidzieć. Straty, jakie mamy, są kompletnie bezsensowne i niezrozumiałe.

I teraz na myśl mi nasze wesele przychodzi, jak to Iwan „Tołpyga”, który wszędzie ryb potrafił nałowić, razem z Katią tort nieśli, bo taki wyszedł, że Katia by nie uniosła. I jak kot im się pod nogami plątał, więc tańczył Iwanoczka, żeby kota nie rozdeptać, a tort donieść. No to nie ma już naszego Iwanoczki. W nocy na Pomorzu niedaleko miasta Elbląga polski samolot ich dopadł i do nieba chłopcy poszli, całą czwórką. Nie wiadomo czemu, ale Sztora nie zadziałała. W ogóle tak liczyć chłopaków z naszego wesela to strasznie się robi. Nie ma już Wani Mechanika, Piotra Fiedosiejewicza, Tyburca, Lowki Petersburczyka, Czarnego Josifa, Lońki Pirata.

A ta altana letnia zeszłego lata dla żon i dziewczyn w Brygadzie? I przypominasz sobie może Fiedię „Akordeonistę”, co tak ślicznie grał do tańca? On też już nam nigdy nie zagra. Z trzydziestki, która była na naszym weselu, dwudziestu dostało już pośmiertne odznaczenia. Podobno nie jest tak wszędzie, tylko w tych brygadach, które idą na pierwszej linii, jak nasza. Tak mówi nasz pułkownik, Szacki. To nowy, przysłali go z Pitra, przed samą wojną, a nasz Michaił Iwanowicz dostał przydział na Białoruś.

A pamiętasz, jak na naszym weselu tańczył taki włochaty niedźwiedź i wszyscy się zaśmiewali? Chłop jak dąb, włochaty – Lońka „Mamut”, potem do naszej Katii cholewki smalił, a ona mu: „Do kina z tobą pójdę, ale jak się cały ogolisz”. On też tu jest, żyje i przygody miał niesamowite.

Opowiadał, że atakowali umocnienia Polaków w lesie niedaleko miasta Dęblin, bo chcieli chwycić tam most przez Wisłę. Polacy walczyli po furiacku, wielu ich kompania Lońki posłała do piekła, ale nie dość, że opóźnili przemarsz i spalili nam czołgi oraz BMP (tylko kilka na szczęście), to jeszcze zaminowali jedyną drogę przez las. Na tych minach wyleciały dwa czołgi i dwa BMP, tak że zablokowały przejazd. No więc nasi się spóźnili pod ten Dęblin i mogli tylko oglądać, jak Polacy most wysadzają. Lońkę „Mamuta” ranił w tym lesie pocisk z polskiego kaemu i wysłali go na spokojniejszą część frontu, pod Olsztyn, gdzie nasi przejęli nowo zbudowane przez Polaków lotnisko – Szymany. Rzeczywiście, spokojnie tam było, baza transportowa powstała, aż tu nagle jednego wieczoru na pas startowy wyskakuje 20 quadów. Na każdy dwóch Polaków, jeden kieruje, drugi z RPG-7 albo kaemem. Zaatakowali jak wariaci, taka kawaleria samobójców, spalili nam dwa Iły-76, dwa uszkodzili, cztery frontowiki też poszły z dymem, ale nasi się ocknęli, pierwsza artyleria przeciwlotnicza i zaczęli tych Polaków niszczyć. Ale że następni wyszli z lasu, okazało się, że jest ich cała brygada i trzeba było czołgi i BMP ściągać. Nie wiadomo po co lotnisko atakowali, już ten pierwszy rajd by wystarczył, jakby podpalili te samoloty i uciekli, to byśmy nie wiedzieli, gdzie oczy podziać ze wstydu, a oni by się cieszyli łatwym zwycięstwem. Tymczasem chyba postanowili całe lotnisko zająć!

Lońka kompanię na dziewięćdziesiątkach poprowadził i zaczęli Polaków wyrzucać. A oni poszli jak Niemcy w czterdziestym piątym – granatniki, butelki z benzyną. Kobiety też u nich walczyły. I ginęły, bo to był jakiś samobójczy oddział. Jedną ranną, piękną zresztą dziewczynę, chcieli nasi wziąć do niewoli. Nic by jej nie zrobili, najwyżej do Moskwy na defiladę zwycięstwa wysłali. Ale ona mały pistolet miała i ostatni nabój zachowała dla siebie. Reszta tak samo, granaty, ostatnie naboje albo szarża z ostatnim magazynkiem na naszych tak, żeby zastrzelić musieli.

Pamiętasz, jak u mojego Ojca oglądaliśmy taki amerykański serial „Pacyfik”? Tam była taka scena, jak Amerykanów na wyspie Tenaru atakują watahy Japończyków. Tak jest całą noc i nad ranem, kiedy się rozwidnia, to widzą trupy, masę trupów na plaży. Ty powiedziałaś wtedy, że to „straszne i takie coś to by się tylko mogło w Azji zdarzyć”. A Lońka mówił, że dokładnie tak wyglądało rano to lotnisko Szymany po polskim ataku – zabili tak z kilka tysięcy, a wzięli ledwo dwóch jeńców, obu kontuzjowanych wybuchem, bo spadli z quada, jak pocisk z czołgu blisko się rozerwał. Pytali tylko ciągle, kiedy ich rozstrzelamy. Jasne, że ich nie rozstrzelaliśmy, dowództwo zdecydowało, że polskich jeńców się wyśle nad Amur, niedaleko chińskiej granicy: niech siedzą tam na takiej pół-wolności. Ale, jak widzisz, mamy problem, bo, jak powiedział Lońka, nawet na zapleczu można oberwać; ten bój nas stu zabitych kosztował.

No i oczywiście od razu to pytanie, które jak każda żona chciałabyś mi zadać: czy szybko wrócę z tej przeklętej wojny. Jeszcze dwa tygodnie temu powiedziałbym, że szybko, za tydzień, góra dwa będę w domu. Teraz mogę tylko powiedzieć: nie wiem.

Niby dajemy radę. Niby, bo Polacy walczą coraz lepiej. Na początku to był spacerek, bo zaskoczeni byli. Teraz dalej ich wypieramy na zachód, ale ciężko jest, bardzo ciężko, bo już przeciwnik doświadczony, Polacy wszystkie sztuczki swojego fachu znają, a na dodatek są u siebie, więc wykorzystują każdy zakamarek.

Teoretycznie nic im to nie powinno pomóc, po przecież mamy rozpoznanie dronami, radioelektronikę… Ale nasi dowódcy, którzy tę operację planowali, jakoś zapomnieli, że Polska nie Syria, tu pustyni nie ma. Ale są lasy i góry, nawet trudniejsze niż tam. No i ludność w masie wroga, podczas kiedy tam mieliśmy sprzymierzeńców, i to licznych. Nasze rozpoznanie nie daje rady, Polacy umiejętnie się teraz maskują, atakują minami i rwą nas małymi oddziałami, a sprzęt i łączność mają od NATO. Jasne, że im całe NATO pomaga, w końcu Polska jest jego członkiem, ale pewne też, że światowej wojny z tego nie będzie, bo NATO za słabe, a i nam po co o Polskę taką wojnę wszczynać? Tak nam pułkownik Szacki mówi i chyba ma rację.

Lotnictwo nasze też kiepsko działa: dobre było na ćwiczeniach, na grach wojennych. Teraz śmigłowce latają kluczami, nie eskadrami, więc nawet Polacy, którzy mają kiepską broń przeciwlotniczą, są w stanie sobie z nimi poradzić.

I tu znowu przypomina mi się nasze wesele i ormiańskie wino, przez Ter-Oganiana przywiezione. Jak rano wszedłem do sali, to z ostatniej baryłki Wowa z Lowką resztki rozpijali, a ja im na to: „podlece jedne, to dla dziewczyn nic nie zostawicie?”. Dlatego Oganian wam potem wino w butelkach dawał, bo to z domowego jego zapasu było… On teraz właśnie jako oficer oddelegowany do lotników przyniósł nam wiadomość od jednego z ich dowódców, że w pułkach śmigłowcowych mają gotowość na poziomie 60 procent, a winny brak części zamiennych i problemy z nowym sprzętem, bo fabryki potrafią strasznie partaczyć.

Przeciwlotnicy mieli na początku tej wojny swoje pięć minut, kiedy bez większych problemów rozgromili polskie „suki”, które chciały atakować nasze oddziały, i to otwarcie, w dzień. Teraz Polacy są bardziej cwani: atakują tylko nocą i znienacka. Nie wiadomo przy tym, na kogo padnie. Nasze służby radioelektroniczne, bardzo dobrze w innych sprawach działające, tu są bezradne, bo Polacy latają z Niemiec, wraz z NATO-wskimi maszynami, a tam już Amerykanie swoją elektroniczną kurtynę zaciągnęli. Kto wie, może to oni dowodzą, bo chłopaki z przeciwlotniczych brygad mówią tak: coś leci, widać, że dron, i to niejeden, ale kilka. No to nasi namierzają, włączają radary i bach! Po dronach. Ale na tym nie koniec, pięć minut nie mija i już w nasze radary, dowodzenie i wyrzutnie uderzają NATO-wskie rakiety – oficjalnie się mówi, że to polskie, ale kto by tam w to wierzył! – bo drony przed zestrzeleniem przekazały wszystkie dane, a ich łączności nie idzie do końca zagłuszyć. No to następnym razem do dronów się nie strzela i lecą swobodnie. Po czym nagle rakietami atakują nasze wojska, bo się okazuje, że to drony bojowe. No to nasi namierzają, strzelają… i cała kołomyja od nowa, bo okazuje się, że rozpoznawcze też tam były i znowu mają naszą obronę plot. na widelcu. No i jeszcze są same ataki nocne na naszą artylerię i przeciwlotników, przylatują nagle i bardzo nisko, prawie nad konarami drzew.

Nasi lotnicy próbują to kontrować, ale nie zawsze się udaje. Też mają niełatwe życie, bo choć Su-34 jak w Syrii chwalą się sukcesami, to mimo iż ponoć wszystko z dróg wymiatają, to Polacy jakoś dają radę przegrupowywać swoje oddziały. Frontowiki są już za stare, kto zdecydował, żeby je posłać na taką wojnę, skoro nawet z Syrii szybko je zabrano? Z kolei myśliwce mają problem z NATO-wskimi maszynami działającymi w nocy z niemieckich lotnisk, które nawet nie wiadomo, gdzie są, bo Niemcy swoje bazy lotnicze opuścili. Straty ponoć mamy duże, bo tutaj są i NATO-wski sprzęt, i amerykańskie wyszkolenie.

Jedno się nie zmienia w stosunki do Syrii czy Afganistanu: Polacy są jak talibowie i inni islamiści. Walczą do końca, giną setkami, przeprowadzają samobójcze ataki i najwyraźniej śmierci się nie boją. Żołnierze coraz bardziej ponurzy się robią, mówią, że wdepnęliśmy w drugi Afganistan i już są niektórzy, co chcą się zachowywać jak tam. Lowa Byk już raz powiedział: „Spalić im kilka miast, to będą grzeczniejsi”, ale pułkownik Szacki z błotem go zmieszał. Bo i co to pomoże, do komandosów, którzy i tak nam dolegają, doszliby jeszcze partyzanci. Komandosi też walczą głównie w nocy, a nasi mimo zapowiedzi kompletów do walki nocnej mają mało – zwykle po trzy, cztery na drużynę, a sprawny tak mniej więcej co drugi, co trzeci.

Ludność miejscowa nam tu nie pomoże, nawet ci, co Polakami nie są. Bo też i jaką wolność tu przynosimy, niepodobieństwo! Przecież wkroczyliśmy do Polski, żeby ratować prawosławnych przed prześladowaniami i naszych Rosjan, których Polacy bili. Ale dziwna sprawa: nikt się nie zgłosił do naszych konsulatów i ambasady z tych prześladowanych, choć okazja dobra była. A z tymi prawosławnymi, co to ich mamy chronić niby… Jak wjechaliśmy do Polski, to koło Hajnówki trafiliśmy na takiego bardzo starego miejscowego Białorusina. Od razu spytał: „A na szczo wy tutki priszli?”. My mu na to, że jesteśmy, by chronić prawosławnych. A on tylko ręce załamał: „Na szczo wy priszli, z Poljakami, kak bywo, tak bywo, no dogawaritsia możno”, a że teraz to już całkiem bieda, bo Polacy uznają, że to oni, Białorusini, nas, czyli Rosjan, im sprowadzili na głowę. Na to jeden z naszych powiedział, że nie, bo „tu teraz będzie Białoruś, nie Polska”, na co on pokiwał głową i powiedział, że to Białorusini już całkiem przepadli, bo póki była Polska, był Zapad i „choć rabota była tu albo na dalnym Zapadie, a teraz to całkiem nie wiadomo, co będzie”. Myśleliśmy – bredzenie starego dziada, ale potem się okazało, że wielu miejscowych prawosławnych tak mówi, bo te prześladowania to były takie, że ktoś komuś w mordę dał na wiejskiej zabawie albo rodziny się o miedzę pocięły. Owszem, polscy politycy coś tam o wypędzaniu gadali, ale gadali i nasi w Dumie o ukaraniu Polaków, a byli nawet tacy, co mówili, że Polski nie powinno być, więc jest na remis. No i teraz, jak się wojna zaczęła i rozwinęła, już przepadło, trzeba naprzód iść i właściwie nie wiadomo dokąd, to jest nie wiemy, czy nasze naczalstwo wie.

Tak myślę – wrócimy, siądziemy przy stole na pierwszej letniej altanie w brygadzie, a będziemy tylko my, Lowka „Mamut” i może jeszcze dwóch, trzech… Reszta same nieznajome twarze. Myślałem nawet, żeby o przeniesienie się postarać, bliżej Moskwy, jako weteranowi pewnie by dali. Bo tak być obcym wśród swoich to kiepsko. To już lepiej być obcym wśród obcych, a ty taka dobra jesteś, że wszyscy Cię polubią, gdziekolwiek będziemy. Po przecież to wojowanie wygląda tak, że plany operacyjne ułożyć i wojnę zacząć to władze potrafiły, ale po co wojować, to już chyba nie odpowiedziały.

Pułkownik Zwonariew, oficer wywiadu w naszej Brygadzie (nikt go nie lubi, bo moskiewską razwiedką na wiorstę pachnie), mówi, że władze to może i wiedziały, jak do Polski wejść, ale co dalej zrobić, to nie wiedzą. Mówi – jak to jest, że dopiero teraz Moskwa sojuszników wśród Polaków szuka, choć miała ich jak na widelcu, bo byli u nich tacy, co z ukrami walczyli za Republikę Doniecką i Ługańską. „To – mówi – zamiast tych ludzi choćby spod ziemi wykopać – to najpierw żeśmy weszli, żołnierzy potracili, sprzętu też sporo, niepotrzebnie zadarliśmy z amerykańcami, a teraz dopiero ci nasi polscy narodowi sojusznicy rząd organizują” . Mówi, że trzeba było ich od razu mieć jak w czterdziestym czwartym, pójść do linii Wisły, zatrzymać się i niech będzie nowy polski rząd w Lublinie. Wtedy nie byłoby problemów, bo w przeciwieństwie do większości wojska, które zostało i się z nami bije, to polski rząd i Sejm uciekły do Londynu, jak za Wojny Ojczyźnianej. Można byłoby tak samo zrobić jak w czterdziestym czwartym i czterdziestym piątym, a może nawet i Układ Warszawski jak w czterdziestym dziewiątym odbudować. No ale teraz to już ile weźmiemy, to nasze, a cała rzecz chyba przy zielonym stoliku zostanie rozwiązana. Tak więc, mówi Zwonariew, trzeba ostrożnie wojować, ludzi i sprzętu bez potrzeby nie tracić, bo przez ślamazarstwo naszych polityków znowu nam przyjdzie z Zachodem się układać.

I chyba rzeczywiście ma rację. Ostatnio Brygada biła się na południu, pod taką wioszczyną, która się nazywa Juszczyna, niedaleko miasta Żywiec. Najwyższe dowództwo chciało tamtędy przejść, obok czeskiej granicy – tylko pochwalić dyplomację naszą, że tak pięknie z Czechami, Słowakami i Węgrami załatwiła – i pójść na Śląsk. Ale powiem od razu: w czterdziestym piątym się nie udało i nie udało się teraz. Biliśmy się, Lenoczko, z Polakami trzy doby. Tym razem byli dobrze uzbrojeni, zdeterminowani jak zwykle, no i walczyć potrafili – i artylerią, i komandosami, i nawet tymi oddziałami, co je Obroną Terytorialną nazywają. U nas tymczasem wszystko się chwiało. Śmigłowce, owszem, przylatywały spod Krakowa, ale po trzy, cztery i jak Polacy kilka spuścili (nawet nie wiem ile, jedni mówią, że cztery, inni, że aż dziesięć), to przestały przelatywać w ogóle, bo za duże zagrożenie artylerią przeciwlotniczą i niech to frontowiki załatwią. Fakt, artylerię przeciwlotniczą mieli silną – trzy Su-25 od razu pierwszej nocy straciliśmy – ale coś można było z tym zrobić. A tu lotnictwo zamiast się tą sprawą zająć uwikłało się w nocy w pojedynki z polskimi i NATO-wskimi maszynami z Niemiec, podobno im kilka spuścili, ale sami spore straty ponieśli, tak nam wsparcie z powietrza zdechło.

Artyleria dla odmiany sama chciała wojnę wygrać, Polaków lekceważyli i doszło do tego, że polscy komandosi zrobili im zasadzkę, wywalili minami wóz amunicyjny, zapasową haubicę i spowodowali, że postrzelała się z naszą brygadą zmotoryzowaną. Dopiero wtedy przyszli artylerzyści do nas po prośbie, żebyśmy im tyłki chronili. Bałagan był nie do opisania, wielka rywalizacja wśród dowódców, kto tę Juszczynę zdobędzie (a Iwanycz, znaczy Twój ojciec, ostrzegał, jak jeszcze żył, przed polowaniem na medale wśród dowódców!) i co prawda wypieraliśmy Polaków z tej wsi, ale zmusili nas do walk o każdą chałupę. Niebezpiecznie było, na czołgi, transportery i BMP granatnikami oraz pociskami kierowanymi polowali. Tłukli do ludzi z kaemów, a jak nasza artyleria ogień położyła – znikali. Sami też artylerię – i to sprawną – mieli, więc nie bardzo dawało się działać, jak by się chciało. Tam najwięcej przyjaciół naginęło, ja sam kilka razy się mocno strachu najadłem i do Matki Boskiej Kazańskiej już modły wznosiłem. Ale jej wstawiennictwo i ta chusta od Ciebie z modlitwą wyszytą, pobłogosławiona przez ojca Fiedosija – pomogły. Z naszej kompanii tylko cztery wozy sprawne zostały, w tym mój.

Najgorsze przyszło jednak na koniec. Po całonocnym boju dowództwo zorganizowało wóz kwatermistrzowski z wódką, żeby choć trochę humory ludziom poprawić. Ale Polacy wysłali komandosów z moździerzami na linię, żebyśmy nie odpoczęli i musieli się chronić – żeby nam życie zatruć. I zatruli, bo jeden taki komandoski patrol, jak się przymierzył, tak bach! W ten transporter z wódką granatami trafił, tak że w powietrze wyleciał. Tego już było i dla ludzi, i dla naczalstwa za dużo i dowództwo zdecydowało, że Juszczynę, gdzie są poważne siły polskie, trzeba ominąć i iść na Częstochowę. To wcześniej tego nie wiedzieli? Gdzie nasze rozpoznanie było? Znowu wyścig po medale?

Tak naprawdę, Lenoczko, dziwnie jest, bo wiemy, jak się ta wojna skończy – że pewnie rozejmem i trzeba będzie z Zachodem się układać, ale nie wiemy kiedy. Niby jest lepiej – wczoraj ci polscy narodnicy, co z ukrami walczyli, i inni ich sojusznicy rząd w Krakowie utworzyli. Miejsce dobrze wybrane, bo przecież Kraków to dawna stolica Polski. Oni sami się zarzekają, że mają wielu zwolenników, zwłaszcza w Polsce Wschodniej, więc może to, co Zwonariew mówił, się sprawdzi. Na razie po tej bitwie o Juszczynę przerzucili mnie śmigłowcem do Kaliningradu i potem załadowali nas na wodolot razem z dwoma nowymi dziewięćdziesiątkami zrobionymi specjalnie dla desantników, którzy zajęli przyczółek na Pomorzu. Nie mogą się jakoś z tego przyczółku wydostać, bo i siły za małe przerzucili, i Polacy im zatopili artylerię na transportowcu, więc tankiści znowu potrzebni jak chleb. Jedną dziewięćdziesiątkę ja poprowadzę, drugą – Lońka „Mamut”, którego też odwołali z tych nieudanych wywczasów na Szymanach. Po wszystkim może uda mi się w ciągu dwóch tygodni nowy list napisać, bo Lońka ma jechać kurierem do Pitra po części zamienne, więc by po cichu wysłał.

Całuję Twoje śliczne oczęta

Twój Sasza

PS Zapomniałem Ci napisać, że awans dostałem, i to na stopień kapitana! Kapitan Aleksandr Pankratow – to brzmi dumnie.

– No tak – westchnął generał – stuprocentowa zgodność z tym, co usłyszeliśmy od ciebie, Władku. Ten pierwszy T-90AK im się zepsuł i chyba nadal na przyczółku stoi, a my zniszczyliśmy drugi – zwrócił się do milczącej postaci w kącie.

W tym momencie przypomniałem sobie, skąd znam tego człowieka. To znany pisarz, tworzył świetne historie szpiegowskie, bardzo realistyczne, bo sam był kiedyś w polskim wywiadzie. A teraz jest generałem? Może wywiadu?

– Zastanówmy się, co z tym zrobimy – dotarł do mnie głos generała. – Mamy w ręku dynamit i możemy go użyć, tylko jak?

– Panie generale, ja sądzę, że list powinien dotrzeć do adresatki – powiedział naraz Kazio. – Ale nie taki jak teraz, tylko z dopiskami od nas, na przykład: „Szanowna Leno Iwanowna! Przekazujemy Ci ten ostatni list Twojego Małżonka. Nie jesteśmy bowiem krwiożerczymi bestiami, jak przedstawia nas wasza propaganda, tylko żołnierzami, którzy jak Rosjanie w czasach wielkiej wojny ojczyźnianej bronią swojego domu i swojej wolności”. – Tu szczęśliwie się zatrzymał, by nabrać powietrza. Myślałem, że go zabiję. Przemek też miał nietęgą minę. No i oczywiście od razu odezwał się major:

– Co wy sobie, kurwa, wyobrażacie, Manteuffel, że tu wywiadem kierujecie? – zaczął. – Dobry z was żołnierz, przyznaję, ale… – I tu nagle go zatkało, bo generał z cienia powiedział cicho, ale wyraźnie:

– A to jest całkiem dobry pomysł. – Popatrzył z uwagą na Kazia. – Tylko wymaga dopracowania. Kapralu, dobrze to sobie przemyślcie i napiszcie.

– Myślisz? – spytał krótko nasz generał.

– Myślę – odrzekł generał wywiadu. – Przerzucimy to naszą siatką do Rosjan, upewnimy się, że wdowa list dostała, i potem zawiadomimy o tym media. Ale nie te największe zachodnie, tylko neutralne, na przykład azjatyckie. Zachodnie później, w odpowiednim czasie. Niech się w Jasieniewie martwią, czy ktoś z Azji nam nie pomógł… Musimy się tylko dowiedzieć jak najwięcej o tym Saszy Pankratowie, czyli autorze listu: skąd był, jak przebiegała jego służba, co z jego rodziną… wszystkie detale. No ale to jest do załatwienia, tyle że trzeba się będzie sprężać.

– Internet pewnie też będzie potrzebny. Wiesz, te portale społecznościowe, jakieś może fora specjalistyczne. Mamy tutaj zmobilizowanych kilku takich magików, którzy jeśli coś tam jest, to na pewno to znajdą – zaoferował nasz generał.

– To dobrze – szef szpiegów skinął głową. – Nie mamy wielu ludzi, taka pomoc bardzo się może przydać.

W tym momencie jak na zamówienie do pokoju wszedł kapitan Waldek.

– O, kapitanie, w samą porę – powiedział nawet generał. – Tutaj mamy taką sprawę z autorem tego listu, niech się ci magicy od internetu wszystkiego o nim dowiedzą… Stało się coś? – Zreflektował się nagle, bo kapitan miał wyjątkowo ponury wyraz twarzy, bez zwykłego uśmieszku.

– Tak – Waldek skinął głową. – Chciałem powiedzieć, że od dziesięciu minut Londyn na wszystkich falach dla kraju nadaje jeden komunikat: „Do wszystkich… rozpocząć Burza II” i stale to powtarza.

Dowódcy spojrzeli na siebie.

– Rany boskie – odezwał się nagle Przemek. – Panie generale, żeby to przypadkiem nie szło o nowe powstanie warszawskie!

Poczułem, że tysiące mrówek w butach z lodu spaceruje mi po kręgosłupie. Przypomniałem sobie delegata na kraj i…

– Panie generale, chciałbym zameldować – zacząłem.

– Daj spokój, Nowak, o co chodzi? – spytał generał. Opowiedziałem o podsłuchanej w Częstochowie rozmowie o tym, jak delegat na kraj wybierał się do Warszawy. Słuchali uważnie, miny mieli coraz bardziej ponure.

– Obawiam się, że kapral Sieniawski ma całkowita rację – przyznał powoli wódz szpiegów. – Chodzi o Warszawę, i pewnie nie tylko o Warszawę. – Zamilkł na chwilę, widać było, że coś rozważa. – A to oznacza, że mamy teraz sporo do zrobienia, bo trzeba ratować, co się da… – I wyszedł tak cicho i szybko, że gdyby ktoś był odwrócony i tego nie zauważył, pomyślałby, że się rozpłynął w powietrzu.

– Niesamowity facet, prawda, panie generale? – mruknął kapitan. – Jak go widzę, to przypominają mi się takie japońskie albo chińskie filmy o tamtych szpiegach i wojownikach ninja. Faceta nie widać, nie słychać, a już jest u tronu władcy albo szoguna i szeptem opowiada mu najtajniejsze sekrety wroga.

– Coś w tym jest. – Generał się uśmiechnął. – A na razie to kapral Manteuffel do pisania tego swojego komentarza do listu. Kapralu Nowak, opowiedzcie mi zaraz wszystko o tym delegacie na kraj, a kapral Sieniawski pójdzie i dowie się, jakie uzupełnienia sprzętowe pobrał Zieliński.

No i zaczęło się normalnie. Mnie dosłownie przesłuchali, Przemek wrócił i powiedział, że dostaną rosomaki z ZSSW-30 i jednego RAK-a, a nawet trochę oplot. – dwie pilice i osę-P, tę zmodyfikowaną, MANPADS-y, PZH 3 i AT4 oraz że Tytus już ruszył do roboty, to jest wysłał wszystkich po wiklinę do maskowania i piekli się o lubawy.

Nie było w tym nic niezwykłego, ale to, co wymyślił Kazio… No, naprawdę się chłopak postarał. Zresztą pan major wie. No i co potem się działo, kiedy wdowa dostała list, generał wywiadu ruszył swoich ludzi i najpierw cały list wydrukowała prasa chińska i w ogóle azjatycka, następnie australijska, a nawet egipska. Mówiła o nim Al-Dżazira. Komentarze były współczujące dla wdowy, szydercze dla Rosjan i bardzo pozytywne dla nas. Potem ruszyła się prasa europejska i amerykańska, media zachodnie. Rosjanie całkowicie tę historię przegrali – najpierw usiłowali udowadniać, że nie istniał żaden kapitan Pankratow, a list od początku do końca to fałszywka. Ale mogliśmy sobie darować zdobywanie dowodów, bo cały przebieg służby, jego kontakty, wypowiedzi na forach – a nawet zdjęcia z żoną i kolegami – wydobyli z netu egipscy blogerzy i trochę chyba hakerzy. Rosjanie mogli więc liczyć tylko na zaprzeczenie przez wdowę, że dostała list.

Ale Lena Iwanowna Pankratowa się zbuntowała. Może coś się w niej załamało, może uznała, że nie ma nic do stracenia i nie chciała już żyć w kłamstwie? Powiedziała wszystko korespondentowi BBC – że dostała list, że nie ma pretensji do Polaków, bo Sasza, gdyby żył, też nie miałby do nich pretensji, że ta wojna to „piekło i zbrodnia na Rosjanach i na Polakach”, krótko mówiąc, dołączyła do Matek z placu Czerwonego. To nieformalna organizacja, która demonstrowała w Moskwie, żądając powrotu do domu „ojców, synów, mężów i braci” z „polskiej rzeźni”. Jej członkinie demonstrowały pod Kremlem, a kiedy je stamtąd przegoniono, robiły to gdzie indziej, ale przed budynkami publicznymi. Słyszałem, że nadal działa, zuch kobieta, bardzo jej mi szkoda. I naprawdę piękna, widziałem zdjęcia.

Ale wybiegłem w przyszłość, czyli gadam o tym, co jest dziś, a pan chciałby wiedzieć, co było wczoraj. A było tak – na bieganinie upłynął czas do wieczora, ledwie zdążyliśmy naszych pożegnać, gdy odjeżdżali. Na bogato ich wyposażyli, jak samodzielną kompanię zmechanizowaną. Rośki, nawet jeden RAK, nie tumaki, tylko te humvee z najnowszych dostaw z browningiem i TOW2. No, z boku to widać, bo wyglądają jak konwój z drzewem z lasu albo jakiś jeżdżący PGR. Tytus i jego żołnierze zrobili świetną robotę. Jest zadowolony, rozjaśnia się jak zapalona lampa, kiedy chwalimy go jeden przez drugiego.

Zakręcają koło nas do wyjazdu, widzę w drugim humvee czuprynę Magdy, rozwiane włosy Agnieszki i ku swojemu zdziwieniu jasne włosy pułkownika Hellstroema oraz kapitana Schulza na gunnerce. Oni też pojechali? No, co do Schulza, myślę, że wiele zrobiły pewne zielone oczy. Ale Hellstroem? Musi być cholerny ryzykant z natury i jednocześnie bardzo mu pewnie zależy, żeby pomóc swoim – pomyślałem.

Szybko i na nas przyszła pora. Tak się zastanawialiśmy, czym pojedziemy, kiedy nagle z fasonem przed komendanturę poligonu zajechała Rosi. Sd Kfz 251/3 był nadal w idealnym stanie, za kółkiem jakiś facet po czterdziestce, jak się okazało kierowca T-34 z załogi Żelaznego, bo to oni byli mistrzami, którzy rozwalili w nocy urana i BTR-a i teraz też jechali na szkolenie. No i Rosi była wycofywana bo naczalstwo doszło do wniosku, że co prawda dobrze jeździ, ale do nowoczesnej wojny się nie nadaje.

Tytus zapobiegliwie zaczął maskować wóz, a kiedy jego zdaniem było już OK, czyli transporter był niepodobny do niczego, co poruszało się po drodze – ruszyliśmy. Jechało się powoli tak gdzieś z pięćdziesiąt kilometrów na godzinę, bo, jak wyjaśnił kierowca, silnik ostatnio mocno forsowano i trzeba go było oszczędzać, żeby nie nawalił. Jednak pracował dobrze i zanosiło się, że na rano będziemy w Szczecinie, a raczej pod Szczecinem. Było nawet sympatycznie, z postojem na kolację czy śniadanie, z opowiadaniem sobie różnych wojennych zdarzeń. Na chwilę się odprężyliśmy i zapomnieliśmy o wojnie. Rosjanie, jeśli krążyli nad tymi zadupiami, którymi jechaliśmy – oczywiście wszystko dzięki Kazikowi i jego orientacji na mapach – to nas zlekceważyli. Tak że wie pan, majorze, niewiele pamiętam z tej podróży.

WIZYTA OSIEMNASTA

Powoli dochodzę do tej historii w Cedyni. Ale powoli. Najpierw opowiem o Szczecinie. Kiedy tam wjechaliśmy, a byłem w tym mieście po raz pierwszy, od razu przypomniał mi się Poznań. Nie ze względu na podobieństwo, choć widziałem ulice i budynki, które jakoś tam do poznańskich były podobne. Ta sama była atmosfera – podniecenia, rozgorączkowania, a przy tym świadomości walki. No i podobnie jak w Poznaniu nie było ani jednej szyby w oknach. Tyle tylko, że szczecinianie okazali się mniej zapobiegliwi, bo niektóre okna łatali już nie sklejką, ale tekturą. Na szczęście było ciepło, lepiej nie myśleć, co by się działo jesienią lub co gorsza zimą. Widziało się też, czego nie było widać gdzie indziej, że broń jednak do nas napływa. Przy porcie stały nie tylko nasze pilice zamontowane na ciężarówkach, trochę à la stare hibneryty, ale też i jakieś zachodnie typu VSHORAD. Po bliższym przyjrzeniu się poznałem francuskie MPCV z dwoma podwójnymi wyrzutniami Mistrali-2. Trochę dalej stał MAN z jakimiś kontenerami – Przemek, który przyjrzał się bliżej, powiedział, że to CAMM-ER, przeciwlotnicze pionowego startu, a zasięg mają nawet do czterdziestu pięciu kilometrów. Nie zdziwiłem się więc nawet, kiedy zobaczyłem, że jedno z nabrzeży udekorowane jest szczątkami z ogromnym ogonem, według Sieniawskiego był to Tu-22. Widocznie przeciwlotnicy w Szczecinie nie żartowali. Komendantura też mieściła się w porcie i tam oczywiście najpierw trafiliśmy. Przyjął nas oficer marynarki, z krótką brodą i nieco diabelskim uśmieszkiem. Jak się okazało, też dziennikarz i znajomy Piątka, ale ten zdziwił się nieco na jego widok.

– Andrzej? Ty w Marynarce Wojennej? – powiedzieć, że był zaskoczony, to mało.

– Ano, tak wypadło – powiedział marynarz. – Wielkiej kariery nie zrobiłem, porucznikiem jestem. Ale wystarczyło, że trochę pływałem i przeszedłem jakieś tam przeszkolenie wojskowe, dużo też pisałem o MarWoju w branżówkach. Jestem, bo marynarzy zostało bardzo mało.

– Aż tak? – zdziwił się Piątek. – Przed wojną co prawda chłopaki z MON-u traktowali MW jak piąte koło u wozu, ale nie wiedziałem, że do tego stopnia.

– A, nie – porucznik machnął ręką. – Wojna Marynarkę wykończyła. Można powiedzieć, że za długo się nie buntowali i byli wierni rządowi. No i jak rząd pojechał sobie na wilegiaturę do Londynu, zabierając najlepsze okręty, to tym, które zostały, z załogami, rzecz jasna, powyznaczał misje samobójcze, sprowadzające się głównie do atakowania rosyjskich baz w obwodzie kaliningradzkim, na przykład Bałtyjska. I tak został jeden orkan, ale to praktycznie wrak, reszta zatopiona. Orzeł i jeden kobben w Szwecji. Szwedzi by nam chętnie pomogli, ale okręty się do niczego nie nadają, tak są zniszczone. Rosjanie mają niezłych fachowców ZOP, a misja polegająca na postawieniu min w głównym torze Bałtyjska to żywa paranoja. I tak dobrze, że nie kazali im jak innym jednostkom „prowadzić swobodnego polowania na rosyjskie okręty w obszarze operacyjnym”, bo z nich nikt nie wrócił. Duże desantowce… wszystkie na dnie. Z mniejszych okrętów po wyprawach na zespoły rosyjskie i agresywnym minowaniu ocalał jeden, ORP Czajka. No i to jest w tej chwili jednostka flagowa nowej Marynarki Wojennej, bo dalej są już tylko drobnoustroje: siedem trałowców redowych projektu 207, dwa małe MOR-y od Finów, typu Rauma, kutry wszelkich typów, niektóre nawet przeciwlotnicze. Piast i Lech stoją w porcie, zamontowano im uzbrojenie plot., podobnie jak w ostatnim holowniku MW, tym najnowszym, zresztą potrzebnym jak powietrze. Ot i wszystko. – Wstał i zobaczyliśmy, że bardzo kuleje.

– A co to? – spytał Piątek

– Moja noga? A, taki drobiazg. Sam służyłem jako czwarty oficer, czyli praktykant na takim pofińskim MOR-ze, kiedy dopadły nas Su-34. W skrócie powiem, że okręt podziurawiony, ale dowlekł się do portu, Rosjanie byli nieco zbyt pewni siebie, co dla jednej załogi źle się skończyło, mechanicy drugiej pewnie będą mieli mnóstwo roboty, ale my mieliśmy straty. Spore, bo ośmiu zabitych, w tym wszyscy oficerowie poza mną i dowódcą, oraz jedenastu rannych, w tym ja. Czyli wszyscy, którzy przeżyli, byli ranni. Pomogłem Staremu doprowadzić łajbę do portu w Szczecinie, za co dostałem awans i obietnicę powrotu na morze, jak tylko noga mi się wygoi. Tyle tylko, że skubana jeszcze się nie wygoiła, a łapiduchy klną, bo mówią, że powinienem więcej leżeć. Ale kto by wytrzymał leżenie? No to siedzę w sztabie i zapieprzam o kulach… Ale, ale. My tu gadu-gadu, a mam was na apel sprowadzić. – Wstał, ciężko opierając się na lasce. Popatrzyliśmy na siebie. Ten facet był naprawdę z mocnego materiału, bo noga musiała go cholernie boleć.

Ze względu na porucznika Andrzeja zeszliśmy powoli i spokojnie na dół, na plac przed budynkiem. Tam jakiś major ustawił nas w grupę, dał komendę baczność i wszedł wysoki, siwiejący generał z wąsami. Pamiętałem go sprzed wojny; dowodził kiedyś podhalańczykami, ale naraził się kilkukrotnie nowej władzy i zmusili go do odejścia do rezerwy. On też wrócił? Nie byłoby w tym niczego dziwnego, w końcu ta wojna była wojną rezerwistów.

Generał wziął od majora plik jakichś rozkazów i zaczął czytać:

– „Na podstawie nadanych mi uprawnień dowódcy Zgrupowania Północ, w uznaniu bohaterskiej postawy w czasie walk pod Czołpinem, mianuję w korpusie oficerskim na stopień porucznika Piątka Tomasza” – słuchaliśmy z zadowoleniem, w końcu Piątkowi się należało. – W korpusie podoficerskim mianuję na stopień sierżanta Żelaznego Mariana… – Pewnie, Żelaznemu sami dalibyśmy awans za ten zniszczony BTR-82… – I na stopień plutonowego: Manteuffla Kazimierza, Nowaka Ryszarda i Sieniawskiego Przemysława. – W tym momencie zbaranieliśmy. O mamo, ale rakietowa kariera! A jeszcze dwa dni temu mieliśmy ledwo po jednym pasku! Cała załoga Żelaznego też dostała awanse i mieli, jak my, trochę osłupiałe miny. Pewnikiem też się tego nie spodziewali.

Za generałem dostrzegłem dwie postacie – oficerów naszej MW i z NATO, chyba amerykańskiej. I to bardzo wysocy, sądząc po złocie na rękawach, co najmniej admirałowie. Razem z nami awansowali jakiegoś faceta i robili to właśnie marynarze, a ci dowódcy traktowali go z wyjątkową atencją, mimo iż człowiek – sympatyczny zresztą gość – dostał mianowanie ledwo na stopień porucznika. Podeszli do niego, Amerykanin poklepał go nawet po ramieniu i powtórzył kilkukrotnie: „Well done, well done, we’re inviting you to Annapolis, when the war is over”. Chcieliśmy o to spytać porucznika Andrzeja, ale kiedy już cała ceremonia się skończyła, on sam zaczął:

– Widzicie tego podporucznika? – zagadał. – Facet jest niezły. To pan Mareczek, a właściwie już porucznik Mareczek, prawnik, w dodatku nie całkiem wojskowy. Trochę tak, jak ja, dziennikarz militarny. To było tak: nasi ukochani przywódcy, przebywający na wczasach w Rubensie, mieli pojechane pomysły co do MarWoju, a popierali ich niektórzy politycy. Między innymi wymyślili, że po cholerę nam duże okręty, skoro Rosjanie by je zaraz zatopili. Najlepiej, żeby było dużo, ale małych: rakietowych, torpedowych, ZOP. Wybrali się więc do bratnich Chin i kupili najmniejszego MOR-a, czyli mały okręt rakietowy, a właściwie uniwersalny, C-14. Sam pomysł, żeby kupować coś od Chińczyków, kiedy jest się w NATO, był już dostatecznie kretyński. Jeszcze większym kretyństwem było to, że mieliśmy produkować podobne. A C-14 to po prostu taki katamaranik-kuterek wypierający, dziewiętnaście ton, z dziesięcioosobową załogą, zabierający dwie rakiety C-702 albo dwie krótkie torpedy trzysta dwadzieścia cztery milimetry, albo pociski rakietowe. Na szczęście marynarze wytłumaczyli, że po cholerę nam takie coś, no i ten jeden samotny C-14 został. Jak przyszła wojna, zainteresował się nim jeden porucznik. Dobrał sobie załogę z rezerwistów, starych repów, i równie doświadczonego starszego bosmana, który się nie załapał na pokład innych łajb. Do przyuczenia wziął tego prawnika, który zgłosił się na ochotnika, ale roboty żadnej dla niego nie było; nawet „zające” się o niego nie upominały. W tydzień doprowadzili okręt do stanu użyteczności i zgłosili się do służby. A ponieważ zapotrzebowanie było takie, że wciągnięto by na stan i balię, gdyby miała dobrą załogę, to okręcik, który porucznik ochrzcił pompatycznie jako „Wilk” (jak się okazało, miał w tym swój zamysł), został przyjęty jako rozpoznawczy. Porucznik szybko pokazał, że dla niego rozpoznanie jest połączone z maksymalny robieniem zamieszania, między innymi był tak bezczelny, że przemalował się na okręt chiński i przedefilował przed bazą w Bałtyjsku, ale zwiał, zanim ogłupiali Rosjanie zaczęli strzelać. Tak to zrobił się popularny we flocie. Dostał awans, ale i jemu, i bosmanowi się szczęście skończyło, bo kiedy byli w porcie, Rosjanie postanowili wybombardować Szczecin z wojny. Nie przewidzieli, że jest tam obrona przeciwlotnicza, i to na NATO-wskim sprzęcie, więc ten nalot ich bardzo drogo kosztował. Szczątki Tu-22 w porcie widzieliście pewnie? Nas też to kosztowało… Zabitych setki, głównie cywilów, rannych kilka setek, w tym porucznik i bosman. Obaj fatalnie, bo w nogi i na długo trafili do szpitala. Zanosiło się na koniec kariery „Wilka”, ale przejął go nasz prawnik i okazało się, że szkołę dostał niezłą. A to załadował sobie kontenery z rakietami sto dwadzieścia dwa milimetry i Rosjan na brzegu ostrzelał, a to prawie wszedł na rosyjskie dozorowce i śledził je przez godzinę, udając ciekawski szwedzki kuter. A teraz przeszedł samego siebie i postawił miny niedaleko Bałtyjska. Wyleciał na nich mały okręt ZOP – korweta – i zatonął. Stało się tak, bo Rosjanie, słysząc o „Wilku”, podejrzewali okręt podwodny i wysłali korwetę na perymetr bazy, gdzie nadziała się na miny… W efekcie okręcik wrócił nam do bazy z Jolly Rogerem na maszcie, jak jakiś U-boot z Atlantyku. Sukces w samą porę, bo na morzu nic wielkiego zrobić nie możemy. No, chyba że brać pod uwagę bitwę pod Bornholmem.

– Jaką znowu bitwę pod Bornholmem? – zdziwił się Piątek. My też nie wiedzieliśmy, co za diabeł.

– A, bo wy jesteście na lądzie. No to było tak: Marynarka Wojenna jest, ma nawet admirała, ale oficerów nie bardzo. Albo nie dotarli, albo na jednostkach w Plymouth i Canberze, albo w rezerwie i poza Polską. Zresztą, jak powiedziałem, okręty też nie bardzo mamy. Nasza największa jednostka to podarowany przez Szwedów stary, ale zmodernizowany Stockholm, teraz ORP Burza. Duży to on nie jest, trzysta osiemdziesiąt ton, dwudziestu jeden oficerów i czternastu marynarzy, ale zabiera cztery krótkie torpedy, osiem RBS 15 Mk3 i bomby głębinowe. Przejął go komandor-rezerwista, dawny szef Oddziału Systemów Dowodzenia Dowództwa Marynarki Wojennej RP. Przejął i zaczął wojować. Wymyślił taki numer: przesłaliśmy niby-info, że transportowiec ze sprzętem ma awarię silnika i w nocy z piątku na sobotę będzie na trawersie Bornholmu. No i wysłali korwetę rakietową projektu 1234, Gejzer z Bałtyjska. Sześćset sześćdziesiąt ton, niby nie tak dużo, ale to i tak dwa razy więcej niż ta nasza Burza, no i uzbrojenie silniejsze. Ale ten komandor zamelinował Burzę w cieniu radarowym Bornholmu, poczekał, aż gejzer na niego wyjdzie, i… trrrach mu RBS-em! Rosyjska korweta się przełamała i zatonęła. Mieli szczęście, połówki długo się na wodzie trzymały, i pecha, bo nikogo nie zdążyli zawiadomić. Krótko mówiąc, Rosjanie następnego dnia zaczęli szukać swojego okrętu, nic nie znaleźli i dopiero się wkurwili, jak pokazaliśmy oficerów i marynarzy z gejzera… Dołączyli do innych jako karta na wymianę za polskich jeńców. I z tego mamy największe zwycięstwo Marynarki Wojennej z KW i awansem dla dowódcy i oficerów. No ale oni chociaż rezerwiści, to jednak marynarze pełną gębą. Tymczasem kiedy nasz admirał spytał tego prawnika z „Wilka”, jakie ma doświadczenie na morzu, ten mu odpowiedział, że zasadniczo to pływał na jeziorach, ale dwa razy wchodził w skład załogi jachtu płynącego po Bałtyku. Stary zaniemówił, ale powiedział, że daje mu awans, tyle że po wojnie ma iść do szkoły Marynarki Wojennej, bo takich oficerów potrzebujemy. A ze Starym był jego odpowiednik, admirał z US Navy. Kiedy się dowiedział, o co chodzi, to powiedział: „Nie, ja potrzebuję pana w Annapolis, bo tylko tam się szkolą marynarze z takimi cojones. Nieważne, że pan ma ponad trzydzieści lat”. No i facet ma karierę przed sobą, właśnie ten awans odebrał.

Niedługo po tej opowieści dowiedzieliśmy się, że szybko zostaniemy wysłani na szkolenie. Rosi zatrzymał porucznik, mówiąc, że szkoda tego transportera, on mu już znajdzie spokojną służbę na nabrzeżu.

Kiedy wracaliśmy od porucznika Andrzeja na kwaterę – sami, bo Piątek został razem z nim – okazało się, że mamy problem. Nikt z nas nie znał Szczecina. Mieliśmy kwatery w budynku biurowym przy Stoczni Rzecznej, a byliśmy – jak się dowiedzieliśmy wcześniej – przy Basenie Zachodnim. Podobno Stocznia Rzeczna była blisko, ale gdzie? Kupienie planu miasta w kiosku było raczej niemożliwe.

Ulicą szła dziewczyna, niewysoka, bardzo szczupła, taki pajączek, czyli młodsza nastolatka, w standardowym wz.2010.

– Chłopaki, może ona coś wie. Patrzcie ma moro, pewnie OC, więc miejscowa – rzucił Przemek. Przyspieszyliśmy kroku. Nagle Kazik spojrzał i prawie przystanął.

– Przemku, a odkąd to OC ma czarne berety? – spytał zdziwiony.

Spojrzeliśmy uważnie – cholera, faktycznie. Ta panienka była żołnierzem! Popędziliśmy za nią. Minęliśmy i okrzyknęliśmy bardzo cywilnie:

– Halo, posłuchaj!

Zatrzymała się spokojnie, odwróciła i… o rany, ale historia. Na lewej ręce miała nieco zrolowaną przez podwinięty rękaw opaskę sanitariuszki i przewieszony przez pierś peem! W dodatku wisiał tak, że widać było, iż właścicielka wie, jak się z nim obchodzić.

– Tak, panie plutonowy? – spytała najbliższego Kazia, też nie zachowując form wojskowych.

– Dziewczyno – zaczął ten trochę skłopotany, nie bardzo chyba wiedział, co mówić – możesz nam pomóc? Mamy kwaterę w Stoczni Rzecznej, a nie jesteśmy ze Szczecina i nie bardzo wiemy, gdzie to jest.

Westchnęła.

– No tak, panie plutonowy, melduję, że ja też nie jestem ze Szczecina. – Zamyśliła się na chwilę. Dopiero teraz mogłem jej się dokładniej przyjrzeć. Zmęczona, ściągnięta buzia właściwie, nie twarz, chuda figurka, nie bardzo jeszcze kobieca. Pomyślałem, że nie ma więcej jak czternaście lat.

– Chyba wiem, o co chodzi… – zaczęła. – Panowie dojdą do ulicy Bytomskiej i pójdą prosto aż do ulicy Celnej. Celną będą szli prosto, aż przejdą most na Kanale Zielonym. I dalej też prosto, ta ulica będzie się chyba nazywała Heyki. Dochodzi się nią do Stoczni Rzecznej… Tak, to będzie tam. Wczoraj pobieraliśmy tam sprzęt.

To nie były słowa czternastolatki, zachowywała się jak dorosła kobieta.

– Dziękujemy! – Uśmiechnął się szarmancki wobec wszystkich kobiet Przemek. – Dziękujemy, szeregowa… – zawiesił głos, patrząc małej na pagony.

– Szeregowa Martyna… – tu wymieniła znane nazwisko, z czymś mi się kojarzące, i to pozytywnie. Z czymś, bo pamięć podpowiadała, że było to przed wojną, czyli dawno. W innej epoce.

– O! A ja ciebie widziałem w telewizji! – uśmiechnął się Kazik z miną jakby rozpoznał dobrego znajomego. – Z rodzicami chyba.

Jej reakcja była niespodziewana.

– Pewnie tak, panie plutonowy – uśmiechnęła się smutno. – Ale to było w moim poprzednim życiu.

– Poprzednim życiu? – Myślałem, że się przesłyszałem. – Jak to? Teraz jest inne?

– Teraz to ja jestem żołnierzem i walczę – powiedziała spokojnie i stanowczo. – Wtedy byłam… no, byłam inna. Występowałam w reklamach. Z ojcem.

– Jak to? – pierwszy wyrwał się Przemek. – A twój… twój ojciec? Co on na to, że jesteś żołnierzem?

– Mój tata walczy razem ze mną – powiedziała stanowczo.

Zbaranieliśmy, bo tylko tak to można określić.

– No a mama? – Pomyślałem o swojej, co by zrobiła, gdyby Bożenka poszła walczyć, a przecież Bożenka była starsza niż Martyna.

– Twój tata jest przecież aktorem – naraz wtrącił się Kazio.

Martyna spojrzała na nas i skinęła głową.

– Tak, moja mama i mój ojciec byli aktorami – odrzekła.

– Byli? – Wydawało mi się, że zacząłem rozumieć. – Jako to? To znaczy, że… – Nie chciałem kończyć, tak na wszelki wypadek, a nuż się mylę.

– Tak, to znaczy, że nie żyją. Zginęli w nalocie – powiedziała spokojnie. – Ja też bym zginęła, ale uratował mnie tata… bo mam teraz nowego tatę… i jestem żołnierzem. Biliśmy się pod Elblągiem, teraz się odtwarzamy. – Bardzo to było wojskowe, ale i tak patrzyliśmy na nią, nie mogąc się otrząsnąć. To, co opowiadała ta mała, było nieprawdopodobne, ale mówiła to z takim spokojem… I ten peem… Teraz mu się przyjrzałem i zobaczyłem, że to wcale nie peem. Był to nieznany mi karabinek z przednim chwytem, krótki, z okrągłym korpusem, dużą kolbą z łukowatym magazynkiem na przedzie i wystającą, skróconą lufą.

– Co się stało, Martynko? – Usłyszeliśmy nagle zza pleców. Odwróciliśmy się szybko. Zbliżało się dwóch oficerów wyglądających na ponad czterdzieści pięć lat, krótko ostrzyżonych, siwiejących, wysokich. Gwiazdki na pagonach.

– Panie poruczniku, melduje się plutonowy Nowak plus dwóch – zameldowałem się służbiście. – Pytaliśmy szeregową o drogę do Stoczni Rzecznej, gdzie mamy kwatery… Nie jesteśmy ze Szczecina, myśleliśmy, że ona wie.

– I widzę, że pokazała wam drogę. – Zaśmiał się trochę niższy, mocno wyłysiały. Przypatrzyłem się uważnie. Ten miał na sobie polówkę Mapa A i nad kieszenią… ciekawe… skrzydełka pilota, więc lotnictwo Wojsk Lądowych? Dziwne, bo dotąd nigdzie nie widzieliśmy śmigłowców.

– I rozmawialiśmy o wojnie, tata. – Martyna zwróciła się do wyższego. Uśmiechnął się.

– Zawsze gdy się spotykają żołnierze, rozmowa schodzi na temat wojny – skomentował. – A wy przyjechaliście szkolić rezerwy?

– O Jezu, mam… znaczy… mamy nadzieję, że nie, panie poruczniku. – Kazik aż złapał się za głowę. – To my się mamy szkolić, bo zjechaliśmy z frontu i chcemy jak najszybciej wrócić do kompanii. Będą nas potrzebować, bo po ostatniej bitwie dostali dużo rezerw i tych rzeczywiście trzeba szkolić.

– Biliście się? – zainteresował się ten wyższy porucznik. – Gdzie?

– Samodzielna Kompania Juszczyna – powiedziałem. – Zwalczaliśmy rosyjski desant pod Czołpinem.

– O, zasłużeni – uśmiechnął się niższy. – Nie wypuściliście Rosjan z przyczółku, gratulacje!

Nie powiem, zrobiło się miło.

– No, myśmy też się bili – Martyna wtrąciła się do rozmowy. – I rozbiliśmy rosyjską brygadę pod Karszewem i Jędrychowem! I walczyliśmy pod Żninem!

Tu już nas zupełnie zaskoczyło.

– Sławna 25 Dywizja?! – Kazik prawie krzyknął.

– Poniekąd. – Wyższy się uśmiechnął. – Długo by mówić. Jeśli się spotkamy jutro tutaj o tej samej porze… bo teraz kwaterujemy w porcie… to można by dłużej na te i inne tematy porozmawiać.

– Tak jest, jasne, panie poruczniku – odrzekłem.

– No to do jutra – uśmiechnął się niższy. – Najlepszego!

– Najlepszego! – odpowiedzieliśmy prawie chórem.

– Cholera jasna, zobaczcie, ściągają już doborowe jednostki, jak 25 Dywizja, i dają im uzupełnienia – zaczął podniecony Przemek, kiedy już szliśmy w kierunku wskazanym przez Martynę. – Jak nic, będziemy się bić, i to za niedługo. Może zatrzymamy wreszcie ten rosyjski walec.

– No faktycznie – przytaknął Kazio – ale ostrzy są, nawet dzieciaki wojują, przecież ta mała nie miała więcej jak czternaście lat… No ale skoro jej rodzice zginęli… Ciekawe, skąd miała X95. – Spojrzał na nas. – Czyżby…

– X95? To był X95? – zdziwiłem się. Przemek spoglądał nierozumiejącym wzrokiem, chyba nie bardzo wiedział, co to jest X95.

– A tak, jak najbardziej! Izraelski karabinek tavor X95! Obecnie to podstawowa broń IDF – rzekł Kazio. – To może znaczyć… wiele samych dobrych rzeczy. – Uśmiechnął się jak w reklamie pasty do zębów.

Trafiliśmy co prawda na kwaterę i była to jedna z nielicznych nocy, które dosłownie przechrapaliśmy – mimo alarmu lotniczego równo o północy – ale nie wróciliśmy następnego dnia do portu. Dostaliśmy rozkaz wymarszu, i to zaraz. W sumie byliśmy zadowoleni – mieliśmy się szkolić, chcieliśmy mieć to już za sobą i wrócić do kompanii, tym bardziej że mieli się bić, można się więc było spodziewać strat.

Żaden z nas nie miał pojęcia, że spotkamy jeszcze Martynę, ba – że się zaprzyjaźnimy. Z nią i dwoma porucznikami, choć teraz nie zdążyliśmy się nawet przedstawić.

Na szkoleniu mieliśmy się uczyć nowych PPK, już NATO-wskich i izraelskich nowej generacji, na dawnym pasie ćwiczeń taktycznych saperów ze Szczecina-Podjuch, zamienionym na mały poligon. Było to pod Cedynią, więc niedaleko. Jechał też z nami Piątek, który miał praktycznie poćwiczyć dowodzenie. Dostał świeżych ochotników z OT i przeżywał rozkosze dowodzenia ludźmi, którzy ledwo strzelali, ale byli pewni swoich rzekomo wielkich umiejętności. Nie ma co ukrywać, musieliśmy pomóc, cztery paski i doświadczenie frontowców w końcu zrobiły swoje. Załadowaliśmy więc piechotę do krazów i pojechaliśmy na ten poligon.

Okazał się on kawałem ziemi nad samą Odrą, pomiędzy Cedynią a Lubiechowami. Dolnym i Górnym. Kiedyś to był teren zalewowy. Goło kompletnie, z jednej strony Odra, z drugiej szosa, na północy las i taka dziura – Markocin. Nie ma co ukrywać, strzelaliśmy w kierunku lasu. Szkolili nas faceci w moro bez dystynkcji, przy czym dwóch mówiło świetnie po polsku, a urodę mieli mocno śródziemnomorską, jak powiedział Kazio. Kazali się nazywać Yves i Jacques. Zaprzestali szopki, kiedy Przemek spytał grzecznie, jaka jest obecnie pogoda w Tel Awiwie, czy w końcu Cahal zadecyduje o tym, co robić ze starymi merkavami, bo modernizacje już nie wystarczają. Okazało się, że jeden nazywa się Ari, drugi Taszil, jeden jest porucznikiem, a drugi chorążym, a raczej odpowiednikiem naszego chorążego.

Spajk nam się bardzo spodobał, doskonałe było to, że można zmienić cel ataku, zastosować top attack, sterować po kablu i odpalić według założonej trajektorii. Amerykanie od początku się nie ukrywali: NATO to NATO, jeden jest sergeant, drugi lieutenant, obaj są marines i mają nam pokazać TOW2B i javelin. Dobra broń, choć na moje oko nieco gorsza niż spajki – dla przykładu javelin już nie mógł zmienić celu po odpaleniu. Ale nie było co wybrzydzać, ważne, żeby ta broń była dostępna. Rosyjskie czołgi mają solidny pancerz i jak nam powiedzieli ludzie z Pomorza, coraz częściej jeżdżą w klatkach z prętów, jak w Syrii, żeby nie można ich było od razu porazić pierwszym PPK. Zaczynają też od artylerii, rozpoznania i samolotów, nie rwą się od razu do przodu. Nauczyli się, ale przez to zrobili niebezpieczniejsi.

Tak było przez prawie tydzień. Wiedzieliśmy tylko, że walki trwają, więc liczyliśmy dni, żeby dołączyć do oddziału. Kiepsko, że oni się biją, a my siedzimy w spokojnej dziurze jak na wczasach.

Siódmego dnia mieliśmy ciekawe spotkanie. Wieczorem po ćwiczeniach pojechaliśmy do Cedyni. Miejscowość nieduża, ale liczyliśmy, że coś tam będzie interesującego, na przykład do wymiany. Setnie nudziło nam się jeść ciągle mielonkę ostrołęcka i konserwę turystyczną, tęskniliśmy bardzo na przykład za świeżymi jajkami. Ale wojna i fale uchodźców ogołociły miasteczko do cna. Nic nie znaleźliśmy, za to pod samym kościołem trafiliśmy na znajomego. W kombinezonie wojsk pancernych ze skorupą, czyli hełmem w garści, stał pod humvee porucznik, którego spotkaliśmy po raz pierwszy pod Wilgą. Sąsiad Kazika, z cywila redaktor. Poznał nas od razu i nawet ucieszył się ze spotkania.

– Niemożliwe! – powiedział. – Góra z górą się nie zejdzie, ale człowiek z człowiekiem… Widzę, że wojujecie, i to ze skutkiem podoficerskim. – Uśmiechnął się. – A my wciąż na „Rudym”, tylko że to teraz inny „Rudy”. PT-16 z armatą sto dwadzieścia milimetrów, z siatkami balistycznymi, z nowym power packiem tysiąc dwieście KM. Teraz jesteśmy na strzelaniu przeciwpancernymi DM63 i tymi nowymi pociskami izraelskimi, więc nawet z T-90 powinniśmy dać sobie radę… A wy na południu, w tej ekipie, co ćwiczy na nowych PPK? Dobrze, bo może wreszcie coś się ruszy z nowym sprzętem na wojnie… Nam też już mało szesnastek zostało i pewnie następny „Rudy” to będzie Leo 2A5 albo już 2A6 – dodał.

Opowiedzieliśmy pokrótce, co się działo pod Polikiem i Juszczyną, jak wyglądały walki na Pomorzu.

– Słyszał pan, jaka jest ogólna sytuacja? – spytał na koniec Kazio. – My praktycznie cały czas się bijemy i tylko tam, gdzie nas rzucą. Ale też widzimy, że walczymy coraz bardziej na północy i zachodzie…

Sposępniał. Gestem zaprosił nas do stojącego pod drzewem wozu.

– Po co tutaj stać tak na widoku – mruknął. – Niby Rosjanie nie latają, ale strzeżonego… Nie ma co ukrywać – powiedział, kiedy siedliśmy w humvee. – Jest czterdziesty piąty dzień wojny, nie wliczając w to tych dziwnych rozejmów, których Rosjanie i tak nie przestrzegali, a my wciąż oddajemy teren. Rosjanom idzie coraz gorzej, coraz trudniej im walczyć, ale wciąż nas spychają. Ci, których powstrzymaliście pod Juszczyną, południowe ramię rosyjskich kleszczy, rozdzielili się i teraz część bije się pod Kluczborkiem, a część pod Bełchatowem. Jakie to są jednostki? Nie mam pojęcia, wiem tyle, że Brygady 10 i 34 oraz 11 Dywizja ich powstrzymują. Działa jeszcze 25 Dywizja, bardziej na północy, tam są ciężkie walki i nic pewnego nie wiadomo. Ruszyło też natarcie na Bydgoszcz. Kiedy Rosjanie się zorientowali, że nie przebiją się spod Nieszawy, oderwali się od naszych i wyszli na Inowrocław. Tam ich siły są mniejsze i jakoś dajemy radę, przynajmniej opóźniać, choć 16 i 12 Dywizja są już zaangażowane. Brygada Obrony Wybrzeża pilnuje ewentualnych rejonów desantu, zwolnić jej nie można, bo Rosjanie zaraz by to zauważyli. Wasza 17 Brygada blokuje od południa i też tam pewnie zostanie. Reszta jednostek w samodzielnych zgrupowaniach bojowych „Centrum” i „Zachód”, gdzie jest wszystko: i artyleria, i zmechanizowani, i resztki różnych jednostek rozbitych wcześniej, w tym dużo Obrony Terytorialnej… A tu ruszyło zapowiadane od dawna natarcie przez Podlasie i Mazowsze, w centrum Polski. Ale podobno uwikłali się w walki w Warszawie i pod nią… nic nie wiadomo, może na górze coś wiedzą, my wiemy niewiele.

– A pan porucznik… – zaczął Przemek, ale czołgista podał mu rękę.

– Jaki tam porucznik, po prostu Marek – przedstawił się.

– No ale tak trochę jest różnica wieku… – zacukał się Przemek. – To chociaż „panie Marku”, bo nam głupio.

– Dobrze, niech będzie. – Porucznik się uśmiechnął.

– No to, panie Marku, słyszał pan o „Burzy II”? Czy to przypadkiem nie jest nowe powstanie warszawskie? – Przemek ponowił pytanie.

– „Burza II”? Skąd się to wzięło, znaczy skąd macie takie informacje? – Czołgista ściągnął brwi.

Opowiedzieliśmy o przechwyconej wiadomości z Londynu. Zastanawiał się chwilę.

– Nie wiem, ale niestety wygląda, że to prawdopodobne. Jeśli tak, to niech Bóg ma w opiece wszystkich warszawian! – westchnął zaniepokojony.

Wracaliśmy na kwatery w milczeniu. Miałem złe przeczucia, coś się działo i czułem, że jest za horyzontem, już blisko. Chłopcy popatrywali na mnie i też nic nie mówili.

Następnego dnia były sprawdziany, już bez instruktorów. Na polu od dawna leżały jakieś wraki, Bóg wie, kto je naściągał. Kazik, który przyjrzał się bliżej, mówił, że jeden to czeski OT-64, są też T-34 i T-54A – wszystkie mocno postrzelane. Mieliśmy strzelać do tego złomu z daleka, z dwóch i pół kilometra, z PPK. Obsługa poligonu z wieży miała obserwować efekty, a potem dać znać, by wkroczyli Piątkowi ochotnicy, których szkolono na granatnikach. Wychodziło ładnie. Javelin był w celu, stary konkurs w celu, metis-M w celu… potem miała być przerwa i mieliśmy dokończyć za pomocą spajków i TOW2. Był spokojny dzień, jeden z ostatnich tego lata, piękne słońce, wysokie chmury, miejscami tylko rozłożone po niebie, ono samo zaś tak niebieskie, aż nieprawdziwe. Wydawało się, że nie ma żadnej wojny, a smugi kondensacyjne pochodzą od cywilnych samolotów żeglujących jak co dzień po niebie, między jakimiś nieznanymi miastami. Siedzieliśmy przy humvee z zamontowaną wyrzutnią TOW2, kiedy nagle zobaczyliśmy BRDM-2 – osłony poligonu. To była Zachodniopomorska OT, ludzie, którzy byli już w walce i przysłano ich tutaj na tydzień, dwa odpoczynku. Można było na nich polegać, więc niezwyczajny pośpiech wskazywał na to, że dzieje się coś poważnego.

Wóz zahamował przy wieży obsługi, niemalże z piskiem hamulców. Co u licha?

– Czołgi! – Wysoki kapral, który z niego wyskoczył, był tak podniecony, że prawie go roznosiło. – Ruskie czołgi idą od Lubiechowa!

Zbaranieliśmy, bo tylko tak da się to określić.

– Czołgi? Rosyjskie czołgi tutaj? Jesteś pewny? – spytał Przemek z niedowierzaniem.

– Panie plutonowy – kapral prawie się obraził – ja już miałem z ich czołgami do czynienia pod Gdańskiem, nawet jeden udało mi się podbić. To są rosyjskie czołgi i idą tutaj pełnym gazem. Za niedługo będą.

– Ile ich jest? – Starałem się być konkretny.

– Chłopcy naliczyli dwanaście – wypalił kapral.

Tu nas zatkało. Kompania czołgów? Tutaj? Jakaś ofensywa, ale czemu tylko same czołgi?

– Coś oprócz czołgów? – Kazio pomyślał o tym samym.

– Nie, na pewno nie. Sami się dziwimy, ale to czołgi, i to T-90, no i chyba coś jeszcze – powiedział z wahaniem kapral.

– Coś, czyli co? – Piątek włączył się do rozmowy.

– No tak na sto procent nie jesteśmy pewni, ale kilka wozów to chyba T-14 – odpowiedź była ostrożna, ale pewna.

No to już było dobicie. Najnowsze wozy, wyjątkowo niebezpieczne. Nie słyszałem, żeby dotąd udało nam się któryś spalić, dwa tylko unieruchomiliśmy, i to szczęśliwym trafem. Teraz mieliśmy ich kilka. Co robić? Musimy ich zatrzymać, ale mądrze, bo kompania czołgów to wielka siła. Żaden z nas nie miał ochoty na powtórzenie sytuacji z Przesmyku Suwalskiego.

Nie było wyjścia, trzeba było wydać jakieś rozkazy, tylko jak to przyjmie Piątek, w końcu wyższy stopniem?

– Panie poruczniku – powiedziałem z wahaniem – mamy taką propozycję…

– Dobrze, chłopaki, przecież macie większe doświadczenie bojowe. – Na szczęście był normalny.

– No to tak: mamy humvee z TOW2, spajka i kornieta. Pan wziąłby swoich chłopaków i kornieta i pojechalibyście do tego lasu pod Markocinem, szybko. Ustawcie się na skraju lasu pod Lubiechowem, to wyjdą na was. Wtedy starajcie się podbić ze dwa granatnikami, kornieta pan zachowa dla siebie, na pewny strzał. My weźmiemy do naszego humvee z TOW-em, spajka i dwa granatniki Pzf 3 IT. Spróbujemy im dowalić w plecy od strony drogi 125, kiedy będą zajęci wami…

– Rany boskie! – Kazik złapał się za głowę. – Ja wiem, czego oni tu szukają. Most! Most w Osinowie! Oni idą do Niemiec!

– Panie plutonowy! – Z włazu wyskoczył kierowca BRDM-a i zwrócił się do najbliższego, czyli mnie, nie zauważywszy widać Piątka. – Rosyjskie czołgi, też dwanaście, idą na Krajnik! Złapaliśmy właśnie transmisję. Ale nie będą mieli łatwo, tam są nasze czołgi!

– Znaczy pan plutonowy ma rację – przyświadczył dotąd milczący kapral. – Nasze czołgi ćwiczą, gdzie jest most w Krajniku. Jak tam są następne ruskie czołgi, to widać oni chcą do Niemiec…

– Dobra, to ja ładuję ludzi – powiedział Piątek. – Zgadzam się na ten plan, zresztą innego nie mamy. Kowalski, Skworec, Szymajda! – zawołał swoich kaprali. – Ludzie za dziesięć minut mają być w krazach! I zbierzcie wszystkie granatniki, z wyjątkiem dwóch Pzf 3 IT. Wiecie, które to są? Jak wiecie, to załadujcie chłopakom na humvee. Jasne? Jak jasne, to wykonać!

Kaprale się pospieszyli, widać obecność rosyjskich czołgów w okolicy zrobiła swoje i dziesięć minut później kierowcy rzeczywiście zapuszczali już silniki czterech krazów, pięć minut potem o ich obecności świadczyły tylko rozwiewające się powoli kity pyłu z kolein ubitej ziemi poligonu. Zostaliśmy sami.

– No dobra, co teraz? Trzeba ich przytrzymać, ile się da, ale potem ostrzec Niemców. Żadnych Termopil, bo przejadą po nas i pojadą dalej – trzeźwo zauważył Kazik.

– Zmieniamy plany. Oni będą omijali wsie i Cedynię. Pójdą polami od razu na drogę 125 i potem na drogę 124 do Osinowa – myślałem głośno. – No to my…

– Najpierw zatrzymamy ich na 125, potem na 124 za Cedynią? – upewnił się Przemek.

– No właśnie – dokończyłem. Najpierw z tego lasku z lewej, potem odskoczymy pełnym gazem polem i zamelinujemy się w pół drogi do Osinowa w lasku, a potem odskok na most i do Niemców – skończyłem.

– Brzmi rozsądnie. – Kazik był za. – Pakujmy się, trzeba być szybko, coś moja dusza smród czuje.

Moja dusza miała jeszcze gorsze, wręcz czarne przeczucia, ale nie chciałem deprymować chłopaków przed walką, która – już to wiedziałem – była pewna. Załadowanie wyrzutni zajęło nam dosłownie chwilę. Siadłem za kółkiem i gnaliśmy przez poligon. Przemek siedział przy wyrzutni na górze. Nagle usłyszeliśmy dalekie gromy i za lasem dwie wielkie kolumny dymu.

– Biją się pod Krajnikiem. – Kazio zrobił się też dziwnie niespokojny. – Rysiek, lećmy do tego zagajnika w pół drogi do Lubiechowa.

Skinąłem tylko głową, bo miałem taki sam zamysł i przyspieszyłem na drodze tak, że już po pięciu minutach wjeżdżaliśmy między pierwsze drzewa. Postawienie i zamaskowanie wozu było tylko dziełem chwili. Przemek rozsądnie zrobił to samo co w Juszczynie, wszedł na drzewo z lornetką.

– No i co tam?! – krzyknąłem.

– Zaraz… – odpowiedział. – Tak, idą… dwa… cztery… siedem… Jest dwanaście wozów. Idą od Lubiechowa Górnego, teraz dochodzą do Dolnego, skręcają… Tak jak myśleliśmy, chcą sobie ułatwić sprawę i wejść na drogę 125. To znaczy, że powinni za kilka minut trafić na Piątkowych, a potem u nas zacznie się taniec – skończył.

– Dobra, złaź, resztę już z gunnerki obejrzymy i trzeba spajka rozstawić, TOW-a zostawimy na Osinów! – zawołałem.

Posłuchał i zsunął się z drzewa.

– Miałem taki sam pomysł, ale dzisiaj ty hetmanisz. – Uśmiechnął się i wszedł na gunnerkę. Ledwo złapaliśmy za lornetki. Przemkowe szkła były najlepsze, zobaczyliśmy, że Piątkowi ochotnicy rzeczywiście znaleźli się w najlepszym miejscu dla narobienia Rosjanom problemów. Z lasu na granicy Lubiechowa wyleciało kilka smug i sięgnęły burt najbliższych wozów. Strzelano z niewielkiego dystansu i każdy T-90 dostał po co najmniej trzy, cztery celne trafienia granatnikami, więc ich pancerze kontakt 5 zostały po prostu rozszarpane. Stanęły na amen, ale nawet nie zadymiły.

Reakcja Rosjan była jednak dziwna. Wszystkie wozy odwróciły wieże i w biegu, jak na komendę, odpaliły salwę w las. Potem następną. Spojrzeliśmy po sobie. Przypomniał nam się Polik i pomyśleliśmy, że po dwudziestce w miarę celnych odłamkowo-burzących kalibru sto dwadzieścia pięć milimetrów ochotników mamy raczej z głowy. Zwłaszcza że las zamilkł. Reszta wozów dodała gazu, wolniej szedł tylko jeden, wyraźnie będący w ariergardzie. Długa lufa chodziła na boki, aż zatrzymał się tak, aby osłonił go kadłub pierwszego czołgu. Widać zamierzał zapobiec dalszemu ostrzałowi kolegów, a potem dołączyć do grupy.

Jednak starannie wybrane stanowisko okazało się piętą achillesową załogi, a może po prostu tego dnia nie miała szczęścia. Dość, że ze zdumieniem ujrzeliśmy, jak tuż nad osłoną silnika porażonego wcześniej T-90 przelatuje PPK i trafia prosto w ten czołg. Cały aż się zatrząsł. Od lasu oderwały się dwie figurki z rurami. Jednak byli jacyś ochotnicy i szli go dobić. Pierwszy był jednak nieostrożny i wypatrzyła go załoga. Ścięli go serią kursowego karabinu maszynowego z wieży. W ten sposób nie zauważyli jednak drugiego, który wykorzystał swoją szansę i przywalił z granatnika w bok wozu, zaraz za kołem napędowym. T-90 stanął i zadymił.

– Rysiek, popatrz w środek grupy – powiedział nagle dziwnym głosem Kazik, cały czas obserwujący jadące czołgi. Spojrzałem i… o cholera, rzeczywiście! Trzy wozy z dziewięciu miały kanciaste wieże, zdradzające dodatkowe opancerzenie, płaskie przody… No tak, T-14 Armata.

Ale nie było czasu. Pierwszy szedł T-90A i na nim musieliśmy się skoncentrować. Wsiadłem do wozu, bo tym razem obsługą wyrzutni byli Przemek z Kazikiem. Jeśli im się uda, trzeba będzie gnać gazem pod Osinów. Odjechałem kawałek. Jeśli zaczną strzelać w kierunku wyrzutni, nie mogą trafić wozu, bo nasz cały plan weźmie w łeb.

Rosjanie szli drogą. Przypłaszczone wieże z dodatkowym pancerzem ostrym jak mesle, płaskie, kanciaste przody wozów… Chyba nie spodziewali się już przeszkód, bo szli płynnie. Usłyszałem trzy dalekie eksplozje i ujrzałem kity dymu. Walka tam trwała w najlepsze… Ale co to? Jakby przesunęła się na niemiecki brzeg! Czyżby tamta grupa już weszła i powstrzymywali ją Niemcy?

Nie było czasu na zastanowienie. Chłopcy już namierzali prowadzący T-90A i spokojnie odpalili jak na ćwiczeniach, z bardzo bliska jak na PPK. Załoga nie zdołała zareagować, system samoobrony był wyłączony czy jak? Dostali chyba w okolicę jarzma armaty, a potem wóz zaczął się palić wysokim płomieniem – czyżby zapaliła się zapasowa amunicja? To też na nasze szczęście, bo ten płomień z kitą dymu, którą nagły wiatr zwiał w stronę następnych czołgów, utrudniły ich załogom strzelanie. Salwa zdemolowała zagajnik, ale nie padła blisko. Druga trafiła bliżej, ale chłopcy byli już w humvee z wyrzutnią.

Rwaliśmy, ile fabryka dała, żeby okrążyć Cedynię od wschodu i wydostać się na drogę 124 przed Osinowem. Jakoś miałem pewność, że Rosjanie wybiorą wygodny zjazd polem od zachodu, gdy ominą zapalony przez nas wóz.

Rozłożyliśmy się w lasku na zakręcie przed Osinowem Dolnym. Niech Rosjanie pomyślą, że mają wolną drogę, i się uspokoją. Na razie zostało ich osiem, udało się unieruchomić cztery. Czekaliśmy w lasku niedługo, zobaczyliśmy, jak dochodzą do drogi zaraz za ostatnimi domami Cedyni. Jasne, po co mieli tłuc się polem, mając do dyspozycji wygodną drogę. Przyjrzałem się szykowi kolumny. Na szczęście na przedzie był znowu T-90. Potem trzeba będzie gnać na most i do Niemiec.

Ten drugi sam nam wlazł pod wyrzutnię. Chłopcy trafili go na zakręcie, to chyba najkrótszy możliwy dystans. Nie ocenialiśmy, jak to się nam udało, bo trzeba było zwiewać. W każdym razie stanął, a inne wozy musiały go omijać. Zyskaliśmy czas.

Droga do mostu była jak wymieciona. Widocznie ludzie już usłyszeli o czołgach. Na moście też nie było nikogo, ale zaraz za mostem zobaczyliśmy jakichś żołnierzy. Zatrzymałem się przy nich.

– Wo ist der Kommandant? – spytał Kazio, wyskakując z wozu. Spomiędzy żołnierzy wysunął się jakiś podoficer.

– Herr Feldwebel, Sie kommen russische Panzer und gehen uber die Brücke… – zaczął. Mniej więcej zrozumiałem. Tłumaczy, że rosyjskie czołgi są już w Osinowie i zaraz będą na moście. Feldfebel przywołał zaraz żołnierza z radiostacją i zaczął wywoływać dowództwo. Po chwili miał już połączenie. Dziś, gdy już nieco znam niemiecki, wiem, że zameldował o czołgach, że doniosły o tym czołówki rozpoznania Polaków, które z tymi czołgami walczyły, ale było ich za dużo i że czeka na rozkazy. Potem powiedział do Kazia, żebyśmy zostali. Most jest zaminowany, Rosjanie nie przejdą.

– Chciałbym w to wierzyć – Przemek był sceptyczny. Milczałem. Wiedziałem, że może nie wszyscy przejdą, ale część… na pewno.

– Właściwie czego oni tu szukają? Za mało ich na inwazję… – zastanawiał się Przemek.

– Lotnisko – powiedział Kazio zwięźle. – Niedaleko jest polowa baza Bundesluftwaffe. Muszą dobrze o tym wiedzieć i pewnie chcieliby się tam dostać.

– Aha, taka pokazucha! – Przemek pokiwał głową. – No to teraz mają problem, bo zaskoczenie diabli wzięli.

Nagle się zorientowałem, że oprócz niemieckich żołnierzy jest z nami jeszcze ktoś. Wysoki facet, lekko łysiejący, w wielkiej żółtej kamizelce „Press”. Ledwo przekroczyliśmy granicę, objawili się dziennikarze. Ale ten miał tylko aparat, a raczej aparaty, całą torbę, więc był fotoreporterem. Postanowiliśmy nie zwracać na niego uwagi, ale sam do nas podszedł.

– Antonio, Antonio Marchiori, Italian Press Agency ANSA – przedstawił się, wyciągając rękę. Wyglądał sympatycznie. Przywitaliśmy się z nim wszyscy:

– Master corporal Przemek Sieniawski, master corporal Kazik Manteuffel, master corporal Rysiek Nowak.

Ja jednak nie mogłem się powstrzymać:

– Antonio, don’t you scare? This is war, man. No place for press – odezwałem się. Obdarzył mnie przeciągłym spojrzeniem.

– Rysjek, I have been in Iraq, Afghanistan and four years in Croatia and Bosnia. I know, what war is – odrzekł.

– OK. – Zrozumiałem aluzję i dałem spokój, nie chciałem człowieka obrazić. Przecież wyglądał naprawdę sympatycznie. Wie, o co chodzi, niech sobie pracuje.

Odbiliśmy skrzynki, Piątek się nie pomylił, zostawił nam panzerfausty 3 IT. Złapałem jedną rurę, Przemek poniósł drugą.

– Panzerfausts? Good choice for russian tanks. Then we’ll fight together. – Feldfebel stał za naszymi plecami. Proszę, okazuje się, że zna angielski. No, właściwie nie powinno mnie to dziwić.

Coś zaskrzeczało w jego radiotelefonie. Spoważniał.

– Panowie, goście jadą. – Kazio popatrzył na nas.

– No to pod most – rzuciłem i pobiegliśmy. Zasadniczo powinniśmy słuchać rozkazów feldfebla, ale ten nie wydał żadnych, widać uważał, że sami wiemy, co robić. A byliśmy w ciekawej sytuacji, po przekroczeniu mostu lądowało się w dwóch niedużych miejscowościach, Hohenwutzen i Altglietzen, praktycznie ze sobą połączonych, tyle tylko, że Altglietzen było bardziej na zachód, a Hohenwutzen przy samym moście. Były to takie typowe niemieckie miasteczka – niewielkie domki z małymi ogródkami przylegające do ulic. Doszliśmy już do ostatniego skrzyżowania przy moście, kiedy nagle odezwało się moje trzecie oko.

– Chłopaki, pomyślcie o tym, co zrobimy, jak choć jeden czołg przedrze się przez most – powiedziałem.

– Skąd wiesz? – Kazik spojrzał bystro.

– No nie wiem, ale jakoś mam takie przeczucie – zacząłem.

– Aha – przerwał mi Przemek – a ponieważ twoje przeczucia dziwnie często się sprawdzają, więc proponuję nie stać przy samym moście, bo nas wymiotą albo wyminą. Zostawmy most i zjazd z niego Niemcom. A my ustawimy się… Kazik, gdzie może być to lotnisko? Na północy czy na południu? – spytał nagle.

– Na południu – Kazik wzruszył ramionami. – Ach, masz na myśli, że pojadą, dokąd się da, tą drogą 158A na zachód, bo szeroka, i potem zjadą na południe? Niegłupi pomysł… W takim razie wypadałoby nam się cofnąć… – Pochylili się nad mapą. Skąd ją mieli? Nawet nie zauważyłem, kiedy ją skombinowali.

– Popatrz – powiedział Przemek – tu jest Schulestrasse, zaraz prawie za mostem. Gdybyśmy się zamelinowali zaraz za skrzyżowaniem, to jakieś pięćset metrów od mostu, przy pętli autobusowej, żeby im zablokować zjazd?

Spojrzałem i ja na mapę.

– Dobry pomysł, tyle tylko, że na początek po prostu ustawmy się bliżej. Zaraz za Oderstraße, przy rozjeździe za skrzyżowaniem mostowym – powiedziałem.

Jednak od razu powiem, że nic z tego nie wyszło i musieliśmy walczyć przy moście. Tak po prostu się stało, pan wie, panie majorze, że taka jest wojna.

Feldfebel ustawił swoich żołnierzy sprytnie. Było ich mniej niż pluton, ale część zostawił w krzakach, przy nasypie, przy przyczółku mostowym, część za nami, już na drodze 158A. Widocznie myślał podobnie jak Przemek. My ustawiliśmy się za skrzyżowaniem Oderstraße, za punktem „Charmant Friseur und Kosmetik”, w kępie drzew po prawej. Wóz na szczęście zostawiliśmy w krzakach nad rzeką.

Miasteczko sprawiało wrażenie wymarłego, zupełnie jak w westernie, w którym za chwilę mają wjechać do miasta bronionego przez Dobrych w białych kapeluszach ci Źli, którzy noszą kapelusze czarne. Zamknięte okna, gdzieniegdzie już zdążyli założyć okiennice. Byłem pewny, że tylko najodważniejsi patrzą przez szpary, i wcale nie miałem im tego za złe. Sierpniowy wiatr roznosił nieco kurzu po ulicy; widać było czystość niemieckich miasteczek, bo nawet tego kurzu było niewiele. Zorientowałem się, że ulica, na której staliśmy, jak ta za zakrętem, to także Hohenwurztener Chaussee. Ten wyłom w niemieckim porządku nieco mnie rozśmieszył.

Wiatr zza rzeki przyniósł ryk silników i klapanie gąsienic. Kazik, który cały czas obserwował most przez lornetkę, odwrócił się. Był blady, chyba czuł się nieswojo, mimo iż to była po prostu kolejna bitwa.

– Jadą – powiedział krótko.

Ja także czułem się dziwnie, jakbym miał gorączkę, zaschło mi w gardle i całe ciało było jak rozbite młotkiem. To nie był lęk, ale jakby choroba. Przemek obok też wyglądał nienadzwyczajnie.

Wszyscy patrzyliśmy przez lornetki. Czołgi wyjechały z zakrętu… O jasna cholera, zmienili szyk pochodu! Na przedzie jechał T-14, za nimi T-90 i T90A, potem dwa T-14 i na koniec dwa T-90. Teraz wszystko zależało od feldfebla i jego ludzi. Nagle zorientowałem się z kolumn gorącego powietrza unoszącego się nad czołgami, że gnają, ile mocy w silnikach i zamierzają tym pędem po prostu przeskoczyć most. Ten był stalowy o łukowatej konstrukcji, przypominał mi zresztą ten, który miałem w kolejce dziecięcej. Tylko tamten był aluminiowy.

– Żeby choć jeden PPK… – Kazio bezsilnie zaciskał ręce.

Fakt. Jednym PPK w drugi wóz w kolumnie – w porażenie Armaty zwyczajnie nie wierzyłem – zatrzymałoby się pochód i łatwiej byłoby odstrzelić inne czołgi.

Prowadzący T-14 był już w połowie mostu… w dwóch trzecich…

– Wysadzaj, na co czekasz? – Przemek przebierał nogami.

Kazio milczał i rozumiałem dlaczego. Na moście lub na naszym polskim brzegu musiało znaleźć się jak najwięcej czołgów.

Nagle na moście pokazały się jakby wielkie czerwone rubiny, które nagle się rozpaliły i połączyły w jedną wielką falę pas, który objął wszystkie filary. Stalowa konstrukcja dźwignęła się do góry, wybrzuszyła i rozerwała na wielkie kawały. Most runął do rzeki z potwornym, metalicznym łoskotem, a wraz z nim trzy wozy wyglądające jak omszałe, zielone kamienie. Ostatni zaczął się zsuwać, aż zawisł bokiem niczym samochód w komediach, opierając się częściowo o zdruzgotaną konstrukcję, częściowo wisząc nad rzeką. Długa lufa patrzyła na Odrę, lekko się chwiał. Nie stanowił żadnego zagrożenia, przynajmniej chwilowo.

Ale trzy wozy, w tym prowadzący T-14, uniknęły zniszczenia i wjeżdżały właśnie na skrzyżowanie. Wtedy od tyłu, ostatni w małej kolumnie T-90A dostał nagle dwie smugi z granatnika i stanął. Pozostałe dwa obróciły wieże i dały ognia w kierunku nasypu. Dwa pociski studwudziestopięciomilimetrowe przeorały go i wyrzuciły kawały ziemi oraz asfaltu. Nie padł już stamtąd żaden strzał.

– No, panowie – powiedział powoli Przemek, jakby walcząc z zaschniętym gardłem. – Teraz nasza kolej.

W tym momencie pojawił się nasz fotoreporter.

– Toni – powiedziałem – we can’t protect you. Go back to Berlin, get your photos to media and tell about us… – zawahałem się.

– Rysjek – usłyszałem – I can’t leave. I must stay.

Nie słuchałem go, bo już miałem pomysł. Pod płotem do kępy drzew, prawie przy skrzyżowaniu z Oderstraße, i poczekać na pierwszy wóz, jakikolwiek… Starałem się przekradać jak Indianin. Albo jak postacie z kreskówek, które po prostu wtapiają się w tło. Udało się, bo nie zauważyli. Szli powoli, bardzo powoli, chyba na jedynce, zamiatali lufami. Pierwszy szedł teraz T-90 i jego lufa patrzyła w lewo. To była dla mnie szansa. Co prawda na wprost – jak pistolet przystawiony do głowy – miałem lufę T-14, ale tym się będę martwił później. Przyłożyłem do ramienia rurę panzerfausta 3, już ze zdjętymi zaślepkami, odblokowałem, celownik patrzył pod wieżę… może się uda… teraz ściągam spokojnie spust… jest coś, co nazwałem wyciohukiem… trzask. Trafiłem! Trafiłem tego T-90. Nagle słyszę następny huk, poraża mnie potworny błysk, coś unosi w powietrze i rzuca na asfalt. Leżę na trotuarze wśród masy liści, która jest dla mnie poduszką i ukryciem. Próbuję się odczołgać, podnieść. Nie mogę. Lewa noga sterczy, nie czuję jej. Widzę krew, mnóstwo krwi. No tak, to ten T-14 mnie załatwił. Wielka lufa znowu patrzy w moją stronę. Jestem spokojny. Widzę, jak z lewej podrywa się Przemek i przeskakuje ulicę. Goni go dudnienie i wytryski pocisków z karabinów czołgu – kursowego i na wieży. Na szczęście go nie trafiają.

Widzę żółtą kamizelkę w krzakach, na wprost T-14. Ten facet naprawdę nie wie, co to strach. Robi zdjęcia, a na ramieniu ma mały statyw i chyba kamerę. Ma szczęście, załoga czołgu go lekceważy, a może chce, żeby ktoś na Zachodzie pokazał jej wyczyny?

Przemek tymczasem przyczaja się za fryzjernią, ale T-14 postanawia załatwić sprawę raz na zawsze. Lufa się obraca i… nagle z przodu pędzą dwie smugi. To druga część niemieckiego plutonu. Czyżby strzelili za wcześnie, żeby mnie osłonić? T-14 obraca wieżę, tryska z niej coś jak metaliczny deszcz i uderza w dwa pociski kierowane. System samoobrony wozu działa. Strzela w kierunku niemieckich stanowisk. Strzela też coś jeszcze. To ten T-90A z nasypu! Jechać nie może, ale strzelać – owszem. Widzę, jak porażony przeze mnie T-90 nagle zaczyna dymić; bucha płomień. T-14 się cofa, widocznie załoga nie chce być blisko, na wypadek gdyby eksplodowała amunicja.

Ale tamten T-90A nie oszczędza miasta. Strzela w narożnik, gdzie ukrywał się Przemek, burząc pół domu. Trafiony T-90 pali się teraz wysokim płomieniem. Załoga Armaty rusza kryta ogniem przez unieruchomionego T-90A. Ale nagle z dolnej części jego przedniego pancerza sięga czerwona smuga i wóz aż się trzęsie. Przemek! Zorientował się, że T-14 nie da rady sięgnąć, to postanowił przynajmniej pozbawić go osłony. Ale załoga Armaty to wyjątkowi fachowcy, wystrzeliwują jeden za drugim dwa pociski, które zrywają bruk i zwalają drugą część budynku z zakładem fryzjerskim, obok jego ukrycia.

Leżę i widzę, jak T-14 cofa i odwraca się burtą. Załoga najwyraźniej chce skręcić w Oderstraße. Może się boi, że Hohenwurztener Chaussee jest zablokowana przez jakieś oddziały, i nie chce ryzykować? Niemal w tym samym momencie czołg dostaje z granatnika. Zerwany błotnik i osłona gąsienic, może i oberwał układ napędowy, eksplodują kasety pancerza. Jest uszkodzony, ale działa. To Kazio! Skąd skombinował trzeci granatnik? W tym momencie T-14 strzela na wprost, podmuch i odłamki wtłaczają mnie w krzaki. Miejsca, z którego strzelał Kazio, już nie ma. Nie wiem, czy zdążył uciec, chyba nie, bo nikt do mnie nie podchodzi, a przecież przyjaciół się nie zostawia.

Nie boję się, jestem tylko bardzo zmęczony. Widzę, jak T-14 wykręca i rusza. Nagle słyszę potężny huk i z tylnego pancerza czołgu sięga coś jak spadający meteor. T-14 eksploduje, rozpada się, odłamki metalu gwiżdżą obok mnie, wieża odpada i z łoskotem wali o bruk. Co to było? I widzę cztery maszyny w locie niemal nad głową, ryk silników ogłusza. Tornado, czyli Niemcy zareagowali natychmiast. To znaczy… koniec?

Pewnie koniec, to dobrze. Nikt już nie przejdzie przez most. Mostu nie ma. Nas też nie ma, nikt nie podnosi się z bruku. Nie mogę wstać. Tylko jeszcze oprę się na łokciu i spojrzę po raz ostatni: kupa żelastwa, jaka została po Armacie, trafiony przeze mnie T-90 już się nie pali, ale dymi niczym komin, podobnie ten T-90A unieruchomiony zaraz za mostem. Trzy czołgi, za… nie wiem za ilu, nie wiem ilu Niemców poległo, no i za nas. Ale i tak się opłaciło. Tak sobie myślę i kładę się spokojnie na ziemi… Wydaje mi się, że to już…

Budzę się w sanitarce podskakującej na wybojach. Leżę na noszach, są piętrowe. Naprzeciw mnie leży Przemek. Ma na sobie mnóstwo bandaży, ale oczy ma otwarte. Uśmiecha się, znaczy żyje. W środku siedzi jakiś żołnierz we flecktarnie, chyba sanitariusz. Chcę go spytać, dokąd nas wiozą, nagle słyszę z dołu słaby głos Kazia:

– Russians…

– …Ludkowie złoci, mnie to możycie po polsku szprechoć, bo jo jestem Hanys – mówi tymczasem sanitariusz. Zaraz też okazało się, że przerzucą nas do bazy amerykańskiej, do szpitala w Rammstein, a potem… potem się zobaczy. Potrzaskana w trzech miejscach lewa noga, trzeba było operować. Kazio miał z kolei złamaną rękę, też w trzech miejscach – dobrze że lewą – Przemek wybity bark, złamane dwa żebra i paskudną ranę na biodrze od odłamka.

W Rammstein chwyciła nas gorączka. Ja miałem ponad trzydzieści dziewięć stopni, Kazio i Przemek chyba nie mniej. Tylko że oni milczeli, a ja mówiłem. Bez sensu, ale mówiłem. I stąd ten wywiad, pożal się Boże, dla Wolnej Europy, gdzie pomieszały mi się miejsca, ludzie i czasy.

Niemców zginęło siedmiu, łącznie z feldfeblem. W kraju trwała mobilizacja po inwazji na Hohenwutzen. Wrzało jak w ulu. Rosjanie, co ciekawe, wypuszczali z siebie uspokajająco-przepraszające oświadczenia. Miał to być przypadek i „niezamierzony pościg grupy pancernej pułkownika Gribanowa za oddziałem polskich komandosów”. A pułkownik Gribanow już nigdy nic nie powie, bo spalił się razem z załogą w tym ostatnim T-14 trafionym przez tornado. Kreml posunął się nawet do oświadczenia, że zapłaci za wszystkie straty poniesione przez Bundesrepublik. Może i w Niemczech były osoby, które w to wierzyły, ale jak przypominały gazety, Rosjanie z premedytacją strzelali do chcących im zagrodzić drogę żołnierzy Bundeswehry i tych siedmiu zabitych najbardziej liczyło się na szali. Wojska były więc w pogotowiu, rezerwiści praktycznie też i Rosjanie mieli ciężki ból głowy, bo zdaje się, że tego nie przewidywali. Nas tymczasem, ze względu na przepełnienie w Rammstein, charakter urazów oraz konieczność trzymania w pogotowiu szpitala Bundeswehry w Berlinie, odesłano do kliniki uniwersyteckiej Charité w Berlinie, na oddział pani doktor Nadine zwanej z racji urody „Afrykańską Królową”.

WIZYTA DZIEWIĘTNASTA

No tak, wiem, że pan, majorze, chciałby wiedzieć, co było dalej; jest to pewnie tym ważniejsze, że zdecydowało o miejscu, w którym się znalazłem. Dobrze więc, zachowując dotychczasowy porządek, będę opowiadał dalej.

Chirurgiem w Charité był mały Żyd czy Izraelczyk, profesor Liebermann. Też mówił po polsku, rodzina pochodziła z Warszawy. Na szczęście Polacy pomogli jej w czasie wojny i ukryli jego oraz siostrę, więc nie miał do nas uprzedzeń, które ma jednak wielu Ocalonych. Kiedy tylko nas poskręcał, zaczęliśmy go zanudzać, kiedy będziemy mogli wrócić na front, do naszych. Nowiny bowiem były dość dziwne – trwało ukraińskie zawieszenie broni, czyli niby nie było żadnych walk, ale rosyjska artyleria niemal codziennie ostrzeliwała nagłymi napadami ogniowymi nasze pozycje. Nasi odpowiadali… i na tym się kończyło. Oczywiście poza stratami po obu stronach. Tyle tylko, że Rosjanie mogli sobie na to pozwolić, my – raczej nie.

Każdy z nas sądził, że ten wymuszony spokój jest jak bezdech między dwoma rykami drapieżnika – należy się więc przygotować, uzbroić i być czujnym. Broń płynęła, ludzie podobno też byli, a my tymczasem gniliśmy w szpitalu. Po trzech dniach naszego nagabywania mały doktor w końcu nie wytrzymał. Przyszedł do nas – a mieliśmy luksus, czteroosobowy pokój z jednym łóżkiem wolnym – przysiadł na krześle i powiedział:

– Chłopcy, dla was ta wojna się już skończyła.

– Jak to? – spytałem. – Panie doktorze, to aż tak z nami kiepsko, że nie możemy wrócić do oddziału?

– Będziecie mogli – Liebermann na to – ale wasze leczenie potrwa długo, bo powiem szczerze, paskudnie oberwaliście. Leczyłem chłopców z Cahalu i z takimi ranami na pełny powrót do zdrowia trzeba było czekać pół roku. A chyba nie chcielibyście, żeby tyle ta wojna trwała?

– Pewnie, że nie – Kazio pokiwał głową – pół roku to szmat czasu. Ale, panie doktorze, ta wojna może wrócić i wtedy będziemy potrzebni.

– Właśnie – poparł go Przemek – zna pan Rosjan. Postawili problem i nie spoczną, dopóki go nie rozwiążą, tak jak im to będzie pasowało.

– Może tak… może nie… – Mały doktor nie bardzo chciał się zgodzić. – W zaufaniu powiem wam, chłopcy… Krążą plotki, że trwają jakieś zakulisowe rozmowy i pewnie za niedługo zacznie się konferencja pokojowa.

Popatrzyliśmy na siebie dość sceptycznie. Pokój, owszem, ale czy prędko? Rosjanie byli na fali, bez wątpienia kampanię przegraliśmy i walczyliśmy o utrzymanie jak największego terytorium kraju. Stanęło na tym, że słuchamy lekarzy i staramy się jak najszybciej dojść do formy.

Kazio, który miał najlepszą kondycję – co mnie i Przemka mocno zdziwiło, bo my jakoś nie mogliśmy wyleźć z łóżek – wkrótce zaczął się wymykać i załatwiać jakieś interesy z pielęgniarkami. Ładne to były dziewczyny, wszystkie miłe, sympatyczne, uprzejme, aż czasem człowiekowi było wstyd prosić o prześcielenie łóżka, bo przy nich zaczynał zachowywać się jak mężczyzna i robiło mu się głupio, że widzą go w tak żałosnym stanie. Kazik siedział z nimi albo sam w pracowni komputerowej i szperał w sieci. Po tygodniu przyszedł i dał każdemu po czytniku ebooków, które kupił z pomocą sióstr na mieście.

– Gnijemy, chłopaki, w łóżkach i nieprędko to się zmieni. Niech to przynajmniej nie będzie czas stracony. Przemek, tam jest kilka rzeczy, które, jak wspominałeś, chciałbyś przeczytać. Rysiu, pytałeś o kilka spraw. Tutaj masz książki, które ci wszystko wyjaśnią. No to, panowie, miłej lektury. – I zanim zdążyliśmy mu podziękować, utknął na swoim wyrku z nosem w starym kindlu, który wlókł ze sobą przez całą wojnę.

Nastały nieco śmieszne czasy. Czytaliśmy po całych dniach, aż siostry przychodziły, żeby sprawdzić, czemu u nas tak cicho. Przemek mówił, że od lat nikt mu nie sprawił tak fantastycznego prezentu jak Kazik, a ja mogę powiedzieć, że zawdzięczam mu wiedzę. Były tygodnie, kiedy czytałem książkę dziennie! Pochłonąłem na przykład całego Pawła Jasienicę i dzięki temu dowiedziałem się, dlaczego upadła Rzeczpospolita, ta Pierwsza, i co naprawdę znaczy „polska anarchia”. Pomyślałem o Londynie, ONR-ze, Polskiej Armii Narodowej. I może mi pan wierzyć, nie były to ciepłe myśli.

Czytałem też sporo książek, o których wcześniej nie słyszałem: Stąd do wieczności, Odcięta ręka, Cienka czerwona linia. Z literatury pięknej Pokój na Itace albo Blaszany bębenek. Czytanie stało się moją największą rozrywką, a dobra książka to teraz dla mnie najlepszy prezent. Uczyliśmy się też trochę języków, to jest dzięki Przemkowi i Kaziowi szlifowałem swój angielski, a Kazik męczył nas obu z niemieckiego, bo przecież byliśmy w Niemczech. Jako belfer okazał się bezlitosny.

– Z takim akcentem nie kupicie w ulicznym automacie paczki gumek – warczał, a my słuchaliśmy, bo mimo wszystko cholernik wiedział, jak nauczyć.

Któregoś dnia – chyba po miesiącu, bo miałem wyjęte śruby z nogi i zaczęliśmy rehabilitację – usłyszeliśmy na korytarzu stuk kul i nagle wszedł do pokoju najmniej oczekiwany gość, Dario Błażejczyk. Też w szpitalnym dresie i poruszający się z pomocą szwedek. Siedliśmy sobie na łóżkach, montując zaraz bankiet, ze sznytek z szynką, cienkiego piwa i zaraz ruszyły opowieści.

Jasne, że Dario na początek chciał się dowiedzieć, co się z nami działo. Jak się okazało, dotarła do nich niepotwierdzona wieść, że wszyscy trzej polegliśmy w Niemczech, razem z połową niemieckiej brygady zmechanizowanej, odpierając atak rosyjskiej brygady pancernej, więc musiał usłyszeć wszystko bezpośrednio od nas.

– A wiecie – odezwał się, kiedy Kazio skończył snuć swoją homerycką opowieść – że pierwsze w tę waszą śmierć nie uwierzyły dziewczyny. Ani Agnieszka, ani Magda. Powiedziały od razu: „Wszyscy tylko nie oni. Zwłaszcza Rysiek. Na pewno się znajdą, i to cali, może ranni”. No i rzeczywiście…

– A co się w końcu stało? – spytałem. – Bo po tobie widzę, że bitwa była.

– A żebyś wiedział, Rysiek, że była. I to jaka! – odrzekł. – Koval zabity, Nowakowski ranny, Tantal ranny, Gecko ranny, kapitan Zieliński ranny. Dwie doby odpieraliśmy Rosjan. Dwie doby, jak pod Klukami, dwie doby, macie pojęcie?

– No a jak to było? Mów od początku. – Kazio powstrzymał trochę ten chaos.

– Zaczęło się od tego, że gnaliśmy gazem, nie zważając, czy to noc, czy dzień. Podzieliliśmy się tylko według tych map, by nie było widać, że konwój jedzie. Pierwszą częścią kierował kapitan, drugą porucznik, a trzecią Gecko. No i rzeczywiście tak wycyrklowali, że dojechaliśmy na miejsce prawie razem, tylko na wozy porucznika czekaliśmy godzinę. Na miejscu przyjęli nas ze zdziwieniem, ale jak się dowiedzieli, co ich czeka… Najpierw był strach, ale Lis i Zawadzcy to twardzi zawodnicy, oni się strachowi nie dają. Zaraz też zaczęło się przygotowanie – kapitan z porucznikiem i desantowcami określili, jakie mogą być drogi ataku, którędy mogą chcieć wejść Rosjanie albo to NeoNSZ, i starannie żeśmy te podejścia zaminowali. I przeciwpiechotne, i przeciwpancerne, tego było dość. Mieliśmy po raz pierwszy własną obronę plot.: osę-P i dwa zestawy, znaczy pilice, i ustawiliśmy je tak, żeby pokryć jak największą część nieba od naszej strony. Z tej Straży Obywatelskiej, którą już utworzyli Lis z Zawadzkimi, zrobiliśmy obserwatorów, takie oczy i uszy, a część wcieliliśmy po prostu jako rezerwę.

Nie musieliśmy długo czekać. Pierwszy z północy doszedł ten nowy NSZ. To nam było bardzo nie na rękę, bo mógł chcieć wejść do miasta. Nawet chyba o tym myśleli, ale zanim cokolwiek zdążyli zrobić, zjawiła się czołówka rosyjskich sił rozpoznawczych, przy czym okazało się, że ta czołówka to BTR-80 i 82A z PPK, sześćdziesięciu chłopa, słowem zaczęła nam ta sytuacja trochę śmierdzieć. No ale na razie siedzieliśmy jak myszy pod miotłą i graliśmy komedię Opuszczone miasto, podczas kiedy tam, gdzie Su-34 rozwaliły konwój i gdzie tę małą uratowałeś, Rysiek, NSZ zaczął naparzać się z Rosjanami. NSZ-owcy nie byli tacy kiepscy, zrobili kilka zasadzek i już na wstępie kilka KTO Rosjanom spalili z RPG-7 i jakichś innych granatników, ale okazało się, że Rosjanie mieli wsparcie, i to jakie! Po pierwsze, przyszły ich główne siły i okazało się, że to półbatalion – tak z dwustu chłopa na BMP-2 i BMP-3. Mieli też własną artylerię, czyli moździerze na podwoziach tych BWP. Po drugie, mogli liczyć na wsparcie zarówno samolotów, jak i śmigłowców. Tamci z NSZ mieli MANPADS-y – nic specjalnego, chyba nasze pioruny, no i coś jeszcze. Widzieliśmy i pozbieraliśmy potem chińskie FN-6A. Mieli też PPK – piraty i rosyjskie konkursy, a także metisy-M, no i granatniki. Tu ciekawostka, bo znowu znaleźliśmy chińskie red i golden arrow, to takie AT4, chyba nawet podobnych parametrów. No i nasze komary oraz RPG-7W. Nie tylko to wszystko mieli, ale też potrafili z tego korzystać. Rosjanie potraktowali ich lekceważąco i za to zapłacili. Dwoma śmigłowcami, chyba Mi-24 i Mi-35, jednym Su-25 i jednym Su-24, bo samoloty przyleciały potem, gdy śmigłowce nie bardzo dawały radę. No i natłukli im sprzętu: chyba z osiem czy nawet dziesięć BMP i tak z sześć BTR-ów. My w tym czasie siedzieliśmy jak myszy pod miotłą. Gdy jakiś patrol, NSZ-owski czy rosyjski, wchodził do miasta, to ginął. Na początku próbowaliśmy NSZ-owców rozbrajać, ale traktowali nas jak Rosjan – strzelali od razu. Jak straciliśmy dwóch ludzi, to też zaczęliśmy do nich strzelać. Ta likwidacja patroli kosztowała nas pięciu zabitych i siedmiu rannych, ale obie strony tak się tłukły, że nie załapały, jak im zniknęło dwunastu Rosjan i z piętnastu NSZ-owców. W końcu wieczorem Rosjanie NSZ rozbili i do nocy całkiem wygnietli. Reszta uciekła, ponoć nasi z różnych oddziałów dopiero niedawno skończyli ich wyłapywać, a część chyba przedarła się do Czech, bo była mowa o jakichś internowanych polskich żołnierzach, a od nas nikt tam nie szedł, odkąd Czechy wystąpiły z NATO. W każdym razie późnym wieczorem Rosjanie postanowili uczcić wielkie zwycięstwo i zająć miasto. Akurat noc to jest dla nas dobra pora do wojowania, więc szybko zaczął się taniec. Najpierw kilka wozów poderwało się na naszych minach. Potem miny przeciwpiechotne wykosiły cały pluton. Dalej myśleli, że w mieście siedzi część tego, jak mówili, „pułku polskich partyzantów”, jak nazwali NSZ. Postanowili wejść na przebój, wezwali lotnictwo i poszli w miasto wozami oraz piechotą. Zieliński bronił się bardzo mądrze, zmuszał ich do walki o każdy dom, niszczył zasadzkami i snajperami. Dziadek Ząbecki też walczył, wiecie? Znaleźli w domu tego watażki, co go Przemek załatwiłeś, sako triace, pewnie zresztą jego samego, i Włodek Zdanowicz dał je Dziadkowi. Trochę go podszkolił, ale Dziadek to wszystko łapał w lot. Jeszcze kilku z desantu robiło za snajperów. Atakowali więc z lotnictwem, które rozbiło nam jedną pilicę. Ale my też się porozumieliśmy z naszymi z Niemiec i znowu się zaczęła ta polka co w Juszczynie, oni na nas, a nasi z Niemiec efami im na plecy. Dość, że myśmy mieli straty, ale oni do momentu, kiedy zdjęli śmigłowce, stracili ich trzy od naszej pelotki. No i osa strąciła Su-34. Lotnicy też się popisali, spuścili następne trzy Su-24, bo przyszły bez osłony myśliwskiej. Chyba przy tym nic sami nie stracili… ale na ziemi było różnie, bo to naprawdę dobrzy żołnierze. Myśmy bili, ale i oni nas bili. Rano odeszli praktycznie zdziesiątkowani. U nas poległo siedemdziesięciu ludzi, ze znajomych to Koval, obaj Zawadzcy, dziadek Ząbecki… a ranni zostali chyba wszyscy.

– Dziadek zginął? – przerwaliśmy mu poruszeni.

– Owszem, zginął. Ale pewnie tak, jak sam chciał. Siedział w starym domu, na rogu ulicy i ostrzeliwał się z okien. Chytrze, bo tak, żeby nie zauważyli, pomogła praktyka z powstania. Sporo chyba Rosjan nastrzelał, bo załatwiły go dopiero samoloty razem z domem… Musieli go jednak namierzyć jacyś obserwatorzy. Lis mi mówił, że go znaleźli i że na twarzy miał taki uśmieszek, jakby to wszystko bardzo go bawiło. No cóż, mieć dziewięćdziesiąt kilka lat i do ostatniej chwili być żołnierzem… Pomnik mu chcą postawić, od nas KW dostanie albo i co więcej, jak już będą ordery dawać. Miasto zniszczone – kontynuował – ale Lis mówił, że byle stabilna władza była, to dadzą radę odbudować. Teraz to chyba najbardziej zmilitaryzowana dziura w Polsce, bo pozbierali broń po Rosjanach i nawet małolaty od piętnastego roku życia chodzą z giwerami na patrole ze swoimi starymi… A! Jeszcze mieliśmy masę rannych. Jak widzicie, ja też się załapałem. A poza mną to Zdanowicz, Gecko, Tantal, kapitan Schulz, pułkownik Hellstroem, porucznik i kapitan… no, on to miał szczęście, bo pocisk trafił go w hełm, jakoś pojechał po wyściółce w środku i wyleciał tyłem. Tak że skórę na głowie ma rozciętą jak nożem, ale nawet podobno wstrząsu mózgu się nie nabawił. Nowakowski oberwał odłamkiem moździerza w nogę, ja też… była kupa rannych, nawet Agnieszka i Magda.

– Nie żartuj! – zaniepokoił się Przemek. – Co z pannami?

– Nie najgorzej. Agnieszka dostała z AK74 w nogę, na szczęście daleko od tętnicy. Kapitan Schulz, choć sam jest ranny w rękę, siedzi przy jej łóżku i usiłuje ją całować po piętach, więc, Rysiek, chyba już nie masz szans…

– Daj spokój – uśmiechnąłem się. – To najlepsze, co mogło Agnieszkę spotkać. Powiedz lepiej, co z Magdą.

– No… Magda… Bidula – powiedział, ledwo ukrywając uśmiech. – Ładna dziewczyna, z tyłu dość obfita. No i wyobraźcie sobie, że jakiś Rosjanin przestrzelił jej cały tyłek. Tak od jednej nogi do drugiej. Na szczęście daleko od kości, ale to rana przykra i bolesna. Położyliśmy biedaczkę na nosze, a ona płacze. Myśleliśmy, że to z bólu, ale zaraz się okazało, że ze wstydu! „Tak mnie, kurwa, upokorzyli, sukinsyny – ryczy – i co ja powiem? Że odniosłam rany w walce dla Ojczyzny, tylko poczekajcie chwilę, zdejmę majtki?”. I dalej płacze.

Usiłowaliśmy się nie śmiać, bo faktycznie dla Magdy musiało to być mało śmieszne.

– Na szczęście Rosjanie się zlitowali, albo sam Pan Bóg – mówił dalej Dario. – Dziewczyna leżała na noszach trochę z boku, my dawaliśmy z siebie wszystko, aż naraz nony położyły salwę blisko naszego punktu opatrunkowego. Poleciałem tam pierwszy patrzeć, czy rannym się nic nie stało. Wszyscy cali, lecę do Magdy, a ona całą głowę ma we krwi! Jezus Maria, ciężka rana! Janek na krzyk przyleciał, patrzymy, Magda cała, uśmiecha się nawet. Okazało się, że odłamek rozciął jej całe czoło jak żyletką, innych ran nie ma. Taki fart, rozumiecie… A ona się cieszy jak głupia i mówi: „No, nareszcie nie muszę się wstydzić”. Dopiero potem zemdlała…

– No, toście sobie powojowali – powiedział Kazio. – I co teraz?

– Teraz? Teraz, bracie, to kompanii nie ma, chłopaki albo w szpitalu, jak ja czy dziewczyny, albo w rezerwie rany liżą. Pewnie nas będą odtwarzać. Zobaczymy, ja się będę starał, żeby wrócić, ale wy to pewnie później, boście naprawdę mocno oberwali – pokiwał głową.

Rozmawialiśmy długo, a poszedł dopiero wieczorem. Trwała przecież wojna, w rozejmy i układy nikt z nas nie wierzył.

Niedługo potem obaj z Przemkiem zwlekliśmy się z łóżek i zaczęliśmy chodzić. Kazik zrobił to wcześniej i wcześniej odcierpiał swoje, teraz przyszła kolej na nas. Rehabilitacja była paskudna. Na pierwszych zajęciach, kiedy kazano nam zginać i prostować nogi, dosłownie płakałem z bólu! Czasem myślałem, że już do końca życia czeka mnie poruszanie się o lasce, a koledzy pojadą na front beze mnie. Ale kiedy widziałem minę Kazia z jego ręką i słyszałem pojękiwania Przemka, kiedy po rehabilitacji usiłował usiąść albo ułożyć się na lewym boku, czułem takie trochę paskudne uczucie ulgi, że i z nimi nie jest lepiej. Pewnie oni mieli podobnie, patrząc na mnie.

Powiedziałem sobie jednak: „Rysiek, masz chodzić i koniec, choćby żabami biło” i chodziłem. Po korytarzu, trzymając się poręczy, przy ścianach. Potem przy szwedce. Wreszcie dostałem opieprz od pani doktor Nadine, która powiedziała, że „jako przełożona nakazuje mi natychmiastowy powrót do łóżka, inaczej rehabilitacja się przedłuży i mój stan się pogorszy”. Ale miała przy tym dość współczującą minę. Okazało się, że doniosła na mnie siostrzyczka Limar, śliczna czarnulka z długimi włosami i ciemnymi oczami, ponoć Syryjka. Powiedziała mi wprost, że nie dbam o swoje zdrowie i jeśli chcę coś zrobić dla kolegów z oddziału i siebie samego, to powinienem słuchać lekarzy, a nie się głupio napinać. Wie, co czuję, bo jej bracia też byli żołnierzami i jeden został ciężko ranny. Tak pouczony wróciłem do chłopaków z mocno głupią miną, ale cóż – dziewczyna miała rację. Przestałem więc działać za wszelką cenę i nastawiłem się, jak powiedział mały doktor Liebermann, na raczej długi powrót do zdrowia.

Chłopcy mieli to samo, Kazik stwierdził nawet pewnego dnia, że prędzej wojna się skończy niż jego ręka zadziała prawidłowo. Tymczasem mijała jesień i zaczęła się zbliżać zima. No i święta. Pierwsze nasze Boże Narodzenie poza Polską. W grudniu wreszcie nas wypisali. Byliśmy już sprawni, z zaleceniami, że mamy się nie forsować i przechodzić dalszą rehabilitację. Dwa razy na tydzień, i tak miało być aż do Nowego Roku.

Zostaliśmy zakwaterowani w należącym do Bundeswehry budynku niedaleko starego lotniska Tempelhof. Dostaliśmy też cywilne ubrania, cały komplet. Kiedy po raz pierwszy wkładałem kurtkę, coś brzęknęło i wypadło na podłogę. Było to pięć euro. Srebrna monetka z ludzikiem po jednej stronie, po drugiej człowiek przy warsztacie. Włoska. Patrzyłem na monetę jak na ducha, aż zwróciło to uwagę chłopaków

– Co jest, Rysiu? – spytał z troską Przemek. – Coś nie tak?

– Ależ najzupełniej tak… – powiedziałem powoli. – Pamiętacie panią Kowalczukową?

– Jakbyśmy mogli zapomnieć?! – Kazio szeroko się uśmiechnął. – Czasem mam wrażenie, że dzięki niej jesteśmy tutaj w całości.

– Bo widzicie… na koniec ona mi powiedziała, że znajdę się w obcym kraju i w nowym ubraniu znajdę pieniądz z cyfrą 5. Mam ten pieniądz zanieść na ofiarę do kościoła… – przyznałem.

– Cholera – mruknął Przemek – skoro ona tak powiedziała, to musisz to, chłopie, zrobić i im prędzej, tym lepiej.

Mieliśmy wszystko, chcieli nam nawet dać komórki, ale tu się trochę unieśliśmy honorem i kupiliśmy sobie sami, na razie prepaidowe. Dziwiliśmy się temu; sporo chłopaków po wyleczeniu wracało do Polski i my też sądziliśmy, że wkrótce pójdziemy się bić. Pakował się też Dario, którego noga, jak się okazało, wymagała dodatkowych kuracji i to on przyniósł plotkę, że zostaliśmy wytypowani do jakiejś specjalnej grupy. Co to jednak było i o co chodziło – nie wiedział. Myśleliśmy, że może chodzić o jakąś akcję specjalną, coś na podobieństwo komandosów. Ćwiczyliśmy więc, ile się dało, aby odzyskać sprawność.

Doszedłem też do wniosku, że najwyższy czas, aby załatwić to, co powinienem zrobić na początku i co kazała mi zrobić pani Kowalczukowa. Ale to nie wszystko: wyjąłem przeklęty pierścień i obfotografowałem go komórką ze wszystkich stron. Odłożyłem też z ostatnich dwóch tysięcy euro zdobycznych u Sicińskiego połowę, te znalezione pięć euro i postanowiłem znaleźć ten pierwszy kościół, o którym powiedziała szeptucha.

Szukać go? Postanowiłem zdać się na przypadek. Przypomniałem sobie mianowicie, że kiedy śliczna Limar robiła mi awanturę, zobaczyłem na jej szyi maleńki złoty krzyżyk. Była więc chrześcijanką, mieszkała tutaj, w Berlinie, więc może mogła mi pomóc. Pojechałem już następnego dnia do Charité.

Limar akurat kończyła dyżur. Zdziwiła się, ale tak sympatycznie. Ale kiedy – jąkając się nieco, bo te wielkie ciemne oczy miały w sobie coś takiego, że zaczynałem tonąć – wytłumaczyłem, o co mi chodzi, była mocno zaskoczona. Ale za chwilę to ja osłupiałem, bo powiedziała po prostu: „No to chodźmy”.

– Limar – powiedziałem zakłopotany – ale ty właśnie skończyłaś dyżur, jesteś pewnie bardzo zmęczona…

– Nieważne, chodźmy – ucięła. Co miałem robić – poszedłem.

Znała trasę na pamięć. To dobrze, ja bym się zgubił, bo przesiadaliśmy się z jednego metra na drugie, aż wylądowaliśmy na stacji Kurfürstenstraße i wyszliśmy na Potsdamer Straße. Szliśmy wzdłuż w miarę nowych bloków, takich z lat 70. i 80., ale po remontach i różnych modernizacjach, jak to w Berlinie, gdzie mieszkania są drogie. Nie widziałem żadnego kościoła, aż naraz, między blokami, niedaleko indyjskiego sklepu zobaczyłem cofnięty w głąb ulicy płot i wysoką, żółtą sylwetkę.

Kościół nie był duży. Przypominał trochę te ewangelickie, więc spytałem Limar, czy jest ewangeliczką.

– Nie – odrzekła – to kościół Świętego Jakuba, syryjski kościół ortodoksyjny. Mój kościół.

Kościół ortodoksyjny… A, prawda, prawosławni pod Białymstokiem też mówili o swoim kościele, że jest ortodoksyjny, czyli prawosławna – pomyślałem. Najważniejsze, że kościół chrześcijański, tak jak miało być.

Weszliśmy przez zakrystię, w jakiś sposób jej układ był mi znany. Potem dowiedziałem się, że Święty Jakub był kościołem katolickim, zanim przekazano go Syryjczykom. Przyjął nas sympatyczny brodacz – proboszcz, ojciec Ignotios. Jak usłyszałem, niemal wszyscy księża tego kościoła pełniący jakieś funkcje są zakonnikami. Zaprosił nas do siebie, podał herbatę, a kiedy usiedliśmy, zacząłem pospiesznie wyłuszczać, z czym przyszedłem.

– Mogę zobaczyć ten pierścień? – przerwał mi, kiedy tylko zacząłem mówić, co chcę przekazać.

– Nie tylko zobaczyć, ale i wziąć – odrzekłem. – I to na zawsze.

Wyjąłem przeklęty pierścień Sicińskiego. Kamień roziskrzył się w ręku, mimo wygładzonej powierzchni. Naraz wydał mi się piękny i bardzo ciężki. Pomyślałem, że to będą jego ostatnie czary i oddałem go pospiesznie ojcu Ignotiosowi. Ten przyjrzał mu się uważnie, wziął w dłoń i naraz coś nim wstrząsnęło.

– Mówi pan prawdę, absolutną prawdę – powiedział cicho. – W tym pierścieniu jest wiele zła, wiele krwi przelano… Może nie dzięki niemu, lecz w jego obecności i jakby się tą krwią nasycił…

Pomyślałem, że do tej liczby trzeba by dodać ostatniego właściciela, kiedy proboszcz spojrzał na mnie spod oka.

– Jak zginął jego ostatni właściciel? – spytał.

– Który? – spytałem ponuro. – Tak zupełnie ostatniego zabił rosyjski czołg w Polsce. Ale to był niewinny człowiek, dobry żołnierz i bohater…

– Wiem – westchnął Ignotios. – Wiem… A ten, który był przed nim?

– O, ten to rzeczywiście był jak sam diabeł wcielony – odrzekłem i w kilku zdaniach streściłem mu karierę Sicińskiego, nie pomijając jej zakończenia.

– No właśnie – pokiwał głową. – Nawet jego śmierć pasuje do tego pierścienia. Daj Boże, aby pana koledze, który go zabił, nic się nie zdarzyło, aby wyszedł z tej wojny bez szwanku.

– Bez szwanku to żaden z nas nie wyszedł. Zostaliśmy ranni w Hohenwutzen. Ale dzięki temu tu jestem. Dzięki Limar. – Uśmiechnąłem się do dziewczyny, która siedziała cichutko na brzegu drugiego krzesła.

– Ach, to pan jest jednym z bohaterów z Hohenwutzen – uśmiechnął się. – Tym bardziej miło mi poznać i jestem wdzięczny Limar, że pana do nas przyprowadziła.

– Jaki tam bohater. – Wzruszyłem ramionami. – Po prostu żołnierz.

– Wezmę od pana ten pierścień – zadecydował nagle. – On musi być w bezpiecznym miejscu, przesyconym modlitwami, wtedy zło powoli z niego ujdzie…

– Tak jak rozładowuje się akumulator? – spytałem.

– Powiedzmy, że podobnie. – Uśmiechnął się, ale mocno się zdziwił, kiedy zobaczył na stole jeszcze tysiąc i pięć euro.

– Skąd akurat taka suma? – spytał.

– Tysiąc euro jest ode mnie, pięć euro… to polecenie – przyznałem.

– Polecenie? Czyje? – zdziwił się.

Zacząłem opowiadać o szeptuchach. Chyba wyrażałem się klarownie, bo słuchali oboje, i to z zajęciem. Milczeli, nie przerywali, zobaczyłem nikły uśmiech na twarzy Limar, kiedy powiedziałem o wróżbie i o tym, jak się ona spełniła. Kiedy skończyłem, ksiądz Ignatios westchnął:

– Tak, u nas też są takie kobiety. Modlitwą i długim, cnotliwym życiem uzyskują od Pana dar widzenia przyszłości. Nazywamy je Matkami. To święte kobiety. Kiedy mówią, mówią prawdę. Potrafią też osłonić modlitwą przed złem. Nie wiedziałem, że są też w Polsce. Widać tak już z wyroków Pana jest, że muszą być wszędzie na świecie, bo wszyscy jesteśmy grzesznikami.

– Myślę, że gdybym nie zabrał tego przeklętego pierścienia, to te modlitwy osłoniłyby nas do końca i nie stałoby się to, co się potem stało w Hohenwutzen – powiedziałem.

– Może tak, może nie. Któż to wie, jakie zamysły wobec nas ma Pan. Może tak właśnie miało być, a zabierając pierścień, postąpiłeś, młody żołnierzu, jak człowiek honoru. Na pewno w Dniu Pańskim będzie ci to potraktowane jako zasługa… – odrzekł.

– Ale naraziłem na niebezpieczeństwo kolegów. – Nie byłem przekonany.

– Mogę ci tylko powiedzieć, że nie znamy zamysłów Pańskich i być może tak być miało. W końcu staliście się bohaterami… – zaprzeczył.

– Jakimi tam bohaterami, ojcze – uśmiechnąłem się smutno. – Że zrobiliśmy to, co do nas należało? Czy obroniliśmy miasto? Nie, powstrzymaliśmy jedynie przejazd rosyjskich czołgów, w dodatku tylko trzech i nie obyło się bez zniszczeń… Co to za bohaterstwo?

– I tak właśnie mówi człowiek, który jest na Drodze Pana. Noś to dobro, jakie masz w sobie, ja je dostrzegam. A temu pierścieniowi – spojrzał na klejnot z lekką pogardą – zapewnimy długi odpoczynek i wygnamy z niego zło.

Wracaliśmy w milczeniu. Ja myślałem o tym wszystkim, co powiedział ojciec Ignatios, Limar też milczała. Czasem popatrywała na mnie i wyglądało na to, że chce mi coś powiedzieć, ale nie mówiła nic, jakby się powstrzymywała. Było jeszcze coś – z każdą minutą podobała mi się coraz bardziej. Po historii z Agnieszką jakoś nie miałem złudzeń co do dziewczyn, narzuciłem sobie takie myślenie, że muszę jeszcze długo czekać, może lata, że nadal jest wojna… ale nie mogłem się oprzeć. Walczyłem ze sobą i… przegrywałem.

Odprowadziłem ją przed sam dom i wtedy nagle podjąłem decyzję.

– Limar… – zacząłem ostrożnie. – Mogę cię o coś spytać?

Była zdziwiona.

– Limar, czy moglibyśmy się czasem spotkać, no, pójść do kina, do kawiarni, porozmawiać… Chyba, że kogoś masz. No bo jeśli tak, to oczywiście nie chcę przeszkadzać. – Trochę się zaplątałem.

– Rysju – powiedziała nieoczekiwanie poważnie – nie mam nikogo. Dlatego, że u nas, w naszej kulturze, jeśli chłopak chodzi z dziewczyną, to nie po to, by zerwać z nią po tygodniu, miesiącu czy dwóch. To jest naprawdę coś poważnego i najczęściej doprowadza ich przed ołtarz. Tak, mogę i chcę się z Tobą spotykać, ale ty musisz najpierw to sobie przemyśleć. Czekam na ciebie przez tydzień, do widzenia! – Wspięła się na palce i nieoczekiwanie pocałowała mnie w policzek. Niby zwykły pocałunek, ale był dla mnie jak wstrząs. Komuś takiemu należał się szacunek, więc nawet nieoczekiwanie dla siebie pocałowałem ją w rękę. Zdziwiła się bardzo.

– To nasz stary polski zwyczaj – powiedziałem cicho. – Całujemy w rękę kobiety, dla których mamy wielki szacunek. Do widzenia, Limar. Wiem, że się jeszcze spotkamy.

W drodze powrotnej trochę się zagubiłem, ale na tyle znałem już Berlin, aby wrócić na Tempelhof. No i miałem problem. Odezwała się noga. Nie żeby bolała, ale zrobiła się sztywna i jakby drewniana. Mówili, żeby nie forsować – przypomniałem sobie. Szedłem więc wolno, przez co powrót się przedłużał.

Kiedy w końcu dotarłem na kwaterę, zacząłem myśleć jeszcze o czymś innym – trzeba było rozwiązać problem karty Sicińskiego. Miałem dużo czasu, bo byłem sam. Przemek przebywał u Niemców, z którymi ostatnio często się widywał, a Kazio gdzieś zniknął. W ogóle ostatnio często znikał, cholera…

Poszedłem do najbliższego bankomatu na byłym lotnisku. Diebold Deutsche Bank, prawie go obwąchałem. Rozejrzałem się starannie jak doświadczony scammer, ale ten bankomat był odwiedzany dość rzadko. No to jazda. Połknął kartę. „Wprowadź PIN”, oczywiście po niemiecku, wolałem nie zmieniać języka. No to… 1604. Pojawiło się menu! Odgadłem, ten PIN był dobry, to była data z pierścienia! Teraz stan konta… i tu się mocno rozczarowałem. Dwieście pięćdziesiąt tysięcy euro. Pomyślałem, że niestety było to tylko podręczne konto Sicińskiego do operacji na Zachodzie, a swój majątek miał pewnie gdzie indziej. Na przykład w jakimś banku na hasło. I że pewnie Szwajcaria albo Niemcy się po skurwysynie pożywią, nie Agnieszka czy pani Ewa. No ale należało szybko coś wymyślić, żeby konto wyczyścić. Chodziło mi po głowie dziesięć tysięcy euro, zresztą nie wiedziałem, jaki karta ma dzienny czy miesięczny limit, więc postanowiłem wypłacać po dziewięć tysięcy dziewięćset euro dziennie.

Wynikła z tego straszna katorga. Po pierwsze, zajęło mi to dwadzieścia sześć dni. Po drugie, najeździłem się po całym Berlinie, bo starałem się być przy jednym bankomacie tylko raz. Po trzecie wreszcie musiałem założyć sobie konto bankowe w Niemczech, więc założyłem po prostu w Sparkasse. Wreszcie na koniec znalazłem w miarę blisko dwa wpłatomaty, gdzie wpłacałem dzienny urobek – jednego dnia na konto własne, drugiego – na konto pani Ewy. W końcu na oba konta wpłynęło po sto dwadzieścia cztery tysiące euro. Resztę zostawiłem. To, co znalazło się na moim koncie, traktowałem tak, jak powiedziałem Agnieszce – jako długoterminową pożyczkę.

Wracając do tamtego dnia… zyskałem dostęp do konta Sicińskiego, w perspektywie miałem dobrą sytuację – dziewięć tysięcy dziewięćset euro w ręce, choć pożyczone, to były jakieś pieniądze, a to jeszcze nie wszystko. Mama na odchodnym w Gnieźnie dała mi coś, co u nas było od pokoleń – dwie złote monety pięciorublowe zwane świnkami. Zostały ich na czarną godzinę w domu cztery, a ja dostałem dwie… trzeba było to teraz spieniężyć, bo przecież te pieniądze od Sicińskiego nie były moją własnością. Owszem, mogłem je zainwestować, ale używanie ich do prywatnych spraw… Jakoś wydawało mi się niewłaściwe

Ale przedtem najważniejsze: Limar. Co ja właściwie o niej myślę? Powiedziała mi rzecz ważną, bardzo ważną, wymagającą przemyślenia. Nie można było zdecydować tak od razu. Ale wiedziałem, że decyzja, jaką muszę podjąć, będzie oznaczała… jak to ująć – przełom? Całkowitą zmianę w moim życiu? Tego się nie robi, tak po prostu, z chwili na chwilę… trzeba czasu.

Wtedy zjawił się Kazio. W świetnym humorze, wręcz promieniejący. Zaraz wpadł też Przemek będący w dobrym nastroju, krzycząc, że pancerniacy Bundeswehry obok to po prostu Ślązacy, i jak się dowiedział, będziemy mieć z nimi szkolenie. To dlatego nas tu zatrzymali! Humor od razu nam się poprawił, po takim szkoleniu kroiło się na naprawdę mocne zwarcie z Rosjanami, i to już nie bez szans dla nas.

Dodatkowo jeszcze wezwano nas do dowództwa polskiego przy NATO, bo przeniosło się częściowo z Brukseli. Poszliśmy w cywilkach, bo w czym innym mielibyśmy pójść? Naprawiliśmy tylko nasze APC Point Blank, bo już kilka razy ocaliły nam skórę, a jakimś cudem były prawie nieuszkodzone. W misji dostaliśmy najpierw nowe komplety polowe z oporządzeniem, przy czym natychmiast kazano nam się w nie przebrać. Co ciekawe, buty już nie były nasze, tylko chyba amerykańskie. Prowadzeni przez oficera dyżurnego już na polowo poszliśmy pełni nadziei na piętro. Bo skoro nowe sorty, to i pewnie każą nam się pakować i wracać do kraju, do kompanii. Kiedy weszliśmy do pokoju, z meldowaniem się, regulaminowo trzaskając obcasami, zaraz nas postawiono na baczność. Wszedł nieznany nam pułkownik, i to lotnictwa, z rozkazem w ręku. O co chodzi? Nowy przydział? Tymczasem pułkownik zaczął czytać:

– Na podstawie nadanych mi uprawnień dowódcy Zgrupowania Północ, w uznaniu bohaterskiej postawy w czasie walk pod miejscowością Hohenwutzen, mianuję na stopień sierżanta podchorążego plutonowych: Kazimierza Manteuffla, Ryszarda Nowaka i Przemysława Sieniawskiego. Spocznij!

Dech nam zaparło. Noooo… taka nominacja… tylko co to ma znaczyć „sierżanta podchorążego”?

Ale pułkownik zaraz kontynuował:

– Chłopcy, pewnie się dziwicie, co to za stopień. Otóż przywróciliśmy przedwojenną podchorążówkę, tę sprzed drugiej wojny. Teraz podoficerowie zasłużeni na polu bitwy lub wyróżniający się w służbie czasu pokoju i ludzie po podstawowym przeszkoleniu wojskowym posiadający wykształcenie wyższe mogą w trakcie rocznego przeszkolenia podchorążackiego zdobyć pierwszy stopień oficerski i z nim wrócić do jednostki lub przejść do rezerwy, skąd będą regularnie powoływani na ćwiczenia lub przeszkolenie. Wy jesteście pierwszym rocznikiem tej podchorążówki. Ponieważ jest wojna, będziecie się szkolić w NATO, czyli bezpośrednio u naszych niemieckich sojuszników. Jako frontowcy idziecie trybem przyspieszonym, trzymiesięcznym. Mundury oszczędzajcie, nie ma teraz wyjściowych, więc będziecie je nosić nawet podczas uroczystości. Na szkoleniu dostaniecie NATO-wskie, czyli niemieckie. – Uśmiechnął się przyjaźnie, a my, kiedy już odzyskaliśmy dech i pobraliśmy nowe stopnie, z naramiennikami z biało-czerwonym szlakiem, odmeldowaliśmy się regulaminowo, nawet zapominając spytać, kiedy i gdzie to szkolenie się odbędzie.

Wtedy zdarzyła się ta historia z ciężarówką… Wiem, że pan się starał, majorze, o odtajnienie sprawy, żebym mógł ją panu opowiedzieć, bo jest to istotne dla terapii. Wiem też, że teraz już mogę, więc opowiem. Było to tak: Kaziowi i Przemkowi – nie wiem, jakim cudem – udało się przemycić w naszych skrzyneczkach osobistych P-83 do szpitala. Dość, że jak z niego wyszliśmy, mieliśmy je z powrotem. No i oczywiście nieco amunicji. Woleliśmy się z tym nie ujawniać, trochę się obawialiśmy, że je nam skonfiskują, bo niby żołnierze armii sojuszniczej, ale broń zamiast w magazynie to przy sobie, a terroryści nie śpią.

Za lotniskiem, a konkretnie na jego obrzeżu, znaleźliśmy przytulny kącik, gdzie mogliśmy sobie postrzelać, powprawiać rękę i oko i nie bać się ujawnienia. Akurat tego dnia mieliśmy pecha, bo w naszym ośrodku prowadzono jakąś inspekcję, generałowie, prasa, kontrola służb, bo i konferencja prasowa… Chodziło naturalnie o uchodźców, mówiono, że na lotnisku ośrodek ma już powstać na stałe, unikano określenia „obóz”, ale lewicowe gazety to podchwyciły. Krótko mówiąc, Niemcy miały niekończącą się dyskusję, a my – problem.

Klnąc, musieliśmy z bronią pojechać do centrum, bo Kazik zachwalał Jarmark Bożonarodzeniowy przy Breitscheidplatz w Charlottenburgu. Teraz, jak o tym myślę, to widzę, że z naszej strony to była wielka głupota, bo jeśli gdzieś można się było spodziewać policji i kontroli, to właśnie tam. Wtedy o tym nie myśleliśmy – pojechaliśmy.

Ciężarówka stała przy Kantstraße, w uliczce pomiędzy blokami, już za kontrolą. Stała i wyglądała, jakby nie ruszano jej stamtąd od dawna. Ośnieżony TIR na polskich numerach. Odgłosy jarmarku słychać było nawet tutaj, ponoć był rekordowy.

– Patrzcie – powiedział Kazio – do zamachu doszło kilka lat temu, teraz wszystko mają tak poukładane i sprawdzone, że puszczają nawet nasze TIR-y. A wtedy przecież ten Tunezyjczyk ukradł TIR-a na polskich blachach, zabił kierowcę i wjechał w tłum.

– Och, to Niemcy – odrzekł Przemek. – Wszystko mają poustawiane. Zrobisz, bracie, raz jeden numer, i już zapamiętają.

– Ciekawe, co mogli przywieźć do Niemiec w czasie wojny – zastanowiłem się. – Może to ciężarówka wynajęta przez wojsko do transportów albo do przerzutów pomocy dla naszych?

Mówiono wtedy dużo o katastrofie humanitarnej u nas w Polsce, szła zima i sami wysyłaliśmy ludziom paczki.

– Może – zgodził się Przemek.

Odchodziliśmy już, kiedy poczułem, że spotkała mnie najgorsza i najgłupsza awaria, jaka może spotkać faceta – rozjechał mi się suwak u spodni. Kurtki niby mieliśmy długie, ale świecenie legginsami wobec Berlińczyków obojga płci uważałem za przesadę.

– Chłopaki… – mruknąłem – macie agrafkę?

– A co się stało? – Kazio się zainteresował.

– Rozjechał mi się suwak w portkach… – odrzekłem ponuro.

– Faktycznie, katastrofa – zgodził się Przemek i obaj zaczęli szperać w swoich rzeczach. Szczęściem Kazio miał spore agrafisko, jako saper zbierał takie szpeje, więc pozostało ukryć się między blokami i zapiąć spodnie. Powiedziałem chłopakom, żeby poczekali na Kantstraße, a sam przystąpiłem do kłopotliwej czynności, ukryty za rogiem budynku. Zobaczyłem wtedy, jak z bloku wychodzi facet i podchodzi do TiR-a. Otworzył drzwi i pogrzebał w środku. Był mocno śniady, wyglądał jak Cygan. Pomyślałem, że pewnie ma przechlapane przy kontrolach.

Kierowca, bo wyglądało, że to on, tymczasem wyjął komórkę i zaczął z kimś rozmawiać. Nie minęło kilka minut, a pojawił się drugi, pewnie zmiennik. Ten też wyglądał na Cygana, w dodatku miał brodę. Co jest, u licha? Tak mnie to zdziwiło, że postanowiłem po cichu podejść i dowiedzieć się, o czym rozmawiają. Klnąc się za podejrzliwość i myślenie à la Sherlock Holmes podszedłem cicho od tyłu. Usłyszałem, co mówią – rany boskie, to nie był żaden znany mi język europejski, a już na pewno nie polski! Wyglądało to mocno podejrzanie. Starając się nie robić hałasu, poleciałem do chłopaków.

– Chłopcy, odkąd to firmy przewozowe z Polski zatrudniają Arabów jako kierowców? – spytałem.

– Co takiego?! – Przemka zatkało.

– Widziałeś kierowcę? – Kazio od razu się domyślił, w czym rzecz.

– I jego zmiennika. Nie mówią w żadnym znanym mi europejskim języku. Ten język jest taki… gardłowy i miękki, jeśli rozumiesz, o co mi chodzi – odrzekłem.

– Dzwonimy na policję? – Przemek oprzytomniał.

– Nie, spróbujmy to sprawdzić… – odrzekł Kazik. – Wiecie co, podejdźmy do nich i powiedzmy, że jesteśmy inspekcją drogową. Ja dobrze mówię po niemiecku, może się nabiorą. W razie czego – głupi dowcip, a jak będzie coś podejrzanego, to się zorientujemy.

Był to jeden z najbardziej bezsensownych i odkręconych zarazem wyczynów w naszym życiu, ale wtedy o tym nie myśleliśmy. Szybkim krokiem wróciliśmy do miejsca postoju ciężarówki. Wyglądało na to, że zamierzają ruszać. Silnik pracował i grzał się, obaj stali przy wozie. Przyjrzałem się kierowcy, zobaczyłem dziwną wypukłość jego ubrania.

– Przemek, ten skurwysyn ma kamizelkę kuloodporną – szepnąłem.

Przemek ledwo dostrzegalnie skinął głową. Widać on też to zauważył.

– Inspekcja drogowa miasta Berlina, proszę o dokumenty wozu – powiedział Kazio po niemiecku najbardziej oficjalnym z tonów.

Pomocnik drgnął i stanął przy drzwiach. Już z jego ruchów widać było, że sprawa jest śliska, zdemaskował się natychmiast. Kierowca za to uśmiechnął się i zaczął do nas podchodzić. Rozpiął krótki, skórzany kożuszek i sięgnął do kieszeni. Zrozumiałem, że to nie dokumenty chce wyjąć.

– Ognia – wrzasnął Przemek.

Niby trzymaliśmy ręce w kieszeniach, ale kurtki były długie, kieszenie wielkie, a P-83 to mała broń. Akurat tego dnia ćwiczyliśmy szybkie wyjmowanie z kieszeni i strzał – najpierw na sucho, a potem każdy wystrzelał po pół magazynka do tarcz. Facet był wyszkolony, ale nie spodziewał się trzech przygotowanych ludzi z bronią. Myślę, że zabił go już pierwszy strzał naszego wyborowego, czyli Przemka, ja swój tylko dodałem. Za to Kazio pomyślał o drugim, co mu się chwali, bo kiedy rozprawialiśmy się z kierowcą, pomocnik wyjął broń i zaczął strzelać, próbując otworzyć drzwi i ukryć się za nimi. Kazio był przytomny – pierwszym strzałem trafił w nogę, zaraz ponad kolanem, co utrudniło mu ruchy. Cholerny samobójca nie zważał jednak na ból! Powiesił się na drzwiach i zdołał je otworzyć. Strzelał teraz mało celnie – ostrzeliwał się, chcąc wejść do kabiny. Padłem na ziemię, przetoczyłem się, jak w wojsku desantowcy uczyli, i już miałem go po skosie. Mógł mnie trafić, ale to ja trafiłem jego. Idealnie, bo w lewą dłoń, z której wypadł mu pistolet. Jednak sobie poradził; był chyba oburęczny, bo zaczął się drapać do kabiny. Coś mi mówiło, że nie może tam wejść. W dwóch skokach byłem przy drzwiach. Patrzył na mnie z nienawiścią i nawet ledwie trzymając się na nogach, macał do tyłu za jakaś bronią. Rzut oka do kabiny, na plątaninę wywalonych kabli uświadomił mi najgorsze – ten wóz mógł być SVBIED, czyli jeżdżącą bombą.

– Wracaj do piekła – powiedziałem i po prostu go zastrzeliłem.

Kazio już właził do szoferki. Wylazł stamtąd jeszcze szybciej.

– Panowie, cały ten wóz to jedna wielka bomba – sapnął.

– SVBIED? – spytałem

– Aha. Nawet nie chcę przy tym manipulować.

– To co, dzwonimy po policję?

– Chyba żartujecie, nie słyszycie kogutów? Ta strzelanina postawiła na nogi pół miasta!

– Panowie, choodu!

Taką odbyliśmy bardzo krótką dyskusję, po czym rzuciliśmy się do ucieczki. Oczywiście jak najprzytomniej, pomiędzy blokami w kierunku jarmarku, gdzie wmieszaliśmy się w tłum. Nawet zdążyliśmy kupić szynki szwarcwaldzkiej i jakiegoś sera regionalnego, bardzo zachwalanego jako przypominający nasz oscypek, zanim policja zaczęła ewakuować jarmark. Przez megafon ogłoszono uspokajająco, że „udało się zapobiec zamachowi terrorystycznemu”.

– Pewnie, że się udało – mruknął Przemek.

Ta uwaga uruchomiła w nas jakieś odreagowanie, bo zaczęliśmy się nieprawdopodobnie śmiać, dosłownie zataczając się, szliśmy w kierunku metra. Nie mogliśmy przestać, przechodnie przyglądali nam się ze zdziwieniem. Jakiś facet narysował kółko na czole, młoda dziewczyna uderzyła się lekko kantem dłoni w szyję i mrugnęła, dając do zrozumienia, że jesteśmy zdrowo podcięci. Oprzytomnieliśmy dopiero w wagonie, ocierając łzy z oczu, niemal leżeliśmy na siedzeniach. Od śmiechu bolały mnie mięśnie brzucha, chłopaków pewnie też.

– To co, do domu? – zagaił Kazik.

– Oj tak, do domu – stęknąłem – ale jutro wrócimy na jarmark…

– Oczywiście czyści – dopowiedział Przemek.

Wróciliśmy, zjedliśmy z apetytem kolację i siedliśmy sobie w telewizyjnej przy wiadomościach. A było czego posłuchać… wszystkie stacje telewizyjne nadawało na żywo „relację z miejsca niedoszłego zamachu”. Ciężarówka była rzeczywiście SVBIED – prawie takim samym, jakiego użył Timothy McVeigh w zamachu w Oklahomie. Niewiele zostałoby z całego jarmarku, gdyby tych dwóch odpaliło swoją bombę.

Media huczały od plotek, domysłów i komentarzy. Podstawowym pytaniem było to, kto zastrzelił terrorystów, przy czym okazało się, że obaj byli poszukiwani, i to w kilkunastu krajach, w większości europejskich, ale także w Egipcie i Turcji; pomocnik, który chyba był mózgiem całej akcji, nawet przez FBI!

Widać było, jakie nieprawdopodobne mieliśmy szczęście, bo obaj należeli do wyszkolonych terrorystów, którzy od dłuższego czasu skutecznie wymykali się policji. Media oczywiście koniecznie chciały wiedzieć, czy w policji powstała jednostka do likwidowania takich ludzi, o której nie wiedzą, i to właśnie była jej akcja. Policja przeżywała męki, odpowiadała tak wymijająco, jak mogła, i sprawiała wrażenie, że jak zwykle wie więcej, niż chce powiedzieć.

Z medialnego huku zorientowaliśmy się, że najlepiej będzie siedzieć jak myszy pod miotłą.

– To co, panowie, odpuszczamy sobie strzelanie? – spytałem.

– Dobry pomysł, rozsądny – pochwalił Przemek. – Teraz cała policja lata jak kot z pęcherzem, więc tydzień odpoczynku dobrze nam zrobi.

– A jutro pójdziemy na miejsce przewąchać sytuację – dopowiedział Kazik.

Policja przyjechała nazajutrz.

Byliśmy akurat po przedpołudniowej lekcji niemieckiego – zapomniałem panu wspomnieć, że teraz mieliśmy intensywny niemiecki – kiedy na kwaterę wszedł facet z długą, chudą twarzą i szopą kręconych włosów, tak gdzieś po czterdziestce, w towarzystwie umundurowanego policjanta. Od razu też podszedł do nas.

– Panowie Manteuffel, Nowak i Sieniawski? – spytał dla formalności chyba. – Możemy zamienić kilka słów na osobności? – To, że nie użył naszych stopni wojskowych, było miłym zaskoczeniem; w końcu policja to też służba mundurowa.

Weszliśmy do pokoju i nasz gość od razu na wstępie się przedstawił. Świetnie mówił po polsku:

– Jestem nadkomisarz Ernst Theodor Hoffmann z Wydziału Antyterrorystycznego Policji Federalnej…

– O Jezu! – powiedział Kazik wpatrzony w niego jak sroka w gnat. – I Amadeus?

– Kazik… – jęknął Przemek tonem matki strofującej dziecko, które powiedziało jakąś straszną, kompromitującą wręcz rzecz.

– A, tak E.T.A. Hoffmann, jeśli o to panu chodzi. Faktycznie, to był przodek mojej rodziny, nawet jestem do niego podobny – przyznał nadkomisarz z pewnym roztargnieniem. – Panowie, oddajcie tę broń. Jesteśmy przecież wśród sojuszników – dodał.

Zamarłem. Spojrzałem na Kazia i Przemka, ale ich twarze wyrażały zapewne to co moja – absolutną pustkę. W końcu Przemek westchnął i wydobył ze skrzynki nasz arsenał.

– Rozumiem, że to wszystko – upewnił się E.T.A. Hoffmann, znowu chyba dla formalności. – Zechcą panowie powiedzieć koledze Langerowi, która broń należy do którego z was?

Spojrzałem na policjanta. Był na luzie, nawet się do nas uśmiechał. Spokojnie więc wyjaśniliśmy mu, który P-83 jest czyj. Z nabożeństwem zapakował każdą broń do plastikowego worka i ją opisał.

Kazik połapał się wtedy w sytuacji i podsunął im obu dwa krzesła, takie dla gości. Usiedli, zdjęli płaszcze, Przemek zaproponował herbatę. Przyjęli, co uznaliśmy za dobry prognostyk. Nawet zgodzili się na sok malinowy, bo tego dnia na dworze było naprawdę zimno.

– Ale panowie narobili zamieszania – powiedział z westchnieniem Hoffmann po kilku łykach herbaty. – Mieliśmy dwa trupy poszukiwanych niemal na całym świecie terrorystów. Nawiasem mówiąc, wybrali ten typ zejścia ze świata, bo widzieli, że sieć wokół nich coraz bardziej się zaciska… Jak to się mówi po polsku?

– Z przytupem – poddałem.

– No właśnie. Głośno, z hukiem. Z przytupem. Dobre. Otóż mieliśmy te dwa trupy, zastrzelonych wyraźnie z rosyjskiej amunicji, to znaczy z amunicji typu Makarow. Producenta jeszcze nie znaliśmy i zaczęliśmy się zastanawiać, czy przypadkiem nie była to kłótnia w rodzinie. To jest, że zamach był sterowany, ale doszło do małej różnicy zdań, która zakończyła się śmiercią potencjalnych wykonawców. W dodatku mieliśmy ich za świetnych fachowców od broni, więc nie przypuszczaliśmy, że dali się zaskoczyć. Zaczęliśmy szukać rosyjskiego komanda z bronią otwarcie działającego na terytorium Bundesrepublik… Takie coś ma ogromne konsekwencje międzynarodowe. – No, ładnie. Jak usłyszeliśmy, dzięki nam w Hohenwutzen nie wybuchła trzecia wojna światowa. Jasne, że to przesada… i tak by nie wybuchła. Ale teraz… No, mogło być różnie. – Na szczęście koledzy z laboratorium balistycznego i patolodzy natychmiast zrobili sekcję nieboszczyków i badanie amunicji. Powiedzieli nam, że jest ona produkcji polskiej. – Nadkomisarz, jeśli coś w naszym zachowaniu zauważył, to nie dał tego po sobie poznać. – Wtedy już z ulgą zrozumieliśmy, że szukamy nie wrogów, tylko sojuszników, i to bardzo dyskretnych, którzy nie chcą wpaść w oko naszym władzom.

– Skąd tak szybko… – wyrwało się Przemkowi.

– Kamery – wyjaśnił zwięźle Langer. Cholera, ten też mówił po polsku i się z tym nie zdradził. – Obok był parking z trzystusześćdziesięciostopniowymi kamerami. Nie złapały całej waszej akcji, ale kluczowe momenty już tak. Reszta to nasza tajemnica. – Uśmiechnął się.

– Tak że panowie, opowiedzcie teraz po ludzku, szczerze, co się tam stało. Prosiłbym po kolei, najpierw pan Manteuffel – dodał nadkomisarz.

Maglowali nas prawie trzy godziny. W końcu Langer z westchnieniem wyłączył dyktafon. Spojrzeli na siebie z nadkomisarzem.

– No, to chyba rzeczywiście wszystko i idealnie pokrywa się z tym, cośmy znaleźli na miejscu zdarzenia – stwierdził E.T.A. Hoffmann. – Spiszemy to jeszcze, jutro wpadniemy i panowie podpiszą, nie ma sensu was wzywać na komendę… Powinniście dostać ordery za tę akcję, ale to już nie ode mnie zależy.

Pożegnali się ceremonialnie i wyszli. Zanim zdążyliśmy ochłonąć, w otwartych drzwiach pojawiły się twarze naszych niemieckich kolegów pancerniaków. Tym razem ponure.

– Ale z wos gorole – powiedział z niesmakiem najstarszy z nich, feldfebel Andreas, czyli Andrzej z Bytomia. – Kożdy wiedzioł, że u was som ty pistole, ale kameraden nic nie szprechaliście o tych gizdach pierońskich, cuście ich tego… na smołę do Lucypera posłali. – I przeciągnął ręką po szyi.

– Ano, chłopaki, nie chcieliśmy was do tego mieszać, przecież my tak jak goście… – zaczął się sumitować Przemek.

– Nie jesteście goście, tylko swoi – przerwał mu po niemiecku drugi, unteroffizier Norbert, który widocznie polski rozumiał, ale po polsku raczej nie mówił.

– No dobra – Kazik uśmiechnął się i wydostał z szafki butelkę francuskiego koniaku. – To reguluje rachunki między nami?

– Pywnie – powiedział Andreas, ale do imprezy z opowieściami siedliśmy dopiero wieczorem. Za to rano obudziliśmy się z lekkim kacem, ale zakumplowani już z pancerniakami i mający miłą świadomość, że przestaliśmy być obcy. E.T.A. Hoffmann wpadł razem z Langerem po obiedzie. Przeczytaliśmy protokoły – były dwujęzyczne, z niemieckim mieliśmy problemy, ale jakoś sobie poradziliśmy – i podpisaliśmy już spokojni. Byliśmy pewni, że na tym sprawa się skończyła. No, może żal nam było P-83, ale liczyliśmy na jakieś możliwe zdobycze. W końcu Dario Błażejczak na polu bitwy zdobył po jakimś rosyjskim oficerze stieczkina ze sztywną kaburą.

W dzienniku pokazano konferencję prasową szefa policji o „zamachu w Berlinie, któremu ktoś zapobiegł”. Tym razem nie szczędził on objaśnień, nie zagarnął show dla siebie, często oddawał głos kolegom – słowem partnerska współpraca. Powiedział, że o osobach, „które zapobiegły zamachowi”, opowie na końcu. Wreszcie, po ostatnim pytaniu dotyczącym okoliczności sprawy, zaczął:

– Oczywiście, najbardziej interesuje państwa, kto zapobiegł zamachowi. Było to trzech żołnierzy jednego z państw NATO przebywających w Berlinie i wracających z bronią ze szkolenia. Przypadkowo natknęli się na zamachowców, którzy wydali im się podejrzani. Według ich zeznań zamachowcy pierwsi sięgnęli po broń… ale nasi sojusznicy byli lepiej wyszkoleni strzelecko. Tożsamości ich niestety nie możemy ujawnić – zakończył. Oczywiście natychmiast padły pytania choćby o narodowość. Czy to byli Kanadyjczycy? Może Amerykanie? Lub Włosi, stąd ta tajemnica? Może Francuzi? Czy też Brytyjczycy? Na wszystkie pytania szef policji rozkładał ręce i odpowiadał z uśmiechem: – Niestety, nie mogę tego ujawnić.

Byliśmy bardzo zadowoleni i myśleliśmy, że na tym cała rzecz się skończyła. Ale nie doceniliśmy potęgi mediów! Czwartego dnia zobaczyliśmy w kiosku „Bilda” i aż nam zaparło dech. Na pierwszej stronie zdjęcia zabitych przy samochodzie i wielki rozstrzelony tytuł „Polscy żołnierze zlikwidowali terrorystów”.

Ktoś w policji był informatorem gazety, ale nie wiedział wszystkiego. Nie wiedział na przykład, z jakiej formacji – redaktor na własną odpowiedzialność domyślił się, że Wojska Specjalne, choć już broń powinna mu dać do myślenia – i nie znał naszych imion ani nazwisk. Ale i tak omal nas nie zdemaskowali.

Myślałem też wtedy dużo o Limar. O tym, co dla mnie znaczyła. Jej twarz, długie czarne włosy, uśmiech, ten pocałunek… Nie, takich decyzji nie podejmuje się od razu. Chyba że… wiedziałem już, co jej powiem.

Trzeciego dnia po tej całej awanturze siedzieliśmy w pokoju. Pancerniacy uczyli nas grać w skata – śląski i niemiecki przebój karciany. Wybuchy śmiechu słychać było pewnie w całym budynku, bo gra jest trudna, łatwo się pogubić. Nagle do pokoju wpadł Andreas.

– Ludzie, cichojcie! – krzyknął. – Ruski szprecha, że pokoju chce…

Zamurowało nas i karty same wypadły nam z rąk. Pobiegliśmy do sali telewizyjnej. Rzeczywiście w TV był fragment konferencji prasowej rosyjskiego ministra spraw zagranicznych, który mówił:

– Wobec uspokojenia nastrojów w Polsce i powołania nowego rządu w Krakowie, z którym Federacja Rosyjska nawiązała już stosunki dyplomatyczne, stwierdzamy, że wygasły wszelkie przyczyny, dla których siły zbrojne FR zmuszone były wkroczyć do Polski. Proponujemy więc, jak zaznaczyłem wcześniej, rozmowy wielostronne w sprawie uregulowania sytuacji w tym kraju z udziałem rządu polskiego. Zaproszenie nasze przekazaliśmy krajom NATO i Unii Europejskiej.

– Fiuuu! – gwizdnął Przemek. – Ostro pogrywają!

– Ale naszego rządu ograć się nie da. Rosyjscy mianowańcy mianowańcami zostaną. Wrócicie do domu zaraz po Nowym Roku – powiedział stanowczo Andreas. Jak się okazało, mylił się… bardzo. Ale wtedy jeszcze tego nie wiedzieliśmy.

Wkrótce jednak zaczęło się piekło. Rozmowy, żeby mogły się zacząć, musiały mieć prawidłową reprezentację wszystkich stron. Rosjanie oczywiście powtórzyli manewr z 1944 roku – jest rząd krakowski, prawowity rząd polski, uznawany przez Rosję i Rosja jako jego sojusznik, bo już wszystkie pozory porzucono. Francuzi zaproponowali na miejsce rozmów Wersal, a Hiszpanie Madryt. Stanęło na Madrycie… i tylko to udało się ustalić.

Wtedy przypomniał o sobie rząd w Londynie i zaczął się domagać nie tylko udziału w rozmowach, ale także uznania go za „prawowity rząd Rzeczpospolitej”, a rządu krakowskiego za „uzurpatorów” i „zdrajców”. Postawił warunek, że siądzie do rozmów, jeśli rząd krakowski „zniknie”, a Rosjanie wycofają się na linię graniczną sprzed wojny. Co gorsza zażądał też natychmiastowej instalacji w Polsce pod eskortą sił NATO, a także… rozbrojenia oddziałów podległych rządowi gdańskiemu, uznania rządu gdańskiego za rebeliantów, procesu o zdradę dla jego członków. Nam, którzy walczyliśmy z Rosjanami, miano „odebrać wszelkie rangi i dożywotnio zakazać służby wojskowej” oraz „wytoczyć procesy za zdradę Ojczyzny” żołnierzom ze stopniem wyższym od kaprala!

Zaskoczeni alianci milczeli, Rosjanie mieli uciechę, twierdząc, że Polaków reprezentuje tylko rząd krakowski, nie „jaczejka londyńska, która chce tylko katować i wsadzać do więzień”. W kraju się zagotowało, Kraków zaś – pewnie na wyraźne instrukcje Rosjan – obiecał „wszystkim z tak zwanego wojska gdańskiego, którzy złożą broń, amnestię i spokojny powrót do domów”. Nikt w to nie wierzył, historia mówiła, jak to się skończyło w roku 1948, ale informacja o „dobrej woli” poszła w świat, który – zdaje się – miał już dosyć polskiego problemu, i szala zaczęła się przechylać na stronę Rosjan. To było dno, bo zanosiło się, że Londyn zjedzie do Polski pod osłoną amerykańskich oraz NATO-wskich czołgów i BWP. A potem zacznie wprowadzać swoje porządki, to jest aresztować i wsadzać do więzień, kontynuując przedwojenne paranoje i obsesje. Tymczasem nasi niemieccy przyjaciele zachowywali się, jak gdyby nigdy nic, nikt nam nie powiedział nic innego jak: „Nie martwcie się, jest OK”. Chcieliśmy wynająć coś na mieście, żeby zejść im z oczu, ale wtedy niemieckie dowództwo się prawie obraziło, pancerniacy też wybili nam to z głowy.

W końcu urządziliśmy radę wojenną w pokoju. Coś trzeba było zrobić, bo sytuacja stawała się nieznośna.

– Panowie, wiemy, jak jest, i trzeba coś razem ustalić. Z Londynem żaden z nas nie chce mieć nic wspólnego, za dobrze wiemy i pamiętamy, co wyprawiali. Ale jeśli nasi NATO-wscy alianci postanowią na gruncie legalizmu sprowadzić ich do Polski, to co wtedy? – zagaił Przemek.

– Nikt nie będzie walczył z NATO. Armia po prostu rozsypie się jak liście na wietrze – powiedziałem.

– Prawda – poparł mnie Kazik. – Powiedzmy szczerze, wtedy wszyscy, którzy nie będą się im kłaniać, staną się obywatelami drugiej kategorii. A Polski oni i tak nie odbudują, chyba że będzie tego pilnował amerykański gubernator albo specjalny unijny komisarz. Żaden z nas czapkować nie będzie, dobrze mówię?

– Dobrze – odpowiedzieliśmy prawie chórem.

– No to w takim razie… – Kazio zawiesił na nas wzrok.

– Nie wracam – powiedziałem stanowczo. Miałem swoje powody, o których zaraz panu, majorze, powiem.

– Ja też nie – dodał krótko Kazio.

– A ja mam plan, jak nas wszystkich urządzić – stwierdził tajemniczo Przemek. – Chłopaki, trzeba z czegoś żyć. Jeszcze przed wojną miałem taki pomysł na biznes: rowery. Nie masówka i nie luksus. Tylko innowacyjne modele z nowym typem zawieszenia, ramami, siodełkami. Trochę szpanerskie, trochę wygodne. Kozy, czyli damskie miejskie, sportowe, ale nie wyścigowe, uniseksy, dziecięce i turystyczne. Nawet sobie pewne rzeczy rozrysowałem. Ja byłbym od projektów, Rysiek się dobrze zna na samym użytkowaniu, więc testy i tak zwany zdrowy rozsądek, a ty, Kaziu, może marketing? Trochę kasy mam, można zdobyć dofinansowanie unijne…

– OK, wchodzę w to – powiedziałem.

– Ja też – Kazio także był zainteresowany.

– Mam trochę kasy – zaczął Przemek.

– O kasę na początek się nie martw, wchodzę z kasą – powiedziałem stanowczo. Spojrzeli na mnie zdziwieni. Następnego dnia poszliśmy do polskiego adwokata. Polskiego, to znaczy takiego, co znał język polski i zawiłości niemieckiego prawa. Sympatyczny starszy pan bardzo się ucieszył, zaoferował prowadzenie naszych spraw od strony prawnej, co z wdzięcznością przyjęliśmy, i skonstruował umowę spółki z trzydziestotrzyprocentowym udziałem każdego ze wspólników. Wszyscy mieliśmy też trochę gotówki, ja może najwięcej, ale chciałem, żeby to było jak najbardziej wspólne. I tak w pokoju w koszarach Bundeswehry narodziła się firma SENOM – nazwa od naszych inicjałów – przyszły producent najlepszych rowerów na świecie.

Widzę, że słucha pan uważnie, bo spytał pan zaraz o te moje powody. No cóż, sprawa przedstawiała się tak: ostatniego dnia z owego tygodniowego terminu, jaki mi dała Limar, zjawiłem się w Charité, upewniwszy się przedtem, że ma dyżur i że rano go skończy. Zaprosiłem ją do kawiarni, nawet blisko, bo to była dla mnie bardzo ważna rozmowa. Serce mi się tłukło jak przed egzaminem. Nakazywałem sobie spokój: co ci da, Rysiek, jeśli się za bardzo zaangażujesz i zostaniesz na lodzie. Próbowałem sondować moje trzecie oko. Ale ono milczało, dawało mi tylko pewność, że robię dobrze. Limar też była spięta i nie wiedziałem dlaczego.

– Limar – zacząłem – nigdy nie spotkałem kogoś takiego jak ty. Być może już nigdy nie spotkam, więc mówię ci od razu: tak, chcę się z tobą spotykać i jesteś dla mnie bardzo ważna. Nie umiem flirtować z dziewczynami, do tej pory miałem dwie: w liceum i potem na studiach, ale obie wyjechały z mojego miasta, bo jestem chłopakiem z małego miasteczka na wschodzie Polski, z Liwu. Chcę cię widywać, chcę się z tobą spotykać, chcę cię poznać i zrozumieć. Ty też tego potrzebujesz. To jest nam obojgu potrzebne, żeby podjąć jakieś decyzje co do przyszłości. I to jest z mojej strony najbardziej poważne. Czy się na to zgadzasz?

Złapała mnie za rękę i przytuliła do niej swoją buzię.

– Rysju – powiedział miękko – już cię dawno polubiłam, ale teraz widzę, że jesteś uczciwy i honorowy. Tak, zgadzam się, spotykajmy się, kiedy tylko będziemy mieli czas, i poznawajmy się, jak najlepiej możemy. I kiedy mi powiesz, co myślisz, ja ci też powiem i razem zdecydujemy. Dobrze?

– Dobrze, Limar. – Uśmiechnąłem się i wielki, ogromny kamień spadł mi z serca.

Poszliśmy od razu na spacer po Berlinie. Była zima, zbliżały się święta i było pięknie, niezbyt mroźnie, więc szliśmy i gawędziliśmy, bo po prostu na zmianę opowiadaliśmy o sobie. O naszych rodzinach, domach, krajach, obyczajach, kolegach, koleżankach ze szkoły – o wszystkim. Po wojnie to był dla mnie łyk tlenu, chwila wielkiej normalności i prawdziwego życia. Dopóki więc nie rozstrzygnie się sprawa z Limar, nie mogłem i nie chciałem wracać. Czułem, że Kazio też ma jakieś powody, o których nie chce mówić – w końcu znikał na całe dni.

Na następnym spotkaniu – a widywaliśmy się z Limar praktycznie co drugi dzień, chyba że miała dyżur – opowiedziałem o tym, co postanowiliśmy, o firmie SENOM, i że zostajemy. Rozpogodziła się tak, że wyglądała jak taka mała Madonna z obrazów ze Starego Muzeum Berlińskiego. Opowiedziała, co trapiło ją najbardziej – że zaraz przerzucą nas na front lub wyjedziemy do Polski, bo skończy się wojna. Okazało się też, iż o naszych spotkaniach wie jej matka („Nie gniewaj się, Rysju, taki u nas zwyczaj”) i to ona powiedziała, że na pewno bym jej nie zostawił i nie wyjechał, tak po prostu. Mądra kobieta.

Moje spotkania z Limar były dziwne. Wiadomo, z dziewczynami chodziło się do kina, do klubu, na imprezy i… wcześniej czy później lądowaliśmy w łóżku. Nie szukałem sobie takich na jedną noc, ale z moją pierwszą przeżyliśmy oboje ten pierwszy raz, z Miłką zaś… No, nieraz do czegoś dochodziło, jak to między dziewczyną i chłopakiem. I chyba na tym opierałem swoją pewność, że będziemy razem już zawsze. Jak się okazało, złudną. Z Limar było inaczej. Owszem była bardzo kobieca i miałem na jej temat wyjątkowo męskie myśli, choćby jak wygląda bez tych swoich szmatek, w których zresztą było jej bardzo do twarzy, ale na tym koniec. Bo to, co było między nami, stawało się przyjaźnią, wiedziałem to, a przyjaźni nie można naruszyć, nie można zawieść. Poznawanie jej, kogoś z zupełnie innej kultury, było zresztą fascynujące i chyba wiedziałem, jaki będzie ciąg dalszy. Czekałem więc na nią i byłem w miarę spokojny.

Święta mieliśmy ciche i dziwne, bo takie polsko-niemieckie. Myśleliśmy, że będziemy je spędzać tylko we trzech, a tu nagle… była mała Wigilia w polskim dowództwie, zjawił się nasz generał i usłyszeliśmy życzenia. Potem nasi niemieccy koledzy zaprosili nas do domu. Konkretnie Andreas, bo był berlińczykiem. Było polsko-niemiecko, młodsze siostry wyraźnie strzelały oczkami w stronę Kazia i Przemka, o co jakoś nie miałem żadnych pretensji. Trochę jak w Polsce, tylko nieco inne potrawy, wielka choinka i domowa kiełbasa.

Tymczasem na świecie sporo się zmieniało. Stacje telewizyjne, radia i gazety cały czas podawały, że NATO i cała Unia Europejska „nie wypracowały jeszcze wspólnego stanowiska w sprawie rokowań pokojowych dotyczących Polski”. Rosjanom było w to graj, każdy tydzień zwłoki działał na ich korzyść. Gdzieś pod koniec grudnia w niemieckiej telewizji odbyła się dyskusja z ekspertami w zakresie stosunków międzynarodowych i wojskowości z Francji, Niemiec, USA, Wielkiej Brytanii i Szwecji.

Oglądaliśmy ją zwłaszcza dla tego ostatniego. Jako szwedzki ekspert wystąpił bowiem pułkownik Hellstroem, oczywiście po cywilnemu! Nie było w tym nic dziwnego, bo Amerykanów reprezentował emerytowany generał. Cała dyskusja była zadziwiająca. Pierwszy do ataku ruszył Francuz, stwierdzając, iż „nie można dłużej oszukiwać Europejczyków, że Polska ma trzy rządy. Ma dwa, z czego jeden jest rządem marionetkowym, w Krakowie, drugi zaś to rząd w Gdańsku”. Wtedy Hellstroem powiedział, że rząd gdański reprezentuje realną siłę, „jedyną, która może utrzymać spokój i porządek w Polsce. Koordynował walki z wojskami rosyjskimi, nic więc dziwnego, że Rosjanom bardzo zależy na jego kompromitacji w oczach Europy Zachodniej, bo wtedy rozsypuje się też opór przeciwko marionetkowemu rządowi krakowskiemu”.

Niemiec dodał, że to „nie jednostki podległe Londynowi walczyły z Rosjanami na terytorium Bundesrepublik, tylko oddziały rządu gdańskiego”. Milczący dotąd Amerykanin stwierdził, że nie wyobraża sobie instalowania rządu londyńskiego „pod osłoną czołgów sojuszników”. Londyn, którego słuchaliśmy co dzień, nagle po tej dyskusji wydał „wiernym oddziałom AK” rozkaz przystąpienia do rozbrajania oddziałów tak zwanego wojska gdańskiego. Zatkało nas, bo to już był początek wojny domowej. Po dwóch godzinach, niczego nie wyjaśniając, Londyn rozkaz odwołał. I to odwołanie powtórzył dwa razy; widać coś się działo.

Następnego dnia rano gruchnęła bomba: Niemcy uznali rząd gdański! Wszyscy zaczęli to porównywać do uznania przez ten kraj niepodległości Chorwacji i późniejszej wojny. Komentatorzy polityczni biadali: „Dlaczego tak szybko?!” i ponuro przepowiadali wojnę domową w Polsce. Nie mogliśmy sobie znaleźć miejsca, aż w południe wybuchła następna bomba – rząd gdański został uznany przez Paryż. Wtedy zrozumieliśmy, że zostało to wcześniej uzgodnione. A potem posypała się lawina: Szwecja, Norwegia, Finlandia, słowem cała Skandynawia, kraje Beneluksu, Hiszpania, Portugalia, Włochy, nawet Grecja. Do rana Gdańska nie uznawały tylko Wielka Brytania, Watykan i… Stany Zjednoczone. Myślę, że na tym Londyn opierał swoje rachuby, twierdząc: „Uznanie władzy rebeliantów oznacza, że rząd polski musi przemyśleć swoje stosunki z Unią Europejską”.

Miał na przemyślenie stosunków z Unią Europejską dokładnie dwanaście godzin, bo okazało się, że przyczyną opóźnienia była różnica czasu i o szóstej rano następnego dnia jednocześnie rząd w Gdańsku uznano nad Potomakiem, Tamizą i… za Wielkim Murem. To już była sensacja i wszyscy komentatorzy odczytali to tak, że chińscy towarzysze mówią swoim rosyjskim przyjaciołom „dosyć”.

Co ciekawe, Watykan rząd gdański uznał, ale nie wycofał uznania dla rządu londyńskiego. W ten sposób powstała absurdalna sytuacja, bo tylko w Watykanie Polska reprezentowana była przez dwa rządy, przy czym ten drugi nie obejmował nawet większej części emigracji. Ponoć była to zemsta za postępowanie nowego rządu Polski, który zdecydował, iż konkordat już nie obowiązuje. Potem co prawda Polska znowu reprezentowana była przez dwa rządy… Ale rozgadałem się nie na temat.

My sami słuchaliśmy tego z mieszanymi uczuciami. Mogliśmy wrócić, bo wojna właściwie się nie skończyła. I jakby na potwierdzenie tych przypuszczeń w alarmowym trybie skierowano nas na to oficerskie szkolenie do Szkoły Wojsk Pancernych Bundeswehry w Münster. Odczytaliśmy to tak, że nikt u nas w rokowania pokojowe nie wierzy i pewnie niedługo zaczniemy się bić.

Z trudnością zdążyłem zawiadomić Limar. Przeraziła się, że wojna znowu może wybuchnąć, i rozpłakała się w słuchawkę. Pocieszałem, jak umiałem, ale to, że nie mogłem jej pożegnać, mocno mnie zdenerwowało. Kazio też chodził jak struty, wyczułem, że też jest z kimś i ma ten sam problem. Tylko Przemek się nie poddawał, patrzył mimo wszystko optymistycznie, twierdząc, iż „rozejm między Koreami utrzymał się tyle dekad, to i ten się utrzyma, tyle tylko, chłopy, że się w wojsku zestarzejemy i firmy nie zdążymy uruchomić. No, może na emeryturze”.

Münster powitało nas mrozem. Zostaliśmy zakwaterowani w koszarach, przydzielono sorty mundurowe, po których przestaliśmy się różnić od innych kadetów czy też studentów, zarówno podoficerów, jak i oficerów. Zostawiono nam polskie stopnie wojskowe i nosiliśmy nasze rosomaki na ramionach dla odróżnienia, co wyglądało dość komicznie. Teoretycznie bowiem nasz sierżant powinien być odpowiednikiem feldfebla. A gdzie tam, sierżant w SZ RP to w kodzie NATO OR-5, czyli w Heer to Stabsunteroffizier, czyli jakby plutonowy sztabowy. Zjechaliśmy więc w Münster o stopień w dół, czym się specjalnie nie przejęliśmy, ale to spowodowało, że zakwaterowano nas z podoficerami. Podoficerowie byli fajnymi chłopakami. Od razu zaczęli nas sprawdzać – była cicha impreza z żarciem i wódką. Oczywiście były i opowieści Kazia, po których mocno wlany już Przemek demonstrował na kiju walkę na szable. Następnego dnia wygnali wszystkich na pierwsze zajęcia drużynami, to najlepiej wyleczyło kaca.

Z podoficerami mieszkaliśmy jednak tylko jeszcze jeden dzień, tak do pierwszych zajęć teoretycznych, gdzie okazało się, że idziemy przyspieszonym kursem oficerskim, trzymiesięcznym.

Przekwaterowano nas pospiesznie do bloku młodszych oficerów. Ci też byli fajni, nie mieliśmy żadnych problemów. Obcując z nimi na co dzień, zauważyłem ciekawą rzecz. Otóż nasz podoficer czy oficer młodszy, zrugany przez przełożonego, albo się bronił, albo patrzył spode łba i potem już za drzwiami dawał upust frustracji. Tu było inaczej. Rugany zachowywał kamienną twarz, tylko mięśnie mu czasem pod skórą chodziły. Milczał do momentu, kiedy przełożony zadawał wręcz standardowe pytanie: „Co zamierza pan z tym wszystkim teraz zrobić?”.

No, na to pytanie musiała być odpowiedź i co więcej, musiała być dobra! Trudno jednak coś takiego wymyślać, kiedy przełożony cię rozjeżdża, ale jak już wymyślisz, to znaczy, że dasz sobie radę z każdym problemem i… zupakiem. Powiedziałem o tym Kaziowi i Przemkowi. Nawet ich to zaciekawiło.

– Można by u nas coś takiego wprowadzić – powiedział z zastanowieniem Kazio. – Skończyłoby się dowodzenie różnych plecaczków.

– Na to nie licz – ostudził go Przemek. – Plecaki były, są i będą. Ale wtedy przynajmniej by wiedzieli, że dowodzenie nie bal.

Zobaczyłem też, że Bundeswehra, a konkretnie Heer, bo w końcu byliśmy w szkole armii lądowej, jest już wielokolorowa, jeśli można tak powiedzieć. Zdarzali się Mulaci, mieszkańcy chyba wszystkich krajów wybrzeża Morza Śródziemnego, sporo było ludzi z Europy Południowej, nasi, czyli Polacy niemieckiego pochodzenia lub dzieci imigrantów. Byli też ludzie z rodzin mieszanych, jeden z oficerów, który wyglądał jak z plakatu werbunkowego, miał matkę Finkę. Stosunkowo najwięcej było jednak Europejczyków. Wiedziałem z telewizji, że blisko trzydzieści procent obywateli Niemiec jest pochodzenia innego niż europejskie, więc kiedyś po ćwiczeniach w polu dyskretnie spytałem o to swojego kolegę ze szkolenia. Oberfähnrich Erich Jahn, stuprocentowy Niemiec, oczywiście ciemnowłosy, choć z jasną skórą przyznał:

– No cóż, faktycznie jest z tym trochę problemów. Bo widzisz: część z tych chłopaków jest pochodzenia kurdyjskiego, tureckiego, polskiego, włoskiego… różnego. Ale jeśli chcą służyć w Heer, to znaczy, że są Niemcami. No, jest kilka różnic między nami a nimi. Każdy z nas powie najpierw, że jest Saksończykiem, Frankończykiem, Nadreńczykiem itd. Bo to Heimat. A oni zawsze powiedzą, że są Niemcami. Ich dzieci będą już miały swój Heimat gdzieś w Niemczech. No dobrze, w sumie to wszystko jedno. Ale są tacy, co mają niemiecki paszport, są drugim pokoleniem imigrantów, a dalej identyfikują się z krajem swoich rodziców. Na przykład trzydzieści lat minęło od emigracji ich rodziców do Niemiec, a oni dalej czują się Turkami. Albo Syryjczykami. Czy Kurdami. Bardziej się identyfikują z tamtymi krajami niż z Niemcami, gdzie się urodzili i od urodzenia mieszkają. Ciekawe, że to prawie nigdy nie zdarza się wśród imigrantów z Europy, na przykład u was, Polaków czy Włochów. Ale u tych z innych kontynentów tak. Często na szczęście to mija, kiedy tam pojadą i zobaczą, jak jest. Ale czasem to ślepa miłość i mamy z tym problem, bo z tych ludzi też mogą się wywodzić terroryści – odpowiedział.

– Ależ to cholerny problem – zdziwiłem się mocno. – I co z tym robicie?

– A co można robić? – wzruszył ramionami. – Edukujemy, tłumaczymy i staramy się ich poprowadzić, aby zrozumieli, że tu jest ich miejsce. Ale tak jak powiedziałem, miłość czasem jest ślepa. Wy też będziecie mieli ten problem, kiedy trafi do was więcej imigrantów i zostaną już nie na lata, ale na dekady.

Pomyślałem, że na szczęście tych kilka milionów Polaków siedzących w tej chwili w Niemczech jako uchodźcy widocznie nie powoduje jakichś potwornych problemów, skoro nawet o nich nie wspomniał…

W Münster uważano nas za frontowców i chciano zwolnić z prawie wszystkich zajęć w polu. Na to się nie zgodziliśmy, bo sami czuliśmy, że wojna wojną, ale mamy okazję wiele się nauczyć, zaczynając od najprostszych rzeczy, i jeśli będziemy je znali, to w następnej rundzie mamy większe szanse na przeżycie w walce z Rosjanami. A ci byli doskonale wyszkoleni, zwłaszcza w taktyce pojedynczego żołnierza i małych związków taktycznych, do szczebla batalionu włącznie. I tak właśnie poznaliśmy taktyki walki w mieście, zdobywania obiektów górujących nad danym terenem czy też forsowania przeszkód wodnych. Była też taktyka walki z siłami pancernymi. Okazało się przy tym, że to, co instynktownie często robiliśmy na wojnie, robiliśmy dobrze. Jednak po szkoleniu bardzo byśmy się starali, żeby na pluton były choć dwie wyrzutnie PPK, a na drużynę przynajmniej dwa granatniki. Było też sporo teorii: dowodzenie, logistyka – przy czym musieliśmy na przykład wcielić się w logistyków i zapatrzyć samodzielny batalion – technika sprzętu i uzbrojenia łącznie z NATO-wskimi normami. W sumie przez te dziewięćdziesiąt dni nie było czasu na odpoczynek czy swobodne rojenia – tylko praca, praca i jeszcze raz praca od rana do capstrzyku. Dobrze, że udawało się codziennie wyrwać te pół godziny na rozmowę z Limar. Czekała, tęskniła. Ja też. Zrozumiałem wtedy, że to właśnie jest to, i zamierzałem jej o tym przy naszym pierwszym spotkaniu powiedzieć. No i jeśli się zgodzi, założyć jej pierścionek na palec.

Raz w szkole udało nam się nawet zapunktować. Było tak – na marcowych manewrach praktycznie kończących szkołę jako kompania rozpoznawcza mieliśmy dokonać sprawdzenia i rozpoznania sił drugiego batalionu grenadierów pancernych, który bronił starego młyna i okolic, czyli ruin poligonowych. My z pierwszym batalionem, ma się rozumieć, atakowaliśmy. Okazało się, że siły rozpoznawcze drugiego obsadzają stary młyn w liczbie mniej więcej plutonu, a reszta batalionu spokojnie siedzi sobie w lesie i czeka na nasz atak w dobrze rozwiniętych pozycjach. Doszliśmy do wniosku, na podstawie naszych frontowych doświadczeń, że nie ma czegoś takiego jak stała pozycja i trzeba to tym facetom pokazać. Najpierw zamarkowaliśmy atak plutonem rozpoznania w centrum i drużyną, którą ostentacyjnie wysłaliśmy lewą stroną, niby usiłującą obejść młyn. Sami z resztą kompanii przyczailiśmy się od prawej strony. Jak przypuszczaliśmy, widząc tak skromne siły, u obsadzających młyn odwaga wzięła górę nad rozsądkiem i wyszli z niego, żeby zajść atakujących od tyłu. Zaraz wpadli nam w ręce, my zaś po cichu zajęliśmy młyn, nakazując reszcie widowiskowy odwrót i ciche podejście od innej strony. Drugi batalion, widząc tę klęskę, nadal siedział sobie spokojniutko w lesie. My tymczasem z młyna rozpoznaliśmy jego pozycje, wysłaliśmy mardery i leopardy z kompanii pancernej po lewej flance z obejściem ich pozycji, a potem sprowadziliśmy na nie atak artylerii z wystrzeliwanych na nich petard z kolorowymi dymami. Oczywiście ruszyli do tyłu, żeby artyleria ich nie zniszczyła, i wpadli wprost na mardery i leo. Poszli więc do prawej, licząc, że obejdą nasze pozycje i unikną artylerii i czołgów. Trafili wprost na nas i rozjemcy stwierdzili całkowite ich rozbicie. Potem w szkole mówiono: „Przegrali z frontowcami z Polski”, co, nie ukrywam, było miłe.

Promocja… no to było coś! Przyjechała cała góra Heer, nasi z centrum NATO. Cała nasza grupa – właściwie grupka, ośmiu przecież nas było – dostała po dwie pierwsze gwiazdki, przy czym nasi niemieccy przyjaciele stwierdzili, że gdybyśmy chcieli służyć w Heer, to mamy wpisane w papiery, że jesteśmy Leutnantami. Grała orkiestra, były przemówienia, pojawili się posłowie z Bundestagu. Mimo wszystko na większym luzie niż podobne uroczystości u nas w kraju.

Jako oficerowie spodziewaliśmy się, że dostaniemy przydział w Polsce i będziemy musieli szybko się zwijać z Berlina, ale… wróciliśmy na Tempelhof! Kazano nam czekać na przydział. Zaraz po podróży wbiłem się w pożyczony garnitur, kupiłem ogromny bukiet kwiatów, a także pierścionek – wybieraliśmy go z Kaziem cały dzień – i umówiłem się z Limar, aby formalnie jej się oświadczyć.

Przedtem postanowiłem spieniężyć obie pięciorublówki, jako że przewidywałem spore wydatki. Poszedłem do największego jubilera w Berlinie, specjalisty od numizmatów. Nie spodziewałem się wiele – świnki przed wojną kosztowały w Polsce do dwóch i pół tysiąca złotych, więc liczyłem maksymalnie na tysiąc dwieście euro. Ale te pieniądze mogły mi bardzo pomóc, wszak traktowałem kapitał od Agnieszki jako pożyczkę. Eksperta numizmatów moje monetki bardzo zaciekawiły.

– Czy można wiedzieć, skąd pan to ma? – spytał.

– Żadna tajemnica – uśmiechnąłem się. – Te monety dostała w posagu moja prababcia, jeszcze w Polsce.

Spojrzał po raz kolejny na obie pięciorublówki, po czym włożył je pieczołowicie do nowych kopertek i spytał:

– Czy pan chce je sprzedać? Jest pan na to zdecydowany?

– Tak – powiedziałem – w najbliższym czasie czeka mnie sporo wydatków.

– Dobrze – odrzekł. – Powiem panu szczerze: posiada pan monety wyjątkowo rzadkiej emisji. Widziałem je tylko w katalogu. To zresztą monety Aleksandra III z samego początku jego panowania, a nie popularne mennictwo Mikołaja II. Są w doskonałym stanie, dobrze je przechowywano. Te przyciemnienie to patyna mennicza, na szczęście nikomu nie wpadło do głowy ich czyścić… Kupilibyśmy dla naszego klienta, bo to świetna lokata kapitału. Nasza cena to katalogowe dla tej emisji i stanu trzydzieści tysięcy euro za obie. Zgadza się pan?

Udałem że się namyślam, ale cena zrobiła na mnie wrażenie. Trzydzieści tysięcy! No, z tym można zaczynać.

– Zgadzam się – powiedziałem.

Uzgodniliśmy przelew, który zaraz poszedł na moje konto (komórka od razu mi to pokazała). Bogatszy i w dobrym humorze wyszedłem na spotkanie z Limar.

Czekała na mnie, ale zanim zdążyłem się odezwać, położyła mi paluszek na ustach.

– Rysju, nic nie mów. Wiem, co chcesz powiedzieć, i ja też tego chcę. Ale tak u nas nie można. Pojedziemy teraz do mnie, do moich rodziców. Bo to ich musisz spytać o pozwolenie, czy mnie tobie oddadzą – powiedziała.

Zrobiło mi się zimno. Rany boskie, co ta dziewczyna narobiła, że o tym nie powiedziała. No, rozumiem, takie mają zwyczaje, u nas na Podlasiu jeszcze po drugiej wojnie takie rzeczy się zdarzały, i to dość często, a oni w Syrii są widać bardzo konserwatywni. Ale teraz mam cholerny problem. Nie mam nic dla matki, ojca, a dziewczyna ma jeszcze braci i siostry… i co teraz? Nieskładnie zacząłem wyjaśniać to Limar. Najpierw nie zrozumiała, potem zaczęła się śmiać.

– Rysju, kochany, będziesz miał jeszcze wiele okazji, by dać im prezenty. Teraz to jest zwyczaj, konieczność – wyjaśniła.

Skoro zwyczaj, no to dobrze, trudno. Pojechaliśmy taksówką. Już wysiadając, zauważyłem, że cała rodzina czeka przed domkiem, i przeszedł mnie dreszcz. Co mam robić, do cholery, żeby się nie skompromitować? Panią domu, matkę Limar, pocałować w rękę? A jak tego nie zrozumieją, to wtopię jeszcze bardziej. Zobaczyłem, że matka i ojciec Limar stoją razem, obok cała rodzina – dwóch braci, z tyłu dwie młodsze siostry. Myśl, Nowak, myśl…

W rezultacie zrobiłem to, co robią jeszcze w szlacheckich wsiach na Podlasiu. Przyklęknąłem na jedno kolano między matką i ojcem Limar i powiedziałem po angielsku, bo bałem się, że z moim niezgrabnym jeszcze niemieckim nie wyjdzie.

– Matko i ojcze, proszę o rękę waszej córki, Limar.

Wrażenie, zdaje się, było potężne, skoro cała rodzina Semaan, bo takie nazwisko nosiła Limar, zbiorowo westchnęła. Ojciec wziął mnie za ramię i podniósł w milczeniu, a następnie uścisnął mi dłoń. Teraz już bez przeszkód, jako ten dziwny kawaler Limar, mogłem pocałować jej matkę w rękę.

Weszliśmy do domu, wszyscy mi się przedstawili i niemal od razu usiedliśmy przy stole. Przez chwilę panowało milczenie, aż nagle odezwał się ojciec. Co ciekawe, też mówił po angielsku:

– Limar, ten oto młody człowiek przed chwilą prosił nas o twoją rękę. Nie mówimy tak, nie mówimy nie, decyzja będzie należeć do ciebie. Czy zatem chcesz zostać jego narzeczoną, a potem żoną? – spytał.

Limar podniosła głowę. Jej oczy błyszczały.

– Tak, ojcze, bo to człowiek, którego kocham. Jest odważny i dobry, i troskliwie się mną opiekuje – powiedziała. Odetchnąłem, ale to jeszcze nie był koniec. Tym razem ojciec spytał mnie:

– Czy tak jak naszą córką zaopiekujesz się całą rodziną, którą stworzycie?

– Zawsze i wszędzie – zapewniłem.

Wtedy wszczął się gwar, a ja pozwoliłem sobie przytulić Limar. Na więcej oboje nie mogliśmy sobie pozwolić – rodzina…

Zaraz też wzięli mnie w obroty Georgios, mój przyszły teść, i bracia, Mathai i Lonan, co, jak mi później wyjaśniła Limar, pochodziło od imienia Jan. Ciekawe, nigdy bym nie przypuszczał. Zaczęły się pytania, skąd jestem, co robię, a raczej co robiłem, bo słyszeli już o Hohenwutzen. Przyznałem też, że uruchamiamy biznes i mamy na to „pewne środki” finansowe, co zrobiło na nich wrażenie. Ale szybko zabrała mnie matka, Maria, która zaczęła pytać o rodzinę. Dosłownie zakręciło mi się w głowie od tego wszystkiego, bo starałem się odpowiadać jak najbardziej wyczerpująco. Potem na szczęście była herbata, jakieś ciasto i wino. Na koniec razem ustaliliśmy, że skoro czas jest niespokojny, to nie będzie się czekać długo, bo przecież lada moment mogę dostać nowy przydział – krótko mówiąc, zaręczyny za tydzień. Trwało to trzy godziny, które zleciały nie wiedzieć kiedy, ocknąłem się dopiero w taksówce. Przyjechałem na kwaterę kompletnie wypompowany, przebrałem się szybko w domowy, czyli wojskowy, dres, bo nie zamierzałem nigdzie wychodzić, i zwaliłem się na łóżko. W głowie wirowały mi obrazy: jazda, ta scena przed domem, pytania ojca Limar, jej rodzina i matka, która tak naprawdę rządzi domem, chociaż ojciec i bracia pokazywali, że to oni są mężczyznami.

Przemek wrócił po jakichś czterdziestu minutach. Też się przebrał i runął na łóżko.

– Byłem w dowództwie na plotach – zaczął.

– No i? – uniosłem się na łokciu.

– Będą jakieś prezenty do wpięcia w klapę, tak mi powiedzieli. – Uśmiechnął się szeroko.

– Dla nas? – Nie mogłem uwierzyć.

– No właśnie, dla nas. I podobno od Niemców też… – odrzekł.

No, to była nowina. Właśnie chciałem coś powiedzieć, kiedy do pokoju jak bomba wpadł Kazik. Uśmiechał się filmowo jak ktoś, kto wygrał w totolotka dużą kumulację. Zdjął kurtkę i zobaczyłem, że ubrany jest na wyjściowo. Usiadł przy stole, przybrał poważną minę i powiedział:

– Chłopaki, chciałem wam o czymś powiedzieć…

Wstaliśmy i siedliśmy przy stole, bo widać nowina była taka, że wymagała odpowiedniego potraktowania.

– Oświadczyłem się i zostałem przyjęty – wyrzucił z siebie, a nam opadły szczęki. – Żenię się. Z Nadine. Za miesiąc.

– Z Nadine? Przepraszam, że pytam, Kaziu. Kim jest Nadine? – Przemek był nieco zdezorientowany.

Pewne podejrzenie przemknęło mi przez głowę…

– Kaziu, chcesz nam właśnie powiedzieć, że oświadczyłeś się naszej pani ordynator i zostałeś przyjęty? – zapytałem powoli.

– Tak jest! – promieniał.

No, to była nowina, przez krótką chwilę byłem zły, bo ukradł mi show. Ale postanowiłem dołożyć swoje do tej ogólnej radości.

– No, Kaziu, gratulacje, to po pierwsze – zacząłem. – Po drugie, uprzedziłeś mnie, bo czekałem na odpowiednią chwilę, żeby ogłosić, że dziś się zaręczyłem. Z Limar. I że oficjalna uczta zaręczynowa, na której wasza obecność jest obowiązkowa, odbędzie się za tydzień.

Tym razem to ich zatkało.

– No to, panowie – odezwał się Przemek – gratulacje! To znaczy, że ja jeno zostałem jako wolny ptak… Kaziu, zrękowiny twoje kiedy są oficjalnie?

– Za miesiąc. I jesteście moimi świadkami. Świadkiem podwójnym… Drużbami. Zaraz, zaraz – nagle spojrzał na mnie. – Limar, powiadasz? Z nią się zaręczyłeś? To ta czarnulka, Syryjka, zastępca siostry przełożonej w Charité?

– Jasne, to ona – odrzekłem.

– A to ci historia – zaśmiał się. – Bo ona jest, razem z siostrą Nadine, jedną z dwóch druhen!

To już było coś tak nieprawdopodobnego, że zaczęliśmy się śmiać. Nagle zagrała moja komórka. Limar.

– Tak, kochanie? – spytałem.

– Rysju, chcę ci o czymś powiedzieć, teraz się właśnie dowiedziałam. Jest u mnie Nadine, nasza szefowa z Charité. Pamiętasz Nadine? I ona wychodzi za mąż… – zaczęła.

– Kochanie. Właśnie się dowiedziałem, że razem z moim przyjacielem Przemkiem jesteśmy świadkami jej narzeczonego, Kazia. Wiem, że jesteś druhną Nadine. – Przerwałem, chcąc ją zaskoczyć.

Usłyszałem głośny śmiech.

– A to historia, a to dopiero historia… – Limar nie mogła uwierzyć.

Następnego dnia sprawdziły się Przemkowe ploty. Rano dostaliśmy wezwanie do dowództwa. I to na już, więc się pospieszyliśmy. Przywitali nas na samym dole i kazali iść do magazynu z dyżurnym. Nawet nie widzieliśmy, że jest tam magazyn. Tam, jak się okazało, pobraliśmy kompletne sorty: wyjściówki, buty, płaszcze, pasy. Sierżant w magazynie prosił przymierzyć od razu na miejscu, bo wiele tego nie mieli i byłby problem z wymianą. Na szczęście wszystko pasowało. Wychodząc, zobaczyliśmy, że na korytarzach pełno oficerów. W dowództwie wrzało jak w ulu, coś się szykowało. Tym bardziej dziwiły te wyjściówki. Na dole porucznik, który pełnił funkcję oficera dyżurnego – też frontowiec, poznaliśmy po świeżej bliźnie przez cały policzek i szwedce obok krzesła – powiedział:

– Chłopaki, jutro o godzinie jedenastej macie się wyczyszczeni i wypastowani w wyjściówkach zjawić w Federalnym Ministerstwie Obrony. To taka wielka, masywna chałupa, jak to zwykle resorty obrony, przy Stauffenbergstraße 18. Tylko się, kurwa, nie spóźnijcie, bo to ważne. Będą was dekorować i od Niemców też coś dostaniecie. Przewidziane są media, już o was słyszeli, więc zadanie domowe: macie przygotować kilka zdań po niemiecku, jak już któryś z was absolutnie w tym języku niemocny, to po angielsku, że miło, żeście zostali wyróżnieni, i tak dalej. W prognozy dotyczące wojny lepiej się nie wdawajcie, od tego są nasi szefowie. – Mrugnął okiem.

– Kiedy, kolego, zostałeś ranny? – spytał Przemek. Zobaczyliśmy, że na wytartej blaszce identyfikacyjnej do wyjściowego munduru widać nazwisko Kucharski, widocznie służyła mu jeszcze do polówki albo do starego munduru.

– Pod Nieszawą. Biliśmy się z rosyjskim zmechem i pancernymi, bardzo dobrzy fachowcy, niestety. Co wam zresztą będę mówił, sami wiecie. No i trafił mnie jeden taki sukinsyn z działka. Doktorzy wyjęli mi sześćdziesiąt odłamków z nogi, bo niestety to był pocisk eksplodujący. Dobrze chociaż, że zdążyłem drania zapalić z panzerfausta… – odpowiedział.

– I noga jak? – spytałem.

– Pomalutku. – Uśmiechnął się. – Najważniejsze, że już mogę spać i nie boli, bo tak bolała, że spać nie mogłem. Ci niemieccy doktorzy kurdyjskiego pochodzenia to fachmani, połatali kulas, jak należy. No i teraz ma się goić. Może na front zdążę?

Wszystko to dla nas było niezłym szokiem, toteż kiedy wróciliśmy na kwaterę, zaczęliśmy od razu szykować te przemówienia. Wychodziły nam prawie elaboraty, aż rozsądnie Przemek powiedział, żebyśmy napisali kilka normalnych zdań, tak od serca, no i to był najlepszy pomysł.

Z Limar spotkać się nie mogłem, tak jak Kazik z Nadine – obie miały dyżur – zadzwoniliśmy tylko, że następnego dnia będzie dekoracja w ministerstwie obrony i mogą się nas spodziewać w telewizji. Powiedziały, że nie położą się spać, dopóki nas nie zobaczą. Ostatnie dyżury miały pracowite, czasem w ogóle nie kładły się na dłużej niż pół godziny, no i potem w dzień musiały odsypiać.

Rano trafiliśmy na Stauffenbergstraße 18, co tu dużo mówić, z zaschniętymi gardłami. Ogromny gmach, właściwie cały kompleks, w części w kształcie litery U, trochę jak z XIX wieku, trochę nowoczesny, z fasadą przeglądającą się w Kanale Landwehry. Zaprowadzono nas na wielki dziedziniec, gdzie już stał szereg żołnierzy w różnych mundurach. Najwięcej było Niemców, no i naszych, ale byli także z innych krajów. Był amerykański generał, dowodzący z ramienia NATO, miał mało amerykańskie nazwisko Scaparotti, był szef sztabu Bundeswehry generał Wieker, minister obrony Niemiec i nawet nasz generał – nie wiedzieliśmy tylko, czy jako dowodzący w Polsce, czy jako minister obrony gdańskiego, uznanego już przez Niemców, rządu. No i oczywiście były kamery. Kamery, mikrofony, aparaty fotoreporterów.

– Panowie, to ze względu na polityków – szepnął uspokajająco Przemek. Mógł sobie darować. Może i ci fotoreporterzy fotografowali generałów i polityków, ale skupili się też na naszej grupce, która, jak się okazało, nie była wielka, więc łatwa do objęcia. Zostaliśmy ustawieni po prawej i zobaczyliśmy, że generałowie będą szli właśnie od prawej.

Amerykański generał, pewnie jako dowodzący NATO w Europie, podał komendę: „Baczność!”, nasz generał i generał Wieker powtórzyli po niemiecku i polsku. I zaczęło się rozdawanie w trzech językach, bo w niemieckim, angielskim i polskim, rzeczywiście od naszej strony. Najpierw szły niemieckie Krzyże Honoru Bundeswehry w Złocie w Szczególnych Okolicznościach, bo tak chyba można przetłumaczyć tę nazwę, najwyższego odznaczenia Bundeswehry. Pierwsi dostali je czterej niemieccy lotnicy i dwaj polscy za bohaterstwo okazane w działaniach nad Niemcami i wschodnią flanką NATO, co zrozumieliśmy tak, że na razie Niemcy nie zaczęli wojny z Rosją, więc nazwy Polska nie chcą wymieniać, ale najwyższe odznaczenia dają swoim i polskim sojusznikom, którzy Rosjan zestrzeliwali. Potem dostali pancerniacy – dziewięciu niemieckich i czterech polskich. Tym razem za bohaterską obronę Niemiec. Wśród nich był nasz porucznik, ale powiedzieli, że to kapitan, więc najwyraźniej go awansowali. Co ciekawe, stał przy nim spokojnie niemiecki owczarek długowłosy. Trąciłem lekko Kazika i pokazałem go skinieniem głowy. Uśmiechnął się i pomyśleliśmy o tym samym: czterej pancerni i pies.

I nagle okazało się, że generałowie stoją przed nami. I nagle po niemiecku i po polsku usłyszeliśmy:

– Za bohaterską obronę miejscowości Hohenwutzen nadajemy Krzyż Honoru Bundeswehry w Złocie w Szczególnych Okolicznościach:

– podporucznikowi Kazimierzowi Manteufflowi…

– Ku chwale Ojczyzny!

– Podporucznikowi Ryszardowi Nowakowi…

– Ku chwale Ojczyzny!

– Podporucznikowi Przemysławowi Sieniawskiemu…

– Ku chwale Ojczyzny!

Za Hohenwutzen pośmiertnie dostał Krzyż Honoru w Złocie w Szczególnych Okolicznościach też feldfebel – dowiedzieliśmy się dzięki temu, że nazywał się Gustaw Oettinger – oraz dwaj inni żołnierze. Domyśliliśmy się, że to ci, którzy byli przy moście i podpalili ostatni czołg.

Potem szły Krzyże w Złocie już zwykłe oraz Krzyże Honoru w Srebrze w Szczególnych Okolicznościach. Te pierwsze dostali pośmiertnie dwaj gefreitrzy i unteroffizier za bohaterską obronę miejscowości Hohenwutzen. To byli ci, którzy polegli na drugim stanowisku obrony, tym na drodze 158A. Odznaczyli też majora Rudolfa Schulza, czyli dostał już awans. Odznaczeń nie było dużo, Niemcy bardzo nimi nie szafowali, ludzi wybrano starannie, Krzyże w Srebrze dostali między innymi piloci maszyn transportowych, zapewne zasłużeni dla NATO.

Co ciekawe, potem zaczęła się dekoracja polskimi odznaczeniami. Zobaczyliśmy, że nasz generał najpierw podchodzi do niemieckich i polskich pancerniaków. Co dostaną? Krzyż Walecznych pewnie. Jednak ku naszemu zdumieniu usłyszeliśmy:

– Za bohaterstwo okazane na polu walki nadajemy Krzyż Srebrny Orderu Wojennego Virtuti Militari…

– No… chłopaki… pancerniacy bank rozbili – szepnął Kazik.

Staliśmy spokojnie, pamiętając o tym, że obiecano nam podwójny Krzyż Walecznych. Ciekawe, jak to się nadaje podwójny Krzyż? – pomyślałem i nagle zobaczyłem przed sobą generałów. Wyprężyłem się nieco, bo wydawało mi się, że stoję za swobodnie, i ku swojemu nieprawdopodobnemu zdumieniu usłyszałem:

– Za bohaterstwo okazane na polu walki nadajemy Krzyż Srebrny Orderu Wojennego Virtuti Militari podporucznikowi Kazimierzowi Manteufflowi…

– Ku chwale Ojczyzny! – Kazik mocował się z zaschniętym gardłem.

– Za bohaterstwo okazane na polu walki nadajemy Krzyż Srebrny Orderu Wojennego Virtuti Militari podporucznikowi Ryszardowi Nowakowi…

– Ku chwale Ojczyzny! – odpowiedział ktoś, nie wiem kto, bo miałem w głowie tylko jedną myśl… Virtuti Militari? Ja? Naprawdę? To mi się śni?

– Za bohaterstwo okazane na polu walki nadajemy Krzyż Srebrny Orderu Wojennego Virtuti Militari podporucznikowi Przemysławowi Sieniawskiemu…

– Ku chwale Ojczyzny! – odpowiedział Przemek z absolutna pustką w oczach, widać myślał o tym samym.

Potem były Krzyże Walecznych – dla naszych i dla Niemców, choć zobaczyliśmy, że odbiera go też pułkownik Hellstroem. Dalej byliśmy zszokowani i nie bardzo to do nas docierało, kiedy podszedł nasz generał:

– No, chłopcy – powiedział – sprawiliście mi się. Prawdziwi żołnierze, a ta historia w Berlinie… – Uścisnął nam dłonie, to było jak następne odznaczenie, wybąkaliśmy tylko: „Tak jest, panie generale”. Przemek dodał, że żołnierzem się jest, a nie bywa, co generała wprawiło w jeszcze lepszy humor. – No to, chłopcy, zaraz bankiet, a potem… – objął nas ojcowskim spojrzeniem – …zobaczymy. – Skończył już niekonkretnie, widać było, że chce powiedzieć coś więcej, ale nie może się wygadać.

Ktoś podszedł do nas od tyłu.

– Gratuluję, chłopaki – usłyszeliśmy znajomy głos. Odwróciliśmy się błyskawicznie. To byli pancerniacy z porucznikiem, tfu, teraz kapitanem. Uśmiechali się.

– Gustlik – przedstawił się ten najwyższy, z lekko zagiętym nosem, łysiejący, rzeczywiście wyglądał i mówił jak Ślązak. Grigorij był czarniawy, suchy, jak aktor Press w tej roli. Tylko Tomasz był inny: spokojny, powolny, mocno zbudowany, wcale nie jak Wiesław Gołas. Dowiedzieliśmy się też, że porucznik – teraz już kapitan – miał na drugie Jan i nawet mógłby się przedstawiać jako Janek. Pies faktycznie miał na imię Szarik – nosił złotą blaszkę przy obroży z grawerunkiem po niemiecku i polsku „Szarik – pies wojsk pancernych NATO” i numer jak żołnierz. Pozwolił się pogłaskać, co jak nam zaraz powiedziano, było sporym wyróżnieniem.

– Poznał was i pozwolił, znaczy czuje dobrych ludzi – powiedział Gustlik.

Faktycznie miał na imię Gustaw, tylko oczywiście nie Jeleń, podobnie jak Grigorij, pół Gruzin, pół Estończyk rzeczywiście był Grzesiem, a leśnik – Tomaszem. Po tym ostatnim widać było, że nie czuje się najlepiej, na policzkach miał niezdrowe rumieńce i z trudem powstrzymywał kaszel.

– Nic nie lepiej, Tomku? – spytał z troską kapitan.

– Cholera, nic nie przechodzi – odrzekł zapytywany. – Boję się trochę, czy to nie grypa.

– To szoruj do domu – zdecydował dowódca.

– Taxi weź – dodał Gustlik.

– Masz kasę? – spytał ten czarniawy, Grześ.

– Mam, wezmę taksówkę. I Szarika, gdzie tam pies na bankiet, jeszcze ochrona będzie się boczyć, chociaż niby taki znany – mruknął Tomasz. Zorientowałem się wtedy, że jest najmłodszy rangą. Był chorążym, podczas gdy pozostali to podporucznicy. Szybko się wyjaśniło dlaczego.

– Ja pomogę, dobrze znam niemiecki – zaoferował się Kazik.

– Nie trzeba – usłyszeliśmy. Stał przed nami major Rudolf Schulz.

– Nie trzeba, ja zawiozę – powtórzył z uśmiechem. Pancerniacy patrzyli zdezorientowani.

– Major jako kapitan walczył razem z nami pod Klukami i w okolicy Poddębic – wyjaśnił Kazik. – Był w naszej kompanii, gorąco było, jak rosyjski desant idący od przyczółku w Czołpinie nas przycisnął.

Kapitan się uśmiechnął.

– To jak się przedstawiamy? – spytał.

– No jak to – Schulz miał na twarzy szelmowski uśmiech. – Wy jesteście czterej pancerni i pies, a ja renifer Rudolf.

Zaczęliśmy się śmiać.

– No to co, koledzy? Jedziemy? – spytał major.

– Chętnie – odpowiedział Tomasz. Rzeczywiście był blady i kiepsko wyglądał. Pies pomachał ogonem, widocznie zrozumiał i perspektywa podróży z niemieckim majorem nie wydawała mu się nie do przyjęcia. Odeszli w kierunku bramy.

– No to co? My na bankiet? – spytał Gustlik.

– Jeszcze chwila, mam coś ważnego dla nas i dla chłopaków – powiedział kapitan. – Widziałem się z naszym wspaniałym pułkownikiem, który oczywiście będzie też na bankiecie – mówił dalej.

– Po co o tym durniu wspominać, teraz i przy chłopakach? – Musieli mieć z tym pułkownikiem strasznie na pieńku, bo Grigorij prawie splunął.

– Lepiej, żeby się dowiedzieli od nas, nie od niego – powiedział stanowczo dowódca czołgu. – Bo jak go znam, to nie przepuści okazji, by zepsuć zabawę.

– O co chodzi? – spytałem.

– No jest – zaczął Gustlik – jeden taki gizd pieroński, przez którego Tomek awansu nie ma, bo mu podpadł. Nasz szef – wskazał ruchem głowy na Marka – cały czas wokół tego chodzi, może wreszcie coś wychodzi. Gizd nas ściga, i w ogóle, bo to takie pomiotło, co się zawsze za wojskiem trzyma, ale pierś po medale wypina, a myśmy mu narobili koło pióra…

– W skrócie było tak – wtrącił się Grigorij – dostał rozkaz, żeby wysłać ludzi do osłony naszej kompanii czołgów, ale ponieważ musiałby pójść sam, bo młodszych oficerów już nie było, to sukinsyn nie poszedł. Poszli za to Rosjanie, czołgi i zmech. Gdy się zorientowali, że jesteśmy bez osłony piechoty, to nam podpalili dwa wozy i musieliśmy się cofnąć. Jego ludzie mieli robić zasadzkę czołgową i nic z tego nie wyszło. Tomek odkrył, że poprowadził ich zupełnie w inną stronę, na południe, zamiast na północny wschód. On tymczasem usiłował zwalić wszystko na nas, twierdząc, że obchodził Rosjan z flanki i przez nas cały manewr się nie udał. Ale znowu Tomek jako leśnik sprzed wojny znał dobrze tamte strony i powiedział, że z żadnej flanki Rosjan zajść nie mógł, bo tam jest las, a oni się od lasów trzymali z daleka, a ich czołgi i zmech przez las na ślepo nigdy by nie poszły. Facet ma zablokowany awans, jak był podpułkownikiem, tak nim zostanie, na jakiś krzyż liczył i się mści, bo wie, że jedyny krzyż, jaki dostanie, to lastrykowy, który mu rodzina na cmentarzu po najdłuższym życiu postawi. No i co ten tępak powiedział? – dodał na jednym wydechu.

– Nic fajnego, ale też nic, co by nam mocno zaszkodziło – padła odpowiedź. – Z satysfakcją oświadczył, że nasze Virtuti Militari, i chłopaków też, to efekt przepychanek politycznych, a nie żadnych zasług. Podobno miało być tak, że Niemcy koniecznie chcieli mieć bohaterów, bo tego żądały ich media. A jak już się dało najwyższe odznaczenia swoim, to wstyd było ich nie dać sojusznikom, którzy razem z nimi krew przelewali i też za Niemcy. Bo przecież i my, i chłopcy wojnę skończyliśmy na niemieckim brzegu Odry. No a jak już dostaliśmy wszyscy Krzyże Honoru Bundeswehry w Złocie w Szczególnych Okolicznościach, to naszym generałom nie wypadało dać nam nic innego jak Virtuti Militari. Krótko mówiąc, palant wyjechał z tekstem, że odznaczenia załatwiły nam niemieckie media.

– A ty mu na to? – zainteresował się Gustlik.

– A ja mu na to: „A pan pułkownik dalej podpułkownikiem? Strasznie powoli te awanse idą, niektórzy nawet na drogę ich nie dostają, cóż za niesprawiedliwość”.

– I co on na to? – spytał Grześ.

– Sczerwieniał na pysku i sobie poszedł – powiedział kapitan. – Uważajcie, chłopaki, do was pewnie ta menda też się przyczepi – dodał.

Wzruszyliśmy ramionami. Jakoś zawsze mieliśmy szczęście i wychodziliśmy cało ze starć z przygłupimi oficerami.

Poszliśmy na ten bankiet. Przyznam szczerze, momentami było mi bardzo głupio. Powód był prosty: przed każdym z nas postawiono górę zastawy; wszelakie noże, widelce i łyżki, które zmieniano przy każdym daniu. Nie wiedziałem co do czego. Na szczęście siedział koło mnie Przemek i szeptem mnie instruował: „Teraz idzie ryba, to bierzesz ten nóż i widelec”. Jezu, jak mi było głupio… Ale bankiet był niesamowity. Pod koniec atmosfera się rozluźniła – to było trochę kontrolowane rozluźnienie, tak myślę – i przysiedli się do nas generałowie oraz minister obrony Niemiec. Musieliśmy odpowiedzieć na pytania, skąd jesteśmy, przy czym bardzo ich zainteresowało to, co im powiedział nasz generał, że jesteśmy przekrojem polskiego społeczeństwa, no bo ja z Liwu, czyli małego miasteczka, z rodziny, co tu dużo gadać, chłopskiej, Kazio z Warszawy, inteligencja i kalwin w dodatku, a Przemek szlachcic i rodzina biznesowa. Naraz zrobiło się jasno od reflektorów i okazało się, że te pogaduszki na luzie to telewizja filmuje. Na stole leżały też mikrofony. Ech, media to wszędzie się wcisną, pomyślałem, bo zobaczyłem, że generalicja wcale nie jest z powodu tej dociekliwości zadowolona.

Generał Wieker, który starał się nie zwracać uwagi na media, pytał nas o plany na czas powojenny i strasznie mu się spodobało, kiedy Kazik zdradził, że założyliśmy w Niemczech firmę produkującą rowery. Bardzo się zapalił i powiedział, że sam jako cyklista chętnie wypróbuje którąś z naszych maszynek.

Kiedy generałowie odeszli, dziennikarze wzięli nas w obroty – na szczęście standardowo, czyli jak się nam podoba w Niemczech, jak się czujemy, współdziałając z Bundeswehrą… To jasne, jak odpowiedzieliśmy na oba pytania, że świetnie, przecież niemieccy lekarze nas poskładali i byli bardzo troskliwi, a współdziałanie jest, jak nieco pompatycznie powiedział Kazio, „filarem obrony, także dla Niemiec”, ale zastrzegliśmy, że jesteśmy młodymi oficerami i tylko walczymy, nie snujemy prognoz geopolitycznych. Co ciekawe, dziennikarzom się spodobało.

Na koniec jakaś młoda dziewczyna z długimi włosami – chyba z magazynu o tematyce lifestyle’owej – zapytała, jak się nam podobają niemieckie dziewczyny. Nawet koledzy i koleżanki spojrzeli na nią jak na wariatkę, ale Przemek, szelma, pewnie winem rozgrzany, stwierdził, że on sam do końca wojny przyrzekł się z nikim nie wiązać, aby nie łamać jakieś biedaczce serca, gdyby coś się miało stać, ale przyjaciele… tak, przyjaciele znaleźli w Niemczech swoje wybrane i jedyne, i pewnie za niedługo… To już dziennikarzy, zwłaszcza dziennikarki, bardzo zaciekawiło, ale Przemek znowu powiedział, że rzeczy to prywatne, nie może ujawnić, ale „obie przyszłe żony moich przyjaciół są prawdziwymi pięknościami”.

Wszystko to było fajne, bo potem wypiliśmy z naszymi i niemieckimi pancerniakami trochę wina. Schulz zjawił się z powrotem, wyjaśniając, że załatwił Tomkowi lekarza i że na szczęście nie jest to grypa, tylko jakieś paskudne przeziębienie. Przez wysoką gorączkę Tomek teraz śpi, a pies leży obok niego.

Wyszliśmy z bankietu w doskonałych humorach. Ale długo to nie trwało. Przy samej bramie trafiliśmy na prykowatego podpułkownika, odsalutowaliśmy mu spokojnie, a on jak się nie wydrze:

– Stać!

Co jest? Popatrzyliśmy po sobie.

– To ordery się, kurwa, dostaje, a podstaw musztry się nie zna? – zaczął. – Szeregowi znają, ale jaśnie panowie odznaczeni przez prasę, jak widać, znać nie muszą! – rozgrzewał się wyraźnie. – Honory się, kurwa, defiladowym krokiem oddaje – warczał – jak nie znacie, to ja nauczę! Ten chudy pierwszy. – Wskazał na mnie paluchem.

Ożeż ty, chuju niemyty, ja ci pokażę, jak się honory oddaje – pomyślałem i zaprezentowałem taką musztrę, za jaką nagrody w Podlaskiej OT dostawaliśmy.

– Wróć! Wróć! – wrzasnął. – Jak ta lewa noga idzie? To teraz następny! Ten! – Wskazał na Przemka. Do niego z kolei przyczepił się o niewłaściwe podnoszenie ręki przy salutowaniu.

Gotowało się w nas coraz bardziej i kto wie, jak by się to skończyło, kiedy nagle przy bramie zmaterializowały się dwie sylwetki i rozległ się rozkazujący głos:

– Co tu się dzieje? – To był nasz generał.

– Panie generale, melduję, że ci młodzi oficerowie nie oddają prawidłowo honorów. Zostałem zlekceważony i… – zaczął pryk.

– I postanowił ich pan przeczołgać – skończył zimno generał. – Jutro o dziesiątej rano proszę się zameldować u mnie. A wy, chłopcy – zwrócił się do nas – idźcie już.

Kiedy przechodziliśmy obok podpułkownika, wysyczał:

– Jeszcze ze sobą nie skończyliśmy.

Odwróciłem się i spojrzałem mu prosto w twarz.

– Niektórzy są pod-puł-kow-ni-ka-mi – powiedziałem z naciskiem na każdą sylabę – a prawda jest taka, że gdyby nie stosunki, byliby kapralami.

Chłopcy prawie odciągnęli mnie od bramy. Pryk dokonał swego – wróciliśmy na kwaterę ze zwieszonymi głowami i długo musieliśmy sobie przypominać, że właśnie zostaliśmy odznaczeni dwoma najwyższymi orderami wojennymi – Polski i Niemiec. I może na tym skończę, panie majorze, bo zważywszy na to, co się stało później, do dziś mnie krew zalewa.

WIZYTA DWUDZIESTA

Pamiętam, że o tym szczęściu pierwsze przypomniały nam dziewczyny. Zadzwoniły Limar i Nadine. Oglądały razem telewizję u Limar. Okazało się, że z uroczystości odznaczenia była cała transmisja. Pokazali też wywiad z nami, no i oczywiście Sieniawskiego. Dziewczyny kazały dać mu oba telefony, bo chciały mu coś powiedzieć. Powiedziały, co miały do powiedzenia, i Przemek zrobił się czerwony jak burak. Jak się później dowiedzieliśmy, obie stwierdziły, że z zemsty za paplanie przed mediami go ożenią. Już nawet mają kandydatkę. Ma sto osiemdziesiąt pięć centymetrów wzrostu, jest niemiecką pięknością, bardzo miłą i sympatyczną. Nosi imię Helga, Sieniawski baaardzo jej się podoba, właściwie to jest w nim zakochana, czyli od wyroku dziewczyn nie ma apelacji. Kto wie, co by z tego wyszło, znając nasze obie połówki, gdyby nie to, co się stało w ciągu następnych dni.

To nie koniec niespodzianek. Dochodziła ósma, kiedy ktoś lekko zapukał do drzwi. Otworzyliśmy, zamiast regulaminowego „Wejść”, i dobrze zrobiliśmy. Za drzwiami stali bowiem E.T.A. Hoffmann i Langer. Zdziwiliśmy się strasznie, podsunęliśmy krzesła, zaproponowaliśmy herbatę. Goście tym razem się wymówili, twierdząc, że już późno, pogratulowali odznaczeń, po czym nadkomisarz powiedział:

– My też mamy dla panów drobny prezent. – Po czym razem z Langerem wyjęli trzy ładne, drewniane kasetki. Wewnątrz każdej był nowiutki HK P8 z przybornikiem. Langer dołożył do tego puszkę amunicji 9×19 milimetrów.

– Dar policji berlińskiej za drobną pomoc na jarmarku. Niech wam dobrze służą na froncie, jeśli trzeba będzie jeszcze walczyć. – Uśmiechnął się.

Dziękowaliśmy trochę nieskładnie, naprawdę zrobili nam bardzo fajny prezent. Kiedy już poszli, wyjąłem swojego P8. Leżał w dłoni, jakby robiono go na miarę, choć był większy i cięższy niż stary P-83. Przemek już trenował szybkie wyjmowanie z kabury – nawet nie zauważyłem, że kabury też dostaliśmy, i to nawet nie wojskowe, tylko jakieś policyjne, chyba tamtejszych specjalsów, bo niesamowicie łatwo było można wyjąć z nich broń i dobrze leżały pod moro, kiedy się je zamocowało paskami.

– Super – mruknął Przemek – teraz mamy profesjonalny sprzęt.

Kazio też był zachwycony i twierdził, że widział takie P8 swego czasu na strzelnicy u najbardziej dzianych gości pozujących na profesjonalistów i u byłych AT-eków.

W końcu padliśmy na łóżka, pieczołowicie chowając mundury i odznaczenia do pudełek w szafie i broń do stalowej szafki. Ledwo zdążyliśmy wstać rano i się ogarnąć przed śniadaniem, nagle wpadł do nas żołnierz.

– Panowie podporucznicy Manteuffel, Nowak i Sieniawski? – spytał dla formalności. – Macie się stawić w trybie alarmowym w sztabie jutro o wpół do ósmej rano. Generał dał panom dobę na załatwienie spraw osobistych. – I już go nie było.

Staliśmy jak te słupy soli, potem rzuciliśmy się do pakowania, co zajęło nam trzydzieści minut. Co potem – chciałem zadzwonić do Limar, Kazik dzwonił do Nadine, ale nie odbierała, nagle na moim wyświetlaczu pojawił się nieznany miejscowy numer.

– Hallo – zacząłem niepewny, czy mam mówić po angielsku, czy po niemiecku.

– Rysjo Nowak? – spytał nieznany mi głos i dodał po angielsku: – Mówi Georgios Semaan. – Rany boskie, mój przyszły teść! Czyżby coś się stało? – Czy możemy się spotkać zaraz przed twoimi koszarami? Podjadę samochodem. Tak za pięć minut, jestem blisko.

– Oczywiście – odpowiedziałem tylko, czując rosnące zdenerwowanie. Czego mógł ode mnie chcieć?

Chłopcy zobaczyli, że po tym krótkim telefonie zaczynam się pospiesznie ubierać i nie mogę trafić palcami do dziurek od guzików.

– Co jest? – spytał krótko Kazik.

– Dzwonił mój teść, przyszły teść, Georgios Semaan. Chce się spotkać za pięć minut przed koszarami – wyjaśniłem, pospiesznie zakładając kurtkę.

– O cholera – mruknął Przemek. – Zadzwoń zaraz potem i powiedz, o co chodzi.

– Jasne, zadzwoń – poparł go Kazio. – I pamiętaj, że w razie czego pomożemy.

– Dzięki – uśmiechnąłem się, choć wcale nie było mi do śmiechu.

Georgios czekał już w srebrnym mercedesie zaparkowanym niedaleko bramy. Wsiadłem, ruszył natychmiast, jak to się mówi, z kopyta. Nie odzywał się, ja też nic nie mówiłem. Ta cisza stawał się coraz cięższa. W końcu zaparkował przed jakąś herbaciarnią, trochę na obrzeżu miasta. Wysiedliśmy, weszliśmy, zostawiliśmy kurtki w małej szatni i usiedliśmy przy jednym ze stolików w głębi sali. Zaraz się też zorientowałem, że Georgios jest tam kimś nie tylko dobrze znanym, ale także bardzo znaczącym. Kelner podszedł do niego, nisko się kłaniając, a on zamówił coś w nieznanym mi języku. Domyśliłem się wtedy, że jest to lokal Syryjczyków, jednak milczałem. Spojrzał na mnie i zaczął pierwszy.

– Powinienem cię przeprosić, chłopcze, za to, że tak nagle cię ściągnąłem – zaczął – ale sprawa jest bardzo ważna. Powiedz mi, co się właściwie dzieje.

Zamarłem. Początek wypowiedzi nie zwiastował żadnych kłopotów, ale ta zatroskana mina i ten ton… Przyniesiono nam bardzo dobrą herbatę, miała słodki i mocny zarazem posmak. Piliśmy, a Georgios kontynuował:

– Lonan i Mathai zgłosili się w zeszłym roku do niemieckiego wojska. Wiesz, my przyjechaliśmy wiele lat przed tą główną falą uchodźców, bo od dawna nasza rodzina miała na pieńku z Asadami, starym i młodym, oraz ich ludźmi. Nie tak mocno, bo tych, co mocno, to oni załatwiali specjalnie – podkreślił lekkim uderzeniem pięści w stół. – Znikali i już. Opowiem ci kiedyś, jak to było, w każdym razie władze pozwoliły nam łaskawie, za duże łapówki, wszystko sprzedać i wyjechać do Niemiec, do rodziny. Ja jestem lekarzem, pediatrą, Maria pracowała jako przełożona pielęgniarek w szpitalu, chłopcy byli nastolatkami, dziewczynki małe, Limar malutka. Jakimś cudem udało nam się szybko dostać obywatelstwo. Żyliśmy spokojnie, aż przyszła wojna z Asadem i Daesh, a moi synowie, nie pytając mnie o zdanie, wyjechali walczyć. Oczywiście do milicji walczącej z Daesh, przecież jesteśmy chrześcijanami. Nasza milicja współdziała z Kurdami i walczyła o Aleppo. Lonan został ciężko ranny, Mathai też odniósł obrażenia, ale lżejsze, więc wrócili do Niemiec. Tu nikt nas nie niepokoił z tego powodu, choć przyszedł do mnie do szpitala taki smutny pan… Znasz tych smutnych panów?

– Tak – pokiwałem głową – znam smutnych panów…

– Właśnie – kontynuował. – Powiedział mi, że wie, gdzie walczyli moi synowie, dał do zrozumienia, że byli… jak to określić… po właściwej stronie, ale lepiej, żeby się już w żadne awantury na Bliskim Wschodzie nie mieszali, bo tam już będzie tylko gorzej. I że wojna czy nie, jako obywatele Niemiec muszą teraz swoje odsłużyć w niemieckim wojsku. Zrozumiałem, że sprawdzają naszą lojalność, ale przyjąłem to naturalnie, moi synowie też, tym bardziej że nikt niczego od nas nie chciał, aż do dzisiaj. Dziś dostali powołania. Jutro mają się stawić na dworcu kolejowym, jadą na szkolenie… Może rozumiesz, o co chodzi? – popatrzył na mnie z nadzieją.

O cholera… teraz wszystko zrozumiałem. Niestety nie miałem dla niego dobrych nowin. Tylko jak mu to powiedzieć? Delikatnie? Jakoś na okrągło? Nie, najlepiej powiedzieć, co wiem, tylko wstrzymać się od komentarzy.

– Dostaliśmy wszyscy trzej pilne wezwanie – powiedziałem. – Jutro rano mamy się stawić w naszym sztabie. Wyjeżdżamy… dokąd, sami nie wiemy. Możliwe, że na front…

Nagle zadzwoniła komórka. Kazik.

– Odbierz – powiedział Georgios.

Kazik był zwięzły.

– Stary, nie wiadomo, dokąd jedziemy, ale chyba nie od razu na wojnę. Za trzy tygodnie mamy dostać tydzień urlopu na sprawy osobiste. Potem zobaczymy. Co u ciebie?

– W porządku, ale Lonan i Mathai dostali ekspresowe powołania do wojska. Od jutra – odpowiedziałem.

– O kurwa – odrzekł Kazik i zaraz się rozłączył. Zrozumiał natychmiast.

Przekazałem Georgiosowi w krótkich słowach, że Lonan i Mathai mogą być spokojniejsi, on sam i cała rodzina łącznie z Limar też, bo ten tydzień urlopu oznacza, iż wojna nie wybuchnie jutro lub pojutrze. Coś się szykuje lub jest jakieś napięcie w Europie, ale o co chodzi, nie wiadomo.

Spojrzał na mnie bystro.

– Twój przyjaciel, zdaje się, pod koniec miesiąca bierze ślub – upewnił się.

– Tak… i nawet jesteśmy u niego świadkami, a Limar z kolei jest druhną narzeczonej – westchnąłem.

– To dobrze – pokiwał głową. – W takim razie będą dwa śluby i jedno wielkie wesele.

Literalnie odebrało mi mowę.

– Jak to? – wybełkotałem. – Georgios, jak chcesz załatwić ślub w miesiąc? Ja mógłbym się żenić z Limar choćby jutro, ale te wszystkie formalności… – dodałem.

– Och, o to się nie martw – lekceważąco machnął ręką. – Zaraz zaczniemy!

Dopiliśmy herbatę i ruszyliśmy dosłownie biegiem. Resztę dnia pamiętam jako sprint przez różne urzędy, wypełnianie pod okiem Georgiosa stosu papierów razem z Limar, bo zaczęliśmy od wyciągnięcia jej z domu, pospieszne składanie ich zdziwionym, ale uśmiechniętym urzędnikom. Przydał się bardzo dowód osobisty zabrany z Polski, bez niego byłoby o wiele trudniej!

Na koniec pojechaliśmy do kościoła Świętego Jakuba, gdzie przed drzwiami – a to ci niespodzianka – zobaczyliśmy drepczących na deszczu Kazia i Nadine. Tu zadziałała matka Limar, Maria, która zadzwoniła do Nadine, wytłumaczyła jej wszystko, bowiem moja zwariowana syryjska przyszła rodzina ślub postanowiła urządzić też wspólny, ekumeniczny, u Świętego Jakuba. Tam, jak się okazało, czekali już w zakrystii brat Ignatios i sympatyczny Niemiec około pięćdziesiątki, pastor kościoła reformowanego – ksiądz Paul. Nie było żadnych problemów i okazało się, że jak najbardziej, za niecały miesiąc, 25, mamy wspólny ekumeniczny ślub po oficjalnej ceremonii urzędowej. Po drodze również ekspresem wpadliśmy do wielkiego sklepu jubilerskiego w centrum, prosząc nasze panie, aby wybrały obrączki.

Kiedy już zadowoleni oddaliśmy im pudełeczka („Otworzycie za niecały miesiąc, teraz nie otwierajcie, żeby nie zapeszyć”), wynikła sprawa wesela. I tu Georgios miał wszystko zaplanowane.

– Wesele odbędzie się w greckiej restauracji Theloniousa – powiedział stanowczo. – Znamy się od dwudziestu lat i obraziłby się pewnie, gdybyśmy mieli je robić gdzie indziej.

Kazik i Nadine wyglądali na nieco ogłuszonych, ja na szczęście już w drodze zdążyłem się przygotować na tę okoliczność.

– Wspaniale, ale wesele to wydatki – powiedziałem cicho. – Georgiosie, mam nadzieję, że w jakiś sposób będę mógł pokryć tym choćby ich część. – I wetknąłem mu pod stołem pięć tysięcy euro, które pobrałem przed chwilą z bankomatu.

– Zwariowałeś, Rysjek! – fuknął. – Ja z tego odłożę jeszcze na waszą podróż poślubną.

– Ale tato – powiedziała moja przyszła żona, tym razem nieoczekiwanie stanowczo. – Miejsce to my już sami sobie wybierzemy.

I tak w końcu o ósmej wieczorem, po długim pożegnaniu z naszymi dziewczynami, znaleźliśmy się przed bramą koszar. Kazik nic nie mówił, wyglądał jak człowiek, który znienacka dostał młotkiem w głowę. Ja już pogodziłem się z tym, że za miesiąc mam ślub z weselem, i trapiła mnie tylko jedna rzecz – jak sprowadzić na tę uroczystość kogokolwiek z Polski – mamę albo choć ojca.

Przemek zerwał się na nasz widok z łóżka, gdzie leżał z książką.

– No i co? – spytał podniecony.

– Ech… – mruknął Kazik. – Niech ci Rysiek powie. Miał być cichy ślub, a wiesz, w co on mnie wrobił? W ekumeniczną ceremonię ślubną w syryjskim kościele i Wielkie Greckie Wesele!

Przemek zrozumiał od razu i tak się zaczął śmiać, że aż łzy puściły mu się z oczu. Podziałało to na Kazia, który też odtajał i na koniec sam zaczął się śmiać.

– No, mogę powiedzieć, że zostałem bardzo dobrze ożeniony – powiedział na koniec. – Dzięki, Rysiu – ukłonił się dwornie.

– Szkoda, że nie ma łączności z Polską – mruknąłem. – Na ślubie nie będzie naszych staruszków.

– Prawda – Kazik posmutniał. – Nawet nie ma ich jak zawiadomić, a co dopiero sprowadzić…

Na to już nic nie mogliśmy poradzić. Pogadaliśmy jeszcze chwilę, głównie opowiadając Przemkowi, co się działo przez cały dzień, i padliśmy spać. Kazik przyznał później, że miał wrażenie, jakby Przemek zazdrościł nam tego, co się działo, i nie było mu z samotnością najlepiej, ale nie chciał się z tym zdradzić. Ja zauważyłem tylko, że był trochę… dziwny. Potem się wyjaśniło, że żaden z nas nie miał do końca racji, a jednocześnie mieliśmy ją obaj. Bywają w życiu takie sytuacje.

Rano zgodnie z poleceniem stawiliśmy się w sztabie, by dostać rozkaz wyjazdu i dowiedzieć się, że czekamy tylko na transport. Wracamy bowiem do Münster, gdzie przez trzy tygodnie będziemy się uczyć współdziałania z lotnictwem, dowodzenia przy użyciu zintegrowanych sieci command, control and intelligence oraz sprzętu zmechanizowanego i pancernego – wszystkiego, co jest potrzebne młodemu oficerowi, który ma zacząć dowodzić ludźmi w nowoczesnej wojnie. Później mamy pięć dni urlopu, nie tydzień, a potem wracamy do Polski, gdzie w dwa tygodnie mamy stworzyć mobilny oddział rozpoznawczo-bojowy i wejść do akcji. Czyli zaplanowano nam prawie sześć tygodni przed powrotem na front.

– Wiecie, chłopaki, że kiedy wrócimy do akcji, niewiele będzie brakowało do pierwszej rocznicy wybuchu wojny? – zapytał Przemek, kiedy czekaliśmy na transport przed sztabem.

– Wypluj to słowo – odrzekłem. – Pamiętasz, ile trwała poprzednia?

W końcu podstawili nam dwa sprintery – bo było nas kilkunastu – i przywieźli na lotnisko, gdzie załadowali do transportowego CH-53G i powieźli do Münster.

W maszynie byliśmy jedynymi Polakami spośród trzydziestu czterech osób, podobno w drugiej maszynie dla odmiany leciała większość naszych. Obok mnie siedział porucznik z jednostki pancernej, z 1 Dywizji. Przedstawił się jako Paul. Powiedziałem mu o Rudim Schulzu; znał go dobrze, więc od razu był punkt zaczepienia do dłuższej rozmowy. Po kilku minutach zaczął mi się intensywnie przyglądać.

– Hej, Rich, ja ciebie chyba widziałem… w telewizji… Tak! W telewizji! Dostaliście wczoraj ordery od naszych i swoich, prawda?

– Prawda – przyznałem z rezygnacją, domyślając się, co będzie dalej. – Ordery za Hohenwutzen.

– O dobry Boże – wybuchnął. – Jak mogłem nie poznać! Przecież to wy jesteście, wy trzej, tymi facetami z Hohenwutzen!

– No tak, to my. – Uśmiechnąłem się.

– Hej, chłopaki! – wrzasnął do reszty. – Wiecie, kogo tutaj mamy? Ci nasi polscy kumple rozwalali rosyjskie czołgi w Hohenwutzen!

Dalej to już czuliśmy się jak Messi, Ronaldo i Ibrahimović wśród fanów. Na początku było ogólne ściskanie rąk i klepanie po plecach, a potem zaczęła się praktycznie konferencja z pytaniami, które można nazwać zawodowymi.

– Rosyjskie czołgi to trudny przeciwnik? – spytał mały podporucznik z niemieckiego zmechu.

– Zależy, o jakim czołgu mówimy. – Przemek chciał być konkretny.

– O tym najnowszym, T-14 Armata – uściślił młody oficer.

– Bardzo trudny, z Pzf 3IT myślę, że można go unieruchomić tylko w sprzyjających okolicznościach. Trafienie innym granatnikiem nic nie da, za silne osłony i pancerz. W ogóle z granatnika tylko z bliska, z zasadzki, najlepiej od tyłu, jeśli można, bo ma dobry system samoobrony. Co do PPK to chyba najlepiej top attack. – Spojrzałem na Kazika i Przemka, skinęli głowami. – Właśnie, koledzy przytakują. Top attack, nawet jak jest w klatce, bo od góry go nie zabudują. Na pociski SACLOS ma sprawny system samoobrony. Teoretycznie T-90 i wcześniejsze mają sztory i areny, ale na szczęście nie zawsze te systemy działają, jak się dowiedzieliśmy z papierów po zabitym rosyjskim oficerze… – Tu ugryzłem się w język, bo zorientowałem się, że powiedziałem za dużo, a przyjaciele spojrzeli na mnie potępiająco.

– A inne? – To był Paul.

– Jeśli chodzi o inne, to nie lekceważcie T-72 – pałeczkę przejął Przemek. – Amerykanie rozwalali je tuzinami w Iraku w 1991 i 2003 roku, ale po modyfikacjach to obecnie zupełnie inny czołg. W wersji T-72B3 lub BM to maszyna lepsza czasem niż T-90, zwłaszcza jeśli chodzi o możliwości obserwacji dowódcy i kierowcy… – Zobaczyłem, że niektórzy wyjmują notesiki i zaczynają zapisywać.

– Miny na razie działają. Lepiej, gorzej, ale działają i mogą uszkodzić albo zniszczyć praktycznie wszystkie typy wozów, wyjąwszy T-14, bo na nim nie miałem okazji próbować. Bardziej nawet denne niż burtowe, tu może być problem – dodał Kazik.

Tak rozmawialiśmy do samego Münster i kiedy wyszliśmy ze śmigłowca, mieliśmy już trzydziestu jeden nowych kumpli w Bundeswehrze.

W Münster była istotna nowość. Spotkaliśmy mianowicie Amerykanów. Nie, majorze, proszę mnie nie zrozumieć źle – jasne, że nam pomagaliście. Tylko kiedy przypomniałem sobie Münster, to drugie Münster, zrozumiałem jedno – proszę mi wybaczyć, ale wasza obecność na tej wojnie była w dużej mierze wirtualna. Najpierw dostawaliśmy wasze śpiwory, buty, namioty, no i racje żywnościowe. Potem amunicję kalibrów NATO-wskich i uzbrojenie, zwłaszcza granatniki. Pewnie pan tego nie wie, ale chętnie bym się dowiedział, dlaczego tak późno przyszły do nas javeliny i TOW2B czy humvee z zapasów europejskich z browningami i wyrzutniami. Wreszcie wysłaliście instruktorów, to było pod sam koniec walk, kiedy ludzie z Marines uczyli nas właśnie obsługi javelinów. Nie było M1, bradleyów, strikerów. Ani przez moment nie było zwartych oddziałów US Army w jakimkolwiek charakterze.

Tak, wiem, geopolityka. I przecież w obronie Polski nie zamierzaliście rozpoczynać trzeciej wojny światowej, Kazik miał rację. Nawet myślę, że to wy sfinansowaliście izraelskich instruktorów, wsparcie i duże dostawy spajków z wyrzutniami, za co naprawdę jestem wdzięczny. Myślę, że moi koledzy też.

Ale wie pan, tu chodzi o coś innego. O niepewność widoczną u waszych ludzi dotyczącą tego, gdzie i jak będzie się wojować i gdzie przebiega linia oporu, jak mówią Niemcy. W rezultacie zresztą to Niemcy zebrali laury. Oni pomagali, od nich były granatniki, amunicja, mundury, broń strzelecka, czołgi, BWP. Jeśli nawet sfinansowaliście Niemcom te leopardy dla nas, to nikt poza wami i Niemcami o tym nie wie, a przecież była nawet pomoc lotnicza! No i jeszcze mieliśmy dostawy od Francuzów, Hiszpanów, Szwedów i Brytyjczyków. Najśmieszniejsza sprawa była z amunicją, zwłaszcza pośrednią i karabinową rosyjskiego standardu. Zdarzały się kontenerki z Serbii i Chin. Ciekaw jestem, kto i jak to załatwił.

No ale dość o tym. W Münster byli Amerykanie i szkolili zarówno naszych, jak i Niemców. Dowiedzieliśmy się rzeczy bardzo ciekawych. Ćwiczyliśmy na symulatorze Systemu Kontroli Sytuacji Bojowej, gdzie otrzymywaliśmy informację z dronów i global hawków, a nawet satelitów o przeciwniku, jego położeniu, ruchach i kierunkach działań, i to w czasie rzeczywistym, co do każdego czołgu czy KTO. Mogliśmy też rozpoznawać ruchy wroga w polu taktycznym, przy użyciu dronów małych i mikrodronów, takie miały nawet drużyny. Kontrolować jego natarcie lub rozpoznawać zdalnie obronę, sprowadzać mu na głowę ataki artylerii lub dronów albo śmigłowców czy samolotów. Ruchy własnych wojsk i nieprzyjaciela śledziło się przy tym na monitorach jak w grze komputerowej, a graficy nawet powiedzieli, że jak dostaną dostatecznie dobre stacje robocze, to jeszcze zrobią taką grafikę jak w grach online.

Kiedy już poćwiczyliśmy i nazachwycaliśmy się tą jakością, weszli ludzie z US Cyber Command i w kwadrans zaprezentowali nam całkowitą destrukcję tego systemu z zerwaniem łączności z dronami włącznie. Wyjaśnili, że to jest właśnie to, co robią Rosjanie – ataki na komunikację i systemy IT i GPS, napady hakerskie, ataki DOS i DDOS. I że akurat ten kawałek wojny bardzo im się udaje, USA zaś jest w tym wyścigu na takiej samej pozycji, w jakiej była w wyścigu do przestrzeni kosmicznej w latach sześćdziesiątych – czyli Rosjanie i Amerykanie mają mniej więcej równe szanse i nikt nikogo nie wyprzedza. Z pewnym zakłopotaniem zauważyli, że jeśli będziemy chcieli mieć systemy działające w polu jak te, które nam pokazano i na których walczyliśmy przez tydzień, potrzebne będą specjalne protokoły komunikacyjne, zamknięte, tajne i pochłaniające ogromne moce obliczeniowe, czyli taki system będzie wyglądał jak radar z lat sześćdziesiątych i trzeba go będzie specjalnie chronić. Pewnie Rosjanie zrobią to samo. Tak że wojna WRE i IT trwa i trwać będzie, a ostatecznie liczyć się może tylko prosta komunikacja z dronami i walka przy ich użyciu, a nie wyrafinowane systemy, które swobodnie dawały sobie radę w Zatoce Perskiej, ale z równorzędnym przeciwnikiem, jakim jest Rosja, rzecz wygląda zupełnie inaczej.

Potem zaczęliśmy ćwiczyć współdziałanie z lotnictwem i artylerią. Okazało się to ciężkim kawałkiem chleba, bo łatwo zwalić sobie na głowę bomby z własnych samolotów lub dać się ostrzelać przez AH-64E, zwłaszcza że lotnik na rozpoznanie celu ma sekundy. Żeby to pokazać, przewieźli nas PAH-1 Tiger i AH-64E i pokazali, jak wygląda to strzelanie, nawet dali nam postrzelać. Polataliśmy też w tylnej kabinie tornada i potem uczyli nas naprowadzania, wyznaczania celów, określenia strefy bezpiecznej i stref rażenia. Było to kształcące i po prostu fajne, przy czym każdy dzień kończył się dyskusjami w kantynie czy koszarach.

Amerykanie i Niemcy traktowali nas jako frontowców z wielkim szacunkiem, my z kolei ciągnęliśmy za język weteranów z Afganistanu i Iraku, bo takich nie brakowało, a wszystkie doświadczenia mogły się przydać. Panowała jednak zgodność – tamte wojny i obecna w Polsce to były dwa zupełnie różne konflikty, choć doświadczenia z Afganistanu czy Iraku mogły pomóc w walce w mieście lub boju z Polską Armią Narodową.

Dano nam też kilka razy dowodzić na symulowanym taktycznym polu działań bojowych mieszaną jednostką NATO-wską – każdy z nas dostał NATO-wski pluton międzynarodowy z weteranami i dawaj atakować albo się bronić. Bronić w mieście, w lesie, na otwartej przestrzeni… i tak też atakować.

Jezu, jakie to było stresujące. Na pewno popełnialiśmy błędy, ale ci weterani to byli chłopcy z jajami jak arbuzy – nikt z nich nie narzekał, czasem tylko delikatnie podpowiadali, co zrobić. Nauczyliśmy się od nich cholernie dużo. Co ciekawe, oni też mówili, że zdobyli dzięki nam sporo wiedzy. Bo też i dyskusje były gorące – na przykład zauważyliśmy, że Rosjanie najpierw atakują manewrem ogniowym – artylerią, lotnictwem, potem dopiero idą czołgami i BWP, a wcześniej rozpoznaniem na KTO, ale niemal z tych wozów nie wysiadają. Wyjątkiem był bój pod Klukami, gdzie od początku musieli się przebijać przez nasze pozycje obronne na wąskiej drodze. Jako piechota zaczynają się bić dopiero później, kiedy osiągną pierwsze powodzenie w walce. Zauważyliśmy też, że wbrew swojej naturze nigdy prawie nie kozakują – w jednostkach pancernych jeden wóz osłania drugi, w zmechu podobnie. Wyjątkiem jest rozpoznanie na KTO, które często ponosiło straty od naszych granatników i PPK, bo miało zbyt dużo fantazji. Artyleria dysponuje bardzo dużą siłą ognia, na szczęście nie zawsze jest celna – coś nawala u Rosjan z koordynacją ostrzału. No i nie lubią walczyć w nocy, bo ich sprzęt nocny jest nie najlepszej jakości lub często się psuje. Na nasze szczęście.

Tak nam minęły trzy tygodnie. Bogaci w wiedzę i chudsi o pięć kilogramów z zajęć polowych wracaliśmy przez Niemcy tym razem zwykłymi mercedesami sprinterami. Codziennie rozmawialiśmy z naszymi dziewczynami. Tęskniły, czekały. Na froncie politycznym media chodziły wokół Madrytu jak pies koło sklepu mięsnego, ale nic nie wywąchiwały poza plotkami o kłótniach i rąbaniu pięścią w stół przez rosyjskich negocjatorów, co nas specjalnie nie dziwiło. Rozmowy pokojowe w każdym razie trwały i byli analitycy, którzy zapowiadali, że potrwają tyle, ile syryjskie, czyli kilka lat…

Tak czy inaczej na razie wybuchła… wiosna. Maj nawet nie tyle przyszedł – on się dosłownie rozszalał. Ziemia niesamowicie pachniała świeżą trawą, zmęczone oczy odpoczywały w jasnej, wiosennej zieleni. Po kwietniowych deszczach, błocie w Münster i na poligonie, gdzie temperatura rzadko przekraczała czternaście stopni Celsjusza, teraz często mieliśmy i dwadzieścia stopni, a panienka zapowiadająca pogodę w ZDF uśmiechała się coraz szerzej. Jakoś człowiek lżej oddychał i wierzył, że teraz będzie lepiej, tym bardziej że jechało się na własny ślub!

Oczywiście przed samym ślubem musieliśmy się odmeldować w sztabie. Weszliśmy do pokoju – a tam nasz generał! Zdziwiliśmy się i bardzo ucieszyliśmy, bo jakoś zawsze przynosił nam szczęście.

– No, panowie, słyszałem, że zmieniacie stan cywilny – powiedział w pewnej chwili, czyli o wszystkim był jakoś po cichu poinformowany, więc po prostu zaprosiliśmy go na ślub i wesele. Ucieszył się tak po ludzku, nie z obowiązku, powiedział, że na pewno się zjawi, i pożegnaliśmy się na zupełnym luzie.

Dowiedzieliśmy się przed tymi ślubami, zwłaszcza ja, ciekawych rzeczy. Otóż na mój ślub z Limar specjalne pozwolenie wydał arcybiskup syryjskiego kościoła ortodoksyjnego. Byłem przecież katolikiem, czyli konieczne byłoby przyjęcie mnie do kościoła ortodoksyjnego, co wiązało się z długotrwałym procesem konwersji. Ze względu na wojnę uczyniono jednak wyjątek. Jeśli chodzi o ślub Nadine i Kazia, którzy byli protestantami, konieczna była obecność pastora. Tu ponoć zwierzchnicy niemieckiego kościoła reformowanego i syryjskiego ortodoksyjnego porozumieli się osobiście. Znowu zdecydowała wojna, bo czegoś takiego dotąd nie robiono.

Głupio mi przyznać, majorze, ale z naszego ślubu pamiętam głównie kolory, grę świateł i śpiew. I jakieś uczucie ulgi, wyzwolenia i zarazem czegoś podniosłego, uroczystego. No i dwa obrzędy, które są w syryjskim kościele ortodoksyjnym najważniejsze – błogosławieństwo obrączek i błogosławieństwo koron. Bo tam jest tak, że to nie narzeczeni dają sobie obrączki. To sam Bóg, poprzez Kościół, te obrączki im nakłada. Wygłasza się nawet taki tekst, że „Oto obrączka, którą Sara była zaręczona Abrahamowi, Rebeka – Izaakowi, a Rachela – Jakubowi”. I potem ksiądz w imieniu Pana prosi o błogosławieństwo dla tych obrączek, mówiąc na koniec: „Niech otrzymają pan młody i panna młoda niebieskie błogosławieństwo i da to im prawych synów i córy”.

Potem następuje błogosławieństwo koron. Na początku ksiądz czytał urywek z Listu do Efezjan, potem z Księgi psalmów, trzymając Biblię nad naszymi, czyli moją i Limar, głowami. Potem trzykrotnie, ceremonialnie koronowano nas złotymi, pięknymi koronami, mówiąc przy tym, że „panna młoda jest jak księżyc, a pan młody jak słońce, a ślub jest jak świt, który rozwesela ziemię”. To trzykrotne koronowanie jest w imieniu Pana, który „koronuje ziemię, góry i wzgórza” w obecności drużby i druhny. Ksiądz złączył nam potem ręce i po raz pierwszy nazwał Limar moją żoną. Na koniec spełniliśmy kielich wina z druhną i drużbą.

Druhną była Nadine, a drużbą – Kazik, którzy zaraz potem brali ślub ewangelicki. Cały Kościół był tego ciekawy, jako że przeważali Syryjczycy, którzy byli zainteresowani, jak to jest u tych Niemców, bo ewangelików, czyli reformowanych, i luteranów łączyli zawsze z Niemcami. Ewangelicy też śpiewali psalmy – w ogóle u nich podczas nabożeństwa dużo się śpiewa. Słuchaliśmy wszyscy z zainteresowaniem, nawet moi teściowie, bo dla wszystkich to było pierwsze takie nabożeństwo. W porównaniu z naszym ślubem było ascetyczne – wymienili tylko obrączki, choć też było odniesienie do Starego i Nowego Testamentu, pastor również wspomniał Abrahama i Sarę.

Byliśmy świadkami, ja i Limar, Przemek dyskretnie się wycofał, powiedział, że tak będzie najlepiej. Chyba już wtedy powinienem zauważyć, że coś z nim było nie tak, ale przecież to był dzień naszego ślubu. Z tego samego powodu Kazio też niczego nie dostrzegł. Może szkoda, że dziewczyny rzeczywiście nie skojarzyły go z Helgą? No ale nie o tym chciałem mówić, tylko o tym, że na ewangelickim ślubie najważniejsze było kazanie. Pastor przemawiał do wszystkich, bardzo pięknie, nie tylko o tym, co w Biblii, ale także o zwykłych rzeczach, takich jak pomoc przy dzieciach czy w domu, mówiąc, że nie wolno od tego uciekać, bo to takie samo boskie dzieło jak coniedzielne chodzenie na nabożeństwa. Proboszczowi od Świętego Jakuba to się podobało, uśmiechał się i z aprobatą lekko kiwał głową.

Tak to zostaliśmy z Limar mężem i żoną. Potem pojechaliśmy do restauracji – wariat Przemek doszedł do wniosku, że pojazd musi być odpowiedni, i załatwił z kolegami pancernymi z Bundeswehry, z których jeden w cywilu pracował w stadninie, niesamowitą karetę, a właściwie lando. I tak przejechaliśmy sobie nią przez spory kawałek Berlina, w piękny dzień końca maja, a ludzie machali nam na nową drogę życia. Może też wyglądaliśmy dla nich nieco egzotycznie? Bo zapomniałem powiedzieć – braliśmy ślub w mundurach. Po prostu nie było czasu, żeby uszyć lub choćby kupić garnitury.

Było ciepło, prawie gorąco, witali nas pod ogrodem restauracji greckiej Theloniousa rodzice Limar i Nadine, przy czym wspomnieli z żalem, że brakuje rodziców moich i Kazika, spełniliśmy kielich wina, trzymając go razem w dłoniach. Pomyślałem o naszym chlebie i soli, którymi witano państwa młodych przy wejściu, i powiedziałem potem o tym Georgiosowi. Odrzekł, że to piękny zwyczaj i właściwie na syryjskich weselach też kiedyś był, ale bardzo dawno. Opowiadał mu o tym dziadek, a że Georgios miał pięćdziesiąt pięć lat, to musiało być jeszcze przed drugą wojną.

Thelonious był sympatyczny – szczupły, wysoki człowiek, łysiejący, z dużymi wąsami, a samo wesele było grecko-syryjsko-niemieckie. Sporo potraw, które były na stole, na przykład gołąbki w liściach winorośli, pochodziło z Grecji, ale jagnięcinę przyrządzono chyba na sposób syryjski. Niemiecką specjalnością były zawijane zraziki wołowe z kluskami z surowych kartofli, też dobre, no i piwo. Choć na ogół było wino, popijane bardzo dyskretnie i w niewielkich ilościach, przynajmniej przez naszą czwórkę. Przemek za to szalał, obtańcowywał sumiennie panie, niektóre słały mu mocno powłóczyste spojrzenia, ale żadnej nie wyróżniał – teraz mogę powiedzieć niestety – był wodzirejem prima sort, prócz syna Theloniousa, który tę rolę odgrywał niejako zawodowo, i na koniec pamiętam, jak zaśmiewając się, tańczyliśmy sirtaki: ja, Kazik, Przemek, Georgios, mój teść, Thelonious i jego syn, Lonan i Mathai.

Generał też był, przy czym także skupiał zaciekawione spojrzenia pań. Jednak pierwszy wyszedł. Chcieliśmy go zatrzymać, ale powiedział krótko: „Niestety, chłopcy, służba!”.

Widać było, że chce powiedzieć coś jeszcze, ale tylko spojrzał na nas, nasze dziewczyny i naraz dodał z westchnieniem: „Niech was Bóg błogosławi”. I wyszedł. Było to tak niezwykłe, że spojrzeliśmy na siebie zdumieni. Poczułem, że coś jest bardzo nie tak, że wie o czymś niesłychanie ważnym dla nas wszystkich, co wkrótce się zdarzy, ale nie może tego powiedzieć. Taki powiew chłodu w tę ciepłą noc końca maja.

Szybko się jednak okazało, o co chodzi. Było już ku północy, kiedy nagle Thelonious wpadł na galeryjkę nad ogródkiem restauracji, gdzieśmy się weselili. Był tak rozgorączkowany, że mówił jednocześnie po angielsku i niemiecku:

– Menschen, the war in Poland is over! Peace signed! Peace signed in Madrid!

Oniemieliśmy. Tymczasem Lonan i Mathai oraz Thelonious z synem wytoczyli skądś ogromną plazmę, chyba ponad sto cali, i zaraz podłączyli. W samą porę, bo zaczynała się konferencja prasowa. Kamienne oblicze prezydenta Rosji, zmęczona twarz prezydenta USA, spokojne, ale bez wyrazu twarze szefów Komisji Europejskiej i Parlamentu Europejskiego, kanclerz Niemiec i prezydent Francji razem z przodu… Przy Komisji Europejskiej jakaś znana twarz – zobaczyliśmy napis na dole, że to premier polskiego rządu gdańskiego. Zaraz był przerzut na stronę rosyjska, gdzie przy Rosjanach pokazano jakąś nieznaną, nieco chłopską figurę, z podpisem, że to premier polskiego rządu krakowskiego. Co, u licha? No ale przynajmniej nie wyglądało to jak druga Jałta, przedstawiciele Polaków też byli obecni.

Zaczął przewodniczący Rady Europy. Powiedział krótko, że po długich i burzliwych rokowaniach udało się ustalić wersję ostateczną protokołu pokojowego, który obecnie zostanie podpisany. Rzeczywiście, politycy przeszli przed ogromny, długi stół, zasiedli przy nim i podano im spore pliki papierów oprawione w sztywne, ceremonialne okładki. Jeśli to miał być pokój wersalski, to widocznie wymagał dokładnych ustaleń. Podpisali i wymienili się swoimi wersjami protokołów i tak było, dopóki na każdym dokumencie nie było wszystkich podpisów. Wtedy zabrzmiały oklaski, wszyscy wstali, zaczęły się polityczne uściski dłoni przy błyskach fleszy, choć było widać, że pomiędzy prezydentem Rosji a Europejczykami nie ma przyjaźni ani nawet zrozumienia. Prezydent USA był dla odmiany wyluzowany, a prezydent Rosji, o dziwo, w tym momencie jakby nieco się spiął.

Potem oświadczenia dla prasy; Rosjanie stwierdzili: „Mamy nadzieję, że ten pokój będzie trwałym fundamentem nowego bezpieczeństwa europejskiego i zakończy epokę wojen w Europie”, prezydent USA powiedział, że pokój „kończy wojnę, która nigdy nie powinna wybuchnąć, i ma nadzieję na powrót do normalnego życia i odbudowę na ziemiach polskich” – co wzbudziło u dziennikarzy i u nas konsternację, ale pytania nie były przewidziane. Dalej kanclerz Niemiec i prezydent Francji obiecali „wszechstronną pomoc dla Polaków w odbudowie” i wreszcie przewodniczący Rady Europy i Komisji Europejskiej przyznali: „mamy nadzieję, iż pokój, który został podpisany, kończy epokę europejskich burz i zwiastuje pokój kontynentowi”, co zabrzmiało poetycko, ale i dość dziwnie, bo nawet jak na dyplomatyczne ogólniki było bardzo ogólne.

Potem wszyscy politycy wyszli, został tylko przewodniczący Rady Europejskiej, którego widocznie rzucono mediom na pożarcie. Nic nie mówiąc, podszedł do czerwonej zasłony na środku ściany, wcisnął jakiś guzik i powoli odjechała ona w górę, ukazując mapę, którą od razu poznaliśmy. Poznaliśmy i dosłownie dech nam odebrało. Przez ogródek Theloniousa i salę w Madrycie przemknęło jedno wielkie „Oooooch”. Na mapie była bowiem Polska. Jednak inna niż zwykle – podzielona na dwa obszary. Jeden, na lewo, był niebieski, drugi, na prawo – czerwony. Wstrzymaliśmy oddech, kiedy przewodniczący Rady zaczął mówić.

– Pokój madrycki może być trudny dla Polaków, upodabnia bowiem ich kraj do Korei po rozejmie z 1953 roku. Niestety, nie udało się uniknąć podziału kraju. Został on przeprowadzony wzdłuż linii jednej z dwóch największych polskich rzek – Wisły. Obecnie terytorium po prawej stronie Wisły nosić będzie nazwę Polskiej Rzeczpospolitej Narodowej lub Katolickiego Państwa Narodu Polskiego, podczas kiedy obszar znajdujący się po lewej stronie biegu Wisły nazwać się będzie po prostu Polską, Republic of Poland. Stolicą Polskiej Rzeczpospolitej Narodowej będzie miasto Kraków, a stolicą Polski – Gniezno.

W materiałach, które zaraz państwo dostaną, jest dokładny przebieg granicy, teraz prosiłbym o rozpoczęcie prezentacji, będziemy ją pokazywać stopniowo. Na początku, jak państwo widzą, wiedzie ona z nurtem rzeki Skawy do Wisły. Ponieważ Kraków leży po obu stronach Wisły, obszar na lewym brzegu do linii, stworzonej przez miejscowości Liszki– Balice–Michałowice–Kocmyrzów–Igołomia (tych nazw nie wymawiał, wyświetlały się one w powiększeniu na mapie, on zaś je po kolei pokazywał), należeć będą do Polskiej Rzeczpospolitej Narodowej.

Następnie linia graniczna jest linią biegu Wisły aż do dawnej stolicy – Warszawy. Ponieważ Warszawa znajduje się na obu brzegach rzeki, w trakcie rokowań ustalono, iż w całości należeć będzie do Polski, jednak jej prawobrzeżna część do linii miejscowości Otwock–Halinów–Kobyłka–Legionowo stanowić będzie, podobnie jak obszar Berlina Zachodniego do roku 1990, obszar pod administracją państw NATO i ich kontrolą wojskową, z osobnymi władzami samorządowymi.

Następnie granica pokrywa się z nurtem Wisły, przy czym miejscowość Toruń znajdować się będzie całkowicie na terenie Polski. Linia graniczna przebiegać będzie około dziesięciu kilometrów od miasta.

Za tym miastem prowadzi ona w dalszym ciągu z biegiem rzeki aż do miejscowości Gniew. Następnie wiedzie poprzez Gniew–Dzierzgoń–Pasłęk–Braniewo, przy czym obszar na północ od linii tych miejscowości należeć będzie do Polski, na południe zaś do Polskiej Rzeczpospolitej Narodowej.

Kwestia odszkodowań za wojnę i zniszczenia wojenne nie została poruszona w trakcie rokowań. Rządy Polski i Polskiej Rzeczpospolitej Narodowej są reprezentowane przez były rząd gdański, obecnie rząd gnieźnieński, oraz rząd krakowski. Były one od początku obecne przy rokowaniach i podpisały protokoły pokojowe.

Nie zostało rozstrzygnięte, które z państw będzie prawnym następcą Rzeczpospolitej Polskiej, choć taka deklaracja została złożona przez rząd Polski, która chce respektować wszystkie akty i porozumienia zawarte wcześniej przez rząd Rzeczpospolitej. Kwestia ta będzie tematem osobnych rozmów, które rozpoczną się już dzisiaj.

Chciałem zaznaczyć, że Polska zwróciła się do państw Unii Europejskiej i USA o pomoc w odbudowie zniszczonego wojną kraju i pomoc taka zostanie udzielona w jak najszerszym zakresie.

Pokój wchodzi w życie – spojrzał demonstracyjnie na zegarek – za trzydzieści minut. To wszystko, co chciałem państwu dzisiaj powiedzieć – dodał i po prostu wyszedł. Na sali panowała cisza, dziennikarze patrzyli po sobie skonsternowani, następnie także w absolutnej ciszy, co było niespotykane, opuścili pomieszczenie.

Taka sama cisza zapanowała w ogródku restauracji Theloniousa, a goście patrzyli na nas trzech ze współczuciem. Siedzieliśmy w milczeniu. W końcu Kazik wychylił potężny kielich czerwonego wina i powiedział, zaciskając zęby:

– Jak na to, co się działo z naszą wspaniałą Rzeczpospolitą przed wojną, to i tak łagodny wymiar kary.

– No tak – mruknąłem – mogło być gorzej.

– Chciałeś Piemontu, masz Piemont, nawet całkiem duży – rzekł Przemek, patrząc na Kazia.

– Dobra – westchnąłem – dajmy spokój, to nie stypa, tylko wesele. Mogło być gorzej, to już ustaliliśmy, teraz spróbujmy o tym zapomnieć.

Podszedłem do Theloniousa i jego syna.

– Włączcie sprzęt, goście chcą się bawić, to przecież wesele. Teraz powinni bawić się podwójnie, bo skończyła się wojna, której się bali. To im wszystkim się należy. Reszta… to już tylko nasza rzecz – powiedziałem cicho.

Thelonious spojrzał, jakby zobaczył mnie pierwszy raz w życiu.

– Twardzi jesteście – powiedział tylko i dał znak synowi, żeby włączył stół ze sprzętem grającym, zwłaszcza że wynajęty DJ już czekał.

Co było potem, pyta pan major? Tak, bawiliśmy się i my, a zabawa ta była jakby spowita melancholią i smutkiem. Jednak staraliśmy się, aby nikt tego nie dostrzegł. I zapewne tak było. Limar powiedziała przecież pana koleżance, że wzruszyła ją moja twardość i chęć zapewnienia rodzinie rozrywki, kiedy podzielono nasz kraj. Zgodziłbym się co do Kazia i Przemka – faktycznie byli twardzi i tego po sobie nie pokazywali. Ale znowu ja miałem wizje, że to nie koniec. Dało mi do zrozumienia, że podział ten jest co prawda trwały, ale wyniknie z niego coś, co nie zniszczy naszego świata ani nawet kraju, choć zmieni w tej części Europy niemal wszystko.

Niewiele już dalej pamiętam. Może Kazia o czwartej nad ranem niosącego na rękach swoją świeżo poślubioną małżonkę na górę, do apartamentów, bo Thelonious i to zapewniał. Nadine zasnęła ze zmęczenia, a my przypadkiem dowiedzieliśmy się wtedy, iż jest starsza od Kazika o prawie pięć lat, bo ma trzydzieści jeden. Wkrótce i my wylądowaliśmy w naszym apartamencie i postanowiliśmy, że noc, której już niemal nie było, nie całkiem nadaje się do spania… Pod tym względem, jak się okazało, dobraliśmy się z Limar świetnie… Nie chce pan pytać, bo wie pan od koleżanki, która rozmawiała z Limar, że jeśli chodzi o seks, to jest fantastycznie. Moja żona tak powiedziała? O Jezu… Ale pomińmy ten temat i idźmy dalej.

Następny dzień zaczął się dla nas mniej więcej od południa. Był prawie taki sam, bo w Syrii też są poprawiny. Tyle tylko, że trwały do północy, nie do rana, jak właściwe wesele. Trzeci dzień to był wielki obiad rodzinny u Semaanów, na którym oczywiście byli wszyscy, to jest także Kazik z Nadine i Przemek. W efekcie urlop upłynął nam, jak stwierdził Kazik, na „bardzo dokładnym ożenku ze wszystkimi następstwami tego faktu” i piątego dnia rano, już na polowo, stawiliśmy się w sztabie. Okazało się, że pokój pokojem, bo nie wiadomo, na ile trwały, i tryb wojenny nadal jest zachowany. Krótko mówiąc, wchodzimy do Polski z Niemiec.

Pułkownik, który przydzielił nam rozkazy, był konkretny, ale przyjazny.

– Pojedziecie, chłopcy, pod Görlitz. Tam czekają na was ludzie, wszystko frontowcy, z doświadczeniem, ozdrowieńcy po ranach, więc jedyne, co musicie z nimi zrobić, to wziąć ich w karby. Dostaniecie łącznie około stu ludzi, sporą siłę, bo dwanaście marderów i fenka, wóz dowodzenia. I pluton wsparcia, taki trochę większy, bo sześć wozów leo 2A6 i 2A7+ pod dowództwem Janka Kosa… – Uśmiechnęliśmy się szeroko.

– Aha, czyli znacie czterech pancernych osobiście. No tak, przecież wszyscy jesteście z tej samej medalowej puli. – Pokiwał głową. – Dogadajcie się z nimi, to jest z kapitanem, bo przecież od was wyższy stopniem, a doświadczenie bojowe ma ogromne, na pewno nie mniejsze niż wasze… W końcu osiem czołgów rosyjskich potwierdzonych, kołowych i BMP kilkanaście. I jeszcze dwie Tatry, cysterny – dodał szybko. – Pilnujcie ich, bo to wasze jedyne zaopatrzenie w paliwo, dopóki nie dotrzecie do wyznaczonej rubieży. Wtedy zaopatrzenie lądowe, w warunkach starcia z powietrza.

– Panie pułkowniku, jakiego starcia? – spytał zdziwiony Kazio. – Podobno mamy pokój.

– Dobrze, synu, że powiedziałeś „podobno” – rzekł pułkownik. – Rosjanie się podobno wycofują. Ale też podobno na ich miejsce wchodzi Polska Armia Narodowa. Starcie między wami a nimi do wojny nie doprowadzi, co najwyżej do domowej, tak sobie Kraków kalkuluje, a jeśli ich nie wypędzicie, to oni sobie sami uregulują linię graniczną, nie jak w Madrycie wyznaczyli, tylko jak będą chcieli.

– A gdy ich już spotkamy, panie pułkowniku… – wolno zaczął Przemek – to jak mamy działać?

– No, cóż – następny krzywy uśmiech – kierujcie się rozsądkiem.

– Dziękujemy – odpowiedziałem. – To najlepszy rozkaz, jaki dostaliśmy.

Pod Görlitz stało wszystko: dwanaście marderów, z boku pancerna siła, czyli cztery leopardy 2A6 i dwa 2A7+ i prawie sto przydzielonych nam zakapiorów. Gęby krzywe, widać, że chojracy, ale wiedzieliśmy, jak z takimi postąpić. Jeszcze w samolocie zagraliśmy w zapałki i Przemek wyciągnął tę bez łebka – znaczy został nominalnym dowódcą całości. Mieliśmy stu ludzi, z czego czterech to łączność, więc podzieliliśmy się ładnie po trzydziestu dwóch.

Pod Görlitz najpierw oddzieliliśmy kierowców, po czym urządziliśmy chłopakom trzydniowy trening. Ostry, taki jak w Münster. Walka w terenie niepokrytym, walka w lesie, terenie pokrytym krzakami, zdobywanie obiektów wolnostojących, walka w dzień i w nocy. Miasta niestety nie mieliśmy, a szkoda. Spanie było w namiotach i wozach, w warunkach polowych. Amunicji wystrzelili masę, tej ćwiczebnej i prawdziwej. Mardery też sobie pojeździły i popracowały z czołgami. Udało się skombinować cele ćwiczebne z tyczek i płótna, więc one i leo miały do czego strzelać; kapitan był zadowolony. Od razu też wyłoniła się grupa cwaniaków, dobrych żołnierzy, ale tych, których trzeba było mieć na oku, indywidualistów, co to wszystko chcą zrobić po swojemu, i tych, którzy zrobią to, co się im powie.

Wieczorem trzeciego dnia zebraliśmy chłopaków na placu obok wozów.

– Zastanawiacie się, po co to wszystko. Przecież jest pokój, w jakim celu przyjechało tych trzech facetów i was goni – zaczął Przemek. – Mam dla was nowinę: zawarcie pokoju nie oznacza, że nie ma wojny. Dlatego ćwiczyliśmy, bo bardzo możliwe, że przyjdzie nam powojować, i to na ostro, a nie chcemy pisać do waszych rodzin listów z czarną obwódką.

Przez szereg przeszedł szmer. Nie rozumieli, o co chodzi, ale wyraźnie byli zainteresowani.

– Rosjanie wychodzą z Polski, co nie znaczy, że zostawiają nam wolny kraj – głos zabrał teraz Kazio i kontynuował. Kiedy doszedł do Polskiej Armii Narodowej, usłyszał głuchy pomruk. To była dla nich nowość? Nie słyszeli? Nie widzieli?

– Panie poruczniku – wyrwał się jeden z tych starszych szeregowych, spryciarzy, których chcieliśmy zrobić podoficerami – proszę o pozwolenie na zadanie pytania!

– Dobra, o co chodzi? – Przemek był zaciekawiony.

– Panie poruczniku, myśmy o tych… no, żeby nie mówić… – zaciął się szeregowy, chyba miał nazwisko Kwiatkowski.

– Chujach! – ktoś krzyknął z tylnego szeregu.

– Cicho, Patryk! – zgromił go ten Kwiatkowski. Mieliśmy rację, chłopak musiał mieć mir, jeśli tak sobie pozwalał. – Chcemy wiedzieć, co będzie, jak ich spotkamy.

– Poprosimy ich, żeby sobie poszli – odpowiedziałem za Przemka. – Bardziej grzecznie lub mniej.

Przez szeregi przepłynęła fala śmiechu. Dobrze, już byli nasi.

– Dobra, rozejść się. Topka, Malinowski, Kwiatkowski, Zawadzki, Kowalski i Wojno zgłosić się zaraz do wozu dowodzenia. Reszta ma wolne do capstrzyku, który za godzinę, tylko się nie rozłazić, bo wyruszamy jutro już o wpół do siódmej.

Z wybraną szóstką porozmawialiśmy prawie godzinę. Nie bardzo wiedzieli, do czego te rozmowy prowadzą, ale kiedy na koniec dostali po jeszcze jednym pasku, awansując tym samym na kaprali, o mało się nie rozpłynęli. Obiecali, że „proszę panów, no kurwa, dyscyplina będzie i tamtych to pogonimy… w cholerę”.

Wyglądało na to, że możemy swobodnie wyjeżdżać. Przed samym capstrzykiem przyszedł do nas jeszcze kapitan i reszta czterech pancernych. Trzeba było wszystko ustalić. Szyk pochodu był prosty, razem zdecydowaliśmy się na trzy kolumny w odległości pięćdziesięciu–stu metrów jedna od drugiej z czołgami w środku i ariergardzie. Potem kapitan Marek wyjął wino.

– Będziemy blisko Warszawy. Warto byłoby skoczyć zobaczyć… Myślałem, że do niej wrócę, ale teraz? – powiedział

– Daj spokój – odrzekł Grigorij. – Udało się odbudować po czterdziestym czwartym, to i teraz się uda.

– Jasne – Gustlik kiwnął głową – w końcu ruina nie może zostać. Znowu przyjadą ludzie z całej Polski i się postawi.

– Może – odrzekł kapitan – ale teraz już bez pomocy całego narodu. Stolica jest w Gnieźnie. Odbudowa Warszawy zajmie dekady. Zresztą… my nawet nie wiemy, jak tam jest.

– Pewno – potwierdził Tomasz – teraz, jak ktoś tam kogoś miał, to po tym, co się stało… no, ja nie zazdroszczę.

– Po czym? – spytał wolno Kazio. – Co się stało w Warszawie?

– To wy nie wiecie? – zapytał cicho kapitan. – Nie ma już Warszawy…

Serce zaczęło mi bić wolno i głucho. Patrzyliśmy na niego osłupiali.

– Co…? Jak to… – zabełkotał Przemek.

– To się stało, kiedy Rosjanie zaczęli zaginać lewe ramię kleszczy, to południowe, do środka, jak odepchnęliście ich pod Juszczyną – zaczął kapitan – i zablokowaliście przyczółek pod Czołpinem. My wtedy biliśmy się pod Gdańskiem i przerzucili nas pod Kalisz. Gołym okiem było widać, że tracą impet i będzie im trudno osiągnąć zamierzone cele operacyjne, no i strategiczne. Wtedy Londyn wysłał do wszystkich oddziałów Armii Krajowej rozkaz „Rozpocząć Burza II”.

Przypomniałem sobie ponurego kapitana Waldka stojącego w drzwiach i szefa szpiegów, który chciał ratować, co się da. Jak trafnie wszystko wtedy przewidzieliśmy! Trafnie i za późno…

– Główną częścią Burzy II było, jak w trakcie pierwszej, nowe powstanie warszawskie. AK była w Warszawie silna, zasiliły ją jeszcze resztki dwóch rozbitych na przedpolach Warszawy brygad, pancernej i zmechanizowanej, tej imienia Zagończyka. Kto mógł, wycofał się do Warszawy i zamiast pójść dalej, zszedł do podziemia, żeby konspirować. Długo ta konspiracja nie trwała i po rozkazie Londynu, tym razem nie na początku, ale na końcu sierpnia, zaczęli powstanie…

– Mieli nawet dobre uzbrojenie, jak lekka piechota, karabiny maszynowe, moździerze, granaty, miny, RPG-7, AKMS-y, MANPADS-y nawet – wtrącił Gustlik.

– Prawda, ale było ich pięć tysięcy – odrzekł kapitan. – Na Warszawę trochę mało, zważywszy, że Rosjanie na wieść o wybuchu powstania skierowali tam te jednostki, które miały nas dobić i wyszły z Białorusi. Były to poważne siły, brygada pancerna, artylerii i zmechanizowana. Można powiedzieć, że ocaliło nas to od wielkich kłopotów, ale koszt był straszny. Pancerna od południa obeszła Warszawę i za pomocą detaszowanych sił zablokowała wszystkie wyjścia z kierunku zachodniego. Tymczasem motostriełki weszły w miasto… ale najpierw poszły lotnictwo i artyleria. Było jak w czterdziestym czwartym – najpierw artyleria z lotnictwem burzyła całe kwartały domów, tam, gdzie był opór, a zmechanizowani kończyli. Sprowadzili jeszcze drugą brygadę, którą rozparcelowali pomiędzy siły blokujące i walczące w Warszawie. AK była w potrzasku, bo Rosjan w szczytowym okresie powstania było dwanaście, a może i czternaście tysięcy.

– I wcale nie kwapili się do ganiania po uliczkach, tylko walczyli jak w Groznym. Niszczyli miasto i wypierali naszych na zachód i północ – dodał Grigorij.

– A na północy był rosyjski front… – tym razem wtrącił się Tomasz.

– Prawobrzeżna Warszawa niemal niezniszczona, tam jak w czterdziestym czwartym powstania się po prostu nie dało zrobić, ale lewobrzeżna… – kontynuował Marek. – Ponoć pięciuset powstańców, czyli co dziesiąty, zdołało się wyrwać z kotła, ale do naszego wojska dołączyli tylko pojedynczy, którzy rozczarowali się Londynem, zwłaszcza jego przedstawicielami, na przykład tym delegatem na kraj. Reszta uratowanych podobno zaraz pojechała do Anglii przez Niemcy. Rosjanie mieli ponieść wielkie straty, ale nic nie wiadomo. Gorzej z ludźmi z Warszawy, bo Rosjanie w czasie walk wszystkich wypędzali. Przepuszczali przez swoje linie, sprawdzając tylko, czy to nie powstańcy i wypędzali. Podobno, ale to znowu „podobno” zginęło dwadzieścia tysięcy cywilów…

– O Jezu! – przeraził się Kazik. Był blady jak ściana i siedział, a raczej kiwał się na betonowym ozdobnym słupku, jakby nie mógł się utrzymać na nogach. Uświadomiłem sobie, że przecież w Warszawie mieszkali jego rodzice.

Przemek opierał się o drugi słupek. Miał błędne oczy i wyglądał jak ogłuszony.

– Ludzi może zginęło mniej niż w czterdziestym czwartym, ale nawet tego nie wiemy. Wiemy tylko, że lewobrzeżna Warszawa jest całkowicie zniszczona. Rosjanie wycofali się z niej dopiero po tym, jak przez Polskę zaczęły iść siły NATO wyznaczone pokojem madryckim do kontroli prawobrzeżnej Warszawy, która teraz nazywa się Warszawą Wschodnią… – Kapitan zawiesił głos, jakby chciał coś dodać, ale tylko machnął ręką i skończył opowieść.

– Delegat na kraj… – zacząłem powoli. – Czy wy wiecie, że ja tego skurwysyna miałem w odległości kilku metrów i trzymałem broń w ręce? Ech, żebym wtedy wiedział, co narobi, kropnąłbym gada.

– Daj spokój – Gustlik machnął ręką. – Znaleźliby nowego, jeszcze gorszego.

– Wy tam kogoś mieliście… – powoli powiedział Tomasz.

– Tak – odpowiedziałem – rodzice Kazika mieszkali na Bielanach, przy Cegłowskiej, a Przemka w Izabelinie.

Kapitan pokiwał głową w geście zrozumienia i zdjął flaszkę ze stołu.

– Schowamy ją – zdecydował – na lepsze czasy.

Potem długo nie mogliśmy zasnąć. Losy Warszawy to był koszmar. Po za tym po raz pierwszy to my dowodziliśmy, to znaczy nominalnie szefem naszej części „zmechowej” był Przemek, ale byliśmy równi stopniem i stażem, więc i odpowiedzialność rozkładała się po równo. W końcu sen, kiedy wreszcie przyszedł, był mocny, ale krótki.

Rano wyjechaliśmy bez kłopotów. Każdy z nas umieścił się w marderze jednej małej kolumny. Tatry pojechały u mnie i Kazika.

Pod Görlitz na drogach dojazdowych tworzyły się korki. Szczerze mówiąc, winna była temu Bundeswehra, która lekceważąc sobie pokój madrycki, przesuwała część jednostek na Wschód. W ramach manewrów lub żeby dać Rosjanom do myślenia.

Dodatkowo do Polski wchodziły nasze jednostki po uzupełnieniach i uzbrojone przez aliantów z NATO. Mosty na Odrze i drogi dojazdowe do nich były więc kompletnie zatkane. W taki korek właśnie trafiła cała nasza kompania rozpoznawcza.

Staliśmy i czekaliśmy, bo z przodu powstało jakieś potężne zamieszanie. Za chwilę się wyjaśniło, że to idzie konwój z zaopatrzeniem do brygad, które są na pierwszej linii; oczywiście z eskortą. Ale kiedy przeszedł, z boku wmieszała się jakaś inna jednostka i utrudniła nam ruch.

– Cholera jasna, co tam się dzieje?! – Byłem wkurzony, bo przepuszczanie innych na ostatniego frajera stanowczo mnie nie bawiło.

– Kopnijmy się, to może pogonimy? – zaproponował Kazik.

Podjechaliśmy fenkiem; jakoś udało się przecisnąć prawie do mostu.

Na ostatnim zjeździe z lewej zobaczyliśmy, że między kolumnę ariergardy konwoju, a nasze pierwsze wozy wchodzi jakaś niewielka zmotoryzowana grupa. Z przodu jechały dwa fenki, jeden dowódczy, drugi przeciwpancerny, chyba ze spajkiem, z tyłu kilka wieseli, przeciwlotniczych, przeciwpancernych ze spajkiem i wersji z działkiem. Pomiędzy nimi krążyły quady i motory. W pierwszym wozie – dowódczym – siedział oficer około pięćdziesiątki, a we włazie obok – dziewczyna. Przyjrzałem się uważniej…

– Górą z górą się nie zejdzie, a człowiek z człowiekiem… Dzień dobry, panie poruczniku! – zawołałem głośno.

Kazik i Przemek wytrzeszczyli na mnie oczy, zagadnięty spojrzał na mnie uważnie i zaczął się śmiać.

– No coś takiego! – powiedział zdziwiony. – Koledzy ze Szczecina! Marti, zobacz! – zwrócił się do dziewczyny.

– Marti? – spytał cicho Kazik.

Tak, to była ona. Ze spotkanej w Szczecinie pająkowatej nastolatki zrobiła się młoda kobieta. Nie do wiary.

– Tato, zobacz, oni są porucznikami! – zawołała do oficera. Oboje zeskoczyli ze stojącego fenka, zrobiliśmy to samo i tak spotkaliśmy się wśród pojazdów zatrzymanej kolumny.

– Widzę, że koledzy powojowali – zaczął porucznik.

– Ma pan na myśli te awanse? No nie, panie poruczniku, to efekt turnusu w Panzerschule Münster. – Przemek machnął ręką.

– No to może się przedstawimy, bo tak nam się drogi splatają, że kto wie, czy się jeszcze nie spotkamy – zaproponowałem, bo ten dziwny głos już mi mówił „jeszcze nie raz”.

– Porucznik Flawian Kokot, ale z racji imienia nazywają mnie Harley – powiedział porucznik. – Kapral Martynę Kokot, czyli Marti, już znacie. – Zaśmiał się.

– Podporucznik Ryszard Nowak – zacząłem.

– Podporucznik Kazimierz Manteuffel – powiedział Kazik.

– Podporucznik Przemysław Sieniawski – zakończył prezentację Przemek.

Martyna przyjrzała się nam uważnie.

– Tata, to są przecież… – zaczęła.

– Trzej Muszkieterowie z Hohenwutzen – skończył porucznik. – I oczywiście nic o tym nie mówią.

Spojrzeliśmy na siebie zdezorientowani.

– Ech… – zaciął się Przemek – to tak nas nazywają?

– Tak mówią – Martyna skinęła głową. – Wasze żony też pokazywali. W telewizji – dodała.

No tak, media wejdą wszędzie – jęknąłem w duchu.

– A dokąd to Pan Bóg czy raczej rozkazy prowadzą? – Kazik błyskawicznie zmienił temat.

– Wracamy na Pomorze, tam, gdzie zaczęliśmy wojować. Będziemy pilnować północnej granicy. Całą Grupą Bojową Tumak. My jesteśmy rozpoznaniem, idziemy jako pierwsi, reszta grupy jakieś pół godziny za nami. Stoją, bo już nadaliśmy, że na moście korek – powiedział porucznik Kokot czy też Harley.

– No proszę, to my tak samo! – rozpromienił się Przemek. – Nad granicę, tylko że nad Wisłę, na północ od Warszawy. No i nasza kompania chyba mniejsza. Wasze rozpoznanie to tak jedna trzecia wszystkiego, co mamy.

– O, to super! – Martynie rozjaśniły się oczy. – Patrz, tato, chcieliśmy kogoś znaleźć, żeby powiedział, co się w Warszawie dzieje, i teraz chłopaki nam powiedzą!

– Moglibyście? – porucznik zapytał i zawiesił głos.

– Jasne – powiedział Kazik – dla nas samych to bardzo ważne, bo w Warszawie, na Bielanach, mieszkają moi rodzice, a Przemka w Izabelinie.

Martyna pisała coś w notatniku.

– To są nasze wywołania kodowe. – Podała karteczkę Przemkowi. Jakim cudem domyśliła się, że on dowodzi, nie wiem. – Jak będziecie coś wiedzieć, to dajcie znać, dobrze?

– Oczywiście. – Uśmiechnął się do niej. – Jak tylko się czegoś dowiemy. No to, skoro jedziecie jako rozpoznanie, my was puścimy – powiedział Przemek. – Potem pojedziemy sami, a po nas reszta waszej grupy.

– Słyszałeś, Milo? – Porucznik odwrócił się do kogoś, kto został w fenku. – Nadaj do Starego, że przeskakujemy most i czekamy już po polskiej stronie.

– OK, dowódco! – Z wozu dowodzenia wychylił się mocno zbudowany sierżant w naszym wieku. – Już się łączę z pułkownikiem.

– To nie zatrzymujemy was – powiedział Przemek. – Ale tak łatwo nie odpuścimy…

– …bo jeszcze nie raz się spotkamy – powiedziało trzecie oko moim głosem. Chłopcy, przyzwyczajeni już do moich jasnowidzeń, tylko się uśmiechnęli, ale Martyna i porucznik spojrzeli zdziwieni.

– Nie pytajcie, skąd u Ryśka taka wiedza. On po prostu wie. – Kazik, widząc ich reakcję, starał się obrócić wszystko w żart.

– No to, komu w drogę… – stwierdził porucznik i tak się pożegnaliśmy. Ale wiedziałem, że za niedługo jeszcze się z nimi zobaczymy, panie majorze. Ja to po prostu wiedziałem.

Był już prawie czerwiec, ziemia pachniała słońcem, zieleń traw i liści była intensywna, ale stanowiła jakby odpoczynek dla zmęczonych oczu. Skrywała przy tym litościwie to, co przeorała wojna, bo na tych terenach, niedaleko granicy, nie było zbyt wiele jej śladów. Czasem stojący, jakby zatrzymany w biegu rosomak, trafiony przez lotnictwo. Wygięte w górę blachy świadczyły o eksplozji wewnątrz wozu, rozerwany tył lub bok – o trafieniu PPK. Minęliśmy też wypalony krzyż na polu – znak, że rozbił się tu i spalił jakiś samolot. Nie wiedzieliśmy, czy nasz, czy ich. Na noce zatrzymywaliśmy się w obszarze łatwym do obrony – pod laskami czy w zagajnikach albo w pobliżu jakichś ruin czy wsi. Teoretycznie wojny nie było, ale przecież nie mieliśmy żadnej pewności. Te biwaki też były ubezpieczone. Stawialiśmy normalne stanowiska ogniowe z MANPADS-ami dla obrony plot. Doszliśmy przy tym do wniosku, że na taki oddział to za mało i następnym razem trzeba byłoby wykombinować choć jeden zestaw przeciwlotniczy, choćby taki, jaki Niemcy mieli na wieslach czy fenkach.

Im bliżej Kalisza, tym więcej było śladów wojny. Zbliżaliśmy się do linii frontu, a raczej do tej porwanej linii, do której dotarły w ostatnim zrywie przed rozejmem rosyjskie jednostki motostriełków i brygady pancerne. Tu było już źle. Właściwie coraz gorzej, z każdym kilometrem. Niektóre wsie zrównane z ziemią. W innych sterczały tylko okopcone fragmenty ścian i wypalone, oskarżycielsko skierowane w niebo jak wielkie palce słupy kominów.

Stały też, zatrzymane w biegu, pierwsze czołgi. T-72 i T-90 unieruchomione jakby w jeździe czy stojące martwo z opuszczonymi lufami, PT-91, PT-16 i leopardy 2PL z rozerwanymi pancerzami i – ale to już tylko T-72 i PT-91 – same kadłuby bez wież, które jak wielkie misy leżały często kilkadziesiąt metrów dalej. Od czasu do czasu trafiał się jakiś T-80 z gazową turbiną. Te, nie wiedzieć czemu, obrywały głównie w silniki. Pocieszające, że naszych czołgów było mało, a rosyjskich zdecydowanie więcej. To samo z BWP i transporterami kołowymi; pola, łąki i drogi były mniej więcej równo upstrzone wrakami BMP-2 i BMP-3 oraz BTR wszystkich wersji, podczas kiedy rosomaków było niewiele. Niestety, znacznie więcej było BWP-1, co świadczyło o całkowitej nieprzydatności tych staroci na wojnie.

Ciekawe, że kiedy wjechaliśmy na obszar zajęty przez Rosjan – a było to na północ od Kalisza – krajobraz właściwie się nie zmienił. Mijaliśmy kompletnie zdewastowane lub nienaruszone miasteczka, gdzie po rynku hulał wiatr, rozrzucając jakieś papiery i szmaty. Wiedzieliśmy, że są tam ludzie, ale nikt nie wychodził, wszyscy kryli się po domach i – zapewne – w schronach za nimi. To już było bardzo dziwne.

Podobnie wsie wyglądały na opuszczone, nawet te niespalone i niezrujnowane. A przecież byli w nich ludzie, gdzieś tam przemykali. Gdzieniegdzie widzieliśmy osobliwości – czystą i niemal pustą wieś, a w jej środku lub na obrzeżach dwa bądź trzy całkowicie wypalone i zrujnowane obejścia. Woleliśmy nie dociekać, co tam się stało. Zresztą nawet nie mogliśmy, bo też i nie wolno się nam było zatrzymywać. Nasze rozkazy były wyraźne – jak najszybciej dotrzeć do Wisły w pasie Czerwińsk–Wyszogród po wschodniej stronie i Śladów–Bieniew po zachodniej i zapobiec infiltracji Polskiej Armii Narodowej na odcinku Leoncin–Wymyśle Polskie, a więc około pięćdziesięciu kilometrów. Cholernie to było trudne, bo oznaczało, że na kilometr mielibyśmy po dwóch żołnierzy, a przecież nie mogliśmy sobie tworzyć takiej beznadziejnej linii obronnej. Dyskutowaliśmy o tym, kiedy zatrzymaliśmy się na noc niedaleko Łęczycy. Było niemal pewne, że szybko dotrzemy do Wisły, więc trzeba było mieć wszystko ustalone.

Nie wchodziliśmy do miasta, przyjrzeliśmy się tylko. Wyglądało na nieuszkodzone, mury miejskie nienaruszone, kościół świecił białymi ścianami. Rozłożyliśmy się jednak z ubezpieczeniami – licho nie śpi i mogło się ukazać właśnie nocą. Zmierzchało, kiedy obchodząc posterunki, zauważyłem pod lasem kilka sporych szybkich cieni. Co to było?

– Wilki, panie poruczniku – odpowiedział Kwiatkowski, który stał na warcie z jakimś młodym żołnierzem, do którego mówił „Wiewióra”, pewnie nazywał się Wiewiórski albo podobnie.

Przyjrzałem się, nasuwając nokto z hełmu. Rzeczywiście, jeden wypasiony, może stary basior, i dwa mniejsze, chyba wadery, krążyły po polu pod lasem i wyraźnie czegoś szukały.

– A ja wam… – młody zdjął beryla z pleców i zaczął się przymierzać.

– Nie! – warknąłem krótko, uderzając po lufie. – Zostaw. Po pierwsze, postawisz wszystkich na nogi, to bez sensu. Po drugie wilki są potrzebne.

– Nawet gdy jedzą ludzi? – spytał Kwiatkowski nieco prowokacyjnie.

– Nawet wtedy. Wolałbyś, żeby zwłoki śmierdziały i rozkładały się na polu? – patrzyłem mu w oczy długo, póki nie odwrócił głowy. – Zresztą, mam dla was dobrą nowinę. Wilk ludzkiej padliny, wbrew temu, co się mówi, nie ruszy. Chyba że cholernie głodny. – Uśmiechnąłem się.

Nagle w obozie zrobił się ruch. Straże zatrzymały jakiegoś starszego pana, który najwyraźniej chciał się do nas dostać.

– O co chodzi, proszę pana? – Przemek był ostrożny, nieco urzędowy.

– Ja, panie oficerze, z Łęczycy jestem… Moje nazwisko Rokicki, Mateusz Rokicki… Chciałem się dowiedzieć, czy panowie są tymi wojskami NATO, o których mówią. – Był zakłopotany, ale nie mógł powstrzymać ciekawości.

– Poniekąd – Przemek się uśmiechnął. – Jesteśmy nową armią polską. Tak jak w osiemnastym roku. Wtedy też przychodziła z Zachodu.

– Znaczy tą niemiecką armią. – Starszy pan pokiwał głową. – Bo mówią, że wejdą Niemcy i zabiorą to, co było ich, za pomoc w tej wojnie, ale też i dodają, że to i tak lepsze niż ta wojna.

– Nie, będzie zupełnie jak przed wojną – wtrącił się Kazik. – Wszystko zostaje po staremu.

– Tak, tak, lepiej, żeby już było po wszystkim, żeby ta wojna… – Starszy pan go nie słuchał pogrążony w swoich myślach.

– A kto tak mówi, że przyjdą Niemcy i zabiorą? – spytałem zainteresowany.

– No jak to kto? – Rokicki wyraźnie się zdziwił. – Polacy. Polska armia.

– Jaka polska armia? – Tu już wszyscy staliśmy się czujni.

– No ci Polacy, co nad Wisłą stoją. Pod Wyszogrodem, ale po naszej stronie. Mówią, żeby ludzie się zebrali i do nich poszli, to się Niemców wypędzi i będzie tu Polska. Ale inni mówią, że ta ich polska armia to ruskim, panie, służy i będzie wtedy nie Polska, ale Rosja. A panowie to jak na niemiecką armię po polsku dobrze mówią, no i kto by się rozeznał w tym wszystkim. – Stary spojrzał chytrze.

Pozbyliśmy się dziadka nie bez pewnych trudności i przy użyciu dwóch puszek amerykańskiego spamu. Po tych puszkach – amerykańskich – co Kazio z naciskiem podkreślił – stary uwierzył, że jesteśmy wojskami NATO „amerykańsko-niemieckimi”. W polską armię za żadne skarby nie chciał uwierzyć.

– No, panowie, mamy problem. Goście ze Wschodu, propaganda, i to udana, na miejscowych nie mamy co liczyć. Trzeba ich znaleźć i wykurzyć z nory – zagaił Przemek. – A kogo tam jeszcze diabli niosą? – przerwał nagle, patrząc w ciemność za moimi plecami.

Określenie „diabli niosą” stanowczo nie pasowało do osoby, którą Topka i Kwiatkowski, nasi kaprale, prowadzili z marsowymi minami. Dziewczyna na oko od nas młodsza, szczupła blondynka, w czarnej krótkiej kurteczce i dżinsach. Na nogach miała sfatygowane czarne buty. Przyjrzałem się uważniej. No tak, adidasy demobilu Bundeswehry. Przed wojną setkami sprzedawane w sklepach militarnych. Rozpaczliwie brzydkie, ale nie do zdarcia.

Przyjrzałem się minom naszych wojaków i poczułem zimny dreszcz. Znałem ten mars na gębach, nijak tylko zaraz wykręcą jakiś numer.

– Herr Leutnant, zatrzymaliśmy tę Mädchen, jak przechodziła tam gdzie, jest verboten – powiedział Topka ze śmiertelnie poważną miną, a ja myślałem, że zaraz go zabiję. Przemek z trudem zachował powagę.

– Dobrze, kapralu, zostawcie kolegę i sprawdźcie posterunki – powiedział, starając się zachować kamienny wyraz twarzy. Topka strzelił obcasami jak najlepszy pruski podoficer i zasalutował z rozmachem. Przemek westchnął z rezygnacją i oddał mu honory, Topka zaś zrobił zwrot jak automat i oddalił się krokiem niemal defiladowym. Kwiatkowski stał jak świeca, a dziewczyna przyglądała się temu okrągłymi oczami.

– Proszę pani, przechodziła pani przez teren jednostki wojskowej. Mógłbym ograniczyć się do pouczenia, ale ponieważ sytuacja na Mazowszu jest obecnie dla nas istotna, prosiłbym najpierw o odpowiedź na kilka pytań – powiedział dość urzędowo. Być może chciał nieco dziewczynę zmiękczyć, ale ta najwyraźniej w świecie nie należała do panien mdlejących na widok żołnierzy i bojących się wojska.

– Ale mam szczęście… – powiedziała powoli. – Najpierw Rosjanie, a teraz Niemcy. I to wszystko w niecały rok. Dobrze chociaż, że panowie nie przybywają jako okupanci.

W duchu właśnie dodałem Topce służbę poza kolejnością.

– Szanowna pani – wtrąciłem się w rozmowę – jeśli mamy rozmawiać, to proponuję, aby dołączyła pani do naszego małego grona. – Wskazałem jej polowe krzesełko przy stoliku sztabowym z fenka. – Mamy też kawę – dodałem.

Nie trzeba było prosić, usiadła, kawę wzięła i upiła łyk z wyraźnym zadowoleniem.

– Rany boskie, jak dawno nie piłam prawdziwej kawy – uśmiechnęła się. – No i teraz piję wśród wyzwolicieli z Berlina… A może panowie z innych miast jeszcze są? No i tu mi, mam nadzieję, nic nie grozi, a z Rosjanami było różnie.

– Z innych miast na pewno. Ja na przykład z Warszawy, porucznik Manteuffel też. – Kapitan Marek wyszedł cienia i przysiadł się do nas.

– A to nie wiedziałam, że emigracja może się zaciągać do Bundeswehry! – Dziewczyna była autentycznie zdziwiona. – Ale panowie pewnie z mniejszości niemieckiej, więc nie ma się co dziwić.

– Skoro już rozmawiamy, to może dokonamy formalnej prezentacji – Kazik usiłował rozładować sytuację, widząc, jak kapitanowi i Przemkowi ręce opadły z powodu tego uporu. – Ponieważ mężczyźni przedstawiają się pierwsi, więc ja jestem Kazimierz Manteuffel, mój stopień pani zna, po lewej ręce ma pani porucznika Ryszarda Nowaka, w środku siedzi nasz dowódca Przemysław Sieniawski, a tu, po prawej, jest dowódca naszych pancernych kapitan…

– …Janek Kos – powiedział niedbale kapitan Marek. Musiał być nieźle wkurzony, skoro zdobył się na taką ironię. Wszyscy trzej staraliśmy się zachować powagę i chyba nam się udało, bo pannica niczego nie dostrzegła.

– Aha, dziękuję, miło mi. Jestem Alicja Łęcka – powiedziała spokojnie. – Miło mi powitać naszych sojuszników w Łęczycy. – Widocznie nie miała pojęcia, kim był Janek Kos, co mocno nas zdziwiło. – Co chcieliby panowie wiedzieć? – spytała.

– Pani, panno… Alicjo… – Przemek był ceremonialny. – Jak tu było po wkroczeniu Rosjan? Tu, czyli w Łęczycy.

– Panno. – Dziewczyna była rzeczowa. – W wojnę wychodzą za mąż tylko idiotki albo kamikadze. I moja siostra Izabela, ale nie ciągnijmy tego tematu. A z tymi Rosjanami to było tak: my nie jesteśmy na żadnym kierunku operacyjnym, więc większych sił polskich tu w Łęczycy czy pod nią nie było. Owszem, pojawiła się kompania mieszana, prawdopodobnie złożona z rozbitków z jakichś oddziałów, ale po dwóch dniach wycofała się na zachód, a jej dowódca powiedział naszemu burmistrzowi, żeby ogłosił Łęczycę miastem otwartym i powstrzymał ewentualnych gierojów, którzy chcieliby w mieście walczyć, bo nic z niego nie zostanie. Burmistrz wziął sobie te uwagi do serca… – Zamyśliła się na chwilę. – I po dwóch dniach wkroczyła do Łęczycy część 163 Brygady Strzelców Zmotoryzowanych.

– Skąd pani wie, co to była za jednostka? – spytał kapitan.

– Ach… – Zmieszała się nagle. – Słyszałam, jak żołnierze mówili.

Spojrzeliśmy po sobie. Ewidentnie kłamała, ale dlaczego? Postanowiłem uważniej słuchać dalszej części jej historii.

– No więc Rosjanie weszli i był spokój. Dwa dni trwał. Z początku żadnych gwałtów jak podczas drugiej wojny, napastowania, nic z tych rzeczy. Chociaż oczywiście ukrywałyśmy się w piwnicach, wymazane węglem – dodała lekko zażenowana. – Ta brygada weszła i tylko chyba jedna kompania w Łęczycy została. A może nawet mniej? W każdym razie po dwóch dniach naraz o szóstej rano walenie do niektórych domów, powyciągali chłopaków z łóżek, dali im półgodziny na spakowanie, zapakowali do samochodów i powieźli na dworzec kolejowy. No, tośmy aż przysiedli. Będą zakładnicy, rozstrzeliwania, rabunki. A tu nic. Na tym dworcu zapakowali chłopaków do wagonów i… nie muszę panom mówić, działy się sceny rozdzierające, bo pozwolili się pożegnać z rodzinami. Chłopcy zachowywali fason, choć słyszałam, jak mówili, że ich pewnie do nowego Katynia wiozą albo na białe niedźwiedzie i jeśli to jest ta druga opcja, to będą mieli szczęście. No i pojechali. Tego samego dnia rozlepili obwieszczenie, że major Jakuszyn, komendant miasta i pułkownik Glebow z GRU robią spotkanie w ratuszu o osiemnastej i „zainteresowani mogą przyjść”, bo „dotyczy to dzisiejszej akcji”. Przyszły całe rodziny.

Najpierw wstał ten Jakuszyn i powiedział, że jest komendantem miasta i odczytał rozporządzenia – zdać broń, niezdanie karane, napady na żołnierzy rosyjskich będą uznawane za bandytyzm, a bandytyzm jest „surowo karany” i tak dalej.

A dalej to był ten pułkownik Glebow, który powiedział, że „dzisiejsze aresztowania były akcją prewencyjną, bowiem wszyscy ci młodzi ludzie, których musieliśmy zatrzymać”, powiedział właśnie „musieliśmy”, „byli członkami Obrony Terytorialnej lub ochotnikami do oddziałów partyzanckich, jakie miały zostać zorganizowane przez rząd londyński po przejęciu tego terenu przez naszą armię. Musieliśmy więc odizolować ich od elementów niepożądanych, które mogłyby nakazać im taką walkę”. Dziwne, bo dziewczyn nie wygarnęli, a przecież dziewczyny też były.

– Z panią na czele – wszedłem jej w słowo, bo układanka naraz złożyła mi się w całość.

– No tak, przed wami, Niemcami, nic się nie ukryje, wywiad macie świetny. – Westchnęła z rezygnacją. – Ale na czym skończyłam… Aha, cała ta sprawa była tak zakonspirowana, że nawet rodziny nie wiedziały. Wszyscy patrzyli na siebie po tym wstępie, aż wstał jeden odważny ojciec i mówi: „A co zrobiliście z naszymi synami?”. Na to Glebow, że zostaną przetransportowani nad Amur, do miejsc osiedlenia, i pozostaną tam do końca wojny, a potem nowy rząd Polski i rząd Rosji dogadają się w sprawie ich powrotu. „No dobrze – na to ten ojciec – skąd mamy wiedzieć, że pan mówi prawdę?”. A Glebow na to, że zaraz zostaną odczytane adresy, pod które można będzie wysyłać listy, a jak ktoś chce, to i paczki. No i wyczytali, wszystkie adresy były w Kraju Chabarowskim, niedaleko Komsomolska nad Amurem, Nikołajewska czy Amurska. Ludzie spisali, część mówiła, że to dla zamydlenia oczu i że młodzi pewnie do łagrów trafili, ale to zawsze lepiej niż od razu na rozwałkę.

Ten major Jakuszyn kwaterował u burmistrza i po tym zebraniu mój wuj, bo on jest burmistrzem, postanowił coś od niego wydobyć, postawił kolację, dużą wódkę… Sam ma bardzo mocną głowę, ale ten Rosjanin go załatwił i na koniec mój ojciec z nim pił. W końcu ten Jakuszyn się upił i mówi: „Prezydent, sam prezydent Rosji nakazał, żeby tych waszych – tu się zaśmiał – partyzantów i jeńców nie wsadzać, tylko nad Amur wywozić. Rannych podleczyć i też nad Amur. Ludzi tam mało, potrzebni ludzie jak powietrze, bo wszędzie kitajce i kitajce na ten kraj zęby sobie ostrzą. A wasi wrócą, jak będą chcieli, i wojna się skończy. Do wsi trafili, do miejscowych, więc ich będą pilnowali, a każdy się jakiegoś porządnego rzemiosła nauczy, zamiast bąki karabinem zbijać. Bo – mówi – wy, Paljaki, odważni jesteście, nie można powiedzieć, ale żeby mądrzy… co to, to nie. – Tu się zaśmiał. – Partyzantów i Obronę Terytorialną zorganizowaliście – mówi i dalej się śmieje – ale żeby było dla porządku, toście wszystkie dane, imiona, nazwiska, adresy, deklaracje zostawili. Jasne, że nie na papierze, ale myślicie, że dla naszych ludzi to taki trud z komputerów to wydobyć? – Tak powiedział i się śmiał z piętnaście minut. I na koniec mówi: – Wszystkich wygarnęło GRU zgodnie z prezydenckim ukazem i tych jeńców też. Ech, Paljaki – mówi – na chuj wam było tą partyzantkę robić… żołnierze przychodzą i odchodzą, a ludzie żyć muszą. A gdzie żyć mają, jak domy spalone, bo partyzanci z żołnierzami walczyli?” – tak skończył.

Potem już się do niczego nie wtrącał, siedział jako komendant i nawet na tyle był przyzwoity, że z wujem prawie wszystko ustalał. Ludzie jednak się bali, i to bardzo, bo pojedyncze gwałty się zdarzały, no i napady rabunkowe. Chodzę w starej czarnej kurtce, żeby mnie po nocy nie było widać, nigdy nie wiadomo, czy to bandyci, czy Rosjanie. Ale strach był. Choć słyszałam od ojca, że z bandytami, jak ich złapali, to się Rosjanie nie patyczkowali. Kula w łeb albo sznur i najbliższe drzewo, chociaż żołnierzy rosyjskich bandy raczej nie atakowały.

– Ale w końcu jakieś akcje AK robiło? – spytał zdziwiony Przemek.

– Robiło. Ale tylko w Warszawie, jak było powstanie, i w dużych miastach. Wiele tego nie było, jakieś podpalenia, sabotaż… Zamachów prawie nie organizowano po tym, jak w Sandomierzu zostało rannych dwóch rosyjskich oficerów i jeszcze tego samego dnia przyszły te ich wojska wewnętrzne, wygarnęły wszystkich ludzi z bloku, pod którym był zamach, kazali im się spakować i powieźli na dworzec, a tam… wsadzili do wagonów. Ojciec pytał Jakuszyna, a ten powiedział, że to była pokazucha, żeby ludzi zastraszyć. Wszystkich z tego domu też powieźli nad chińską granicę do Nadmorskiego Kraju na osiedlenie.

No i niestety pomogło. Jakuszyn mówił, że partyzanckich akcji nie było prawie wcale, bo zaraz przychodził anonim do komendanta miasta z adresami i datami… Ludzie się bali, jak mówiłam. Owszem, partyzanci niszczyli linie kolejowe. Ale Rosjanie sprowadzili oddziały do ochrony, kazali wójtom i burmistrzom organizować patrole do sprawdzania linii. Powiedzieli też, że każda wieś i miasto odpowiada za swój odcinek i jak partyzanci wysadzą, to na własny koszt musi naprawiać. A tak w ogóle to wysadzeniami się nie przejmowali, jeździli samochodami i transporterami w konwojach, te miały taką ochronę – nawet lotniczą – że nic nie można im było zrobić.

Tak samo było z Obroną Terytorialna, czyli potem AK. Syn mojej ciotki, czyli mój brat cioteczny, był w OT i któregoś dnia się zjawił. Ranny w rękę został, uciekł z transportu. Złapali go jako jeńca tam, gdzie OT walczyła, czyli pod Bartoszycami. Nie powiem, opatrzyli, stwierdzili, że rana „lekka”, i zapakowali ich wszystkich do wagonu. Konwojowali Białorusini, to od nich się dowiedzieli, że jadą do Kraju Nadmorskiego. Na szczęście byli przekupni, chłopcy zebrali pięćset dolarów i wylosowali Władka, żeby uciekł. Dało się, bo jechali przez Warszawę. Białorusinowi powiedzieli, że chodzi o to, by rodziny zawiadomił, że żyją i dokąd ich wiozą. Pięćset dolarów go przekonało i Władek wrócił do Łęczycy. AK u nas rozbili, więc na wszelki wypadek się ukrywał, póki Rosjanie nie odeszli – skończyła.

Spojrzeliśmy po sobie. Faktycznie, obraz był ponury. Rosjanie chyba od dawna myśleli, jak spacyfikować kraj, nie zarabiając na świecie na opinię ludobójców i morderców. I, jak się zdaje, te sposoby pomogły.

– Chciałam się spytać… – Alicja zawiesiła głos. – Co teraz będzie? Co z nami będzie?

– Polska będzie – odezwał się milczący dotąd kapitan Marek. – Tu będzie Polska. Co będzie za Wisłą, chyba pani wie.

– No tak – potwierdziła dziewczyna. – Tam, za Wisłą, praktycznie Rosja, tutaj państwo pod niemieckim nadzorem… No, może niemiecko-amerykańskim. W sumie to i tak nie najgorzej, jakoś można żyć. – Skończyła zadziwiającą uwagą.

– Czy pani wie coś o Polskiej Armii Narodowej? – spytał Kazik.

– Ach tak, ci… rosyjscy najemnicy. – Zaśmiała się. – Rzeczywiście, stoją pod Wyszogrodem po naszej stronie Wisły, ale taka armia jak niemiecka załatwi się z nimi w kwadrans. Widziałam, Herr Leutnant – tu mrugnęła okiem, jakby chciała powiedzieć: „Mówcie, co chcecie, jak i tak znam prawdę” – jak zdyscyplinowanych macie ludzi. Nie podskoczą wam, choćby bardzo chcieli – podkreśliła z uśmiechem i się podniosła. – To może ja już pójdę, jak panowie nie macie pytań.

– Oczywiście. – Przemek ocknął się z nagłego zamyślenia. – Moi ludzie odprowadzą panią do domu.

– Czy to konieczne? – Skrzywiła się. – Znam tu każdy kąt i sama trafię w pięć minut.

– Pójdę z panią, wezmę tylko… – zaoferowałem się, zawieszając głos… – Kwiatkowski! – huknąłem, mimo że stał blisko.

– Jawohl, Herr Leutnant! – odpowiedział służbiście. Zgrzytnąłem zębami.

– Idziemy, panno Alicjo – powiedziałem do dziewczyny. Uśmiechnęła się i rzuciła: – No to ja poprowadzę.

Prowadziła przez jakieś dróżki na tyłach budynków, tak doskonale znając skróty, że ledwie daliśmy radę za nią nadążyć. Nagle wyszliśmy prosto z krzaków w kiepsko oświetloną uliczkę. Zatrzymała się przed furtką jednego z największych domów.

– Dziękuję bardzo za odprowadzenie – powiedziała. – Teraz panowie pójdą za tym domem… ooo tam, po prawej… i ścieżką wzdłuż tych drzew… tych właśnie. I będziecie w swojej kompanii za pięć minut. Kurczę – zaśmiała się – spotkałam dobrych Niemców, jaki ten świat jest dziwny… Może spotkamy się jeszcze kiedyś, na przykład w Berlinie? Nie miałabym nic przeciwko temu. Na przykład jakaś kawa? Tak zupełnie prywatnie. – Uśmiechnęła się naraz do mnie. Przytaknąłem i uśmiechnąłem się w odpowiedzi, mając pewność, że więcej się nie zobaczymy.

Wracaliśmy jak radziła. Chwilę szliśmy milczeniu, ale w końcu nie mogłem się powstrzymać:

– Kwiatek, ty i Topka ostro namieszaliście przez te swoje wygłupy – zacząłem. – Wiecie, coście narobili? Ta pannica jest przekonana, że jesteśmy niemieckim wojskiem i że to wojsko będzie sprawować nadzór nad Polską.

– Naprawdę? – Nawet w ciemnościach było widać, jak wytrzeszczył oczy. – Panie poruczniku, czy ona taka głupia?! Jaja wziąć za prawdę, no rany…

– Piotrek – zwróciłem się do niego po raz pierwszy po imieniu – ocknij się wreszcie! Ci ludzie tutaj uważają nas za obcych, za Niemców czy Bóg wie kogo… Jesteśmy w obcym kraju i dla własnego bezpieczeństwa więcej żadnych numerów tego typu, chyba że rzeczywiście będzie można. Jasne?

Zrobiło to na nim wrażenie.

– Jasne, panie poruczniku – potwierdził. – Fakt, ja też się dziwnie tutaj czuję. Niby Polska, ale, jak pan porucznik mówi, obcy kraj. Benkowi powiem, znaczy kapralowi Topce, że koniec z wygłupami, i to, co pan porucznik powiedział.

– Dobrze – odparłem i więcej do tego nie wracaliśmy.

Rzeczywiście, jak powiedziała dziewczyna, po pięciu minutach trafiliśmy na wartę i na Topkę, który właśnie ją sprawdzał. Kwiatkowski od razu odciągnął go na bok i coś mu tam szeptem tłumaczył. Zostawiłem ich obu i poszedłem do dowództwa przy fenku.

– No i jak panna Alicja? Masz adres i telefon? – zaśmiał się Przemek.

– Daj spokój. – Nie byłem w nastroju do żartów. – Mamy naprawdę poważny problem. Występujemy jako niemiecka armia, żadna siła na świecie tego nie odkręci, w związku z tym nikt z miejscowych nam nie pomoże, a na dodatek mamy oddział narodowców, gdzieś koło Wyszogrodu. Nie ma prawa ich tam być, musimy ich wykurzyć, a nawet nie wiemy, gdzie dokładnie są.

– Mamy cztery drony zwiadowcze w wozie dowodzenia i dwóch operatorów. Dwa drony są cichobieżne z silnikami elektrycznymi. Można wykryć, gdzie siedzą. – Kazio był precyzyjny.

– Ja bym ich szukał od strony lasów. Poszedłbym w kierunku na Sochaczew i potem na… Wilcze Tułowskie. – Myślałem głośno, patrząc na mapę. Dorwali się do mapy i ekranów sytuacyjnych w wozie dowodzenia, gdzie mieliśmy pozycje większych oddziałów naszych i rosyjskich.

– Rysiek, tylko że tu jest kawał lasu. Skąd wykombinowałeś te Wilcze? – spytał zdziwiony Przemek.

– Zobacz, tu jest tak: na wysokości Czerwińska, po naszej stronie, niedaleko rzeki rzeczywiście jest potężny kawał lasu, jakieś zagajniki, dąbrowy… To fragment Puszczy Kampinoskiej – zacząłem. – Stawiam dolary przeciwko orzechom, że siedzą właśnie tam, bo wyobrażają sobie, że są wielkimi partyzantami. Ale nie siedzą w środku lasu, bo nie mieliby nad niczym kontroli i nic by nie widzieli. Ten Rokicki i ta Łęcka mówili nam to samo: „Wojsko pod Wyszogrodem, ale po naszej stronie”; po mojemu mają na myśli obszar między Wyszogrodem a Czerwińskiem, bo tylko tam po naszej stronie jest kawałek puszczy. No to gdzie oni teraz są? Spójrz na ten las, na północ od Tułowic zakręca i tworzy półkole z przysiółkiem od tych Wilczy Tułowskich, Wilczami Śladowskimi. Na moje oko siedzą tam, właśnie w tym przysiółku, w tych Śladowskich. Kontrolują w ten sposób drogi do Wisły i mogą się wyprawiać dalej, na Mazowsze Zachodnie, a gdy ich ktoś przyciśnie, to mają za plecami kawał lasu. Teraz, jak ja to widzę… To trochę ryzykowne, ale się podzielimy. Ja wezmę ludzi i sześć marderów, czyli mniejszą część, przedrę się do drogi 705 przy Wilczach i wjedziemy w las. Ostrożnie podejdziemy na skraj przy tym przysiółku i tam się przyczaimy. Wy z czołgami poszlibyście na Hilarów, ale omińcie go od południa i do zagajników od zachodu otaczających to półkole… Jeśli tam są, a powinni być, to mamy ich w kleszczach. Wcześniej sprawdzimy to dronami. Teraz trzeba by to omówić z pancerniakami.

– Nie ma potrzeby, plan całkiem niezły, tylko trzeba sprawdzić, czy rzeczywiście tam są – usłyszeliśmy za plecami. Stał tam kapitan i reszta czterech pancernych, nawet z psem. – Też myślę, że tam powinni być – powtórzył.

Przemek skinął głową.

– No to chyba, skoro mamy pełną jasność w tym pakiecie tematów, jak mawiano dawno temu… – zaczął.

– No, wcale nie tak dawno temu, proszę mi lat nie dodawać, a ja to dobrze pamiętam. – Zaśmiał się pancerniak.

– …to zostaje nam ruszać – skończył Przemek. Kapitan skinął głową na potwierdzenie.

I tak rano ruszyliśmy. Teraz ostrożnie, wiedząc, że każdy kilometr jest niepewny. W końcu falangiści wszędzie mogli mieć jakieś małe patrole, a nie wiadomo, ilu ich było. Nie pędziliśmy więc do Wisły, ale jeśli można to tak nazwać, skradaliśmy się.

Tego rosomaka, a raczej moździerz, czyli RAK-a, na podwoziu kołowego transportera napotkaliśmy szybko, jeszcze przed rozdzieleniem, chyba po przejechaniu jakichś dwudziestu kilometrów. Stał przy drodze, nie wyglądał na uszkodzonego i ktoś się przy nim kręcił. Ruchem ręki nakazałem zatrzymanie kolumny. Czegoś takiego nie wolno lekceważyć; może to ci, których szukaliśmy?

Zeskoczyliśmy z wozu, pokazałem Kwiatkowskiemu i Topce, że mają iść za mną, osłaniać. Jak się okazało, niepotrzebnie. Obok RAK-a stał humvee, zza którego wyskoczył jakiś sierżant. Miał taki wyraz twarzy, jaki miałby rozbitek na bezludnej wyspie na widok okrętu ratowniczego.

– Panie poruczniku, sierżant Malicki melduje jeden plus trzech… – zaczął bardzo służbiście.

– Dobrze, sierżancie, widzę, co się dzieje. Kto was wysłał do tego RAK-a? – spytałem od razu.

– To jest tak – zaczął. – Chłopaki z 10 Brygady się wycofywali, między innymi tym raczkiem, ale trafili na rosyjską czołówkę: T-72B3 i dwa BMP-3. Zapalili czołg, o, tam stoi, rozwalili jeszcze BWP, drugi zwiał, ale zanim zwiał, to tego RAK-a trafił. Dalej pojechali już rośkiem, ten RAK został, Rosjanie cisnęli i nie było jak go ściągnąć. Gdy się wycofali, to wysłali nas jako czołówkę techniczną do kilku takich rozbitków, żebyśmy postawili, co można.

– Kto wysłał? – spytałem zdziwiony.

– No, dowództwo ze Szczecina, pułkownik… – I tu padło nazwisko oficera, który chciał nas przeczołgać w Berlinie.

– Aha, no to już wiadomo kto, bo na pomysł, żeby wysłać ludzi ot tak sobie, jakby to była majówka, mógł wpaść tylko idiota z dziada pradziada – powiedział Przemek, który przysłuchiwał się uważnie z drugiego w kolumnie mardera.

Sierżant spojrzał spłoszony.

– No i gdy tu dojechaliśmy, to się okazało, że RAK trochę za bardzo oberwał i do naprawy co prawda się nadaje, ale sami nie damy rady i chcieliśmy już zawiadomić dowództwo – kontynuował.

– Ile takich wozów już postawiliście? – przerwał Przemek.

– Trzy. Ten byłby czwarty. Już ponad tydzień w drodze – odrzekł sierżant – i, prawdę mówiąc, panie poruczniku, wystarczy. Bojaźliwy nie jestem, na wojnie się niejedno widziało, ale…

– Panie poruczniku – przerwał naraz Kwiatkowski, który zdążył już dokładnie obejrzeć i wrak, i ekipę remontową. – Ten moździerz ma urwane koło, poszły wahacze i piasta, ale tak to bardzo czysto. To lewe przednie. Dwa kilometry stąd stoi spalony rosiek. Głowę daję, panie poruczniku, że wszystkie koła na lewej burcie ma sprawne, lewą do nas stał, jak mijaliśmy. Gdybyśmy skoczyli z technikami marderkiem w kilku…

Spojrzałem pytająco na Przemka, bo prawdę mówiąc, on tu decydował jako dowódca. Skinął lekko niemal niedostrzegalnie głową w geście aprobaty.

– Dobra, Kwiatek – powiedziałem. – Bierz wóz i czterech ludzi. Sierżancie, dacie swoich techników?

– Jasne! – sierżant się rozpromienił. – Machalica, Soszyński, Skibiuk! – Szybko wydał rozkaz. – Pojedziecie z kolegami i zdejmiecie wszystko z tamtego spalonego. Weźcie narzędzia i liny!

Kwiatkowski, któremu samodzielność bardzo pachniała, błyskawicznie skompletował sobie czterech ludzi, wziął trzech techników, mardera i odjechał z fasonem, zostawiając kitę pyłu.

– No dobra, sierżancie – powiedział Kazio, który zjawił się od tyłu kolumny – czekając na tych naszych Budrysów, wróćmy może do rozmowy. O co chodziło z tą bojaźliwością?

– No bo wiadomo, panie poruczniku – zaczął sierżant – wojna była, front się przetoczył, ludności cywilnej łatwo nie było, niejedno widzieli i niejedno znieśli, a raczej musieli znieść. To jest wojna i jak ktoś uchodzi z życiem, to już wystarczy, żeby Pana Boga chwalić, nic więcej nie można żądać. OK, ale wojna się skończyła. A tutaj, jak tylko jedzie wojsko, to chłopi albo do lasu, albo do schronu. Po wsiach żywego ducha, miasteczka jak wymarłe. W domach się kryją i w piwnicach. Żadnej informacji, nic. I nikt nie wychodzi. A przecież my jesteśmy ich wojsko, polskie! Byłem na misjach, byłem w Bośni. Tam było tak samo. My byliśmy jakieś obce wojsko, do którego nikt nie wychodził, wszyscy się kryli, a jak się kogoś przycisnęło, to palił głupa. O niczym nie wiedział i nie wie, nic nie widział, niczego nie pamięta. Proszę panów, tu jest tak samo, mimo że to Polska! My jesteśmy ich wojskiem, a traktują nas jak obcych!

– Jak Niemców? – spytałem.

Sierżant drgnął.

– Tak, panie poruczniku, właśnie tak – westchnął. – Chciałem o tym powiedzieć, ale widzę, że pan już to wie. Mówią, że jesteśmy armią amerykańsko-niemiecką, tak jakby jakiś KFOR, który ma pilnować porządku, a oni są tutejsi i żadnej swojej armii nie mają.

– Mają, niestety, mają, sierżancie – mruknął Przemek. – Słyszeliście o Polskiej Armii Narodowej? Wiecie, że blisko stoi jej oddział?

– Słyszałem – sierżant pokiwał głową – i też, panie poruczniku, myślałem, że to ich robota: propaganda czarna, pieprzenie o obcej armii, okupantach i takie różne… Ale nie! Niech mi pan wierzy. Ci ludzie już tak mają, oni tak myślą!

– Jesteście pewni, sierżancie? – Kazik był zdziwiony, nam też za bardzo nie chciało się w to wierzyć.

– Tak, jestem pewny – powiedział sierżant. – Oni się tu zachowują, jakby się spodziewali okupacji. Nie bardzo im ona na rękę, ale trudno, tak już jest i trzeba się przystosować. Rozumieją, panowie, co mam na myśli?

– Niestety, bardzo dobrze rozumiemy – zachmurzył się Przemek. – A my właśnie mamy tę Polską Armię usunąć na drugi brzeg Wisły. To wszystko cholernie nam utrudnia sprawę, bo widzę, że na pomoc miejscowych nie ma co liczyć.

– O, to na pewno… – sierżant przytaknął. – Będą stali i się patrzyli, tak jak to było w Bośni.

Dziwna była ta rozmowa i pozostawiła we mnie jakieś niedobre wrażenie. Spojrzałem z ukosa na Przemka. Zmarszczył brwi, też pewnie obracał w duszy jakieś myśli na ten temat.

Nieprzyjemny osąd nie dał się zrównoważyć tym, że chłopcy przyjechali już po półtorej godzinie, wioząc marderem wymontowane całe koło z wahaczami, piastą… Słowem komplet do zamontowania od razu. Jakim cudem zrobili to tak szybko – nie mam pojęcia. Sierżant rozpromienił się na ten widok i bardzo sprawnie pokierował robotą. Trochę mu pomogliśmy. Leo kapitana posłużył za dźwig. Po godzinie RAK był sprawny. Rosjanie tak szybko szli do przodu, że do niego nie zajrzeli, więc KTO był w takim stanie, w jakim musiała go porzucić załoga. Była w nim pełna jednostka amunicji. Zgodziliśmy się z Przemkiem, że włączy się go do ich części kolumny.

Trzymaliśmy się z dala od autostrad. Sierżant słyszał od dowództwa, że są zaminowane I to zarówno przez Rosjan, jak i przez naszych, a nam ani w głowie to sprawdzać. Jechaliśmy tak, jak prowadził młody chłopak Marcin Małecki. Mówił, że jest z tych stron, rodzina miała pochodzić z Łyszkowic pod Skierniewicami, a on sam miał mieszkać w Skierniewicach. Spytałem o Franka Kocembę – znał, ucieszył się, że żyje. O Grześku nie słyszał, powiedział tylko niepewnie: „Wie pan porucznik, Skierniewice to jednak takie małe miasto nie jest, wszystkich się nie zna”. Potem dodał: „Wielu z tych, co razem ze mną poszli, już nie ma, o pięciu słyszałem, szósty podobno w szpitalu w Niemczech”.

Według jego wskazówek dojechaliśmy za Sochaczew, potem kierując się mapą, odbiliśmy na Żelazową Wolę – kierunek ze względu na Muzeum Chopina był przed wojną dobrze oznakowany i coś z tych znaków zostało. Potem wskoczyliśmy na drogę lokalną 705.

Po drodze trafiła nam się rzadka rzecz… niczym bonus w grze strategicznej. Stacja benzynowa z pełnymi zbiornikami. Jako że ktoś bardzo się postarał, aby pompy nie pracowały, ani Rosjanie, którzy bardzo się chyba spieszyli, ani okoliczni chłopi nie zdołali ugryźć ani ropy, ani benzyny. Na szczęście mieliśmy ludzi, którzy potrafili to uruchomić. Obie tatry – nasze zbiornikowce – napełniliśmy pod korek, zresztą wszystkie mardery i leopardy też. Dla ewentualnych następnych chętnych niczego nie zostawiliśmy, ale dzięki temu na jakiś czas mieliśmy z głowy problem braku paliwa.

Jechaliśmy potem lokalnymi drogami dość szybko jak na kolumnę z czołgami, które nie lubią takich przemarszów, w szyku ubezpieczonym. Znów mijaliśmy opustoszałe wsie – niektóre zrujnowane, inne tylko naruszone wojną – i miasteczka, nieme i głuche, wyglądające jak wymarłe. Zza firanek obserwowały nas czujne oczy, ludzie podnosili się ostrożnie spod krzaków w ogródkach i wychodzili zza drzew, zanim jeszcze kurz po naszym przemarszu opadł, tak że ledwie mogliśmy ich dostrzec. Byliśmy obcy w obcym kraju i pokazywano to nam dobitnie, choć nikt tak naprawdę nie robił tego otwarcie. Nie była to wrogość, raczej rodzaj obojętności i dowód tego, że w prawdzie możemy rządzić życiem czasem w sposób dosłowny, ale to, co się na nie składa, pozostanie poza nami, niemożliwe do rozłamania, jak dziwne obyczaje tubylców, do których kraju przybyli kolonizatorzy. Tak właśnie, nie tyle okupanci, ile kolonizatorzy. I właściwie powinni ściągnąć swoich jezuitów, swoich misjonarzy i podróżników, aby ci powiedzieli im, do jakiego właściwie świata trafili.

Bawiłem się takimi myślami, niezbyt zresztą przyjemnymi, aż dojechaliśmy do Tułowic, gdzie ustaliliśmy, że się rozdzielimy. Teraz trzeba maksymalnej ostrożności.

Wilcze Tułowskie minęliśmy od wschodu. Dwie przesieki i chyba nikt nie zauważył. Zastanawialiśmy się, czy ten oddział falangistów ma jakieś dalekie ubezpieczenia. Dla dobra naszej akcji lepiej, żeby o tym nie pamiętali. Drogą 705, mimo że na oko nienaruszoną, jechało się z największą ostrożnością. Nie tyle chodziło o patrole PAN, ile o ewentualne IED i miny. Ale widać nikt tutaj specjalnie nie wojował i o przecinającej część puszczy drodze po prostu zapomniano. Ale co dobre, szybko się skończyło, kiedy trzeba było zejść z asfaltu i ruszyć na północny zachód. Zaczęło się szukanie przesiek i dróg dla marderów, które swoje wymiary przecież miały, kontrola trasy przez patrole, więc wlekliśmy się noga za nogą. Zajęło nam to prawie dwie godziny i kiedy wreszcie dobrnęliśmy do półkola wyciętego lasu – ogromnej polany, na której stały Wilcze Śladowskie – nieco się uspokoiłem. Teraz wiele zależy od chłopaków i od szczęścia. Jestem na pozycji i zobaczymy, co dalej.

– Kuna 1 do Kuny 2 i Rudego, jestem na pozycji, jestem na pozycji, jak mnie słyszycie? Roger – nadałem do kolegów.

– Kuna 2 i Rudy do Kuny 1, słyszymy cię głośno i wyraźnie, jesteśmy w krzakach, wypuściliśmy pszczoły, jesteśmy w krzakach, wypuściliśmy pszczoły, Roger – usłyszałem i odetchnąłem z ulgą. Dłuższą chwilę panowało milczenie.

– Kuna 2 i Rudy do Kuny 1, rybki w sieci, powtarzam: rybki w sieci, będziemy budzili, powtarzam: będziemy budzili, Roger – naraz odezwało się w słuchawkach.

Metodę budzenia chłopcy zastosowali brutalną, ale prostą – RAK walnął dwoma granatami na środek drogi idącej przez przysiółek. Jeśli Polska Armia Narodowa zażywała błogiej sjesty po posiłku, to właśnie wyrwaliśmy ją z drzemki. We wsi zaczął się wielki ruch. Próbowano zrobić coś, co od biedy można nazwać zajmowaniem pozycji. Falangiści wysłali nawet patrol na naszą stronę. Mogę tylko pogratulować moim chłopakom, bo pięciu ludzi zostało zdjętych bez jednego wystrzału i nikogo nie zabito. No, może cali to nie byli – dostali niezłe lanie, ale za kilka minut patrzyli wrogo spod podbitych ślepi, powiązani jak barany i rozbrojeni.

W tym czasie chłopcy postanowili zacieśnić sieć. Mardery wyszły z lasu, czołgi – nie. Słusznie, lepiej nie pokazywać, co mamy. Żołnierze PAN na ten widok dostali histerii i zaczęli strzelać na ślepo. Mieli kilka karabinów maszynowych, więc aby nie było po naszej stronie ofiar, z kolei ja rozkazałem swoim wyjść na skraj lasu i dać z marderów kilka serii po ich stanowiskach, ale starając się nie zrobić rzezi. Było to trudne – gdybyśmy chcieli walczyć naprawdę, urządzilibyśmy masakrę. Wtedy falangiści zorientowali się, że zostali otoczeni.

Nie byli głupi, naprawdę. Już po minucie mieliśmy parlamentarzystów z białymi flagami. Padło na mnie, bo do moich pozycji mieli bliżej.

Przyjrzałem im się. Pierwszy szedł człowiek wyglądający jakby wyciągnięto go z rekwizytorni filmu historycznego o drugiej wojnie światowej – typowy wyklęty. Oficerki, długi płaszcz, furażerka zamiast hełmu, pistolet w kaburze u pasa. Miał trzydzieści lat, może mniej. Obok na polowo nowocześniej już ubrany trzydziestokilkulatek z typowym kevlarowym hełmem, niewyglądającym jednak na rosyjski. Układ plam na polówce nie wskazywał też na Rosję. Za to kamizelka kuloodporna z literami PAN była wyraźnie starego, MON-owskiego typu. Trzeci bezbarwny dwudziestokilkulatek na polowo, także w kevlarowym hełmie. Co ciekawe, polówka to był stary niemiecki flecktarn – od spodni i butów aż po pas demobil Bundeswehry sprzedawany przed wojną na wolnym rynku. Obaj byli uzbrojeni w AKM-y, czyli standardowo jak na PAN.

– Chcieliśmy rozmawiać z dowódcą – dumnie odezwał się wojenny oficer.

– Ja jestem dowódcą odcinka – powiedziałem spokojnie. Nie zamierzałem się przedstawiać, bo i po co.

– Kapitan Zbroja-Ostojski – wojenny powiedział to, niemal zadzierając głowę.

– Polska Armia Narodowa… – skończyłem za niego. – Podporucznik Nowak, kompania rozpoznawcza 17 Wielkopolskiej Brygady Zmechanizowanej. Powiem krótko: jesteście otoczeni. – Ruchem głowy dałem sygnał radzikowi, żeby włączył mikrofon radiostacji. Niech chłopaki wiedzą, jak przebiegają rokowania. – Tylko dlatego, że mamy dziś w brygadzie dzień dobroci, postanowiliśmy nie robić tu bratniej mogiły, a z was męczenników. Ale macie w ciągu godziny złożyć broń, inaczej pójdziemy BWP i czołgami.

– Będziemy walczyć – Zbroja-Ostojski starał się zachować spokój, choć informacja, że znalazł się na drodze brygady zmechanizowanej, mocno nim wstrząsnęła – do ostatniego człowieka.

– To wam starczy na piętnaście minut – powiedziałem z udawanym znużeniem. – Najpierw puścimy na was artylerię. Chłopcy dawno nie strzelali, chętnie by poćwiczyli. Piętnaście minut przygotowania artyleryjskiego i na to, co z was zostanie, pójdą BWP i czołgi. Myślicie, że dacie radę z RPG na mardery i leopardy? PPK nie macie, a gdybyście mieli ze dwie, trzy wyrzutnie, to i tak załatwi je nasza artyleria. Nawet gdyby udało się wam zapalić choć jeden czołg… to będzie całe wasze osiągnięcie. Wyjdzie na was trzydzieści czołgów i drugie tyle BWP. Nikt z was nie przeżyje. Rosjanie też wam nie pomogą. Za to wasz dowódca dostanie od nich ostrą burę za operacje wojskowe bez porozumienia. Wyprą się was jako samodzielnie działających, wręcz bandytów. Nie macie szans ani na obronę, ani na wycofanie. Daję wam minutę na odpowiedź. – Ostentacyjnie podwinąłem rękaw polówki i popatrzyłem na zegarek.

Zbroja-Ostojski milczał. Nie wiedziałem, czy kalkuluje, nieprzyzwyczajony do ludzi, którzy tak ostro stawiali go pod ścianą, czy chce ostatniej ułańskiej szarży. Postanowiłem nieco wpłynąć na jego decyzję.

– Kuna 1 do Kuny 2, mam tu kilku chłopców, którzy koniecznie chcą przejść do historii. Uruchomcie którąś baterię, tylko nie rozdepczcie ich wszystkich przy okazji; powtarzam: uruchomcie którąś baterię, Roger – powiedziałem do mikrofonu.

Dowódca PAN zbladł, chyba ze złości. Nikt przedtem pewnie nie wyrażał się o jego ludziach z takim lekceważeniem. Mięśnie szczęk zaczęły chodzić mu na twarzy, ale to, jak zachowywali się moi ludzie i jaki mieliśmy sprzęt, najwyraźniej w świecie było najlepszymi środkami tonizującymi.

Przemek zrobił oczywiście to, o co go podejrzewałem, RAK oddał jedną po drugiej trzy szybkie salwy, wyglądało to, jakby strzelało kilka wozów. Chłopcy trafili bez pudła w drogę, likwidując spory jej odcinek. Za lasem pokazały się też leopardy, które ruszył kapitan Marek; na pozycjach PAN wszczął się ruch. Widocznie zobaczyli czołgi i nie wydawali się tym faktem specjalnie uszczęśliwieni.

– Czas mija – przypomniałem spokojnie.

– Panie kapitanie – nagle odezwał się ten starszy z zastępców. – Oni są silniejsi od nas, mają zachodnią broń i sprzęt. Nie damy rady. Dowództwo powiedziało, że możemy być jeszcze potrzebni na południu, nie można tak po prostu dać się wyniszczyć.

– Dobrze – Zbroja-Ostojski naraz się zdecydował – poddajemy się, ale zachowujemy broń osobistą.

– Co to, to nie – wszedłem mu w słowo. – Oficerowie owszem, mogą zachować szable i pistolety. – Zaciął usta, kiedy zrozumiał moją złośliwość. – Ale żołnierze mają zdać broń. Całkowicie.

Wynikła z tego nieprawdopodobna scena. Ponad stu dwudziestu ludzi ustawionych w szeregu podchodziło kolejno i rzucało broń na stos. Głównie AKM-y, ale były też PKM-y, RPD i RPG-7. Mieli też dwa MANPADS-y – Igły-1M. Prawdopodobnie od Rosjan, bo w świetnym stanie, jak nowe, choć modele mocno starawe. Stan broni był doskonały, widocznie bardzo o nią dbali. Na stos waliły się też konserwy z amunicją i ładowniki do kaemów. Nawet sprawnie im to szło, w dwadzieścia minut cały oddział był rozbrojony. Naraz zrobił się z tego problem, ale zaradziliśmy mu w ten sposób, że skonfiskowaliśmy falangistom jelcza i załadowaliśmy całą broń na pakę.

Potem Przemek kazał ustawić tych ludzi w dwójkową kolumnę. Zbroja-Ostojski nie wiedział, w czym rzecz i popatrywał na nas spod oka. Też nie wiedziałem, o co mu chodzi, ale starałem się zachować spokój.

– Żołnierze Polskiej Armii Narodowej – zaczął Przemek jako dowódca – wasza obecność na terytorium Polski jest zbędna, a nawet niepożądana. Doprowadzimy was do promu pod Czerwińskiem, gdzie przeprawicie się na swoją stronę Wisły.

Zdziwiłem się w duchu. Jakim cudem dowiedział się tak szybko, że pod Czerwińskiem działa jeszcze prom? No ale to było wyjaśnienie łatwego przenikania żołnierzy PAN-u na naszą stronę rzeki. Potem dowiedziałem się, że w Systemie Sytuacji Bojowej w „Rudym” prom był uwidoczniony.

Tymczasem falangiści milczeli i patrzyli na nas wrogo. Szczególnie wrogie spojrzenia rzucało pięć sanitariuszek oddziału, wszystkie jakby spod jednej sztancy – niewysokie, mocno zbudowane, każda jakby utoczona z jednego kawałka drewna.

Kolumna ruszyła eskortowana przez mardery. Leopardy zostały w Wilczach pod dowództwem kapitana Marka – dla nich ta droga była bezsensowna, spaliłyby tylko masę ropy.

Dla marderów to zadanie było niewygodne ze względu na tempo marszu, zbyt szybko spalały ropę, więc eskorta zmieniała się w locie. Do przejścia był spory kawał, najpierw do drogi 705, potem do Wisły na wysokości Czerwińska. Tymczasem żołnierze PAN-u szli twardo, w milczeniu i bez słowa skargi. Nikt nie ustawał w kolumnie, nikt się nie zatrzymywał, żeby odpocząć. Chcieli nam chyba pokazać, że mimo wszystko nie są byle kim. Tak doszliśmy do promu.

Ładowanie szło im szybko. Może zrozumieli, że nic innego już im nie pozostało? Przemek i Kazio śmiertelnie wystraszyli przy tym obsługę promu, zbójów już na oko, mówiąc, że teraz przejazdy promowe są pod specjalnym nadzorem armii, co pewnie w uszach tych ludzi zabrzmiało jak groźba konfiskaty. Nie przejąłem się tym zbytnio – tym lepiej, bo nie będą nam nasyłać oddziałów PAN-u, które musielibyśmy rozbijać.

Pilnowałem załadunku razem z chłopakami. W drugiej grupie była mała, krępa sanitariuszka. Wszyscy falangiści ładowali się w milczeniu, ale ona nagle podeszła do mnie. Napiąłem się cały, jednak, jak się okazało, niepotrzebnie.

– Słuchaj, niemiecki jurgieltniku – zaczęła groźnie. – Możesz mieć ludzi, broń, pieniądze od banksterów, możesz mieć wszystko, ale tego nigdy nie dostaniesz! – I ku mojemu nieprawdopodobnemu zdumieniu zadarła koszulkę.

Nie miała stanika. Piersi były ogromne, lekko opadające, z wielkimi różowymi aureolami i dużymi sutkami. Idealna matka-Polka, w przyszłości mogłaby wykarmić co najmniej czworo dzieci, tak na oko. Pomyślałem o piersiach Limar – może nieco mniejszych, ale zuchwale sterczących ku górze, z brązowymi dużymi sutkami, też miała spore aureole.

Musiałem mieć bardzo głupi wyraz twarzy, bo Przemek i Kazio zaczynali popatrywać na mnie ze wzrastającym zdegustowaniem, a sanitariuszka z gołymi piersiami patrzyła zwycięsko. Ocknąłem się z myśli o Limar.

– Niezłe – wyszczerzyłem się do niedoszłej wyklętej. – Ale wiesz co? Moja żona ma lepsze. Brutalne to było i nawet trochę nieprzyjemne, ale chciałem przerwać tą scenę.

Pierwszy zorientował się Kazik i zaczął dusić się po prostu ze śmiechu. Zaraz po nim, zaczął śmiać się Przemek… Po minucie ryczało ze śmiechu pół oddziału, a pannica zrobiła się czerwona jak burak, bo nawet jej koledzy usiłowali się nie śmiać, co im raczej nie wychodziło. Gwałtownym ruchem spuściła koszulkę i wpadła biegiem na pokład promu. Tak oto zakończyła się niedoszła bitwa pod Wilczami Tułowickimi. I niech tak, panie majorze, w naszej – i pana, i mojej – pamięci zostanie.

WIZYTA DWUDZIESTA PIERWSZA

Kiedy już objęliśmy w posiadanie swój kawałek Wisły, okazało się, że jest on spory i jak słusznie przewidywał Kazik, mocno niedogodny do obrony. Wschodni brzeg był po prostu wyższy i stojąc na skarpie w Wyszogrodzie, można było mieć dokładny wgląd w nasze pozycje, i to nawet bez lornetki. Nie była to najlepsza sytuacja i po naradzie doszliśmy do wniosku, że też oprzemy się o las, podobnie jak to zrobiła Polska Armia Narodowa. Ale nie o puszczę, bo ze starcia pod Polikiem doskonale pamiętaliśmy, co może rosyjska brygada zmechanizowana z komponentem pancernym i jak sobie radzi w gęstym lesie. Rozłożyliśmy się więc pod lasem, mając za plecami niewielkie osiedle Nowa Wieś-Śladów. Przed sobą za to mieliśmy też niezłą drogę wiodąca wzdłuż rzeki, przy tym spory kawałek od jej brzegów.

Pozostawało jeszcze najważniejsze, jak sobie radzić z patrolowaniem? Tu Kazio też miał dobry pomysł, sugerując, abyśmy podzielili odcinki plutonami. Mój objął środkowy, naprzeciw miejscowości Wola, prawie do Czerwińska, który był granicą z obszarem odpowiedzialności plutonu Przemka. Od północy znowu granicą było Bolino, gdzie zaczynała się strefa odpowiedzialności Kazika. Przemek miał od południa Samodzielny Batalion „Kluczbork”, który pilnował terenu od Zakroczymia. Ten Samodzielny Batalion to osobna historia, ludzie pozbierani z rozbitych kompanii Mazowieckiej OT, Podlaskiej i Małopolskiej, którzy bili się przez cały czas aż do Kluczborka, gdzie udało im się powstrzymać rosyjski batalion motostriełków. Było to wielkie osiągnięcie, co prawda kosztem ogromnych strat, ale zyskali nazwę „Kluczbork” i byli z niej bardzo dumni. Zawieźliśmy im jelcza z bronią odebraną PAN-owi. Zabrali PKM-y i RPG-7, choć te ostatnie, jak powiedzieli, „trochę jako rezerwę”, bo mieli hiszpańskie CN90 i AT4. Wzięli też kilkanaście AKMS-ów, resztę jelczem wysłali z eskortą na tyły.

Czy mówiłem panu majorowi, że mieliśmy nie lada problem logistyczny? Otóż w czasie kampanii straty w broni były olbrzymie. Nie ostał się też żaden z zakładów zbrojeniowych. Wiedzieliśmy o tym, dlatego staraliśmy się zbierać wszystkie beryle, nawet te uszkodzone, i naprawiać, jeśli tylko było jak. Na początku Radom został daleko za frontem, a obecnie mogliśmy położyć na nim krzyżyk, z zakładów została duża dziura w ziemi.

No ale z indywidualną bronią nie było najgorzej – karabinki wz.96/2004 na NATO-wską amunicję były i wszystkie pododdziały Sił Zbrojnych je miały, to jest miał taki karabinek każdy żołnierz. Z załogami wozów bojowych było różnie, niektórzy mieli miniberyle, zdarzały się mini-AKM-y, jakie kiedyś robił Radom. Skądinąd całkiem sprawna i dobra broń. No i gauberyty, czyli jedno wielkie nieszczęście, które zawsze chcieli szybko komuś wtrynić albo na coś zamienić.

Glauberyt był chyba jedyną na świecie bronią, która przy odpowiednim naciśnięciu języka spustowego, będąc w stanie zabezpieczonym, potrafiła sama się odbezpieczyć. Co gorsza miał błąd konstrukcyjny umożliwiający dostanie się naboju pod pokrywę komory zamkowej, a ilość pozostałego tam miejsca pozwalała na dokładne, acz siłowe zaryglowanie następnego naboju. W efekcie przy zacięciu i przeładowaniu nabój spod pokrywy był dosyłany do komory zamkowej, o czym właściciel broni nie miał pojęcia. Odpinał magazynek, cofał zamek, nabój prawidłowo wypadał, ale z kolei drugi szedł do komory… na oko było OK, więc żołnierz oddawał strzał kontrolny i gdy był nieuważny, to postrzelił kolegę lub siebie. A poza tym dochodziło odbezpieczanie nawet po jednokrotnym naciśnięciu spustu… Jeszcze niebezpieczniejszy był stary Pm-63, zresztą była to jedyna broń, która wystrzeliwała cały magazynek w ciągu kilku sekund. Oczywiście celność była wtedy tylko teoretyczna. I glauberytów, i raków, czyli Pm-63, używała AK. Z kiepskim skutkiem; broń ta trafiała po wojnie do świata przestępczego, gdzie też nie cieszyła się renomą.

Ciekawe, panie majorze, że podczas wojny prawie nie używało się broni krótkiej. Nasz porucznik z rozpoznania z 17 Brygady mówił: „Najlepszą bronią krótką jest beryl, ostatecznie może być mini” i rzeczywiście nawet oficerowie się tego trzymali. Trochę krótkiej używali desantowcy – porucznik Nowakowski miał berettę, Kapitan Zieliński – glocka, który zresztą był najpopularniejszą oficerską bronią tego rodzaju. Niektórzy mieli SiG-Sauery i CZ różnych typów, ale wszystkie na nabój 9×19 milimetrów typu Parabellum.

Broń przydziałowa zaś… No to zwykle był horror. Po jednostkach plątało się trochę policyjnych P99 produkcji FB, zwanych popularnie „wybij oczkami”, bowiem mechanizm płytki zabezpieczającej z plastiku był źle skonstruowany, plastik nie spełniał norm i się wyłamywał. W efekcie broń strzelała iglicą do tyłu i przed wojną w ten sposób oko na strzelnicy straciła policjantka. W P-94 Wist poza tradycyjnymi wadami takimi jak wypadanie magazynka, opadała zaślepka, uniemożliwiając jakikolwiek strzał. W efekcie pistolety te „delegowano” do OT wraz ze stareńkimi P-64, na nabój 9×18 milimetrów typu Makarow, a ci, którym przysługiwała taka broń służbowa, po prostu z niej rezygnowali. Nasze P-83 z kolei nie były takie złe, wymagały tylko starannej obsługi.

Oddziały powstałe z OT – Samodzielne Bataliony i Grupy Bojowe – zwykle posługiwały się AKMS-ami; z amunicją pośrednią problemów nie było. Za to był – i to potężny – z karabinami maszynowymi. PKM-y ciągle używały karabinowego naboju systemu rosyjskiego, więc braki amunicji szybko zaczęły być widoczne. Z kolei UKM-2000 i 2000P to co prawda nabój 7,62×51 milimetrów, czyli NATO-wski, ale w przyspieszonym tempie znikały z oddziałów zarówno jedne, jak i drugie. Straty bojowe były wielkie, a uzupełniać nie było czym. Pod koniec wojny, jeśli chodzi o broń maszynową, wyglądaliśmy więc jak armia afrykańska: podstawowym typem karabinu maszynowego był wydobyty z niemieckich magazynów MG3, czyli tak naprawdę MG42 Spandau z drugiej wojny.

Tu muszę dodać, że mój RPK zginął w zawierusze wojny – pewnie razem z naszym humvee po bitwie w Hohenwutzen wzięli go nasi i dali któremuś oddziałowi. Szkoda, bo była to dobra broń, przyzwyczaiłem się do niej. W zamian za to Przemek z Kazikiem załatwili mi spadochroniarską wersję FN Minimi Para. Był doskonały, wagi podobnej do RPK, nowocześniejszy, a przy tym nieskomplikowany, na małe naboje NATO 5,56×45 milimetra, czyli te same co w berylach.

Cała nasza kompania była uzbrojona w nowe, niemieckie karabiny maszynowe MG4, co od razu wywołało plotki, że pewnie po wojnie polska armia ich właśnie będzie używała.

Problemy były także z amunicją większego kalibru. Przed wojną wyprodukowano wielką partię wadliwej amunicji do leopardów. Nie spalała całego prochu przy wystrzale i zostawiała płonący nagar w lufie, co niszczyło działo i było bardzo niebezpieczne. W czasie wojny czołgi nie mogły jej używać; na szczęście szybko przyszły dostawy z Niemiec i Izraela. Ale co robić z amunicją, która była na stanie? Wzięto się na sposób i przekalibrowano na sto dwadzieścia milimetrów ostatnie czterdzieści sztuk spoczywających gdzieś głęboko w magazynach. I owszem, strzelano tą amunicją, nagar usuwano ręcznie i przedmuchem po każdym strzale. W każdym razie problem zniknął.

Ale się rozgadałem, a chciałem o czymś innym: nasz odcinek rzeki i odcinek płocki uznano za newralgiczne, więc Kazik miał od północy całą kompanię zmechu złożoną z ludzi ze Złocieńca, Żagania, a nawet Trzebiatowa, pod dowództwem kapitana Komorowskiego. Nie znaliśmy go, ale referencje z bitwy pod Elblągiem miał dobre. No i tylko u nas i u niego stały czołgi, przy czym my mieliśmy lepsze, bo Komorowski korzystał jeszcze ze starszych, zmodyfikowanych leo 2PL, które nie wykruszyły się w czasie walk.

Technicznie zorganizowaliśmy sobie służbę tak jak IDF na terytoriach okupowanych albo w Libanie w roku 1982. Drużyny z karabinami maszynowymi, granatnikami, strzelcem wyborowym, z radiostacją, pod dowództwem podoficera, wychodziły na patrol. W dzień jechały marderem, w nocy podwoził je tylko do rejonu patrolowania, po czym były cztery godziny patrolu. Potem zmiana i tak przez całą dobę. Kapitan zapewnił każdemu patrolowi wsparcie w postaci czołgu, w razie czego można było poderwać ich więcej na alarm.

Byliśmy sami w obcym kraju, nie tyle może wrogim, ile całkowicie obcym, obojętnym i w jakiś sposób nieznanym. Bo widzi pan, jeśli trafi pan do takiego miejsca w swoim kraju, którego pan nie zna, można się zawsze dopytać. Zagadnąć miejscowego, powiedzieć: „Hallo, jestem z Nowego Jorku, nie znam tych stron, czy mógłbyś mi powiedzieć, gdzie jest to i tamto”. I on powie, bo i on, i pan jesteście u siebie. Będzie pan miał inny akcent, on w duchu uzna go za śmieszny lub nawet irytujący. Ale obaj jesteście u siebie i może pan liczyć na jego pomoc.

Tymczasem obcy kraj jest pusty. Drzewa, drogi, rzeki mają swoje nazwy, ale one są zrozumiałe tylko dla miejscowych. Oni je układali i oni je zachowują. Dla tych, którzy nie są z tego właśnie kraju, te nazwy są pustym dźwiękiem, nie kojarzą się z niczym. Najgorzej, kiedy obcy kraj jest zarazem swoim krajem. Przekraczasz jakąś niewidzialną granicę i nagle mapa jakby znika. To znaczy oczywiście fizycznie ona jest, jak najbardziej, ale jakby był to jakiś inny kontynent – za jej pomocą można tylko odkrywać. Wytrąca to z równowagi, zwłaszcza kiedy człowiek sobie pomyśli, że gdyby przybył w to samo miejsce rok wcześniej, byłoby ono swoje. Teraz już takie nie jest, jakby ludzie, którzy tutaj mieszkali, zniknęli, a zastąpili ich jacyś inni nieznani przybysze, którzy, co gorsza, okazują się zasiedziali w tych stronach od pokoleń.

Nie wiem, czy trafnie te moje opisy oddają klimat obcości, z którą mieliśmy do czynienia, ale zachowywaliśmy się jak w nieznanym kraju. „Jak na misji” – powiedział sierżant uzbrojenia, który cały czas był z nami. Nie ufaliśmy nikomu, nie brataliśmy się z miejscowymi, bo też nie widywaliśmy ich po całych dniach. Przychodzili do nas tylko niektórzy, a i to rzadko.

Nie, to nie było tylko moje myślenie, to nie były moje strachy czy fantasmagorie. Kazik całkiem poważnie rozważał projekt zaminowania dróg, którymi mogliby wyjść poprzez rzekę ludzie z Polskiej Armii Narodowej. Przemek zaś zaczął wymyślać dziwne programy zapoznania ludności miejscowej z tym, co robimy, jakieś mecze piłki nożnej… Kiedy doszedł do pomocy przy żniwach, spytałem go spokojnie, czy realizujemy wietnamski program „Winning Hearts and Minds”. Zmieszał się i spytał, co ja bym w tej sytuacji zrobił, bo gołym okiem widać, że chronimy coś, co ludności cywilnej kompletnie nie obchodzi, tak jakby mieli w nosie, w jakim będą mieszkać kraju. Wzruszyłem ramionami i powiedziałem, że w sumie nie robimy tego dla nich; być może ich dzieci i wnuki będą mądrzejsze i kiedyś nam podziękują. A na razie nie mamy innego wyjścia jak tylko wypełnić rozkaz najlepiej, jak potrafimy. Odetchnął i powiedział, że mój rozsądek jest dla niego kotwicą. Wcale tak nie sądziłem.

To dziwne uczucie udzielało się nie tylko nam. Nasi chłopcy i czołgiści siedzieli w obozie, nie wychodzili inaczej niż na patrole, nie próbowali się kontaktować z miejscowymi. Nawet taki amant jak Topka, na którego ponoć w Niemczech czekał cały batalion, nawet nie próbował podbojów, pracował z innymi, a na delikatne zaczepki z mojej strony odpowiadał, że „dziewuchy lokalsów mu nie odpowiadają”, co było oczywistą nieprawdą.

Kiedyś kapitan ostro odpowiedział Przemkowi, że nie będzie jeździł leopardami po nocy, bo „nie chce ryzykować utraty albo choćby podbicia nawet jednego wozu w zasadzce przeciwczołgowej”. Było to tak do niego niepodobne, że kompletnie odebrało nam mowę. Za chwilę wrócił i przeprosił. Powiedział, że pierwszy raz dowodzi jednostką, a nie wierzy nikomu z miejscowych, bo trudno wierzyć ludziom, których nie widać.

Kazio próbował potem jakichś porównań historycznych, a pewnego dnia, gdzieś po miesiącu od stworzenia przez nas tego stałego systemu nadzorowania naszego odcinka granicy, siedliśmy po południu w namiocie i próbowaliśmy w kilku – razem z czterema pancernymi – zastanowić się, czy coś takiego, co nas spotkało, działo się już kiedyś. Ale nie, nawet wojska rosyjskie i polskie wkraczające na tereny Prus Wschodnich były w innej sytuacji. Miejscowi kryli się, bo poprzedzała je straszliwa fama o gwałtach, zresztą prawdziwa. Schodzili Rosjanom i Polakom z drogi, a przyciśnięci byli bardzo uprzejmi i starali się przeżyć. Tu tego nie było – żadnego strachu, za to całkowita obojętność i po prostu życie tak, jakby nas nie było. Kapitan opowiadał, że podobnie zachowywali się mieszkańcy ziem dawnej Korony, na które w 1795 roku weszły wojska pruskie. Nie był to dobry prognostyk. Jednak następnego dnia rano to my zrobiliśmy coś, co dało miejscowym do myślenia. Zaczął właśnie kapitan, który przyszedł do nas, po wypuszczeniu drugiej porannej zmiany patroli, czyli gdzieś o dziesiątej.

– Postawimy razem słupy? – spytał. – Wszyscy stawiają, u Komorowskiego też. Nad Wisłą, przy brzegu.

– Jakie słupy? – spytałem.

– Graniczne – odrzekł.

No, to było ciekawe, tym bardziej że o granicy nikt do tej pory nie mówił.

– Zaraz, zaraz… A z jakim właściwie herbem? – spytał Przemek. – Tym samym co przed wojną?

Ocknął się w nim arystokratyczny legalista. Miał zresztą rację – niby już były dwa państwa polskie, więc jaki miał być ten herb?

– Nie… – odpowiedział dowódca „Rudego”. – Kolega z Gdańska, teraz przy sztabie, przysłał mi na system informacji wozu plik graficzny z nowym herbem, właśnie uchwalonym.

Poderwało nas z miejsca.

– Ma pan to, ten herb znaczy? – spytał podniecony Kazio.

Zamiast odpowiedzi kapitan pokazał swojego iPhone’a. Jak mówiłem, smartfony nie służyły nam za telefony, tylko za elektroniczne notesy, kalkulatory i co kto chciał, czasem nawet za konsole do gier. Sieci komórkowej nie było i nie zanosiło się na jej szybkie odtworzenie.

– Orzeł księcia wielkopolskiego, Przemysła II, z 1295 roku – wyjaśnił. – Może nie w stu procentach ściśle, ale na jego wzór.

Długo wpatrywaliśmy się w nowy herb.

– Tarcza rycerska – mruknął Przemek. – Bardziej jak znak bojowy, nie jak herb. Ale dobrze, dla nowego kraju.

– A więc Piastowie – powiedział w zamyśleniu Kazio. – Można się było spodziewać, Gniezno, powrót do kolebki.

– Wypadałoby pokazać naszym chłopakom – dołożyłem swoje trzy grosze. – Niech wiedzą, pod jakim znakiem służą.

– Słusznie – kapitan i Przemek popatrzyli na mnie z uznaniem. – No to co? Zbióreczka dla wszystkich?

Na początku zeszli się niechętnie, przekonani, że jest coś do zrobienia, dużego i na szybko, skoro się ich odrywa od zwykłej codziennej aktywności. Potem, kiedy się już dowiedzieli, o co chodzi, zainteresowanie wręcz eksplodowało. Ponieważ wszyscy wgraliśmy sobie nowego orła na komórki, poprosili nas, żeby przegrać na komórki podoficerom i szybko ustawili się do nich w kolejce. Co ciekawe, nowego herbu nikt nie zganił. Kwiatkowski powiedział, że „dobrze, że orzeł dziób ma do góry”, Wojno zauważył, że „orzeł rycerski jest”, Topka, że „dziób i pazury ma jak ta lala, widać, że ostry ptak, i dobrze, tak ma być”.

Około trzynastej ruszyło wielkie stawianie. Plutonami. Czołgiści też mieli swój, więc razem były cztery słupy. W pewnych odległościach od siebie, ale tak, żeby można było je wszystkie kontrolować. Nie wiem, skąd chłopcy skombinowali kawał solidnej dechy, faktem jest, że przez godzinę pocięli ją i obrobili na ciężkie, zaostrzone tarcze herbowe. Za słupy posłużyły drzewa iglaste, które ścięła i okorowała druga grupa. Kiedy mieli zrobić coś, co ich interesowało, lub było dla nich ważne, działali szybko, w sposób przemyślany i świetnie współpracowali.

Myśleliśmy początkowo, że malować trzeba będzie jak nad Odrą w 1945 roku – minią na desce, ale sierżant, jak się okazało, dysponował dwoma aerozolami białej i czerwonej farby. Miały być do znakowania uszkodzeń, ale odstąpił je z entuzjazmem. Topka z pewnym zażenowaniem przyniósł z kolei niewielką złotą farbę w sprayu. Nie chciał powiedzieć, skąd ją ma, nie było sensu go przyciskać. Na wieczór słupy stały. Przy największym, na wprost obozu, Przemek zrobił nawet coś w rodzaju apelu. Powiedzieli z tej okazji z Kazikiem i kapitanem kilka słów. O tym, że nowy kraj, nowe szanse i trzeba budować, unikając błędów z przeszłości, a my jesteśmy po to, aby można było zacząć niejako od początku. Kazik nawiązał do Piastów i ich tworzenia Polski, bardzo ciekawie zresztą, bo podziałało to nawet na najmniej zainteresowanych.

Ja tylko milczałem i słuchałem. Nie dlatego, bym się z nimi nie zgadzał, przeciwnie, mieli absolutną rację, ale moje trzecie oko właśnie zaczynało mi delikatnie dawać do zrozumienia, że ten proces budowy nie będzie wcale taki prosty… Przynajmniej dla nas osobiście.

Wieczorem staliśmy z Kaziem na wzgórzu nad Wisłą, w najbardziej wyniesionym punkcie najbliżej rzeki. Był z nami wójt pobliskiego Śladowa. Tacy jak on zjawiali się u nas najczęściej, bo przecież z wojskiem trzeba było wszystko uzgodnić i żyć dobrze. Wyczuwałem jednak, że i oni nam nie ufają, traktują jak obcych. Byliśmy dla nich grzeczni, ale też na dystans, co zacieśnieniu stosunków z ludnością cywilną bynajmniej nie służyło. Nie pomagało też, że jednoznacznie uważali nas za niemiecką armię i traktowali niemieckimi stopniami wojskowymi.

– Widziałem, panowie, te słupy, coście postawili – powiedział wójt. Nazywał się Kaczor, imienia już nie pamiętam. Chyba Piotr. – To jest nowy herb?

– Tak – odpowiedziałem – nowy orzeł Polski.

– Ładny – odrzekł, ale jakby bez większego zainteresowania. – Człowiek się tylko musi przyzwyczaić, bo tamte orły to były całe życie. Mój ojciec jeszcze tego komunistycznego trzymał. Mówił, że ładny, chociaż bez korony.

– Ten nowy koronę ma. To stary, piastowski, księcia Przemysła II z XIII wieku – zauważył Kazio.

Zmierzchało, nadchodziła lipcowa noc. Paliliśmy… To jest my z Kazikiem w ramach oduczania się palenia zapaliliśmy elektroniczne papierosy, które dostaliśmy z surowym przykazaniem od naszych małżonek, żebyśmy nie palili niczego innego, a Kaczor palił „gościnne”. Tak nazywaliśmy kilka paczek marlboro, które trzymaliśmy dla zacieśnienia stosunków z miejscowymi. Było jeszcze kilka innych rzeczy tego typu. Przemek, gdy był w złym humorze, określał je jako „perkal i paciorki dla ciemnego ludu”.

Naraz po drugiej stronie Wisły zobaczyłem mały płomień, który szybko się rozrastał. Złapałem lornetkę i przytknąłem do oczu. Coś się tam paliło, jakiś dom? Nagle w ciszy już nocnej wiatr przyniósł odgłosy strzałów. Kazik złapał za radio.

– Posterunek Góra do Bazy, Posterunek Góra do Bazy, za Wisłą słychać strzały i coś się pali. Przemek, trzeba ogłosić pogotowie; powtarzam: trzeba ogłosić pogotowie, Roger – nadał szybko.

– Zrozumiałem, obserwujcie, jeśli możecie. Powtarzam: obserwujcie, jeśli możecie, stawiam ludzi na nogi, Roger. – Przemek był skupiony i zaraz zaczął działać, jakby się już wcześniej czegoś spodziewał.

– Rysiek, potrzebne wsparcie? Mogę szybko postawić ludzi na nogi, bo jesteśmy w pogotowiu; powtarzam: mogę zapewnić szybko wsparcie, Roger. – Przez sieć odezwał się kapitan z „Rudego”.

– Dziękuję, na razie nie jest potrzebne wsparcie; powtarzam: na razie nie jest potrzebne wsparcie, obserwujemy sytuację, Roger. – Chciałem rozproszyć jego obawy, bo przecież nic się tak naprawdę nie działo.

– Niepotrzebnie, panie leutnant, żołnierzy zbieracie – odezwał się naraz Kaczor. – To bandyci. Oni rzeki nie przejdą. Tam są i tam będą zbójowali.

– Bandyci? – spytałem powoli. – A kim oni są, ci bandyci?

– Ano, panie leutnant – wójt nie spieszył się z odpowiedzią – trochę to miejscowi, trochę przyjezdni, trochę jacyś żołnierze i dezerterzy… Jak to po wojnie.

– A tamci ich nie gonią, znaczy Polska Armia Narodowa? – dociekał Kazio.

– Ja tam nie wiem, panie leutnant. – Kaczor wzruszył ramionami. – Może mają za mało ludzi?

– Jak to? Rosjanie nie pilnują? – roześmiałem się.

– Panie leutnant, im to kalafiorem wisi, to nie ich kraj. A tamci mają dobre rozeznanie, wiedzą, gdzie wojska nie ma, gdzie ludzie jeszcze coś mają, to i napadają. – Wójt znowu wzruszył ramionami.

Płomień rozszerzał się coraz bardziej. Teraz płonęło już nie jedno domostwo, ale chyba całe gospodarstwo, a może nawet i kilka domów. Strzały się nasiliły i nagle wiatr przyniósł zza rzeki straszliwy wrzask, raczej wycie. Było tak przerażające, że nam, starym w końcu żołnierzom, włosy stanęły dęba. Wiedzieliśmy, bo takie rzeczy po prostu się wie, że kogoś właśnie zamordowano. Wójt stał jednak nieporuszony.

– Nie przejdą, panowie, rzeki – mówił powoli. – Póki tu jesteście, oni się was boją. Niemieckiej armii się boją. My tu nic nie mówimy, ale panowie, my wdzięczni jesteśmy, że tu stoicie, boby nas zatłukli jak tamtych po drugiej stronie. Raz rzekę przeszli, i to nie po waszej stronie, tylko tego hauptmanna, co na północy ma oddział. Źle, oj źle zrobili, bez głowy… On zacięty bardzo, dwa dni ich ścigał, rżnął i nad Wisłą ostatnich dopadł. Głupi byli, poddać się nie chcieli, myśleli, że się do rzeki przebiją. Podobno tylko dwóch na tamtą stronę wróciło, reszta na pokarm dla ryb poszła…

Popatrzyliśmy po sobie. No proszę, Komorowski jakoś się tym nie chwalił.

Nagle za rzeką serie spotężniały, słuchać było już kilka karabinów maszynowych, nawet działka i jakieś silniki.

– No to koniec z nimi. – Kaczor poweselał nagle, widać było, że mimo wszystko się bał. – Przegięli, za dużo szumu zrobili i tamto wojsko przyjechało. Teraz kogo dorwą, to rozwalą, a reszta przyczai się co najmniej na miesiąc.

– Co tu się dzieje? – usłyszeliśmy Przemka. Nie wytrzymał, wybrał się na górę razem z czteroosobową osłoną. – Zostawiłem kapitana i chłopaków w marderach, bo wy nic, wojsko Świętej Jadwigi, nie meldujecie.

– Bo i nie ma o czym. – Wzruszyłem ramionami.

Kazio w kilku słowach streścił dotychczasową sytuację. Za rzeką słychać było, że Polska Armia Narodowa przycisnęła bandytów. Naraz zobaczyliśmy na tle ognia malutkie sylwetki zrywające się i uciekające w stronę Wyszogrodu. Nie było ich wiele. Po chwili poszła za nimi tyraliera z osłoną transporterów. Przemek rozpoznał BTR-80.

– Albo Rosjanie, albo ich sojusznicy dostali pierwsze dostawy uzbrojenia – mruknął. – Nie, to raczej nie Rosjanie, nie bawiliby się w policyjne akcje, zwłaszcza nocą – monologował z lornetką przy oczach. – Dobra, zejdźcie na dół, do obozu, a ja tu jeszcze z chłopakami chwilę popilnuję.

Opowiadam o tym wszystkim, bo był to jedyny raz, kiedy miejscowi ustami wójta Śladowa przyznali, że nasza obecność jest dla nich ważna, a nawet niezbędna.

Następnego dnia przyszli do mnie Kwiatkowski z Topką, kaprale i niespokojne duchy w jednej osobie.

– Panie poruczniku, taka sprawa… – zaczął Kwiatkowski. – Ja jestem chłopak z Woli, Benek, to znaczy kapral Topka, to bystry chłop. Warszawa blisko, zrobimy myk, i za dwa, trzy dni będziemy z powrotem. Rodzinę tam mam, znaczy mieszkała przed powstaniem, więc sam pan porucznik rozumie…

Zatkało mnie. Cholernik jeden nie dość, że chce zdezerterować, to jeszcze przyszedł po pozwolenie! Jezus Maria, tu trzeba sposobem, bo jak powiem „nie”, to i tak sobie pójdzie.

– Kwiatkowski – zacząłem – czytaliście Wiedźmina?

– Jasne, panie poruczniku, gry mam i na filmie byłem! – Był zdumiony, ale odpowiedział od razu.

– A wy, Topka? – pytałem dalej.

– Pewnie – odrzekł krótko Kaszub.

– A pamiętasz, Kwiatkowski, co zrobił Geralt, kiedy zniknęła Yennefer? – spytałem.

– Noooo… – zawahał się. – Poszedł jej szukać.

– Tak od razu poszedł? Rzucił wszystko, zostawił wszystkich, Jaskra, Nenneke i poszedł? – drążyłem.

– No nie, tępił przecież potwory i wszystkim pomagał – odpowiedział.

– A czytaliście Trylogię? – dociekałem dalej.

– Ech, no, panie poruczniku… – Teraz to się obaj prawie obrazili.

– No to co zrobił Kmicic, gdy mu książę Bogusław wywiózł Oleńkę? – nie dawałem mu spokoju.

– No, poszedł z wojskiem i powiedział, że na potem prywaty – odpowiedział tym razem Topka.

– A kim byli Kmicic i Geralt? – nie ustawałem.

– No, rycerzem i wiedźminem. – Kwiatkowski był coraz bardziej zdziwiony.

– I kim jeszcze? – uściśliłem.

– No, ludźmi honoru – odpowiedzieli razem.

– Widzicie. I oni, ludzie honoru, nie cisnęli wszystkiego, nie zostawili przyjaciół i nie poszli załatwiać prywatnych interesów. Bo to byli ludzie honoru. A wy też jesteście ludzie honoru. Chcecie nimi być. Nie cwaniaczkami, którzy tylko patrzą, jak się samemu dobrze urządzić, i wszystko, i wszystkich mają… no, wiecie gdzie mają. Jasne?

Patrzyli na mnie prawie z otwartymi ustami, ale już zaczynali rozumieć. Pierwszy ocknął się Kwiatkowski i stanął w postawie zasadniczej.

– Tak jest, panie poruczniku, jeśli mam być człowiekiem honoru, to nie pójdę – powiedział z mocą.

Wiem, ile kosztowały go te słowa, więc odpowiedziałem:

– I właśnie teraz nim jesteś, Piotrek! Ale to nie wszystko – uśmiechnąłem się. – Macie obaj głowy na karku, wyjątkowe głowy – dodałem z naciskiem. – Warszawa jest blisko. Nikt wam nie broni niuchać i rozpytywać. Może tu są jacyś uchodźcy z Warszawy. Może ktoś coś wie. Może ktoś tam jeździ. I jeszcze jedno, porucznik Manteuffel zostawił rodziców na Bielanach, przy Cegłowskiej, porucznik Sieniawski ma rodzinę w Izabelinie.

– To takie buty… – powiedział wolno Kwiatkowski. Spojrzeli po sobie z Topką. – Jak pan porucznik mówi, że mamy się rozpytywać… – I wypadli pędem z namiotu.

Po dwóch dniach około czwartej po południu przyszedł Kwiatkowski, wiodąc ze sobą wyjątkowo piegowatego dzieciaka, na oko dwunasto-, trzynastoletniego.

– Panie poruczniku, pan porucznik to ma głowę i od razu w dziesiątkę pan strzelił – zaczął już na wstępie. – Ten młody to Heniek Jankowski, syn brata mojej matki, on też z Woli, a tutaj mieszka, bo oni z powstania wyszli. No, gadaj, młody, co wiesz – powiedział do dzieciaka.

– Kiedy nam zabronili z niemiecką armią rozmawiać. Dowódca zabronił. – Młody był pełen wątpliwości. Kwiatkowski stanął przed nim z marsową miną.

– A mnie wierzysz? – huknął.

– Wierzę – odrzekł mały.

– No właśnie, a ja w tej armii służę. I jeśli ja służę, to ta armią nie jest niemiecka, przecież mnie znasz od knypka, jasne? – huknął jeszcze raz Kwiatkowski.

– No jak wuj mówi, że nie jest niemiecka, i wuj w niej służy, to nie jest niemiecka – powtórzył dzieciak.

– No to gadaj, ale najpierw, jak jesteś żołnierz, to się dowódcy zamelduj jak żołnierz, nie jak jakiś łapciuch – powiedział udobruchany Kwiatkowski, wskazując Przemka.

Dzieciak stanął trzy przepisowe kroki przed Sieniawskim i wyskandował:

– Strzelec Niuniek z 1 Plutonu kompanii „Granat” melduje się na rozkaz!

– Dobrze – Przemek oszczędnie skinął głową, grając ważnego oficera. Opowiadajcie.

– No… powstanie wybuchło 25 sierpnia – zaczął mały. – Znaczy my się dowiedzieliśmy, że 25 sierpnia o siedemnastej jest godzina W. Sygnał miały dać syreny przeciwlotnicze i strażackie. No i dały.

– Jaką podano wam przyczynę wybuchu powstania? – wtrącił się Kazik.

– Ja tam, panie poruczniku, nie wiem, ale pan kapitan mówił… – Heniek zawiesił głos.

– Mówcie, mówcie – Przemek ojcował po oficersku.

– No, pan kapitan mówił, że powstanie jest po to, żeby wyzwolić Warszawę od ruskich i że gdy ją wyzwolimy, to zrzucą amerykańską 101 Dywizję Desantową i rząd wróci z Londynu, żeby rządzić Rzeczpospolitą i koordynować opór – wypalił mały. – Można było walczyć, bo wszyscy mieliśmy broń, nawet ja miałem! – pochwalił się.

– Tak? Jaką broń? – Przemek nie wychodził z roli.

– No… pistolet P-64 i całe dwa magazynki. Umiałem składać, rozkładać, czyścić i strzelać. Trudno było z niego strzelać, panie poruczniku, bo lufę strasznie podrywało i musiałem obiema rękami trzymać, ale gdy się wiedziało, jak strzelać, to można było trafić, zły nie był, bo to polski pistolet – Heniek powiedział to z naciskiem. – Zostałem łącznikiem, nasz pluton nie przedarł się do reszty kompanii, która walczyła na Krakowskim Przedmieściu, bo rosyjskie czołgi i BWP jeździły Trasą AK. No i artyleria była. I samoloty. Lotniska Okęcie nie udało się zdobyć, Modlina też nie i stamtąd startowały rosyjskie samoloty i ciągle nas bombardowały. Pragi również nie utrzymaliśmy, w trzy dni się z nią załatwili i potem mieli mosty. To tymi mostami szły czołgi i artyleria. Bombardowali nas dwa tygodnie, najpierw trzymaliśmy Halę Marymont, ale tylko dwa dni, bo oni byli bardzo silni, panie poruczniku, a potem walczyliśmy na Kasprowicza. Była tam linia metra, myśmy z niej korzystali, dopóki ruscy się nie zorientowali, nie puścili tam pociągów przerobionych na IED-y i wszystkiego nie zawalili. Ale nawet wtedy żeśmy walczyli na alei Zjednoczenia, na stacjach Stare Bielany i Wawrzyszew. Na koniec to nawet strzelałem z AKMS-a! – pochwalił się. – No ale w końcu nas przygnietli przy Metrze Młociny. No i tak jak reszta powstania po miesiącu żeśmy kapitulowali, ale porucznik „Sosna”, który był wtedy dowódcą, kazał mi nałożyć cywilki, udawać ludność cywilną i dostać się do naszych, do Kampinosu, znaczy do Izabelina.

– Do Izabelina?! – Przemek z podniecenia wyszedł z roli. – Chłopcze, mam tam rodzinę. Czy ten duży żółty dom, wielorodzinny, niedaleko pętli autobusowej, ciągle stoi? Nie wywieźli ludzi?

– Nie, panie poruczniku – mały nawet tego nie zauważył. – W Izabelinie prawie wszystkie domy stoją i ten też stoi. A ludzi nie wywieźli, bo Rosjanie tylko przez Izabelin przeszli, nie zostali.

– A co się stało z ludźmi z Bielan, z Cegłowskiej? – spytał spokojnie, aż za spokojnie Kazik.

– Pan porucznik rodzinę tam ma? – domyślił się od razu mały. – No to na pewno nic im się nie stało, bo całą Cegłowską z połową Bielan wysiedlili i wysłali koleją do tego obozu przy torach w Pruszkowie, ale tam pilnował jakiś batalion, ludzie mówią, że białoruski. Nie dość, że przekupny, to jeszcze dobry dla naszych. Podobno po stu ludzi dziennie stamtąd uciekało, a oni nic. To i pewnie oni uciekli, wiem, że od nas, z Bielan, jak kogoś samoloty, artyleria, czołgi albo wojsko nie zabiło, to potem nie zginął.

– Panie poruczniku czy mogę wydać rozkaz strzelcowi Niuńkowi? – spytał Przemka niesłychanie formalnie Kwiatkowski, a ten odpowiedział niemniej formalnie: – Zezwalam.

– No to strzelec Niuniek otrzymuje rozkaz: dowiedzieć się, co się stało z ludźmi z Cegłowskiej 6 i z Izabelina. I co stało się z resztą jego plutonu i kompanii, jasne? – zakomenderował z marsową miną Kwiatkowski.

– Tajest! – krzyknął dzieciak w pozycji zasadniczej i wybiegł.

– Można mu ufać? – spytałem Kwiatkowskiego, podczas kiedy moi przyjaciele trwali jeszcze w zdumieniu.

– Pewnie, że można, panie poruczniku – machnął ręką. – Brat mojej matki wziął rozum po mojej babci, a ona dobra kobieta była, ale niespecjalnie mądra. A jaki ojciec, taki syn, Heniek też za mądry nie jest, ale uparty i pracowity, nie można powiedzieć. Żeby zmyślał, co to, to nie. Jak powie, to znaczy, że tak jest. I jak mu powiedziałem, że ma szukać, to jak pies będzie szukał, dopóki nie znajdzie.

– Ma chociaż tutaj rodzinę, ktoś się nim zajmuje? – zatroszczył się Kazik.

– Tak, u ciotki jest, a jego ojciec i matka oraz dwie młodsze siostry są jeszcze u innej ciotki, w Radzyminie. Jego tu wysłali, na naszą stronę, pewnie się bali, że tam to za blisko Warszawy i ktoś go rozpozna, a powstańców podobno Rosjanie aresztują i wywożą.

– Wywożą? – Przemek zmarszczył brwi.

– No tak, panie poruczniku, podobno na Sybir. – Kwiatkowski pokiwał głową, a nam dreszcz przeszedł po plecach.

Kiedy wyszedł, spojrzeliśmy na siebie w osłupieniu.

– Amerykańska 101 Dywizja zrzucona na Warszawę… i oni w to wierzyli… westchnął Kazik.

– W sumie to nie pierwszy raz. Pamiętacie Kowalskiego i Szymany? Tam też się 101 Dywizja przewijała. Poza tym wierzyli czy nie, dowództwo wydało rozkaz, trzeba się było bić. A że, jak mały mówił, broni było na początku dosyć… – zauważyłem.

– No i znowu to samo – mruknął Przemek. – wielki czyn zbrojny, historia grobami znaczona. I to wszystko na nic, tylko po to, żeby ludzie mieli żal, miasto trzeba było od początku stawiać, a ci, co przeżyli, składali wieńce.

– Zapomniałeś o politykach. Wiesz, ilu na tych poległych zrobi kariery, teraz i w przyszłości? – skrzywił się Kazik.

– Nie zapomniałem. Ale nie chciałem mówić – odrzekł Przemek.

Strzelec Niuniek wrócił do nas po tygodniu.

– Strzelec Niuniek melduje się z wynikami rozpoznania – wyskandował. Nieco nas to rozśmieszyło, ale dzieciak naprawdę bardzo chciał być młodym żołnierzem. Może i młodsi od niego walczyli w Warszawie?

– Jaki wynik? – spytał krótko Przemek, podtrzymując mniemanie o sobie jako o ostrym, twardym dowódcy.

– Mieszkańcy Cegłowskiej 6, w tym rodzina Manteufflów, są bezpieczni w miejscowości Łyszkowice pod Skierniewicami – powiedział mały. – Pana rodzina w Izabelinie cała, zdrowa, pozdrawia i każe się oszczędzać, bo zdrowie musi panu jeszcze na następne co najmniej pół wieku starczyć, tak powiedział pana ojciec. Mojemu plutonowi udało się rozproszyć, ale do tej pory się nie zebrali. Cała kompania „Granat” poniosła wielkie straty, największe w walce o kościół Świętego Krzyża przy Krakowskim Przedmieściu – zameldował jednym tchem mały.

Osłupieliśmy. Talenty tego dzieciaka przechodziły wszelkie wyobrażenie. Mógł być niezbyt inteligentny, ale spryt życiowy miał, jak to się mówiło przed wojną, level master.

– Dziękuje w imieniu służby! – Przemek rozpromienił się jak zapalona lampa, podobnie na młodego patrzył z sympatią Kazik. – Teraz następne zadanie: od tej pory strzelec Niuniek jest oczami i uszami kompanii rozpoznawczej 1 Batalionu 17 Brygady i jako taki otrzymuje stopień szeregowego. Zaprzysiężenie jako szeregowego Henryka Jankowskiego w nowym Wojsku Polskim odbędzie się jutro o siedemnastej. Wszelką aktywność wrogą dla oddziału meldować w jak najobszerniejszej formie i bez zwłoki. Czy to jasne? – powiedział Przemek.

– Tak jest, panie poruczniku! – Od Heńka bił po prostu blask, było widać, że powstrzymuje się, aby nie tańczyć z radości.

– No to możecie się odmeldować. – Przemek był teraz ojcowski.

– Strze… szeregowy Henryk Janowski odmeldowuje się! – wrzasnął i już go nie było.

– Czy ty aby nie przesadzasz? – Kazik spojrzał na Przemka surowo.

– Przeciwnie – odpowiedziałem za niego. – Świetny ruch, chłopak zostanie dzieckiem pułku czy raczej kompanii i już jutro będziesz wiedział, co w promieniu dziesięciu kilometrów od nas się dzieje. Znam takie typy, wszędzie wejdą, wszystko przyniosą.

Przemek rozłożył ręce.

– Widzisz, Kazik, mam dodawać coś jeszcze? A nie, dodam, że teraz o wszystkim, czego się dowiedzieliśmy, doniosę pannie Martynie.

– Donieś, donieś. – Kazik pokiwał głową. – Tylko się nie zakochaj. Za młoda dla ciebie, zbóju, i musiałbyś sporo poczekać.

– Stary świntuch – parsknął Przemek, a Kazik zachichotał w odpowiedzi.

Na koniec tej opowieści mogę tylko dodać, że młodemu udało się skombinować moro, ale surowo zobowiązano go, by chodził w cywilkach jako nieuzbrojony żołnierz rozpoznania. Przysięga była uroczysta, Heniek miał łzy w oczach i wiele razy pomagał kompanii rozpoznawczej, aż trafił z nią nawet na Pomorze, po nieszczęśliwym wypadku, kiedy jego ciotka nagle zmarła na zawał serca.

Następnego dnia po tych wydarzeniach wszystko się zmieniło. Można nawet powiedzieć, że się skończyło.

Rano zawiadomiono nas przez radio, że w południe przyleci kurier ze zmianą. Zachodziliśmy w głowę, co to może oznaczać, i czekaliśmy zaciekawieni przy lądowisku śmigłowcowym, jakie zrobiliśmy już pierwszego czy drugiego dnia przy obozie. Rzeczywiście, o trzynastej pojawiła się rosnąca kropka śmigłowca i wkrótce już lądował jeden z tych wszędobylskich UH-1D, jakie dostaliśmy od Niemców. Ku naszemu zdumieniu wysiadł z niego porucznik Nowakowski, teraz już w stopniu kapitana, i jeszcze czterech innych oficerów, na oko czołgistów.

– Czołem, chłopaki! – Uśmiechnął się. – Słyszałem, że bardzo żeście się tu dobrze urządzili i ładnie poradziliście sobie z naszymi przyjaciółmi zza rzeki. – Wskazał kciukiem Wisłę.

– No, nic specjalnego nie było. – Przemek jako dowódca była zadowolony, ale pokazywał, że znowu nie było to takie wielkie wyzwanie. – Pan kapitan z wizytacją? – dodał.

– No nie. – Uśmiechnął się Nowakowski. – Trochę to będzie skomplikowane, co teraz powiem, ale jest tak: wy i czterej pancerni odlatujecie dziś jeszcze do Berlina po nowy przydział. Podrzucą was do Łodzi, tam na lotnisku przesiądziecie się w CASĘ i nach Berlin. Ja przejmuję tu dowództwo, czterej koledzy z 10 Brygady z kolei przejmą „Rudego”… – To nam się już nie spodobało. Działać z zaskoczenia wobec takich ludzi jak czterej pancerni? – Ale my tu też nie zagrzejemy miejsca – kontynuował Nowakowski. – Pojutrze do Sochaczewa przyjeżdża transport 10 Kompanii Rozpoznawczej z 10 Brygady, ta kompania „Strzelców Konnych” i przejmuje pozycję. Ja ładuję ludzi i tym samym transportem jedziemy na ich miejsce – na Pomorze, pod Frombork.

– Niefajnie z pancernymi postąpili – powiedział Kazio, kiedy Nowakowski poszedł z Przemkiem zapoznać się z obozem. – Zabrać im czołg, tak po prostu? My to sobą nie musimy się chociaż przejmować. Mamy szczęście, co? Każdy nowy przydział okazywał się dla nas lepszy.

Nic nie odpowiedziałem, cała ta sytuacja od początku bardzo mi się nie podobała i miałem fatalne przeczucia. Na szczęście Kazik tego nie zauważył.

Stało się więc tak, że odlecieliśmy po południu, po apelu i przekazaniu dowództwa. Na sam koniec chłopcy podarowali nam bardzo ładne miniaturki słupów granicznych, tych, które stawialiśmy. Wszyscy to dostali, czołgiści też. Stoi ten słup u mnie w domu na półce i kiedy na niego patrzę, przypominam sobie ten dziwny letni czas nad Wisłą.

Podróż przebiegła bez historii. Jednak zamiast CAS-y była Bryza i wlekliśmy się nią nieprzytomnie długo. Na koniec, po wylądowaniu, oficer powiedział, że mamy następne kilkadziesiąt godzin dla siebie, czyli dla rodzin, i musimy się zameldować w sztabie w poniedziałek, bo i tak jest piątek, czyli weekend. Pomyśleliśmy, jak to szybko w Berlinie przeszli na pokojowy tryb służby.

Był już wieczór, bez problemu złapaliśmy taksówkę i zdecydowaliśmy się na jazdę do domu. Może dziewczyny nie siedzą w szpitalu? Mieszkaliśmy z Limar na razie w wynajętym mieszkaniu, niedaleko szpitala, żeby miała blisko do pracy, Nadine z Kaziem też mieszkali o dwa kroki w służbowym, Przemkowi zorganizowaliśmy jakąś kawalerkę dwieście metrów dalej, żeby nie miał do nas za daleko – krótko mówiąc, jechaliśmy pod ten sam adres, tylko że on wysiadł pierwszy. Odwrócił się i popatrzył na nas.

– Cześć, chłopaki, do jutra – mruknął. Był smutny i jakby zrezygnowany.

– Co jest? – spytał zaraz Kazik.

– No, niby nic, ale… no dobra, powiem. Mam jakieś złe przeczucia co do następnego przydziału – wydusił z siebie. Obaj spojrzeli na mnie. Nic nie powiedziałem, ale widocznie moje milczenie było tak wymowne, że i Kazio sposępniał.

– Cóż – mruknął – pewnie nadchodzi czas pracy sztabowej.

Szliśmy już z Kaziem do domu, kiedy nagle poczułem znajomy zawrót głowy. Na szczęście w pobliżu był przystanek autobusowy, usiadłem na ławce.

– Co jest, Rysiek? Źle się czujesz? – zapytał troskliwie Kazik.

– Nie, nie – odpowiedziałem z uśmiechem – po prostu naraz złapała mnie taka senność, aż się bałem, że zasnę, idąc.

– Ej, ale nie zaśnij na tej ławce, do domu niedaleko – zatroskał się.

Otrząsnąłem się jak pies wychodzący z wody.

– OK, idziemy, nie mogę się naszych dziewczyn doczekać – powiedziałem z udawaną dziarskością.

Kłamałem.

To była kolejna wizja. Stałem w jakimś sklepie czy pawilonie sprzedaży w centrum handlowym, bardzo starym. Limar trzymała mnie za rękę, obok byli Kazik z Nadine i Przemek z jakąś mocno zbudowaną dziewczyną, bardzo sympatyczną, o której wiedziałem, że jest jego żoną. Gdzieś obok harcowały nasze dzieci… Naprzeciw stół konferencyjny i wokół piramidy pudełek z żołnierzykami. Wiedziałem, że jesteśmy w tych pudełkach, to jest są tam nasze figurki. Nad stołem stał nasz fotoreporter z Hohenwutzen, Antonio, i coś mówił. Była to jakby promocja albo premiera tych zestawów. I jak to zwykle z moimi wizjami bywa, naraz wszystko zniknęło i ocknąłem się w nocnym Berlinie. Nie mówiłem nic Kaziowi, bo jak powiedzieć przyjacielowi, że miało się wizję, w której jesteśmy powieleni jako plastikowe żołnierzyki? Pomyślałem tylko na koniec, że to całkiem możliwe. Może jakaś firma zrobi figurki z wojny polsko-rosyjskiej i trafią na zdjęcia Antonia?

Powitanie… No cóż, powitanie żołnierza wracającego z wojny przez kochającą rodzinę… Jezus Maria, panie majorze, ile ja filmów z takimi scenami oglądałem! A i tak pewnie nie widziałem nawet dziesiątej części wszystkich nakręconych tego typu scen. Teraz przeżyłem to sam. I jak to jest, panu nie muszę mówić, bo pan sam to przeżywał.

No dobrze, powiem, jak to u nas wyglądało. Najpierw wyściskaliśmy się w przedpokoju, potem usiedliśmy w kuchni. Rozmawialiśmy, rozmawialiśmy, rozmawialiśmy. O wszystkim. O tym, że Lonan zdecydował się zostać żołnierzem Bundeswehry i jest już w Münster, bo chce zostać podoficerem, a potem i oficerem, że Mathai też podjął decyzję i pójdzie jednak na medycynę; trochę pod wpływem ojca. Że Kazio jeszcze nie wie, jaki czeka na niego prezent w domu, a może właśnie się dowiaduje, że Nadine jest w ciąży. U Theloniousa wciąż są wesela i stary żartuje, że przynieśliśmy mu szczęście, więc mamy niemal wstęp wolny do jego restauracji, że widziała się na ulicy z naszym generałem, który mówił o przeniesieniu nas za niedługo do Polski. „Jak to tam, Rysju, jest, poznam twoją rodzinę! Ale ten polski to strasznie trudny język”. W końcu o trzeciej nad ranem poszliśmy spać i zasnęliśmy kamiennym snem wtuleni w siebie i szczęśliwi.

Następny dzień też był taki. Leniwy. Nie spieszyliśmy się rano, zadzwoniliśmy do Kazia i Nadine, że będziemy o jedenastej, chcieliśmy mieć ten poranek całkiem dla siebie. Spóźniliśmy się, Przemek już był, rozradowany Kazio dumny jak paw, już oficjalnie podzielił się z nami nowiną. Nadine przytulona do niego, promieniała. Długo nie posiedzieliśmy, bo o czternastej nagle zadzwonił telefon. To moja teściowa w krótkich, żołnierskich słowach postawiła nas wszystkich na baczność, że jak mogliśmy przyjechać i nie zameldować się rano, powiedzmy o dziesiątej! No ale rozumie, z tym że aby to odrobić, mamy się zebrać i być o piętnastej na obiedzie. Wszyscy, rzecz jasna.

Było ciepło, jak to pod koniec lipca, siedzieliśmy potem w ogrodzie, gwarzyliśmy niespiesznie o tym i owym, polityki i wojny nie tykając. Pamiętam, że Przemek ze swadą opowiadał o kuchni staropolskiej, Semaanowie słuchali, robiąc wielkie oczy, podobnie Nadine i moja Limar, Kazik się lekko uśmiechał, chyba z zazdrości, bo tym razem Przemek krasomówczo go przerósł.

Wieczorem poszliśmy do nas, graliśmy w Monopoly do północy i zamiast rozejść się po domach, spaliśmy wszyscy razem, to jest odstąpiłem łóżko dziewczynom, ja z Przemkiem jako chudzi zmieściliśmy się na otomanie, a najbiedniejszy był Kazio, bo dostał mu się dmuchany materac, ale chłopak jakoś nie protestował.

Rano była kolejka do łazienki, ale dziewczyny miały dyżur we wtorek, więc szło bez pośpiechu, spojrzały krytycznym okiem na to, jak jesteśmy wyszykowani, i poszliśmy do sztabu.

Już przy wejściu uderzyła nas dziwnie senna atmosfera i praca na pół gwizdka. Jasne, wojna się skończyła, ale przecież wiedzieliśmy, że nie do końca, poza tym, na litość boską, był poniedziałek rano!

Na dole podoficer dyżurny, smutny i ospały, jakby dowiedział się o nieuleczalnej chorobie, powiedział, że mamy się zgłosić do kadr na pierwszym piętrze. Do kadr? No ale niby gdzie mają dawać przydziały, z drugiej strony to znaczy, że chyba Kazik miał rację i będzie sztab…

Weszliśmy i zameldowaliśmy się przepisowo. Siedzący za biurkiem zramolały, nieznany nam pułkownik nie wyglądał przyjaźnie.

– Aha, to nasi bohaterowie – mruknął. – No co my tu mamy…

Wyjął z szuflady teczkę, z niej kartkę A4 i przeczytał:

– „Podporucznicy: Manteuffel Kazimierz, Nowak Ryszard i Sieniawski Przemysław zostają przeniesieni do rezerwy Sił Zbrojnych w trybie natychmiastowym”.

Zamurowało nas. Jak to „do rezerwy”? Demobilizacja, zanim jeszcze zapanował pokój? Dlaczego?

– Panie pułkowniku – zaczął oficjalnie Przemek – czy możemy poznać przyczyny tej decyzji?

– Podporuczniku – zaakcentował pryk – wojna się skończyła, armia się redukuje i jako osoby z wojennymi awansami powinniście być szczęśliwi, że ją przeżyliście. Siły Zbrojne mają charakter zawodowy, nie poborowy czy ochotniczy, a wy byliście ochotnikami. To wszystko, możecie się odmeldować. A, jeszcze jedno. Umundurowanie wyjściowe macie zdać jutro. Polowe możecie zatrzymać. Przyda się, jeśli kiedyś – to słowo zostało już bardzo ironicznie zaakcentowane – powołają was na ćwiczenia.

Co było robić? Wyszliśmy. Czuliśmy się jak osoby, które właśnie się dowiedziały, że na doroczną galę zamiast nich zaproszono kogoś innego. No, krótko mówiąc, dostaliśmy w twarz, i to nieźle. Po prostu wyrzucono nas kopniakiem. „Murzyn zrobił swoje, Murzyn może odejść”.

Wyjęliśmy elektroniczne papierosy i każdy nas zaciągnął się głęboko. Milczałem, bo tego właśnie się obawiałem. Chłopcy też chwilę się nie odzywali.

– Może to się jednak wyjaśni… – zaczął Kazik.

– Daj spokój – Przemek machnął ręką. – Widziałeś tego trolla. Tak jak tamten przy bramie był po prostu szczęśliwy, że może nas przeczołgać. Pewnie całą wojnę liczył gacie albo siedział na posadce w sztabie z dala od zapachu prochu. Teraz się skończyło i to plemię wylazło spod kamieni, zaczyna też z powrotem rządzić…. O, to czterej pancerni też tutaj?! – zawołał nagle.

Odwróciliśmy się szybko. Obok stał w mundurze wyjściowym nasz czołgista.

– I jak nowy przydział? – spytałem. Dziwne, wiedziałem jednak, jaka będzie odpowiedź.

– Przydział? – Janek Kos uśmiechnął się smutno. – Sztokholm, Pernambuco czy może Waszyngton za zamkniętymi drzwiami… gdzie oczy poniosą. Krótko mówiąc, rezerwa i kopniak. Mamy na miesiąc jeszcze koszary, ot, i wszystko. Jutro robimy radę wojenną, co dalej… i chyba gdzieś w świat. A wy dokąd, do której jednostki? – spytał.

– Do tej samej. Rezerwa i kopniak w dupę – mruknął Kazik. – I też się zastanawiamy, co dalej. Mamy już pomysł na biznes, żony, czyli rodziny… A moim rodzicom udało się wydostać z Warszawy, rodzice Przemka i Rysia bezpieczni. I jedni, i drudzy nie żądają na razie, żebyśmy wracali… więc raczej spróbujemy coś rozkręcać w Berlinie, do Polski się na razie nie wybieramy.

– To tak jak my – odrzekł kapitan. – Żaden z nas nie ma w Polsce nikogo. Moja była żona z córką są w Sztokholmie, Tomasz jest stary rozwodnik, jego córka jeszcze przed wojną wyjechała do Kanady, Grześ podobnie, dzieci są w Londynie, Gustlikowie tutaj, bo przed wojną z Wisły uciekli… Też musimy postanowić, co dalej, ale raczej do Polski się nie wybieramy, nie teraz. Myślałem jeszcze w trakcie wojny, że wrócę do Warszawy, ale po tym wszystkim… – pokręcił głową.

Kazik spojrzał na niego ze ściągniętymi brwiami.

– Ale ja się dostanę do Warszawy – powiedział stanowczo.

– No co ty, chcesz żonę w ciąży zostawić, co to za jakieś bufonady, zwariowałeś? – wyjechaliśmy na niego z kapitanem. Kazik miał usta zaciśnięte w wąską kreskę.

– Nie… – powiedział wolno. – Jasne, że żadnego przekradania się nie będzie. Ale wiem, jak to zrobić przy pełnym świetle reflektorów. I Nadine mi w tym pomoże. Po-moc hu-ma-ni-tar-na – wyskandował. – Oto jest klucz, panowie!

Spojrzeliśmy po sobie.

– Nieźle wykombinowane. – Kapitan się ożywił. – Dajcie znać, my się przyłączymy.

– Jak chcesz to zrobić? – spytałem.

– OK – uśmiechnął się Kazik – ogłosimy zbiórkę dla mieszkańców Warszawy. Część już wróciła do domów, jak słyszeliśmy wiele z tych domów nie zostało. Lato się za niedługo skończy, przyjdą jesień i zima. Potrzebne jest wszystko i… potrzeba lekarzy, a tych znajdzie Nadine. – Uśmiechnął się.

– Czemu nie, to może wypalić. – Przemek z kapitanem byli zgodni. I tak na tym podwórku narodziła się „Wielka Akcja Pomocy Warszawie” działająca wraz z „Wielką Akcją Codziennej Pomocy Polsce”, o których pewnie pan major nieraz słyszał i o tym, jak teraz działa, nie ma co mówić, wystarczy wejść do internetu albo zobaczyć listę koncertów „Poland Live Aid”, a nie o to pan major przecież pytał… No tak, z tej akcji jesteśmy trochę znani… Że to zdjęcie ze Stingiem i Bono? No tak, ale w jakich mundurach… No i właśnie do tego powoli dochodzimy.

Kiedy wróciłem do domu i powiedziałem, co nas spotkało, Limar zareagowała podobnie jak my przed sztabem. Osłupienie, otwarte usta i bezładne: „Nie… to nie może być… to musi się wyjaśnić”. Opowiedziałem jej więc o czterech pancernych i o tym, że ich potraktowano tak samo. Zamilkła.

– Kochanie – wziąłem ją za rękę – nie musisz się martwić koniecznością szybkiego wyjazdu do Polski. Zdecydowaliśmy, że zostaniemy i zaczniemy rozwijać naszą firmę rowerową. Po prostu zaczynamy normalne życie, Słonko. Masz męża, nie żołnierza, tylko biznesmena.

Uśmiechnęła się niepewnie.

– Rysju – zaczęła jakby zakłopotana – mam coś dla ciebie, kochany… dwie rzeczy. Pierwsza jest właśnie z Polski, druga ode mnie. Którą chcesz najpierw?

– Jasne, że tę drugą. – Rozpromieniłem się, myśląc, co też za prezent mi żona przygotowała. Tymczasem dostałem do ręki mały kawałek plastiku z szybką w środku. Pod szybką widać było dwie niebieskie kreski. Wpatrywałem się w to przez chwilę zdziwiony, nim dotarło do mnie, że trzymam test ciążowy i że są na nim dwie kreski, co znaczy, że…

– Hurra! – ryknąłem i porwałem Limar w ramiona. Przetańczyłem z nią cały pokój, a ona zanosiła się śmiechem.

– Puść, wariacie – rzuciła wreszcie. – To dopiero początek, Nadine ma świetnego lekarza, muszę iść zaraz jutro, jeszcze różne testy… Kochany, wiele czasu upłynie, zanim będziesz na rękach nosił to małe. – Zaśmiała się.

Cieszyłem się z nią, z niej, z całej przyszłości, na którą teraz, mimo tego, co się stało rano, patrzyłem bardzo optymistycznie… Tamto było i przeszło, myślałem, musi odejść, a chwalebne medale może na starość pokażę wnukom.

Nie licz na to – odpowiedziało mi naraz moje trzecie oko, ale pomyślałem, że jeśli ma na myśli jakąś daleką przyszłość, to teraz nie jest istotne.

– Ach, czekaj – Limar porwała się nagle z kanapy. – Przecież mam dla ciebie coś jeszcze, i to z Polski! – Wręczyła mi zaklejoną białą kopertę.

List. Od jak dawna nie dostawałem żadnych listów? W czasie wojny chyba nikt nie dostał listów. Wcześniej też nikt do nikogo nie pisał: był Facebook, Messenger, grupy dyskusyjne, fora, ostatecznie e-maile. Później to wszystko zniknęło wraz z internetem. Kiedyś pewnie wróci, tu, w Niemczech, jest i po staremu kipi, ale nie w Polsce. Trzymam więc w ręce rzecz dawno niewidzianą.

Otworzyłem kopertę, powoli, z wahaniem, bałem się spłoszenia tej radości sprzed chwili. Niepotrzebnie. List był od Bożenki.

Braciszku Najdroższy!

Dziwnie jest pisać list, bo jeszcze nigdy w życiu tego nie robiłam, były przecież maile. Ale spróbuję go napisać jak bardzo długi mail, więc się nie zdziw, jeśli to będzie bardzo dziwny list.

U nas jest teraz tak, że wszyscy boją się wojska. Nie dlatego, żeby coś się działo, tylko, jak mówią wojskowi, aktualizują listy. No i z tego aktualizowania tak wychodzi, że jak zatrzyma się przed jakimś domem wojskowy samochód, taki piaskowy albo zielony jak jeep, to znaczy, że nieszczęście gotowe. Tymi samochodami jeżdżą oficerowie ze sztabu i zawiadamiają, że ktoś poległ: brat, mąż czy syn. Czasem nawet córka, bo i dziewczyn też sporo do wojska poszło. Tak więc przyjeżdżają do normalnych ludzi, czasem zaniepokojonych, że ten najdroższy człowiek się nie odzywa, a odjeżdżają, zostawiając płacz i lament. Pewnie ten oficer, który do nas przyjechał, o tym wiedział, więc zatrzymał samochód na rogu ulicy i sto pięćdziesiąt metrów leciał piechotą. Jak doszedł do furtki, to od razu krzyczał: „Wszystko w porządku, pani Nowakowa. Syn żyje, zdrowy i nawet się ożenił!”. Mama akurat była na ogródku z ciotka Renią i obie mówiły, że mało z wrażenia nie zemdlały. No bo jak to – Ty najpierw przywiozłeś małą Julkę, potem odjechałeś na wojnę i teraz masz wrócić z żoną? Co tu się dzieje?

Ja akurat miałam dyżur po szkole w szpitalu – bo teraz w szpitalu pomagam, tak prawie wszystkie dziewczyny z mojej klasy robią – i później przyszłam, a tu Mama i ciotka z jakimś oficerem nad herbatą i porzeczkówką siedzą i gadają, a takie rozpromienione, że hej. Jeszcze butów nie zdążyłam zdjąć, a Tata wrócił i Mama od razu do nas mówi: „Słuchajcie, to jest kapitan Nowakowski, bił się razem z naszym Rysiem na Pomorzu, a teraz generał go do nas przysłał ze zdjęciami i filmem, bo Rysio cały i zdrowy, w Niemczech się ożenił, a generał na jego ślubie i weselu był!”.

Nie wiem, jak ja wyglądałam, ale powiem Ci, Braciszku, że Taty z tak głupim wyrazem twarzy to jak osiemnaście lat żyję, nigdy nie widziałam. Od razu też nas ciekawość wzięła, jak ta moja siostra nowa wygląda, a dla rodziców – synowa. Kapitan miał płytę i na ciotki i wuja DVD ją uruchomiliśmy.

Jaka piękna ta Twoja żona! Ale ślub mieliście fantastyczny! Kapitan mówił, że to syryjska chrześcijanka, rodzice bardzo się ucieszyli, że kultura podobna, to i łatwiej się będzie porozumieć. I takie ładne imię ma – Limar… Uczy się polskiego? Bo ja się z nią po angielsku dogadam, zwłaszcza że teraz pełno jest instruktorów z Ameryki. Jest taki jeden, Mike, spadochroniarz, Braciszku, mówię Ci, suuuperfacet. Ale dla mnie za stary, bo trzy lata od Ciebie starszy. No ale, wracając do Limar, to Tata zna niemiecki, ale Mama z językami kiepsko. Już mi powiedziała, żebym trochę ją angielskiego nauczyła, bo to wstyd z synową się nie porozumieć, tak że z Mamą lekcje będę miała. Ciotka Renia i wuj Rysiek mówią, że pewnie przyjedziecie, ale z dziećmi na rękach, czyli nieprędko. Może to i lepiej, bo u nas za dobrze nie jest. My to mamy szczęście, bo Tata, wuj Heniek i wuj Rysiek mają firmę, mamy ogródek, i to duży, ja w szpitalu mam stołówkę, więc zawsze jest co do garnka włożyć, ale naprawdę są ludzie, którzy biedują, i to tacy, co za poprzedniej Polski mieli dobrze, a nawet bardzo dobrze. Jak to się dziwnie ten świat zmienia.

Dumna jestem strasznie z Twoich odznaczeń, kapitan powiedział, że najwyższe i w Polsce, i w Niemczech. Mam brata bohatera, od razu jakoś dziwnie się na sercu robi, jakbym ja też musiała zrobić coś wielkiego, żeby choć trochę Ci dorównać. Już postanowiłam, będę leczyć dzieci, bo mnóstwo tych kruszynek jest dotkniętych wojną, i to nieraz strasznie, takie rzeczy widzę co dyżur.

Teraz o rodzinie. Juleczka żywe srebro, zdrowa i biega po całym domu. Gada, że buzia jej się nie zamyka i praktycznie wszystko, co mówi, można już zrozumieć. Ochrzciliśmy ją jako Twoją córkę i dziecko nieznanej matki – nie można było inaczej, ale chyba się o to nie złościsz, co? Mówimy jej, że jesteś Tatuś i że przyjedziesz, a ona tylko łapką przesuwa po Twoim zdjęciu w mundurze, mówi „Tata, tata” i się śmieje. Mama i Tata zdrowi, zaraz to oni będą pisać, Tacie tylko żylaki w prawej nodze dokuczają, ale mimo że lekarza załatwiłam, to nie chce o tym słyszeć, jak będziesz miał sposobność, to napisz mu, żeby poszedł, bo ja jestem gówniara, mnie nie słucha, jak mu gadam. Ja też jestem zdrowa, tylko pracy mnóstwo, ale tak już jest wszędzie. No i teraz śmiesznie, bo mieszkamy w stolicy, a wuj Rysiek mówi, że w życiu by nie pomyślał, jak się budował, że nie on do stolicy, a stolica do niego przyjdzie. I on, i ciotka, i wuj Heniek też zdrowi, tylko, jak mówią, „uchetani jak robocze konie”.

Całuję Ciebie mocno, Twoją żonę też. Przyjedźcie, jak będziecie mogli.

Twoja siostrzyczka Bożenka

Synku najdroższy,

cieszymy się bardzo z Tatą Twoim szczęściem i że znalazłeś za żonę dobrą dziewczynę, w dodatku z kraju, gdzie była wojna, więc ona wszystko zrozumie, co się u nas dzieje, nie trzeba jej będzie tłumaczyć. Piękny mieliście ślub, i śliczna nasza synowa, Limar, jak obrazek. Chciałabym was widzieć jak najprędzej, ale Tata mówi, że po pierwsze, wciąż jesteś w wojsku, a po drugie, nawet jak Ciebie i kolegów zdemobilizują – słyszeliśmy, że kolega Kazik razem z Tobą na ślubnym kobiercu stawał i też piękną ma żonę – to lepiej, żebyście zostali w Niemczech i rozwijali ten swój interes, o którym mówiliście w niemieckiej telewizji. Wszyscy jesteśmy bardzo dumni z Twojego VM i tego niemieckiego Krzyża, kapitan mówił, że to najwyższe tam odznaczenie dla żołnierza. Mamy nadzieję, że się Twoje rany już wygoiły, nic nie mówiliśmy Bożence, niech się dziewczyna bez powodu nie gryzie, tym bardziej że kapitan Nowakowski mówił o Tobie i Twoich kolegach, że połatali Was najlepsi lekarze w Niemczech, a jeden nawet izraelski lekarz wojskowy was operował. Pracy mamy dużo, na szczęście jakoś dajemy sobie ze wszystkim radę, trochę handlujemy tym, co Tata i wujostwo dostają za te swoje naprawy, trochę mamy z ogródka, trochę Bożenka ze szpitala przyniesie i wszystko się jakoś składa. Ona bardzo wyrosła, coraz mniej w niej podlotka, a coraz więcej młodej kobiety, takiej wiedzącej, czego chce. Zawzięła się, że będzie pediatrą, chce leczyć dzieci, bo mówi, że jak jest w szpitalu, to nie może na ich nieszczęście patrzeć. Już teraz się uczy, chce jak najwięcej wiedzieć. Kręci się koło niej taki amerykański spadochroniarz, ale sama przyznaje, że trochę za stary. Nazywa się Mike Nevell i jest chorążym. Bardzo mu się Bożenka podoba i powiedział już Heńkowi, że na nią poczeka ten rok do matury, ani mu w głowie ją bałamucić. Wierzyć mi się nie chce, ale Tata, Heniek i Rysiek z nim rozmawiali i mówią, że porządny chłop, nawet trochę polskiego się nauczył dla Bożenki. Ona sama ma mnie uczyć angielskiego, bo wstyd, żebym z Limar nie mogła porozmawiać. Tak nam idzie, na szczęście zdrowie wszystkim dopisuje, a jak były jakieś przeziębienia zimą, to Mike przyniósł amerykańską aspirynę, a Renia hoduje różne zioła w ogródku i tym się razem wyleczyliśmy. Tata mówi, że łączność nieprędko przywrócą, poczta też działa kiepsko, ale ma działać lepiej gdzieś za miesiąc lub dwa. Teraz nie warto pisać, bo listy strasznie długo idą i część ginie. Jak już będzie poczta działać, to napiszemy do Ciebie i wtedy będzie można jakoś normalniej się porozumieć. No i oczywiście, jak możecie, przyjedźcie wszyscy, chętnie powitamy nie tylko Ciebie i Limar, ale także Przemka i Kazika z żoną, Nadine.

Całujemy Ciebie i Limar, naszą Synową, szczerze i gorąco

Mama i Tata

To był naprawdę wspaniały list, rozgrzewający serce i podnoszący na duchu. Zaraz też opowiedziałem Limar o tym, co się w domu dzieje. Oczywiście, moja mała żona zaraz się tym bardzo przejęła i od razu przemyśliwała, jak pomóc rodzinie. Niestety, żaden z pomysłów – między innymi, żeby wykorzystać amerykańskiego adoratora Bożenki, chorążego Nevella, nie był do zrealizowania, bo przecież byliśmy już cywilami.

Moja Limar powiedziała też stanowczo, że jak tylko będzie można, musimy wziąć małą Julkę do siebie, bo „niemożliwe, żeby mała była w Polsce, gdzie jest tak ciężko całej twojej rodzinie i gdzie nie ma opieki zdrowotnej dla małych dzieci”. Sporo było w tym racji, wypadło mi się z Limar zgodzić i ustaliliśmy, że rzeczywiście, gdy tylko będzie można, Juleczka zamieszka z nami.

Następny dzień mijał bez historii, aż do popołudnia, kiedy zadzwonił Kazio.

– Bądź o dziewiątej, znaczy o dwudziestej pierwszej w knajpie Theloniousa. Sam, bez Limar. Powiedz jej, że to taki męski wieczór – powiedział tonem nieznoszącym sprzeciwu. Nie chciałem zostawiać swojej żony samej, ale przyjęła to spokojnie, śmiała się tylko, grożąc palcem: „Żebyś mi tylko nie wrócił pijany i nie zasnął na słomiance pod drzwiami!”, co solennie obiecałem. Gdzieś tak za godzinę zadzwonił Przemek.

– Dzwonił do ciebie Kazik? – spytał od razu. – Zaprosił cię do Theloniousa? No bo mnie też i w dodatku powiedział, żebym koniecznie wziął szablę.

To już było dziwne. Szablę jakimś cudem przeszmuglował przez szpital jako pamiątkę rodzinną i broń osobistą. O co chodziło Kazikowi?

Zaprowadził nas do ogródka. W cieniu dwóch krzewów dobry widok na Kanał Landwehry, stół z dwoma ławami. Stały już jakieś zakąski i butelka metaxy. Doskonałej metaxy, Thelonious wyjął z piwnicy naprawdę dobry sort, Kazik się postarał.

Kiedy siedliśmy, popatrzył na nas dziwnie.

– Wiecie, że to już koniec? – powiedział spokojnie. – Nic już nie będzie takie jak przedtem. Coś się kończy, coś się zaczyna. Połóż szablę na stole – powiedział do Przemka. Ten spojrzał zdziwiony, ale wyjął broń z pochwy i położył na stole. Kazik przypatrzył jej się krytycznie, trochę przesunął, wstał i wyszedł. Po minucie wrócił z tacą, na której obok butelki stało kilkanaście kieliszków. Ku swojemu zdziwieniu rozpoznałem polski spirytus. Musiał kupić w jakimś sklepie, jeszcze z przedwojennych dostaw.

– Kazik, co to będzie? – spytałem.

– Jak to co? – zdziwił się. – Dziady. Żeby umarli wiedzieli, że o nich pamiętamy. Żeby mogli odejść w spokoju. Żebyśmy skończyli ostatecznie naszą wojnę. Wojnę Ryszarda Nowaka, Przemysława Sieniawskiego i Kazimierza Manteuffla – mówił z ledwo powstrzymywaną pasją, a oczy płonęły mu jak świece.

Zaczął rozstawiać kieliszki na szabli. Przemek, który dotąd nie powiedział ani słowa, milcząc, wziął się do pomocy. Wkrótce stało ich piętnaście. Kazik przyjrzał im się krytycznym okiem, skinął głową, otworzył spirytus i nalał do każdego równą miarkę. Kiedy wszystkie były już pełne, podszedł do pierwszego z zapalniczką…

– Dawid „Fila” Weintraub – powiedział i zapalił spirytus.

– Piotr „Pączek” – zapłonął następny kieliszek.

– Frodo.

– Koval.

– Zając.

– Profesor.

– Serge.

– Czarek.

– Mariusz.

– Lolek.

– Grzesiek.

– Franciszek Zawadzki.

– Roman Zawadzki.

– Dziadek Ząbecki.

– Gustaw Oettinger.

Kieliszki płonęły równym, niebiesko-czerwonym płomieniem. Kazik rozlał metaxę do pękatych koniakówek.

– Za wszystkich kumpli, znanych i nieznanych poległych w tej cholernej wojnie, żeby ludzie o nich nie zapomnieli – wzniósł toast.

– I żeby na ich grobach nikt nie robił kariery – rzekł milczący dotąd Przemek.

– Żeby wszyscy pamiętali, dlaczego walczyli – dopowiedziałem.

Wypiliśmy. Haust metaxy był jak uderzenie rękawicą bokserską, najpierw zapiekł w żołądku, potem rozlał się ciepłem po ciele, a na koniec zamącił w głowie. Usiedliśmy i patrzyliśmy na dopalające się kieliszki – nasze znicze. Milczeliśmy; dla tej chwili milczenie było konieczne.

– Co chcecie robić? – spytał po jakimś czasie Kazik.

– Ruszymy z firmą SENOM – powiedział zdecydowanie Przemek.

– OK, nie wycofuję się, ale chciałem skończyć studia. Wiesz przecież, stary, że to moje drugie ja ta robota w ziemi – uśmiechnął się Kazio.

– Jasne… W Berlinie?

– Tak, tutaj wysoki poziom… Podobno jako dekorowani mamy jakieś fory w dostępie do szkół wyższych. Trzeba to będzie sprawdzić.

– A ty, Rysiu? – Pytanie Przemka wytrąciło mnie ze wspomnień, w jakich trwałem za przyczyną greckiej brandy.

– No, nie wiem… Chyba po prostu będę z tobą rozwijał firmę – powiedziałem z wahaniem.

– Powinieneś skończyć studia – odrzekł nagle. – Sorry, ale ta twoja grantologia… Jesteś cholernie zdolny z mechaniki, o silnikach wiesz wszystko, poprowadzisz każdy pojazd… Powinieneś skończyć politechnikę.

– No pewnie – przytaknął Kazik – nie tyle powinieneś, ile wręcz musisz. Po cholerę zmarnować takie zdolności. Wiesz co, Przemek, pogadam jutro z Nadine, ona z Limar i wszyscy będziemy suszyć Ryśkowi głowę, aż się do tego weźmie…

– No co wy… – broniłem się, ale słabo, bo pomysł coraz bardziej zaczynał mi się podobać. A właściwie czemu nie?

– Nie martw się o matmę czy chemię. Pomogę. – Przemek położył mi rękę na ramieniu.

Osuszyliśmy tę butelkę metaxy. Wspominaliśmy to, co się działo na froncie, na przykład jak Przemkowi udało się przehandlować kilogram tuńczyka w puszce, i spieraliśmy się o jadalność racji żywnościowych. Wróciłem po północy do domu ponoć śmierdzący alkoholem, bo Limar aż zmarszczyła nosek, ale trzeźwy. Kiedy obudziłem się rano, po raz pierwszy poczułem, że wojna naprawdę się skończyła, a ja nie jestem żołnierzem. Tak jak Kazik powiedział – potrzebny był ten rytuał.

Na następny dzień wyznaczono nam oddanie mundurów. Poszliśmy już na luzie, bez radości, ale i bez żalu, jakbyśmy zdawali coś wypożyczonego. W magazynie przyjął nas z żałosną miną kulejący sierżant sumitujący się, że „nie on to wymyślił, a w ogóle to kurewstwo, a on to może powiedzieć, bo będzie następny w kolejce”.

– Kiedy oberwałeś, kolego? – spytał Przemek

– W bitwie pod Hutą Żuławską, panie poruczniku. Solidnie, bo była i artyleria, i czołgi, i BWP… Jeden czołg zatrzymałem, jednego BWP podpaliłem, ale dorwał mnie inny z karabinu maszynowego. Noga już cała, ale rehabilitacja trwa i trwa, a już wiem, że jestem następny do tych pierdolonych reorganizacji, znaczy redukcji – mruknął.

– Aha, czyli tak jak z nami – zauważyłem. – A masz kogoś w Polsce, żeby wrócić?

– Matkę i ojca – odrzekł ponuro. – Mają z czego żyć, ogródek i domek, ale najchętniej to ja bym ich zabrał zamiast spadać im na kark. Bo co ja teraz będę robił? Jeździł z walizką od wsi do wsi? Przecież po tej cholernej wojnie jest taka bieda, że niech to szlag! W cywilu byłem handlowcem, sprzedawałem motory i skutery.

Zastrzygliśmy uszami. Planując otwarcie firmy, warto byłoby mieć takiego człowieka.

– Kolego, a na rowery byś się nie przestawił? – Przemek postanowił kuć żelazo, póki gorące. – Takie nowoczesne, nie żadna masówka, tylko niewielkie serie, sportowe, trekkingowe, dziecięce, damskie.

– Pewnie, panie poruczniku – rozpromienił się ekshandlowiec. – To dla mnie pestka. Co to jest?

– Bo my właśnie założyliśmy firmę, która będzie takie rowery robiła. Tu, w Niemczech – wtrącił się Kazik. – Ruszamy na dniach, więc gdybyś był zainteresowany…

– Jasne, panie poruczniku – uśmiechnął się sierżant. – Jak tylko mnie wyrzucą z tego burdelu, to do was dołączę, tylko dajcie mi namiary.

Dostał do nas kontakt i w ten sposób pozyskaliśmy pierwszego pracownika, Andrzeja, późniejszego szefa handlowców.

Mieliśmy już wychodzić z budynku, kiedy nagle dopadł nas oficer dyżurny.

– Porucznicy Manteuffel, Nowak i Sieniawski? Mają się panowie zgłosić w sztabie NATO, to ten nowoczesny budynek obok, do pokoju 15A, to jest pierwsze piętro – powiedział.

Zdziwiło nas to – czego może chcieć NATO od byłych polskich żołnierzy, ale oczywiście poszliśmy. W pokoju 15A przywitał nas potężny Amerykanin, ostrzyżony na krótko z aż pięcioma rzędami baretek. Już na pierwszy rzut oka było widać, że weteran. A co najśmieszniejsze, zaczął do nas mówić po polsku, bardzo specyficznie, ale zrozumiale.

– Jestem lieutenant colonel John Zagorski z 1 Armored Brigade Combat Team, z 4 Dywizji Piechoty, co jest w Fort Carson, i kieruję w Berlinie programem NATO General Reserve. To jest nowa rzecz w NATO. Jest teraz tak, że gdy oficer albo podoficer, co jest specjalista, pójdzie w swojej armii do reserve, to NATO, jak potrzebuje, może go wziąć i ta armia, w której on jest w reserve, nic do tego nie ma. Bo on służy w NATO, nie w inna armia i jest oficer NATO, nawet jak jest w inna armia Sojuszu. For example jak Polak, oficer saper, pójdzie do reserve w swojej armii, a Kanadyjczycy zgłoszą zapotrzebowanie na sapera, to on może służyć jako oficer NATO w armia Kanady jako instruktor. Czy wy chcecie podpisać FormA1 dla NATO General Reserve? – zakończył tę dziwną przemowę.

Zdziwiliśmy się nieco, ale pułkownik zaraz wyciągnął z biurka jakieś broszury o NATO General Reserve, zresztą z napisem „Restricted”, co znaczyło, że możemy się z tym zapoznać tylko na miejscu, i zawołał w głąb korytarza, tym razem po angielsku:

– Cztery kawy, aniele!

Czytaliśmy ten opis NATO General Reserve, wychodziło, że taki oficer podlega dowódcy lokalnej jednostki NATO jak wszyscy oficerowie, którzy w niej służą i zarazem NATO, a jego macierzysty kraj ma go w ewidencji jako żołnierza General Reserve w „trakcie służby/przeszkolenia w ramach NATO” i nie może tego traktować jako służby w obcej armii.

Skoro polska armia nas nie chciała, a doświadczenie szkoda byłoby zmarnować, podpisaliśmy te FormA1. Pułkownik Zagorski najwyraźniej był bardzo zadowolony z takiego obrotu sprawy, zwłaszcza kiedy bardzo zgrabna czarna sierżant US Army wniosła cztery filiżanki pachnącej i, jak się okazało, mocnej kawy, zaczął perorować w swojej dziwnej polszczyźnie:

– Ja w ogóle nie rozumiem, co się dzieje w ta wasza armia. I w Marynarka też. Ja podpisał niedawno posting dla taki kolega, co on neurosurgeon i zna się na rakietach. No w Patuxent mnie złotem pomalują, gdzie takiego dostaną? Taki facet, co kuter dowodził, pływał i stawiał miny pod rosyjską bazą, poszedł do Annapolis, bo u was też go nie chcieli. – Nastawiliśmy uszu, bo gdzieś już o tym słyszeliśmy… Czyżby porucznik Marek ze Szczecina? – Szwedzka armia po starej znajomości wzięła mnie sprzed nosa taką tank crew, co jeździła z pies, ona miała ordery, bardzo dobra była przeciw ruskim. A teraz wy… no, powiedzmy, ja coś słyszałem. Słyszałem, że u was takie oficery teraz w armia rządzą, co to wojnę widzieli, ale w cinema albo co na wojnie byli, ale zawsze z tyłu. No, ja jestem christian i tak mówię – tu się zapalił – przyjdzie czas, że ich nieprawości będą pokazane, będą odrąbani i w ogień wrzuceni, a ich stopień i prawo do emerytury będzie im odebrane! A teraz chaps, wy wrócili do służby. Jeden, dwa days i dostaniecie posting. Na pewno w Niemczech, tutaj… – W tym momencie zadzwonił telefon, gdzieś w drugim pokoju. Pułkownik wstał i wyszedł, a po chwili wrócił z wesołą miną: – Ja źle mówię, że jeden, dwa days. Wy pojutrze już jedziecie do Grafenwöhr Training Area, to pół roku trwać będzie. To niemiecko-amerykańskie szkolenie i rodziny wasze też tam będą – oświadczył.

Mocno, oj, mocno osłupieliśmy po tym wszystkim. Pół godziny nie minęło, a już wróciliśmy do służby. Ale nasze dziewczyny? Co z nimi? Obie w ciąży… cholera, może trzeba było tego FormA1 nie podpisywać, żeby być blisko nich?

Grafenwöhr Military Base, wspólna baza niemiecko-amerykańska, była jedną z największych baz wojskowych w Niemczech i zarazem jedną z najokazalszych, jakie w życiu widziałem. Miała dwieście dwadzieścia trzy kilometry kwadratowe i ponad sto lat, a leżała w Neustadt an der Waldnaab, znaczy w Bawarii. Ciekawe, że większość baz amerykańskich była albo blisko południowej granicy Niemiec, albo blisko granicy francuskiej. W Münster była przecież wielka baza francusko-niemiecko-amerykańska.

Baza składała się jakby z dwóch części – głównej w Grafenwöhr, czegoś, co można nazwać koszarami, i bazy sprzętowej w Vilseck, na południu. Pomiędzy nimi teren ćwiczeń wielkości polskiego poligonu. Nazywało się to 7th Army Joint Multinational Training Command, czyli 7th JMTC, kwaterowały tam stale jednostka inżynieryjna, batalion utrzymania sprzętu, jednostka meteo wyposażona we własne samoloty – bo i lotnisko też tam było – kompania chemiczna, brygadowy Combat Team; mieli nawet własną jednostkę Military Police.

Boże, jakież to było wielkie! Siedziało tam cztery i pół tysiąca ludzi w mundurach, z rodzinami było ich aż osiem i pół tysiąca. Z własną szkołą, przedszkolem i tym podobnymi udogodnieniami. Mówię tylko o Amerykanach, a jeszcze dochodzili Niemcy.

Może powinienem napisać: „my, Niemcy”? Bo sprawdziło się jak klątwa gadanie nadwiślańskiego ludu – zaliczono nas do Heer, dostaliśmy dokładnie ten stopień, jaki nam przysługiwał po ukończeniu Panzerschule Münster, czyli Leutnant. O ile do nowych mundurów polowych łatwo się było przyzwyczaić – ot, inny trochę kamuflaż, mieliśmy z podobnymi do czynienia, to cieszyliśmy się wszyscy w duchu, że dla jakichś powodów do munduru wyjściowego przysługiwały nam czarne berety, nie wysokie czapki. Czulibyśmy się w nich mocno nieswojo, wystarczyła już jasna szarość mundurów, do której długo nie mogliśmy się przyzwyczaić, inne oznaki stopni – srebrne romby przypominające śniegowe gwiazdki. Co ciekawe, różniliśmy się od zwykłych oficerów Heer. Na mundurach nad patką z nazwiskiem mieliśmy glob NATO-OTAN, na wyjściowym mundurze grantowo-srebrny. No i podlegaliśmy dowództwu bazy, czyli komendantowi niemieckiemu; podległość dowódcy batalionu wynikała bardziej ze stosunków koleżeńskich, choć ten Nadreńczyk hauptmann Herbert Esser, był bardzo sympatycznym człowiekiem, po dwóch turach w Afganistanie, i szanowaliśmy się wzajemnie. Trochę to wszystko, jak pan wie, majorze, było na wariackich papierach: byliśmy pierwszymi w NATO General Reserve, testowali na nas wszystkie rozwiązania i jednocześnie przyglądali nam się bardzo uważnie. W US Army, i to w Grafenwöhr, znajdowali się też inni Polacy, których przesunięto do rezerwy w naszych Siłach Zbrojnych. Ale byli swego czasu szkoleni przez Amerykanów, więc dostali się do ich oddziałów. Denerwowali swoim pseudoamerykańskim sznytem i protekcjonalizmem, mimo że na froncie spędzili niewiele czasu – rekordzista był pod Bydgoszczą tydzień, zanim zawarto pokój. Do rezerwy poszli, bo nie chcieli służyć na Pomorzu, pisali się na okolice Kielc i Krakowa, gdzie mieli rodziny. A w ogóle to jakoś im to nie przeszkodziło potem, po pół roku, podpisać zbiorowo kontraktów w US Army i przejść do niej na stałe… Nie integrowaliśmy się, zbyt dużo nas dzieliło.

Następne pół roku było czystym szaleństwem. Po czterech tygodniach – nie bardzo wiem na jakiej zasadzie, pan pewnie wie, ale nie powie – dołączyły do nas nasze dziewczyny i zaczęły pracować w Medical Center bazy, byliśmy więc jakby rodzinnie i kibicowaliśmy Przemkowi, który bardzo poważnie związał się z panią porucznik lotnictwa US Army. Zapowiadało się znakomicie, ale przeniesiono ją nagle do bazy w Arabii Saudyjskiej…

Co pan powie, pan interweniował w tej sprawie? To dlaczego tak się stało? Ten colonel z głębokiego Południa Stanów Zjednoczonych, z Alabamy, który nie chciał integracji z Niemcami, co go wywalili z hukiem miesiąc temu… Czy to on załatwił przeniesienie? A to świnia… Jasne, że nie powiem Przemkowi, zresztą i tak się rozpadło… Mówi pan, że ponownie ją przeniesiono, tym razem do USA? Szkoda dziewczyny, rzucać tak człowiekiem bez sensu…

Ćwiczyliśmy bardzo ostro i bez udawania. Po tym wszystkim – po Münster i Grafenwöhr – nie bałbym się dowodzić ludźmi i poprowadzić ich na wojnę. Chłopcy też powiedzieli, że dużo im to dało, że po prostu teraz wojsko to nasz fach.

Jak pan wie, coś tam nam się w Grafenwöhr udało. Kazio unieruchomił zasadzkami minowymi kompanię abramsów, więc nasz batalion grający Opposite Forces rozbił amerykański Combat Team. Przemek wygrał zawody bazy w strzelaniu z pistoletu do pojawiających się figur, a mnie udało się wygrać, za pomocą FN Minimi Para, który zdobył dla mnie szef Esser, zawody bazy w strzelaniu z broni maszynowej, wyszedłem niemal na strzelca wyborowego. Od Niemców dostałem odznakę Experten, a Amerykanie zaczęli robić podchody, czy nie przeszedłbym do nich na kontrakt jak ci z Kielc i Krakowa…

Teraz by pan chciał od początku? O pierwszej wizycie, kiedy to się zaczęło? Tak, to było przy końcu turnusu w Grafenwöhr. Wszystko niby szło spokojnie, ale ja przestałem sypiać. Nie chodzi o to, że nie mogłem zasnąć, nie. Po prostu każdej nocy przychodzili do mnie polegli. Tacy jacy byli, jakich zapamiętałem. Chłopcy z lasu pod Polikiem pytali mnie, dlaczego zginęli, i chcieli wymusić odpowiedź, bo przecież ja, który przeżyłem, powinienem to wiedzieć. Serge i Czarek patrzyli nieruchomym wzrokiem, trzymając się za ręce. Profesor, którego przecież nie widziałem po śmierci, był jak żywy, ale z dziurą w głowie. Strzelał w nocny las – niemy, głuchy i pusty, złoszcząc się, że nie chcę robić tego co on. Mariusz bawił się pierścieniem Sicińskiego i śmiał się szaleńczo, choć był martwy, martwy…

Zacząłem bać się nocy. Najpierw zasypiałem przy zapalonej lampce. Potem w ogóle bałem się zasnąć i czytałem, ile się dało. Chodziłem coraz bardziej nieprzytomny, co widziała Limar, i jak się okazało, gryzła się tym strasznie. Widzieli też Przemek i Kazik. Cała trójka próbowała mnie okrężną drogą o to wypytać, ale ucinałem wszelkie rozmowy; wydawało mi się bowiem, że oszalałem. W końcu przyłapał mnie Esser.

– Co jest, Nowak? Chodzisz nieprzytomny od dwóch tygodni, coraz gorzej z tobą. Tak nie może być, popełnisz błąd, który może kosztować twoje życie albo któregoś z żołnierzy. Co się dzieje? Tylko nie chcę słyszeć słowa „nic” – powiedział do mnie w kancelarii batalionu, zaprosiwszy najpierw na rozmowę w cztery oczy.

– Nie mogę spać – powiedziałem z westchnieniem. – Kiedy zasnę, mam potworne koszmary. Przychodzą do mnie polegli z wojny… Nie wiem, co to jest, może wariuję.

Przyjrzał mi się uważnie.

– To nie wariactwo – mruknął. – To PTSD. Choroba zmęczenia walką. Efekt stresu. Miałem to samo po drugiej zmianie i dlatego nie pojechałem na trzecią. Jestem, jak by to powiedzieć… w okresie karencji. I dlatego trafiłem do Grafenwöhr, bo ciężka praca częściowo leczy. I daje zapomnienie. Też nie mogłem spać. Mnie z kolei śniły się bitwy. Ciągle wyprowadzałem we śnie konwój z zasadzek. A to brakowało amunicji, a to nagle wszystkie wozy się psuły, a to ruszały się całe góry pełne tysięcy talibów uzbrojonych nie tylko w kałasznikowy, lecz także w jakieś archaicznie rusznice czy muszkiety, zupełnie jak w hollywoodzkich filmach o Legii Cudzoziemskiej. Kiedyś nawet we śnie uderzyłem żonę. Mocno, podbiłem jej oko. I wylądowałem u psychiatry, a potem u psychologa. Twoja Limar jest w ciąży? Idź do psychiatry, potem i tak trafisz do psychologa. Zresztą ja to załatwię – dziś masz wolne od zajęć.

Wieczorem w domu przełamałem się i opowiedziałem Limar, co się ze mną dzieje. Kochana dziewczynka, chciała mi pomóc i kiedy zasypiałem, trzymała mnie za rękę. Trochę pomagało, ale nie bardzo. Cudem była noc, w której nikt do mnie nie przychodził. I tak po powrocie do Berlina trafiłem do pana, majorze.

Jak sam pan mówi, to ostatnia wizyta. Skończyłem swoją spowiedź i bardzo chciałbym panu podziękować. Udało się, jestem zdrowy, spokojny, a może raczej uspokojony. Nadal pół żołnierz, pół cywil w NATO General Reserve, polski podporucznik rezerwy, niemiecki Oberleutnant, bo takie stopnie dostaliśmy wszyscy po Grafenwöhr. Moje córeczki – Gabrielle i Renia – mają już po dziesięć miesięcy, cała rodzina się nimi opiekuje, usiłuje pomagać Julka, która niedługo będzie miała trzy lata. Dostaliśmy sześćset pięćdziesiąt tysięcy dotacji od Unii Europejskiej na uruchomienie firmy, zrobiliśmy i sprzedajemy pierwsze rowery. Chyba się podobają, bo jakoś idą. Może trafimy jeszcze raz na jakieś przeszkolenie w Heer, pan sam stwierdził, że już można, SENOM poprowadzi wtedy Limar, która najwyraźniej zdradza talenty biznesowe, ojciec Kazia, bo udało mu się sprowadzić rodzinę do Niemiec, i Andrzej, naprawdę świetny handlowiec. Ja, Ryszard Nowak, jestem byłym frontowcem, studentem Technische Universität Berlin. I nic mi się nie śni…

TRZY KARTY

Karta Ryszarda Nowaka

Notatki do wstępnej opinii psychologicznej

Bardzo dobra koordynacja wzrokowo-słuchowa, dobra sprawność manualna, podobnie jak zręczność palców. Ogólnie sprawność motoryczna dobra.

Jak wynika z przeprowadzonych badań, wysoka inteligencja płynna i szybko rozwijająca się inteligencja skrystalizowana. Sam twierdzi, że uczy się i zdobywa nowe doświadczenia oraz wiedzę, przy czym proces pozyskiwania wiedzy jest dla niego bardzo istotny. Uważa, iż pod względem intelektualnym odstaje zarówno od najbliższych przyjaciół (K. Manteuffel, P. Sieniawski), jak i osób, które uważa za autorytety w życiu wojskowym oraz w trakcie działań wojennych. Podkreśla, że dorównanie im „poziomem i wiedzą” jest „zadaniem, które musi wykonać”.

Nie ma konfliktów z dowódcami ani podwładnymi. W jego wypadku dowódcy mówią o „umiejętności wyprzedzającego planowania i chłodnego myślenia w sytuacji bojowej”. Podwładni podkreślają pewną charyzmę i kwalifikacje dowódcze; ma zdolności przywódcze i dobrze sobie radzi z dowodzeniem ludźmi. Jest dla nich autorytetem m.in. przez swoje umiejętności strzeleckie i zdolność do logicznej analizy w momentach zagrożenia (akcentowana przez przyjaciół zimna krew w czasie starć na wojnie, np. w Juszczynie i Hohenwutzen).

Wysoka inteligencja emocjonalna, silnie wyrażony upór i zarazem pracowitość, przy czym paradoksalnie stwierdza, iż wynika ona z lenistwa („Marzenie? Dom na wyspie na Pacyfiku z żoną i dzieciakami. Blisko przyjaciół”). Do wartości materialnych ma stosunek obojętny, uważa, że są potrzebne lub nawet konieczne, kiedy ma się rodzinę, ale nigdy nie mogą stanowić celu samego w sobie. Łatwo nawiązuje kontakty, wzbudza zaufanie i sympatię otoczenia. Czasem kreuje się na prostego chłopaka ze wsi, podczas gdy jest człowiekiem inteligentnym i wrażliwym, przy czym bardzo się stara, aby tego nie dostrzeżono. Rodzina jest dla niego bardzo istotna, jest opiekuńczy, przy czym opiekuńczość pojmuje jako coś naturalnego, niewymagającego definiowania ani tłumaczenia.

Duża wiedza fachowa, głównie z zakresu transportu, odnosi się wrażenie, że żaden pojazd lądowy nie ma dla RN tajemnic, zna się także doskonale na silnikach spalinowych i elektrycznych. Wiedzę wojskową pojmuje jako zawodową, zbiera dodatkowe informacje. Zainteresowany historią i literaturą; dużo czyta i jak stwierdza: „czytanie to rodzaj podróży”.

dr Eva Kempner

Karta Kazimierza Manteuffla

Notatki do wstępnej opinii psychologicznej

Wyniki badań wskazują na wysokie wszystkie trzy rodzaje inteligencji: płynną, skrystalizowaną i emocjonalną. Sprawność motoryczna co najmniej dobra, zwłaszcza manualna. Specjalnością pacjenta były działania saperskie, to może tłumaczyć duże wyćwiczenie palców. Nosi szkła kontaktowe, krótkowidz, jednak, jak sam stwierdził, „nie miał przez to problemów na wojnie”.

Osobowość typu mieszanego, pozuje na ekstrawertyka, którym nie jest. Tendencja do ukrywania emocji, zwłaszcza negatywnych. To jedna z przyczyn zaburzeń typu lękowego, na które cierpi.

Wartości materialne nie są dla niego ważne, stanowią środek do osiągnięcia założonego celu.

Najważniejsze wartości: miłość, przyjaźń, zaufanie. Rodzina jest dla niego istotna jako ostoja i stały punkt w zmiennym świecie. Nie widzi siebie jako domatora, choć chce, aby rodzina była z nim; nie żąda jednak, by dzieliła jego pasje. Przyjaźń jest bardzo istotna, zaraz po związku małżeńskim, w którym postrzega się jako osoba szczęśliwa, akcentuje przyjaźń z R. Nowakiem i P. Sieniawskim jako fundament swojego świata.

Pacjent kontaktowy, rozmawia chętnie, unika jednak drażliwych kwestii, usiłuje zmienić temat rozmowy. Błyskotliwy, bardzo duża wiedza z wielu obszarów, z wykształcenia archeolog, co stanowi jego pasję. Postrzegany raczej nie jako dowódca w polu, ale jako oficer specjalista. Pozbawiony zdolności przywódczych. Potrafi zarządzać zespołem badawczym, jako dowódca wojskowy określany przez podwładnych i przełożonych jako zbyt pobłażliwy.

Stara się pokazać, że jest zaradnym, życiowym optymistą; w rzeczywistości wcale nim nie jest. Sam określił się jako optymista, czyli optymista dobrze poinformowany. W rozmowie przyznał, iż nie jest optymistycznie nastawiony do życia, choć stwierdził, że optymistycznie do świata.

Problemem są zachowania depresyjne oraz lęki, które sam określa jako konieczność zdania rachunku Przeznaczeniu za zło, którego dokonał w przeszłości. Widzi więc swoją obecną sytuację jako przejściową, po której nastąpi bardzo zły okres. Dla pacjenta jest on naturalny jako pokuta za zło, do którego powstania się przyczynił.

Interwencja lekowa i psychoterapia potrzebne ASAP. Być może konieczna będzie całkowita zmiana środowiska, choćby miała się wiązać z rozstaniem z osobami, które pacjent bardzo dobrze zna i ceni (miejsce zamieszkania i krąg przyjaciół oraz znajomych).

Morten Thomsen, MD, PhD

Karta Przemysława Sieniawskiego

Notatki do wstępnej opinii psychologicznej

Jak wynika ze wstępnych badań, pacjent ma wysoką inteligencję emocjonalną, płynną i skrystalizowaną. Koordynacja wzrokowo-słuchowa doskonała, podobnie jak sprawność manualna i zręczność palców. Posługiwał się w czasie wojny w przynajmniej jednym starciu bronią białą i rozstrzygnął je na własną korzyść. Bardzo dobry strzelec z broni krótkiej oraz karabinków.

Wartości materialne nie odgrywają w jego życiu ważnej roli, choć przyznaje, że „wychował się w zamożnej rodzinie”. Sama rodzina jest dla niego wartością istotną, zwłaszcza wielopokoleniowa. Jak sam stwierdził, „w takiej rodzinie następuje transmisja wartości”, choć przyznał, że dla niego jedną z najważniejszych wartości jest niezależność. Stąd bierze się u pacjenta traktowanie rodziny jako pewnego rodzaju bezpiecznego portu, „do którego można od czasu do czasu zawinąć i gdzie niewiele się zmienia”. Jak sam twierdzi, miał zadatki na domatora, ale „życie i przeznaczenie zdecydowały inaczej”.

Ma tendencje do zachowań ekstremalnych, przyznaje, że w sytuacji zagrożenia wybiera „trudniejsze opcje, ale jednocześnie te, które mogą przynieść większą korzyść w przyszłości”. Ceni w związku z tym lojalność i przyjaźń, co podkreśla i wiąże jako zespół cech pozytywnych z „rycerskością” odgrywającą w jego życiu istotną rolę jako pewna fundamentalna cecha charakteru; chciałby ją widzieć u przyjaciół, przełożonych i podwładnych. Stwierdza przy tym, iż posiadają ją Ryszard Nowak i Kazimierz Manteuffel, „jedyni prawdziwi przyjaciele, jakich miał i ma w życiu”. Przełożeni silnie akcentują jego samodzielność i własne zdanie, co czasem prowadziło do konfliktów (choć przyznają, że potrafi się podporządkować), podwładni widzą w nim charyzmatycznego, sprawiedliwego dowódcę, „co to sam z ludźmi pójdzie i wszędzie ich poprowadzi”. Ma rozwinięte zdolności przywódcze. W rozmowie półżartem stwierdził, że już jako nastolatek chciał być podobny do Stalky’ego z powieści Kiplinga „Stalky i spółka”. Wiedza jest dla niego ważna, dużo czyta i stara się pozyskiwać nowe informacje, jednak paradoksalnie nie eksponuje tego w żaden sposób.

W zachowaniu swobodny, łatwo nawiązuje kontakt, pozornie optymista, w doskonałym nastroju. Stara się uchodzić za ekstrawertyka, jednak nim nie jest – wobec osób obcych stara się kontrolować zarówno swoje emocje, jak i całą rozmowę. Dość zręcznie unika tematów, które byłyby dla niego nieprzyjemne, np. dwoistego stosunku do kobiet. Interesuje się kobietami, potrafi prawić im komplementy całkowicie bezinteresownie, jest czarującym rozmówcą, uwodzi słowami. Jednak po pierwszym sygnale zainteresowania przekraczającego stosunki zawodowe, koleżeńskie lub przyjacielskie wycofuje się i stara się szybko zmienić temat na zawodowy lub obojętny. W toku dłuższej rozmowy przyznał, iż „ma problem z zaufaniem do kobiet” i samokrytycznie określił ten problem jako „poważny”. Zgodził się, że sprawa ta powinna zostać objęta psychoterapią, która została zalecona z racji głównego schorzenia powodującego hospitalizację pacjenta. Moim zdaniem nie tylko powinna być objęta, ale musi być jednym z głównych tematów poruszanych w trakcie sesji z pacjentem, ponieważ jest to jeden z czynników oddziałujących negatywnie i ułatwiających rozwój choroby pacjenta.

dr Linda Bruckheimer

KILKA LAT PÓŹNIEJ

Naprawdę nie wiem, co mnie skłoniło do pisania. Może to, że psycholog, u którego się leczyłem, major Matt Kovalsky, teraz już lt.col., powiedział na koniec: „Niech pan gromadzi te materiały, ma pan ogromny dar narracyjny. Może z tego wyjść świetna książka”.

Kovalsky był trudny. Jako psycholog i psychoterapeuta żądał nie tylko tego, abym opowiedział wszystko od A do Z, chciał, bym, jak stwierdził, „przebył jeszcze raz tę samą drogę”, czyli wrócił do tego, jaki byłem, kiedy zaczynała się wojna. I żebym zobaczył, jak się w jej czasie zmieniłem. Miałem wrócić do dawnego sposobu myślenia – nawet mówienia. To było koszmarne. Najpierw opowieść, w której wcielałem się w dawnego Nowaka, ba – stawałem się nim. Potem stopniowy powrót i wałkowanie przez dwie, trzy godziny każdego etapu życia.

I leki. To było najprostsze, bo brało się je przed snem. Po każdym takim seansie trudno było wrócić do siebie, więc wracałem tak, jak się wraca z dalekiej podróży – śmiertelnie zmęczony. Czasem musiałem długo odpoczywać, by na powrót stać się sobą. Dziewczyny bardzo mnie wspierały. Po powrocie z kolejnych sesji nic do mnie nie mówiły, dopóki sam nie zacząłem się odzywać. Bardzo mi to pomagało. Potem Limar powiedziała, że bała się o mnie, bo na początku wyraźnie nie byłem sobą, Rysiem, jakiego znała. To był tamten dawny Nowak. Po niemal roku Kovalsky stwierdził, że moja osobowość jest już stabilna i może mnie wypuścić.

Chyba tak jest – do dziś pamiętam swoje ostatnie słowa u niego w gabinecie… „I nic mi się nie śni”. Już nie przychodzi do mnie wojna. A jeśli już, to w postaci jakby filmu bez dźwięku, o którym wiem, że jest filmem. Wojna w mojej duszy, mojej jaźni, moim umyśle się skończyła. Nie wiem, ile zawdzięczam Kovalsky’emu, a ile Bogu.

Tak, Bogu. Nie jestem bigotem, ale pod wpływem Kazia zacząłem czytać Biblię i dopiero teraz zrozumiałem, jak mało my, polscy katolicy, ją znaliśmy. Prawosławni współwyznawcy Limar, czyli moi powinowaci, wiedzą o wiele więcej, protestanci zaś, jak Kazik, znają ją niemal na pamięć i często cytują. Chodzę teraz do rozmaitych kościołów katolickich, w różnych już bywałem. Najbardziej podobało mi się we włoskich kościołach przyklasztornych, bo tam jest tylko Słowo. Nie wiem, czy dogadałbym się z katolikami nad Wisłą, oni zapewne jacy byli, tacy zostali, i to po obu stronach rzeki.

Może zacząłem zapisywać wszystko od nowa po artykułach w „Polityce”, którą przyniósł podniecony Kazik, bo na okładce był tors odziany w polski mundur wyjściowy nowego wzoru z Krzyżem Honoru Bundeswehry w Złocie pod szyją, Virtuti Militari na piersi i wielkim rozstrzelonym tytułem „Ośmiu Wspaniałych wyrzuconych z armii”?

Gdyby zaczynać od tego, rzeczywiście zmieniło się wszystko: dziennikarz opisał naszą historię, czterech pancernych, porucznika MW Marka, który obecnie ma wyższy stopień i służy w US Navy, i wielu innych. Następne artykuły były jeszcze ostrzejsze: o klice pułkowników meblującej siły zbrojne, o tym, że większość z wyrzuconych trafiła do NATO General Reserve i obecnie służy w innych armiach, więc trzeba ratować, co można, i rozliczyć tych, co z armii zrobili poletko własnych interesów. Efektem była parlamentarna komisja śledcza, sypnęły się degradacje, coś z osiemdziesięciu oficerów powędrowało na emerytury, albo zmieniło garnizony z miejskich na głęboko leśne.

My jednak niczego nie oczekiwaliśmy, więc zaproszenie do MON-u było niemal sensacją. Akurat zdałem ostatnie egzaminy i byłem już magistrem inżynierem transportu pełną gębą. Oblewaliśmy ten sukces, kiedy przyszło wezwanie, a właściwie zaproszenie. Postanowiliśmy pojechać, tym bardziej że wcześniej skończyliśmy trzymiesięczną turę General Reserve w Heer, gdzie zapoznaliśmy się z najnowszym leopardem 3, misjami nowego śmigłowca wsparcia defianta i nowej wersji F-35E oraz protokołami łączności systemów pola walki zasadniczo niewrażliwymi na znane typy ataków komunikacyjnych. Dostaliśmy też awanse i wszyscy trzej zostaliśmy hauptmannami.

W Poznaniu potraktowano nas niemal jak synów marnotrawnych powracających z wygnania. Przywitał nas nasz generał – nieco się postarzał, ale ciągle był w formie – teraz jako szef Sztabu Generalnego. W holu niemal wpadliśmy na przywróconego do służby kapitana rezerwy Piątka, kawalera podwójnego Krzyża Walecznych – za Czołpino i za czołgowe starcie pod Cedynią. Posłano nas wszystkich na tygodniowy kurs – całe szczęście, że mieliśmy komu zostawić SENOM – i wręczono awanse na stopień kapitana.

Wróciliśmy do Wojsk Lądowych, choć niejako na pół gwizdka, bo wkrótce stało się jasne, że po przeszkoleniach w Heer możemy być instruktorami, a niebawem dowódcami. Polskie Siły Zbrojne odstawały bowiem sprzętowo od Bundeswehry, inne były też taktyka i zadania operacyjne. W razie czego, jak nam powiedziano, bylibyśmy oficerami łącznikowymi w dowództwie Heer, co świadczyło o tym, że do naszych umiejętności jednak przywiązuje się wagę. Heer z kolei postrzegała nas jako oficerów łącznikowych z polską armią, więc panowała w tej kwestii absolutna zgodność.

Jednak nie wszyscy wrócili, dla niektórych było za późno. Czterem pancernym, którzy zostali na lodzie, dobry pułkownik Hellstroem załatwił angaże instruktorskie na leopardy w Szwecji. Po roku podpisali FormA1 w NATO General Reserve, ale po trzymiesięcznym turnusie w Panzerschule Münster koncern KANT zaangażował ich jako stałą załogę testową i do tej pory kursują między Niemcami a Francją. Szarik zrobił się już nieco stateczny, na wojnie był rocznym pieskiem, teraz to już porządny wilczur, ale ciągle z nimi jeździ. Zachowują tradycję – każdy czołg, który przejmują, dostaje nazwę „Rudy”.

SENOM okazał się sukcesem. Wypalił projekt składanego roweru, który zrobiłem jako pracę dyplomową na Uniwersytecie Technicznym w Berlinie. Rower wyszedł mi całkiem fajny, dałem grafitowe ramy z wkładkami z metalem, trochę tytanu, więc był lekki, ale odporny i elastyczny zarazem, składany jak walizka. Potem Kazio z Przemkiem błysnęli rowerem trekkingowym. Ten też się dobrze sprzedawał. We trzech wspólnie z Andrzejem zrobiliśmy również linię rodzinną – „rower dla Niej, dla Niego i dla Nich”. Na razie wszystkie trzy linie sprzedawały się świetnie, pracowaliśmy więc niespiesznie nad nowością – rowerem ciężarowym do przewozu większych ładunków, trójkołowcem ze wzmocnionymi ramami, skrzynią i z napędem elektrycznym. Oczywiście nie staliśmy się potentatem na rynku, ale SENOM miał swoją niszę, sprzedawał do krajów Unii Europejskiej i poza nią. Jak twierdził mój teść, który zasadniczo w tych sprawach się nie mylił, „z tych rowerów będzie żyć cała nasza rodzina, rodziny Kazia i Przemka i jeszcze wszystkie dzieci i wnuki”.

Kazio i Przemek… W naszych relacjach nic się nie zmieniło, wojna wiąże mocniej niż cokolwiek innego. Ale w ich wypadku pokój okazał się trudny, cholernie trudny, trudniejszy nawet niż wojna.

Pierwszy załamał się Kazik. No, gdyby liczyć Grafenwöhr, to ja byłem pierwszy. Z nim jednak było gorzej. Stało się to, co przewidział kiedyś porucznik, potem kapitan Nowakowski – wszyscy zabici w tej paskudnej sprawie z jego siostrą „weszli mu do łóżka”. Koszmary, które go nawiedzały, były, zdaje się, stokroć gorsze od moich. Brak snu stał się normą. Na początku byliśmy pewni, że… No cóż, spędza intensywne noce z żoną, bo przychodził do firmy i z błogim uśmiechem zadowolenia zasypiał w kantorku. Szybko się okazało, że na Tempelhof czuł się bezpiecznie, a noce były piekłem. Biedak nie mówił nic Nadine, a ona, choć wiedziała, że dzieje się coś złego, niczego nie mogła od niego wydobyć. Przesadził, przeszedł ostry atak lękowy i zabrano go do szpitala, gdzie został całe trzy tygodnie. Wrócił uspokojony, z nową manią – sportową. To właśnie wtedy zaprojektował z Przemkiem ten zadziwiający rower, połączenie trekkingu, czyli wycieczek właściwie pieszych, ze sprzętem do dalekich podróży, który nazwaliśmy Camike, od Camping Bike. Sam go objeżdżał, zmontował też osobiście jeden dla Nadine, z przyczepkami dla obu córek, Constance i Ani. Tak zaczęli zwiedzać świat. Skończył studia, coraz bardziej poświęcał się archeologii i w końcu, prawdę mówiąc, odszedł – napisał doktorat na Wolnym Uniwersytecie Berlińskim, dostał asystenturę i poszedł w naukę.

Jako nowy Indiana Jones jeździ teraz po świecie, odkrywa zapomniane miasta i groby naszych przodków; razem z Nadine, która pracuje dla Lekarzy bez Granic oraz europejskich fundacji pomocowych. Właśnie przysłał ciekawy projekt lekkiego, składanego częściowo roweru dla mieszkańców państw Trzeciego Świata. Trzeba będzie poszukać partnerów do produkcji, podłączyć się do jakiegoś programu pomocowego czy rozwojowego, bo wygląda na to, że Kazik trafił w dziesiątkę.

Ostatnio kopie niemal wyłącznie w Egipcie, Palestynie i na terenie Erec Jisrael, gdzie odkrywa nie tyle miasta znane z Biblii, ile ich o wiele starszych przodków. Ma też kontakty w IDF – być może ze swoim doświadczeniem prowadzi nawet dla nich jakieś szkolenia jako instruktor NATO, ale nie ma nawet sensu o to pytać – tam wszystko jest tajne przez poufne. Spędzamy u nich niemal każdy urlop: dzieci uwielbiają grzebanie w piasku i Kaziowe dziewczynki to dla nich najlepsze przyjaciółki, a Julka z pewnością cechującą wszystkie ośmiolatki oświadczyła mi, że w przyszłości będzie archeologiem.

Limar stwierdziła, że w tym wypadku dziadek Georgios chyba się zastrzeli, bo zgodnie z tradycją medyczną rodziny widzi w niej lekarza, ale… jeszcze tyle czasu… Na razie musi mu wystarczyć, że w rodzinie ma dwóch oficerów – mnie i Lonana – oraz dwoje lekarzy, bo Limar spełniła swoje marzenie i została pediatrą. Tak więc Julka może być, kim tylko chce, dziadek musi się z tym pogodzić.

Julka jest u nas od chwili, kiedy dziewczynki skończyły rok. Pojechaliśmy po nią, raczej polecieliśmy z całym mnóstwem bagaży, mogliśmy sobie na to pozwolić, bo koledzy z Heer załatwili lot do Poznania wojskowym transportowcem. Chcieliśmy ulżyć rodzicom i zabraliśmy masę różnych rzeczy, trochę się obrazili, bo pojechaliśmy jak do oblężonego miasta, a na miejscu okazało się, że wszyscy dobrze dają sobie radę. Limar była przejęta i przerażona pierwszym spotkaniem z teściami, ale niepotrzebnie. Podbiła całą rodzinę i po dwóch tygodniach mama i tata mówili do niej „córeczko”. Jak zwariowali na punkcie wnuczek, nie muszę mówić.

Julka łatwo się zaadaptowała w Niemczech, u nas i Semaanów. Jesteśmy dla niej „mamą” i „tatą”. Nie ukrywałem, że nie jestem jej biologicznym ojcem. Opowiedziałem jej o wszystkim, kiedy już mogła zrozumieć, po kilku seansach u psychologa, gdzie wspólnie z Limar ustaliliśmy to Julczyne wtajemniczenie. Baliśmy się bardzo, ale przyjęła to niesłychanie naturalnie. Prócz mamy i taty w jej życiu pojawili się mama Joasia i tata Adam. Kiedy po raz pierwszy pomodliła się o „zdrówko dla mamy i taty i żeby mamie Joasi i tacie Adamowi dobrze było w niebie”, ja – stary żołnierz – się rozpłakałem.

Teraz jest starszą siostrą dla naszych panienek, wychodzi z niej człowiek akuratny, logiczny, poukładany, uwielbiający książki. Jej wielką przyjaciółką jest Alessandra Navarini, partnerka życiowa Ani, siostry Kazia. Poznaliśmy obie na wakacjach we Włoszech rok temu. Ania jest zdrowa, uśmiech coraz częściej gości na jej twarzy, jeszcze nieśmiały, ale szczery. Alessandra bardzo się nią opiekuje, jest dla niej, jak żartuje, „matką i ojcem, mężem i żoną, no i kochanką”. W przyszłości chcą mieć dziecko…

Kaziowa Wielka Akcja Pomocy Warszawie skojarzona z Wielką Akcją Pomocy Polsce, LiveAid Poland i odradzającą się Wielką Orkiestrą Świątecznej Pomocy, spowodowała, że nasz druh pół roku po Grafenwöhr wyruszył w konwoju do Warszawy. Trochę jednak dziwnie, bo jako NATO-wski oficer w polsko-niemieckiej jego ochronie.

W Polsce nie było spokojnie. Po wojnie, tak jak w latach 1945–1949, grasowało mnóstwo band. Właśnie band, nie żadnych tam oddziałów partyzanckich, choć każda z nich za partyzantów się podawała. Ale nawet Londyn, nieznoszący Krakowa i Gniezna, odżegnywał się od takich żołnierzy. O broń z pobojowisk było łatwo, zbyt łatwo i niektóre grupy przestępców były uzbrojone jak lekka piechota, miały RPG i granatniki. Sporo w ich składzie znalazło się byłych żołnierzy, zwłaszcza tych, którzy na wojnie nauczyli się grabić i po jej zakończeniu bynajmniej nie zamierzali przestać tego robić. Stąd jazdy w konwojach, z dwustronną łącznością niczym w Afganistanie. Kilka razy dochodziło zresztą do tego, że startowały PAH-2 i robiły zaskoczonym bandytom napadającym na konwój dzień sądu od razu w pakiecie z piekłem. Humvee i KTO były wtedy na polskich drogach najczęściej spotykanymi pojazdami, samochodów osobowych prawie nie widywano.

Dario, który wstąpił do policji, opowiadał, że z jego pokoju w Komendzie Stołecznej w walkach z tymi bandami na pięciu poległo trzech, a największa, jaką zniszczyli, była wielkości sporego batalionu. Liczyła trzystu ludzi w pięćdziesięcioosobowych pododdziałach i trzeba było wsparcia wojska oraz lotnictwa, żeby ich rozbić. Armia potraktowała to bardzo poważnie i tylko dziesięciu bandytów udało się ująć żywych.

Takie to były czasy; ciężarówki z zaopatrzeniem ochraniane były przez niemieckie luchsy 2 i nasze rosomaki, których produkcję udało się podjąć w nowym zakładzie w Swarzędzu, a dalszą eskortę stanowiło nawet lotnictwo armijne, bo ten łup mógł skusić największe mafie. Ochrona – polska i niemiecka – liczyła ponad stu ludzi, a Kazio jako frontowiec był jednym z dwóch dowodzących.

Pamiętam dzień, kiedy wrócił; od razu wieczorem polecieliśmy do Nadine, bo chcieliśmy wiedzieć, jak wygląda Warszawa. Kazik był zmęczony, ale zadowolony, bo udało mu się sprowadzić do Berlina rodziców. Nie dał się więc długo prosić.

– Wygląda to bardzo dziwnie. Na szczęście nie jak Warszawa w 1945 roku, czyli morze ruin, ale nie da się ukryć, że miasto jest bardzo zniszczone – zaczął. – Prawobrzeżna Warszawa jest naruszona tylko w niewielkim stopniu. Na Gocławiu, gdzie doszło do najcięższych walk po tej stronie Wisły, zniszczone są pojedyncze bloki. Gdzie indziej prawie nie ma śladów wojny. Panuje tam zresztą największa bieda, bo to dzielnica bloków, która została odcięta od prądu i gazu, więc ostatnia zima tam była koszmarem. Ludzie próbowali wstawiać do mieszkań jakieś kozy i piecyki, wycięli wszystkie drzewa i krzaki w okolicy, przewozili węgiel workami… Całe szczęście, że zima była lekka, temperatura nie spadała poniżej minus pięciu, a i tak zdarzały się przypadki śmierci z zimna, mimo wydawanej żywności. Na szczęście już uruchomiliśmy prowizoryczną elektrownię. Amerykanie dają kredyty pomocowe i będzie się budowała prawdziwa, bardzo solidna. Turbinowa z wtórnym obiegiem, z dodatkową częścią solarno-wiatrową, co oznacza, że chcą wyciągnąć z niej maksimum mocy. Część tej instalacji ma być na Wale Miedzeszyńskim, widziałem projekt, wygląda to niesamowicie.

Podobny problem jest na Białołęce i w Tarchominie, tam z kolei elektrociepłownię budują Niemcy, a Francuzi, Norwegowie i Brytyjczycy będą konstruowali wielką siłownię na dawnych terenach Huty Lucchini na Bielanach. Dość, że Warszawa Wschodnia – bo tak się nazywa ten twór, taki Berlin Zachodni po nowemu, startuje z innego pułapu, bo co prawda jest zdewastowana, ale niezniszczona i na pewno szybko zostanie odbudowana.

Jest już granica – taka zona jak w Berlinie Zachodnim, ciężka do upilnowania, bo idzie za Otwockiem, na drodze do Śródborowa, a tam są spore lasy. Gdzie indziej to po prostu obiekty wartownicze i blokady dróg. Rosjanie już mówią o stworzeniu prawdziwej zony, czyli na razie ogrodzenia i pasa wartowniczego; ciekawe, kto za to zapłaci. Mają argument, bo choć po drugiej stronie niby są Siły Zbrojne Rzeczpospolitej, ale i tak przy granicy chodzą mieszane patrole Polskiej Armii Narodowej i Rosjan. Nieraz spotykaliśmy się z nimi twarzą w twarz. Rosjanie zachowują się poprawnie, ale chłodno, PAN-owcy wyraźnie się nas boją. Mają stracha przed NATO.

Warszawa lewobrzeżna to zupełnie inna bajka. Od razu wam powiem, że ocalało Stare Miasto z Zamkiem Królewskim. Ale dalej jest gorzej. Walki na Trakcie Królewskim były bardzo ostre, Uniwersytet Warszawski w gruzach, kościół Świętego Krzyża to spalona ruina, budynki po obu stronach też, podobnie cały Nowy Świat. Ciekawe, że Kopernik stoi cały na cokole, tylko globus mu odstrzelili… – Kazio zamilkł zamyślony.

– A dalej? Na przykład w kierunku Belwederu? – spytałem, budząc go z tej zadumy.

– Centrum to jedna wielka ruina, stoją tylko budynki Muzeum Narodowego i Wojska Polskiego, ale gdy pójść dalej Alejami Ujazdowskimi to został cały kościół Świętego Aleksandra i Dom pod Tytanami – odrzekł. – Reszta aż do Pięknej legła w gruzach. Najgorzej dostało się ambasadzie amerykańskiej. Ponoć AK liczyła, że utrzymując ją, będzie się mogła komunikować z Londynem i Waszyngtonem, w efekcie zostało niewiele więcej niż dziura w ziemi. Dalej wszystko stoi, Łazienki i ogród botaniczny w całości, pałac Na Wodzie trochę zdewastowany, Belweder też, ale w porównaniu z innymi…

AK obsadziła Zamek Ujazdowski, więc znowu, jak w czterdziestym ósmym, zostały z niego same fundamenty. Dalej, gdybyście pojechali Belwederską, jest różnie – część spalona, część nie, potem im dalej od centrum, tym więcej nienaruszonych ulic.

Ale inaczej jest w samym Śródmieściu. Dawne Domy Towarowe Centrum to wypalone szkielety. Zostały trzy wieżowce Ściany Wschodniej, ale częściowo zrujnowane od góry – bomby tak je załatwiły, że wyglądają jak ukruszone zęby. Takie są zresztą wszystkie wieżowce mocniejszej konstrukcji. Dworzec Centralny i wiadukt to też ruina, w dodatku w dachu tkwi wbity wrak tu-22M4.

– A Pałac Kultury? Solidny był, nie sądzę, żeby Rosjanie dali radę go ruszyć – zainteresował się Przemek.

– Pałac Kultury stoi. – Kazik się uśmiechnął. – Wytrzymał wszystko, tam były najkrwawsze boje, bo AK zmusiła Rosjan do walk o każde piętro. AK-owcy zestrzelili z MANPADS-ów i działek – jakoś udało im się wciągnąć na górę ZUR-23-2, a konkretnie dwa jodki, pięć śmigłowców i cztery samoloty, trzy su-25 i jeden su-34, sporo więc ten pałac atakujących kosztował. Ale poległo tam ponoć, w samym pałacu i okolicach, dwa i pół tysiąca żołnierzy z obu stron. Po tym wszystkim wątpię, aby był to znowu Pałac Młodzieży.

Aleje Jerozolimskie na zachód – jedna ruina aż do Dworca Zachodniego, Ochota do placu Narutowicza też. Potem tak jak za Belwederską – im dalej, tym mniej zniszczeń. Wola się biła, i to ostro – osiedle Za Żelazną Bramą w takim stanie, że tylko je można rozebrać, dzielnice nowych biur za Towarową też zniszczone, podobnie Wolska, dawna Kasprzaka i Płocka. Cmentarze nienaruszone z wyjątkiem żydowskiego, tam toczyły się ostre walki i dziwnie teraz, bo obok starych grobów cadyków pojawiły się nowe mogiły powstańców… Pewnie przeniosą ich na wojskowe Powązki, które się ostały.

– Henio Jankowski – uśmiechnąłem się.

– Właśnie, Henio Jankowski mówił prawdę – odpowiedział Kazio. – Walki toczyły się wzdłuż linii metra i Trasy Armii Krajowej. Metra nie ma. Linia przez Wisłę zalana celowo, linia z Kabat wysadzona na długim odcinku, trzeba je budować praktycznie od nowa. No i teraz jest tak, że co stało wzdłuż linii metra, zostało zrujnowane, a bloki, nieco tylko dalej, stoją całe, choć puste.

– Puste? – zdziwił się Przemek. – Jak to „puste”? Czyżby Kwiatkowski miał rację, Rosjanie wywieźli mieszkańców?

– Nie wiem, może. – Kazio zmarszczył brwi, namyślał się chwilę nad odpowiedzią. – Widzisz… widzicie, nic nie jest pewne. Też słyszałem, że Rosjanie wywozili ludzi. Rzeczywiście, w lewobrzeżnej Warszawie mieszka teraz ponoć jakieś dwieście pięćdziesiąt tysięcy osób. Część jest spoza miasta: z Płońska, Mińska, a nawet z Siedlec. Przedostali się i zajęli pustostany. Owszem, część bloków jest zrujnowana, mieszkać nie ma gdzie. Ale dalej pustostanów jest sporo. Mówi się, że Rosjanie wysiedlali w trakcie powstania i lokowali w Pruszkowie przy torach, skąd ludzie uciekali masowo, a oni patrzyli na to przez palce, bo po prostu nie chcieli mieć cywilów w lewobrzeżnej Warszawie. I ci ludzie jeszcze nie wrócili. To możliwe. Ale gdzieś się kilkadziesiąt tysięcy, jeśli nie sto tysięcy, zgubiło. Z drugiej strony przelicz to sobie na pociągi. Ile ich byłoby trzeba, nawet gdyby wsadzono wszystkich do bydlęcych wagonów. Skąd by zresztą te pociągi miały pójść?

No i z prawobrzeżnej Warszawy kto nie zginął w trakcie tych trzech dni nieudanego drugiego powstania, bo tak je nazywają, i nie zamarzł zimą, ten ocalał. Nie aresztowali, nie wywieźli nikogo. Dlaczego? Same znaki zapytania, rozumiecie? Na pewno nie zostali zamordowani, nie zginęli. Teraz ludzie powoli wracają do Warszawy, do swoich mieszkań. Może zacznie się to wyjaśniać.

– Jak myślisz – spytałem – ile lat trzeba, żeby Warszawa powróciła do stanu, powiedzmy, z roku 2014?

– Ile lat? – uśmiechnął się smutno. – Ile dekad, Rysiu, dekad! Ojciec mi mówił, że jeszcze w latach siedemdziesiątych Warszawa była placem budowy i odbudowy po wojnie. Tak naprawdę zrobiła się nieco nowocześniejsza gdzieś około roku 1976. Teraz Warszawa ma być miastem uniwersytecko-biurowym. Cichą mieściną, taką na pół miliona mieszkańców, nie będzie, do miliona dobije zaraz, potem pójdzie dalej. A kiedy zatrą się ślady tej wojny? Według mnie po pięćdziesięciu latach, nie wcześniej.

– Po tym, co powiedziałeś, też mi się tak wydaje – przytaknął Przemek. – Długo będzie jak w latach pięćdziesiątych i sześćdziesiątych.

– Bardziej nawet niż myślicie – Kazik uśmiechnął się lekko. – Nigdy nie widziałem w Warszawie wozów konnych, ojciec mi tylko opowiadał, że jak był małym chłopcem, to jeszcze na peryferiach jeździły. A teraz sam widziałem je w Alejach Jerozolimskich i na Marszałkowskiej.

Po tej rozmowie wyszliśmy przygnębieni. Czy można było optymistycznie patrzeć w przyszłość? Kiedy rozstawaliśmy się przed naszym domem, Przemek powiedział, że pewnie dopiero pokolenie Julki zobaczy Warszawę taką, jaką ją pamiętamy. I westchnął: „Szkoda, że będziemy wtedy starymi dziadami, o ile w ogóle jeszcze będziemy”.

Minęło kilka lat od tej rozmowy; Warszawa powoli się odbudowuje. Wschodnia, ten nasz polski Berlin Zachodni, żyje i szybko się rozwija. Na gust Polskiej Rzeczpospolitej Narodowej za szybko, bo zaczęli budować mur. Nie taki jak ten berliński, to byłyby potężne koszty i dla nich nie do udźwignięcia, ale zasieki i podwójny czterometrowy płot z wieżyczkami strażniczymi już stoi po całym wschodnim obwodzie miasta. W efekcie i NATO buduje wieże strażnicze – po co Rosjanie mają mieć łatwy wgląd w nasze instalacje, a my – żadnego. No ale przyczyna jest prosta – z Polskiej Rzeczpospolitej Narodowej do tej pory uciekło sto tysięcy ludzi.

Lewobrzeżna Warszawa to co innego. Blokowiska systematycznie, ale powoli są remontowane, zdewastowane bloki zostały rozebrane. Odbudowa idzie niespiesznie – efekty wojny w postaci otoczonych płotami zarośniętych parcel, czasem nawet w środku miasta, dobrze widać i tak będzie pewnie jeszcze długo. Stoi już nowy Dworzec Centralny, Marszałkowska i Jerozolimskie zostały uporządkowane, ale nadal kiedy się tamtędy jedzie, widać samotne kamienice i pustkę dookoła. Tak, ta odbudowa musi potrwać, bo życie przeniosło się na Zachód, a Warszawa jest teraz miastem granicznym.

Rosjanie też mają problemy ze skutkami wojny. Pierwszym są polegli. Oficjalnie w czasie całego konfliktu z Polską poległo dziesięć tysięcy oficerów i żołnierzy kontraktowych. I tu był haczyk, bo walczyli też poborowi. O tych właśnie upominała się organizacja Matek z placu Czerwonego, której przewodziła Lena Iwanowna Pankratowa. Z jej wyliczeń wynikało, że Rosja straciła na tej wojnie dwadzieścia tysięcy osób, czterdzieści tysięcy zostało rannych, a tysiąc zaginęło. Zamiast, jak stwierdzały oficjalne wyliczenia, stu pięćdziesięciu czołgów, stu kołowych transporterów opancerzonych i bojowych wozów piechoty, Matki z placu Czerwonego doliczyły się dwustu czołgów, a zniszczonych BMP i KTO różnych typów miało być też około dwustu. Czyli łącznie mniej więcej czterysta. W porównaniu z naszymi stratami to i tak betka. Rok temu w Poznaniu spotkałem chłopaka z Centralnego Archiwum Wojskowego, inwalidę wojennego bez nogi. Jacek, lingwista, tłumacz i zarazem historyk, weteran Samoobrony Kaszubskiej, choć z Gniezna, pisał pierwszą monografię wojny. Wyliczył nasze straty wśród ludności cywilnej na sto pięćdziesiąt tysięcy zabitych, rannych i zaginionych, z czego trzydzieści tysięcy w samej Warszawie.

Siedzieliśmy wtedy w jego poznańskim mieszkaniu. Powołano mnie akurat do General Reserve, przyjechałem do Sztabu Generalnego prosto z ćwiczeń współpracy Bundesmarine z wątlutką jeszcze polską Marynarką Wojenną składającą się z byłych greckich okrętów podwodnych typu 212, byłych szwedzkich korwet typu Visby i należących niegdyś do Niemiec niszczycieli. Polskie i niemieckie marynarki wojenne ćwiczyły też współdziałanie z wojskami lądowymi i Heer. Piliśmy dobrą angielską herbatę podawana przez Agnes, żonę Jacka. Na stole i kanapie leżał rozwłóczony cały stos teczek jednostek, a Jacek pokazywał na notebooku zestawienia, które, jak twierdził, „były bardzo prowizoryczne”.

– Zobacz, mieliśmy sto dwadzieścia tysięcy w czynnej służbie, z czego udało się wysłać na wojnę sto dziesięć tysięcy ludzi i sześćdziesiąt tysięcy rezerwistów.

– Tylko sześćdziesiąt tysięcy? – zdziwiłem się.

– No tak, bo to większość z NSR i takiej rezerwy starszej, wojna toczyła się zbyt szybko, część rezerw skanibalizował OT; słowem, było w polu sto siedemdziesiąt, sto osiemdziesiąt tysięcy. No i teraz zobacz na straty: czterdzieści pięć tysięcy poległych, sześćdziesiąt tysięcy rannych i dwadzieścia pięć tysięcy zaginionych.

– Dwadzieścia pięć tysięcy? Aż tylu? – znowu się zdziwiłem.

– Też się nad tym zastanawiałem i wyszło mi, że część tych ludzi, może nawet czterdzieści procent, trzeba przesunąć do poległych. Część pochodzi z rozbitych jednostek, które nie zdołały się zebrać po raz drugi. Przecież ty sam byłeś w Podlaskiej OT, Mazowieckiej OT, Śląskiej OT, kompanii rozpoznawczej, Samodzielnym Batalionie Juszczyna, a wojnę skończyłeś jako oficer, dowódca kompanii rozpoznania 1 Batalionu 17 Brygady. Część z żołnierzy, którzy mieli podobny szlak bojowy, może nie figurować w papierach, tylko po rozbiciu oddziałów znaleźć się na liście zaginionych, tymczasem już bili się w nowych związkach taktycznych i jeśli te nowe też zostały rozbite, a oni mieli szczęście i nie zostali zabici czy ranni, to trafili do następnych formacji i dalej walczyli. Myślę, że to wszystko składa się na tak wielką liczbę.

– Całe szczęście, że wciąż napływali nowi ochotnicy. Był czas i miejsce, żeby ich szkolić, bo inaczej Siły Zbrojne by się zupełnie rozpadły – wyliczał. – Co innego z OT. Tu niewiele wiadomo i cyfry są jeszcze bardziej nieprawdopodobne: wyszło mi, że na zmobilizowanych i wprowadzonych do walki czterdzieści tysięcy żołnierzy Obrony Terytorialnej aż dwadzieścia pięć tysięcy to straty, z czego dwanaście tysięcy to zaginieni.

– Dwanaście tysięcy zaginionych? – spytałem. – Pewnie rozproszonych, jak w poprzednim przypadku?

– Ależ skąd! – zaprzeczył Jacek. – Tylko niewielka część to rzeczywiście zaginieni i rozproszeni. Większość, moim zdaniem tak z dziesięć tysięcy, to ci, którzy zostali wyszkoleni, pobrali broń i sprzęt, a potem… zniknęli. Nie przyjmowali rozkazów, nie podjęli walki, a przynajmniej nic o tym nie wiadomo.

– Coś mi się wydaje, że to jest, a raczej był trzon Polskiej Armii Narodowej – powiedziałem powoli. – Ludzie, którym nigdy nie wolno było dawać broni do ręki.

– Też tak myślę – przytaknął i kontynuował. Według zrobionych przez niego wyliczeń straciliśmy bezpowrotnie sześćdziesiąt leopardów 2 w różnych odmianach, z PT-16 zostało dwadzieścia pięć sztuk, zaś z T-72M1… dziesięć. Rosomaków zostało nam dwieście, ale z BWP-1 tylko osiemdziesiąt, w tym, co ciekawe, wszystkie BWR. Z BRDM-2 wszystkich wersji ocalało czterdzieści pięć, ze skorpionów dziesięć, z tumaków pięćdziesiąt. Innego sprzętu jeszcze nie policzył, brakowało mu danych, ale wiedział już, że straty u przeciwlotników też były spore, choć nie tragiczne.

Marynarka Wojenna niemal całkowicie przestała istnieć. W najlepszym stanie było lotnictwo, które co prawda straciło wszystkie C-130, ale tylko trzy maszyny typu CASA i cztery bryzy. Straciliśmy też większość śmigłowców, maszyny pola walki Mi-24 stanowczo nie nadawały się do działania bez własnego parasola lotniczego, Mi-8 i Mi-17 zaś zostały dosłownie zarżnięte misjami przewożenia rannych i transportu ludzi oraz wyposażenia w nocy, zwłaszcza dla Wojsk Specjalnych. MIG-ów 29 zostało nam osiem, dwa su-22, ale z F-16 straciliśmy tylko osiem. Za to pierwsze szacunki wskazywały, że lotnictwu udało się strącić sześćdziesiąt maszyn rosyjskich wszystkich typów i czterdzieści pięć śmigłowców. Ile z tego zostanie zweryfikowanych pozytywnie, czas pokaże, ale i tak lotnicy dali sobie radę.

– To tylko zgrubne szacunki – mówił Jacek. – Pierwszy publikuję dane i kto będzie po mnie pisał, będzie się musiał do mnie odnosić. Cóż, jeśli mam szczęście, zostanę autorem kla-sycz-nej – zaakcentował każdą sylabę – pracy o wojnie polsko-rosyjskiej. Ale nie można uciec przed prawdą – podniósł głos. – Rysiek, myśmy tę wojnę po prostu przegrali! To, że mamy jeszcze własne państwo, jest cudem międzynarodowej polityki, na którą od tego czasu złego słowa nie mogę powiedzieć, bo nie tylko karze, ale i potrafi najmniej spodziewanie nagrodzić. Jeśli komuś to pasuje do geopolitycznej rachuby, rzecz jasna… – Zawiesił głos.

Jakiś czas temu pisał mi, że prace zmierzają ku końcowi i jeszcze z pół roku, a książka pójdzie do druku. Bardzo jestem tym zainteresowany – dziwnie będzie z dystansu spojrzeć na to, co widziało się w polu.

Jacek był bardzo ciekaw szacunków rosyjskich i pragnął się do nich odnieść, nawet dość ryzykownie. Korzystając z podwójnego polsko-angielskiego obywatelstwa, postanowił spotkać się na Białorusi z Leną Iwanowną Pankratową. Nie wiem, czy właśnie to spotkanie, które wywęszyły służby, czy coś innego spowodowało, że ktoś w GRU lub FSB postanowił położyć kres działalności Matek z placu Czerwonego.

Jacek co prawda pojechał do Mińska, ale – jak mi pisał – od początku miał wrażenie, że jest śledzony, i to nie przez jedną ekipę, tylko co najmniej przez dwie. Pankratowa nie stawiła się na spotkanie, nie zadzwoniła, nie było od niej żadnej wiadomości i zdenerwowany Jacek po czterdziestu ośmiu godzinach po prostu uciekł z Mińska, i to po kozacku, bo samolotem do Turcji, potem ze Stambułu, przez Frankfurt, do Poznania. Być może ta pierwsza destynacja całkowicie zdezorientowała tamtejsze służby, bo śledziły go tylko do momentu wejścia do hali odlotów i pewnie ich agenci czekali w samolocie do Tallina, skąd przyleciał. Gdyby nie to, kto wie co by się mogło przydarzyć – na wojnie faktów z propagandą nie bierze się jeńców.

Następnego dnia wiedzieliśmy już, co się stało – Lenę Iwanowną Pankratową znaleziono martwą w moskiewskim mieszkaniu. Sprawca trzy razy strzelił jej w głowę, więc wersja napadu rabunkowego – choć mieszkanie było przewrócone do góry nogami – już na początku dochodzenia nie wyglądała na prawdziwą.

Ktoś, kto ją zastrzelił, chciał się zapewne przysłużyć ludziom prezydenta Rosji albo jemu samemu, ale wywołał w ten sposób trzy fatalne dla władzy efekty. Po pierwsze, organizacja była już w Rosji znana i popularna, a zabójstwo Pankratowej nawet w „głubince” wywołało wielką złość.

Po drugie, organizacja przetrwała, ster objęła boj-baba ze Swierdłowska Galina Władimirowna Anisimowa. Nawet zainteresowałem się nią osobiście, bo jej syn – czołgista – zaginął w T-80UD w nocnej bitwie pod Juszczyną.

Wreszcie po trzecie, sprytna Lena najważniejsze dokumenty przekazała przez kogoś zaufanego – podejrzewano rosyjskie bizneswoman kursujące za granicę – do Szwajcarii. Tam ktoś okazał się bardzo przytomny, bo co jakiś czas dokumenty o polskiej wojnie wypływają w zachodniej prasie, budząc zrozumiały popłoch w rosyjskim rządzie i skłaniając podległe temu rządowi media do rzucania oskarżeń o „fałszerstwo inspirowane przez zachodnie wywiady”.

Sprawa narobiła takiego zamieszania, że trzy miesiące po zabójstwie Pankratowej zastrzelił się w swoim moskiewskim mieszkaniu szef stołecznej FSB. Ponoć chorował na depresję i pił. Wersja o samopostrzeleniu na skutek depresji wyglądała nawet prawdopodobnie, do momentu kiedy bliżej nieznane porachunki na szczytach władzy spowodowały przeciek materiałów ze śledztwa do niezależnych rosyjskich portali. Okazało się, że szef FSB strzelił sobie w głowę trzykrotnie, z czego już dwa pierwsze postrzały były śmiertelne. Dość dziwny sposób popełnienia samobójstwa.

W tym samym czasie znalazłem w polskiej prasie spory artykuł o szkołach wojskowych „kształcących nowe pokolenia oficerów, którzy podniosą zdolności obronne Polski na wyższy poziom”, jak pompatycznie wyraził się autor. Ku swemu zdumieniu zobaczyłem, że Wyższą Szkołą Oficerską Wojsk Rozpoznania, która jest „jedną z niewielu uczelni wojskowych tej specjalności na świecie, łączących naukę o klasycznych technikach rozpoznania z rozpoznaniem teleinformatycznym, satelitarnym i radioelektronicznym” kieruje podpułkownik wojsk powietrznodesantowych Artur Zieliński.

Był też wywiad z elewem Henrykiem Jankowskim, byłym powstańcem warszawskim. Heniek wypadł dobrze, dziewiętnastolatek pełen entuzjazmu i energii, a zarazem rozsądny, już na wstępie twierdzący, że „zarówno pierwsze, jak i drugie powstanie warszawskie z wojskowego punktu widzenia nigdy nie powinno się rozpocząć i trzeba dbać, aby nigdy się nie powtórzyło”. Pomyślałem, że jeśli nadal będzie tak rozsądny, to kto wie – może być bardzo dobrym oficerem.

W tym czasie ostatecznie zniknął wielki, dręczący wszystkich problem – choroba Przemka.

Kiedy właściwie zorientowaliśmy się, że Przemek pije?

Sami nigdy byśmy się nie zorientowali.

Przepraszam, dość szybko zaczęła się orientować Nadine, ale nie mogła nic zrobić, bo na jej delikatne uwagi, że coś się z Przemkiem dzieje, że może pije zbyt dużo, wszyscy zdecydowanie zaprzeczaliśmy. Aż stało się.

Przyczyna tego picia była taka sama jak choroby mojej czy Kazia – wojna. Tyle tylko że my znaleźliśmy wsparcie w naszych kobietach i ich rodzinach – Kazio został nawet w uroczystej ceremonii przyjęty do grona wojowników Ashanti, skąd wywodził się ojciec Nadine.

Przemek nie miał nikogo. Nie umiał ułożyć sobie życia. Coś tam musiało być wcześniej, przed wojną – zgadywaliśmy – bo przypomniałem sobie, co mówił mi pod Juszczyną o „wielkich rodach”.

Musiał mieć kiedyś osobę, której zaufał i która go zostawiła. Gdyby nie wojna, pewnie by się pozbierał. Ale wszystko działo się tak szybko… Wojna przetoczyła się i wyrzuciła go na brzeg w Niemczech, wśród przyjaciół, którzy zbudowali sobie rodziny, może nie mieszczańskie, ale jednak rodziny. On zaś znowu był sam, w pustym domu, a wymarzone rowery nie mogły mu tego zrekompensować. A że wcześniej zaczął pić – teraz jestem tego pewien – wrócił do kieliszka, a raczej zaczął częściej do niego zaglądać. W końcu, jak wyznał, doszedł do butelki dziennie i bez niej nie mógł zasnąć. Stres i picie spowodowały, że mógł spać tylko pijany, a rano budził się z watą w głowie i wracał do życia dopiero po południu. Wtedy się przestraszył i postanowił nie pić. Przestał też spać. W końcu zaczął krążyć po nocnym Berlinie, który nigdy nie usypia, aby nie myśleć o butelce zapewniającej mocny, pijacki sen. Chodził do nocnych sklepów i kin… Wytrzymał tak tydzień i pewnej nocy zadzwonił do Kazia, szukając pomocy. Ten wyślizgnął się z domu i wędrowali razem do rana, aż do śniadania w barze z frankfurterkami i jajkami po berlińsku. Kazio o szóstej rano wrócił po cichu, Przemek zaś uspokojony poszedł do firmy, gdzie położył się na kozetce i zapadł w mocny sen – po raz pierwszy od dawna bezalkoholowy. Kazik wytrzymał tak dwie noce i trzeciej, nieprzytomny ze zmęczenia, zadzwonił do mnie. Od tej pory przez prawie miesiąc zmienialiśmy się jako towarzysze w Przemkowych wędrówkach po nocnym Berlinie, przy czym on jakoś wegetował bez alkoholu, przeżywając męki odstawienia, a my wegetowaliśmy, przeżywając męki nieuregulowanego trybu życia.

Po miesiącu postanowiliśmy coś z tym zrobić, bo już nie dawaliśmy rady i umówiliśmy się na nocne posiedzenie w kawiarni, blisko Alexanderplatz, po nocnym spacerze, na który tym razem poszliśmy we trójkę. Cały czas mieliśmy wrażenie, że ktoś nas śledzi i w końcu starym sposobem urządziliśmy pułapkę na nasz ogon. Okazał się nim Lonan, sytuacja więc była jasna: nasze kobiety domyśliły się, o co chodzi, i wysłały rodzinę, aby sprawdziła skrycie, co też wyrabiamy nocą. Świadczyło to o bardzo poważnych podejrzeniach i że czeka nas po powrocie zbiorowa awantura. Siłą rzeczy Lonan dołączył do nas i zasiedliśmy już we czterech. Przemek powiedział, że nie wie, co robić – te nocne peregrynacje były dla niego jedynym ratunkiem przed piciem, ale czuł się coraz gorzej, myślał nawet, że to rak lub jakaś inna poważna choroba. Z drugiej strony widział, że niszczy nam życie, ale był bezradny. Uradziliśmy, że następnego dnia zaczniemy z nim chodzić na badania lekarskie, a jeśli wszystko będzie dobrze, poszukamy jakieś dobrej kliniki uzależnień. Lonan wyszedł wcześniej, powiedział, że „rozbroi miny” i poprosił o godzinę na te działania. O szóstej zadzwoniły telefony – mój i Kazika. Nasze małżonki wydały nam sucho polecenie, że mamy się zaraz stawić u Nadine, czyli u Kazia.

Kiedy weszliśmy, orację zaczął Przemek. Przyznał, że niszczy nam życie, i stwierdził, że nie może się z tym pogodzić. Wtedy Nadine przerwała mu gestem iście królewskim. Powiedziała, jak to jej i Limar jest przykro, że nie mieliśmy do nich zaufania, bo trzeba było zacząć od tego, że mamy poważny problem, a nie zachowywać się jak osiemnastolatkowie. Limar tylko pokiwała głową i powiedziała: „Oj, Rysju, Rysju”. Zrobiło mi się bardzo głupio.

Na szczęście na tym paternoster się skończyło i Przemek – który miał wielką ochotę uciec – został starannie przesłuchany na okoliczność abstynencji. Trwało to z godzinę, potem dziewczyny spojrzały na siebie. Widocznie to, co powiedział, zgodziło im się z tym, co wymyśliły wcześniej. Chwilę trwało milczenie, w końcu odezwała się Nadine:

– Przemek, pakuj się. Pójdziesz do mnie, do szpitala, na neurologię. O dwunastej masz być przed bramą. Porobimy ci badania, a potem się zdecyduje, co dalej. O spanie się nie martw. – Uśmiechnęła się po raz pierwszy. – Nie będziesz musiał wędrować nocą po całym szpitalu.

Sieniawski podszedł do niej i w milczeniu pocałował ją w rękę. Wyszedł, a właściwie wyślizgnął się cicho.

– Co teraz? – spytał Kazio niepotrzebnie i głupio.

– Jak to „co teraz”? – Nadine wzruszyła ramionami. – Teraz, Kaziu, to ja muszę nieco podzwonić, a ty, kochany, zrób nam coś dobrego do jedzenia i popilnuj dzieciaków, bo się chyba budzą.

Usiłowałem przeprosić Limar, ale machnęła ręką i powiedziała, że musimy wracać do domu, do maluchów, które zostawiła pod opieką koleżanki. Ruszyliśmy, ja z nosem na kwintę, ale kiedy w trakcie szybkiego marszu do domu przyjrzałem się Limar, zobaczyłem, że lekko się uśmiecha. Dobra nasza – pomyślałem – nie jest źle.

I faktycznie, nie było. W domu zajęliśmy się dzieciakami, pomogliśmy Julce, która wymyślała im nowe zabawy, i wreszcie poszliśmy z całą trójką na spacer. W Kindergarten już byli Kaziowie ze swoimi dziewczynkami, a Nadine powiedziała, że w południe, jak zarządziła, Przemek grzecznie stał z torbą przed bramą i że jest już na oddziale. Pierwsze nowiny o stanie jego zdrowia miały być najwcześniej nazajutrz.

Czekaliśmy na nie jednak aż trzy dni. Diagności się nie spieszyli. Mimo to Nadine miała dobry humor, Limar też i nasze grzechy powoli szły w zapomnienie. Po tygodniu okazało się, że nasz przyjaciel ma różne dolegliwości krążeniowe i przewodu pokarmowego, wynikające niestety z picia, ale niezbyt jeszcze groźne, oraz typowe objawy syndromu odstawienia. Zostanie przeniesiony do klinki uzależnień – pani doktor już to załatwiła.

Siedział tam miesiąc i wrócił ze szczegółowym programem terapii. Trafił też do międzynarodowej grupy AA i stał się, jak sam mówił, „trzeźwiejącym alkoholikiem”. Zdecydował też, że resztę życia spędzi sam ze względu na, jak zauważył, swoje „ograniczenia”, co mieliśmy za decyzję zgoła szaleńczą. Zaczął nawet się do tego szykować – stał się kochanym wujkiem dla wszystkich naszych dzieci, zajął się historią broni białej i palnej, jeździł na rowerach marki SENOM, chodził na siłownię, krótko mówiąc – wypełniał sobie czas.

Tu jednak w całą sprawę wtrąciła się sam Góra, czyli Najwyższy, który miał dla Przemka inny plan. Było to ponad rok temu – pojechaliśmy wszyscy do Włoch, konkretnie do Rzymu, Wenecji, Werony, Mediolanu i kilku innych znanych miast na północy.

Skoro jednak Rzym, to oczywiście i Święty Jan Ewangelista na Lateranie. I dla nas, i dla naszych protestantów był to kościół szalenie ważny, bo jeden z najstarszych, ze względu na baptysterium pochodzące z czasów jedności chrześcijaństwa na Zachodzie. Olśnieni niesamowitymi wnętrzami – baldachimem nad ołtarzem, stallami, kasetowym stropem – zostawiliśmy w końcu Przemka w San Lorenzo, gdzie, jak twierdził, „miał porozmawiać z dobrym starym Panem B. i Mu podziękować” i chciał wejść po tzw. Świętych Schodach.

Myślę, że już wtedy Góra miała dla niego gotowy plan, bo kiedy spotkaliśmy się w krużgankach klasztoru, trafiliśmy przypadkiem na jakąś włoską grupę. Jedna ze zwiedzających, młoda dziewczyna, potknęła się i przewróciła. Rycerski jak zwykle Przemek, który był najbliżej, podskoczył, podniósł i podał jej mała laskę. Jak się okazało, dziewczyna miała niesprawną lewą nogę. Spytał więc, czy nic jej się nie stało, przechodząc na angielski. Włoszka, jak się okazało, angielski znała i to dobrze, powiedziała, że „chyba jest OK”. Jednak nie było OK i Przemek pomagał jej, aż wyszliśmy z bazyliki.

– Spytaj, czy kogoś ma, i gdzie trzeba ją odprowadzić – mruknął półgłosem Kazio, bo zorientowaliśmy się, że dziewczyna wcale nie jest z włoską grupą.

– Właśnie, ty spytaj – poparła Nadine swoją świeżo wyuczoną polszczyzną.

– To państwo z Polski? – zdziwiła się po polsku Włoszka.

– Niezupełnie z Polski. – Uśmiechnąłem się. – Z Niemiec, z Berlina, ale Polacy.

– Aha, wycieczka rodzinna? – Uśmiechnęła się także, widząc nasz przychówek.

– Tak, rodzinna – odpowiedziała moja żona.

– Z wujem Przemkiem – zaśmiał się Kazio.

– O, to wreszcie się dowiedziałam, komu zawdzięczam pomoc.

Ponaglony tak Przemek zaczerwienił się jak uczniak. Nic dziwnego, dziewczyna miała długie, ciemnie włosy, trochę zaokrągloną figurę i buzię, ale była naprawdę bardzo ładna. Podskoczył i całując ją ceremonialnie w rękę, przedstawił się:

– Przemysław Sieniawski.

– Przemysław Sieniawski? – Dziewczyna była bardzo zaskoczona. – Ten Sieniawski? A panowie to może Nowak i Manteuffel?

– W rzeczy samej – odrzekł Kazio bardziej zdziwiony niż zadowolony, że ktoś nas zna. Ja za to zacząłem coś podejrzewać.

– Niemożliwe! – Dziewczyna nie ukrywała zdziwienia. – Trzej muszkieterowie! U nas na froncie legendy o panach opowiadali, a tu proszę, spotkałam panów na Lateranie!

– Pani była na wojnie? – Oczy Przemkowi zaiskrzyły.

– Oj, przepraszam! – złapała się za głowę. – Jestem Joanna Konkel, Aśka Konkel.

– Aśka Konkel?! – Przemek aż podskoczył. – Z Samoobrony Kaszubskiej? I my legendy o pani słyszeliśmy!

– No fajnie! – Zaśmiała się. – Widzę, że wszyscy jesteśmy legendarni. To może zajdziemy na coś chłodnego? Tu jest taka mała trattoria.

Przemek był zachwycony, przez następnych kilka godzin krążył wokół Aśki niczym motylek wokół kwiatka. Nam starał się poświęcać uwagę, żeby nikogo nie obrazić, z doskoku zajmował się też dziewczynkami i jego rozdarcie było tak bolesne, że w końcu, ledwie powstrzymując śmiech, ze śmiertelnie poważnymi minami powiedzieliśmy, że musimy wrócić z powodu dzieci, a on niech odprowadzi Aśkę do domu.

Trafiliśmy. Wrócił już po czterech godzinach z nieprzytomnym wzrokiem. Całe szczęście, że Rzym był ostatnim punktem naszej wycieczki, bo następne trzy dni nie było z niego żadnego pożytku. Zwiedzaliśmy Wieczne Miasto sami, on zaś znikał około południa i wracał wieczorem. Trzeciego dnia moja żona powiedziała, że „mocno trzyma kciuki i mnie też to radzi, bo jeśli teraz się nie uda, to Przemkowi może być już bardzo trudno ułożyć sobie życie”.

Po tygodniu od powrotu do Berlina Aśka przyleciała z wizytą. Następne trzy miesiące latali pomiędzy Berlinem i Rzymem – Nadine i Limar załatwiły Aśce najlepszego chirurga, bo jej sztywność nogi wynikała z odłamków pocisku czołgowego, który rozniósł obsługę karabinu maszynowego obok i ciężko ją zranił. Rosjanie koniecznie chcieli ją załatwić, po tym jak ze spajka spaliła im T-72B3, BMP-3 i uszkodziła następny T-72BM.

Chirurg powiedział tylko, że zrobiono, co było można, i teraz to już tylko intensywna rehabilitacja, co też dziewczyny zorganizowały. Efekt przyszedł, ale do dziś Aśka raczej nie biega. Chodzi za to normalnie, nawet na długie dystanse, i nie używa żadnej laski. Pół roku po spotkaniu na Lateranie roześmiana stanęła w drzwiach mieszkania Kaziów, gdzie akurat siedzieliśmy z dziećmi. W trzech krótkich zdaniach wyjaśniła, że przyjechała do Przemka, ma pewność, że jej się oświadczy, bo już coś napomknął, zamierza go przyjąć i zostać jego żoną, ale teraz chce porozmawiać z naszymi dziewczynami i tylko z nimi. W związku z tym grzecznie, acz stanowczo zostaliśmy poproszeni o zabranie dzieci i wyjście z nimi na długi spacer. Kazio pomrukiwał, jaki straszny zrobił się ten feminizm, ale chyba tylko z przyzwyczajenia, bo wyszło z tego bardzo fajne popołudnie w kinie i pizzerii.

Po miesiącu Aśka została żoną Przemka. Byliśmy świadkami – ja z Limar na ślubie kościelnym, Kazik z Nadine na cywilnym, a wesele odbyło się w restauracji Theloniousa. Ze względu na pana młodego suche, ale wszyscy i tak świetnie się bawili.

W osobie Aśki SENOM zyskał kogoś nieocenionego. Rozsądna, poukładana, zdyscyplinowana i inteligentna równoważyła Przemkowe rozwichrzenie, moją koncentrację na szczegółach technicznych i Kaziowe wieczne „spojrzenie z lotu ptaka”. Potem zresztą doskonale zastąpiła Kazia, tak że nawet postulował on zmianę nazwy na SENOKO, co jego zdaniem „brzmiałoby lepiej pod względem marketingowym”, ale na to Aśka się nie zgodziła. Od pewnego czasu coraz częściej zastępuje także mnie, bo zaczynam być w firmie kimś w rodzaju „latającego wiceprezesa do spraw inwestycji zagranicznych”. Stwierdziliśmy bowiem, że bardziej niż szukanie wielkich dystrybutorów opłaca nam się otwieranie nawet małych oddziałów w niektórych państwach Europy i dopiero potem negocjowanie ze sprzedawcami jako firma lokalna. Jeżdżę więc, coraz częściej na dłużej, z Limar i z dziewczynkami. Kiedy Limar zrobi drugi stopień specjalizacji, będziemy musieli pomyśleć o przyszłości, bo wygląda, że nie tylko Kaziowie mają wiatr w podeszwach; całej naszej rodzinie takie życie w różnych krajach i odkrywanie ich niejako od początku bardzo się podoba.

Ostatnio jednak coś przypomniało mi o wojnie i mocno wytrąciło z równowagi. Nie żeby przeraziło czy choćby zaniepokoiło. Uświadomiło po prostu, że moje trzecie oko się nie myli. Tym razem chodziło o dwie wizje naraz.

Do pierwszego zdarzenia doszło niedawno, w półtora roku po ślubie Przemka. Było wczesne lato i udało mi się namówić całe towarzystwo na wyjazd do Włoch. Konkretnie zaś znowu na Północ, gdzie mieliśmy się wyprawiać z Mediolanu. Zaczynaliśmy zresztą od niego – zeszłym razem praktycznie przegalopowaliśmy przez to miasto, obejrzeliśmy Duomo, i to wszystko. Teraz już drugiego dnia czekały nas dwa wielkie zaskoczenia, rzekłbym – prezenty od losu. Na Piazza del Duomo, gdzie znajduje się katedra, jest też wejście do jednej z najstarszych galerii handlowych w Europie – Galleria Vittorio Emanuele II. Szliśmy powoli, nasze dziewczyny komentowały wystawy projektantów mody, kiedy nagle Kazio pociągnął mnie za rękę.

– Zobacz, co to jest – powiedział zaskoczony.

Rzeczywiście, było na co popatrzeć. W witrynie najbardziej ekskluzywnego sklepu modelarskiego, jaki widziałem w życiu, widniała powiększona odbitka grafiki z pudełka kolekcji żołnierzy w skali jeden do trzydziestu pięciu, jednego z największych producentów takich gadżetów. Jak wyjaśniało ogłoszenie, dziś właśnie była europejska premiera tego zestawu. Na grafice widniały jadące ulicą jakiegoś miasteczka trzy rosyjskie czołgi: T-90, T-14 i T-90A. Ten ostatni już dymił. Na budynku z lewej strony było widać napis „Charmant Friseur und Kosmetik”, za rogiem stał żołnierz z granatnikiem Pzh 3 IT. Takiego samego panzerfausta trzymał leżący w krzakach żołnierz po prawej stronie. Obaj mieli na polowych mundurach polskie flagi. Osłaniał ich żołnierz z karabinkiem. Z kolei w tle widać było improwizowaną pozycję z wyrzutnią PPK, wokół której stali żołnierze we flecktarnach. Napis na pudełku głosił „Polish Recon Team and German Panzer-Grenadier Bde vs Russian Tanks. Hohenwutzen”. Nagle zorientowaliśmy się, że twarze żołnierzy na pudełku doskonale znamy; codziennie widzimy je w lustrze. Niemal wpadliśmy do sklepu.

Kolekcjonerów było sporo. Także przyjezdnych – w końcu był to sezon turystyczny. Na podium obok małej piramidki pudełek z figurkami stał człowiek ewidentnie wyglądający jak Anglik – zapewne ktoś z zarządu producenta – i Antonio Marchiori, nasz odważny fotoreporter. Nie zmienił się zbytnio, może wyłysiał i przybyło mu nieco zmarszczek. Cała konferencja prowadzona była po angielsku; akurat oddawano mu mikrofon. Zaczął ze swadą opowiadać, że wybierał się na drugą stronę granicy polsko-niemieckiej. Nie na front, chciał najpierw obejrzeć zaplecze wojny – ochotników, szkolenia, szpitale, czyli to, co jest nieznaną stroną wojny. Tymczasem wojna sama przyszła do niego.

– Tego dnia poznałem twardych, odważnych ludzi, którzy nie zawahali się narazić życia dla przyjaciół i obrony zwykłego niemieckiego miasteczka. Polaków i Niemców – mówił. – Tym, co zrobili Rosjanie, była szalona kozacka szarża. Chcieli udowodnić, że są najlepszymi żołnierzami, że mogą być wszędzie, że trzeba się ich bać i z nimi liczyć. Ale na ich drodze stanęli ludzie, którzy powiedzieli, że tym razem Rosjanie nie przejdą. Wielu z nich przypłaciło życiem, wszyscy ranami. Później zarówno Polska, jak i Niemcy odwdzięczyły im się za ten dzień w Hohenwutzen, małym niemieckim miasteczku – perorował i nagle jego oczy spotkały się z moimi. Wciągnął gwałtownie powietrze i zamilkł. Goście premiery spojrzeli na niego zdziwieni.

– Przepraszam państwa – powiedział z wysiłkiem – przez chwilę miałem wrażenie, że jeden z nich jest tutaj, na tej sali… To zapewne efekt dzisiejszego dnia, wspomnienia, które nagle wróciły…

Widziałem, że zaczyna się rozklejać, więc postanowiłem mu pomóc i się ujawnić:

– Nie pomyliłeś się, Toni – powiedziałem głośno. – Jesteśmy tu. Niesamowity przypadek, prawda?

Wszyscy jak na komendę odwrócili się w naszym kierunku, dzieciaki przyglądały się zaskoczone, nasze dziewczyny także.

– Dio mio… – wydusił Antonio zdławionym głosem. – Rysjek… Rysjek Nowak!

Przeszliśmy przez rozstępujący się tłumek niczym aktorzy Hollywood po czerwonym dywanie, a Antonio dosłownie się na nas rzucił. Zorientowałem się, że trzaskają flesze, zaświeciły się lampki wszystkich kamer – popularności w mediach nie da się pewnie uniknąć, zwłaszcza tych społecznościowych.

– Co za dzień… zadziwiający dzień… – mówił chaotycznie Antonio. – Wiedziałem, że coś się zdarzy, gdy tutaj jechałem… Słyszałem, że Niemcy was odznaczyli, i to wysoko, i że dostaliście też odznaczenia od waszego rządu. Co się z wami dzieje? Nadal w wojsku? Urlop, co?

– Długo by opowiadać, Toni, i opowiemy, ale teraz trzeba chyba wyjaśnić, co tu się stało – odrzekł Kazio.

Wynikła z tego nieprawdopodobna sytuacja. Zachwycony Anglik z miejsca zaproponował nam udział w europejskiej promocji zestawu. Chłopcy się lekko skrzywili, ale mnie wpadł do głowy pewien pomysł marketingowy.

– Zgodzimy się – powiedziałem – jeśli pięć procent z dochodu z każdego zestawu zostanie przekazane na fundusz pomocy wdowom i sierotom po żołnierzach poległych w Polsce, co zostanie uwidocznione na każdym pudełku odpowiednią nalepką. Jeśli pan się zgadza, o szczegółach porozmawiają już nasi prawnicy.

Zobaczyłem, jak Limar z aprobatą kiwa głową, uśmiechy na twarzach Nadine i Aśki, potwierdzające skinięcia ze strony chłopaków. Anglik dosłownie się rozpromienił.

– No problem, absolutely! Prawnicy się skontaktują.

Teraz jako goście honorowi znaleźliśmy się za stołem, udzieliliśmy kilku wywiadów miejscowej telewizji i stacji radiowej. Tak minęły dwie godziny, na koniec podpisaliśmy premierowe zestawy. Z Tonim porozmawialiśmy sobie od serca. Nie jeździł już na wojny, dwa lata temu oberwał w Jemenie pociskiem moździerzowym i utykał na lewą nogę. Teraz miał nową specjalność – ze śmigłowców i dronów fotografował zabytki oraz tak zwane ciekawe miejsca dla agencji rządowych i biur podróży. Żył z tego całkiem nieźle. Zaprosił nas do swojego domu niedaleko jeziora Garda, ustaliliśmy, że spotkamy się następnego dnia na przy stacji Amendola i pojedziemy do niego na cały dzień (wyprzedzając wypadki, powiem, że bywaliśmy potem u niego często całymi rodzinami, on też przyjeżdżał do nas, do Berlina, z żoną i córką).

– Ale macie szczęście – podsumowała Nadine, kiedy w końcu wyszliśmy ze sklepu. – Jedziecie do Mediolanu i boom! Spotykacie fotografa, który nie dość, że zrobił wam zdjęcia na wojnie, to jeszcze na podstawie tych zdjęć wyszła cała seria żołnierzyków. Teraz wszyscy na całym świecie będą znać wasze twarze.

– Właśnie – poparła ją moja żona – Rysju, powiedz mi na wszelki wypadek, kto z wami jeszcze był, z jakiego kraju?

– Wiesz, Limar, teraz to nic – powiedział Kazik ze śmiertelnie poważną miną – ale jak byliście na tej audiencji u papieża w Rzymie… My z Nadine staliśmy wtedy na placu Świętego Piotra. Wszystkie okna w pałacu papieskim były otwarte ze względu na upał i widać było was z papieżem. Nagle podszedł do mnie jakiś czarny facet, pokazał palcem na okno i spytał: „Przepraszam, czy wie pan, kim jest ten ksiądz w białej sutannie obok Ryśka Nowaka?”.

Dowcip był dobrze znany, ale nie dziewczynom. Nadine popłakała się ze śmiechu i musiała usiąść na murku, Limar rozbolały mięśnie brzucha, śmiała się nawet mała Julka.

W rezultacie zamiast zwiedzać poszliśmy na lody. Przed samym wejściem do kawiarni coś zwróciło moją uwagę, mignęło mi tak szybko, że zarejestrowała to tylko moja podświadomość…

Zatrzymałem się jak przed wyrosłym nagle murem i powoli spojrzałem w lewo, gdzie znajdował się przedmiot mojego podświadomego zainteresowania.

Był to przenośny słup ogłoszeniowy o imprezach kulturalnych i wystawach. U góry wielki napis z reprodukcją obrazu głosił, że w Museo delle Culture – MUDEC odbywa się wystawa o nazwie Paesaggi assonnati, czyli „Krajobrazy senne”, i jest przeglądem twórczości bardzo znanego w Europie malarza, który zaczynał już robić wielką karierę za oceanem. Przyjrzałem się obrazowi. Tak, nie mogłem się mylić. Taki właśnie senny krajobraz wisiał u nas w domu jako prezent ślubny.

– Słuchajcie, w tutejszym muzeum jest wielka wystawa Tytusa. To co, zjemy te lody i idziemy? – spytałem znienacka.

– No tak – westchnęła Nadine – w złą godzinę powiedziałam o tym waszym szczęściu.

Jednak nie protestowały, były zbyt zaciekawione. Widzieliśmy już obrazy naszego speca od maskowania i powiem szczerze, robiły wielkie wrażenie. Kazio mówił na nie „realistyczny krajobraz magiczny”; to określenie dobrze oddawało, co można było zobaczyć. Co ciekawe, nikt nie odbierał obrazów Tytusa tak samo. Każdy dostrzegał w nich coś innego, ale odchodził z wrażeniem czegoś, czego nazwać nie można, a co widzimy dopiero po zamknięciu oczu.

Tak było i tym razem. Wędrowałem właśnie niesamowitą leśną drogą na obrazie „Avalon (Rzym, 2 rano)” – Tytus zawsze podpisywał swoje obrazy miejscem i godziną – kiedy nagle ktoś stanął obok. Lekki zapach perfum, wysoka, długie jasne włosy…

– Agnieszka – powiedziałem bez zdziwienia. Ten dzień po prostu składał się z takich zaskoczeń, że nawet obecność Agnieszki była na miejscu.

Rudi i Agnieszka znaleźli się w muzeum w taki sam przypadkowy sposób jak my. Byli na urlopie, dzieci zostawili u dziadków i na Piazza del Duomo zobaczyli ogłoszenie o wystawie. Rudi nie pełnił już czynnej służby. Jako pułkownik został przeniesiony do rezerwy i teraz pracował w H&K. Spełniło się to, co kiedyś Agnieszce prorokowałem – jeździli po całej Europie, zaglądali nawet do Ameryki Południowej, bo Rudi był ekspertem firmy.

Tak rozmawiając, weszliśmy do ostatniej sali.

– Patrzcie… patrzcie! – zawołała Agnieszka.

Obraz, który wisiał na wprost wejścia, był jedynym na wystawie dziełem realistycznym. Uśmiechnięta Magda w mundurze polowym siedziała w rattanowym fotelu ogrodowym. Na czole miała wyraźną bliznę. W dłoni trzymała wysoki kieliszek napełniony do dwóch trzecich czerwonym winem. Prawe ramię było zgięte i obecność opaski sanitariuszki markował tylko lekki biały pasek na przedramieniu, tak że ktoś, kto nie był bardzo spostrzegawczy, mógł ją po prostu wziąć za żołnierza, tym bardziej że o stojący obok stół oparty był beryl, a na blacie prócz otwartej butelki wina i drugiego kieliszka znajdowały się dwa magazynki i kilka nabojów pięć pięćdziesiąt sześć milimetra. Przez wielkie weneckie okno wpadała ulewa światła; kładło się nisko, więc wyglądało na popołudnie. Spojrzałem na podpis i oczy rozszerzyły mi się ze zdumienia: „Portret żony Magdy w dniu ogłoszenia pokoju madryckiego”.

– No to Magda chyba trafiła najlepiej, jak mogła – skomentowała Agnieszka. – Bardzo przyzwoity chłopak i taki artysta.

Dziwny był ten dzień w Mediolanie, jakby tam, na Górze, chcieli pozamykać wszystkie wątki naszej opowieści o wojnie i pokazać nam, że teraz już naprawdę nastał nowy świat. Jakikolwiek on jest – w końcu nikt nie ma już pewności, co się stanie w najbliższych latach, bo z uporządkowanego świata można przejść do całkowitego chaosu zaledwie w kilka dni, co właśnie ta wojna pokazała.

W drugiej połowie lata polecieliśmy do Gniezna, do moich staruszków. Julka była tam już od czerwca, uwielbiała te wakacje, a oni oczywiście ją rozpieszczali. Teraz przyszła pora na wyjazd Gabrielle i Reni, które w następnym roku miały iść do pierwszej klasy. Byli już Nevellowie, czyli „już prawie doktor”, Bożenka z dziećmi i mężem, kończącym długą, bo pięcioletnią turę służby w Niemczech; krótko mówiąc prawdziwy zjazd rodzinny. Właściwie mogliśmy jechać samochodem – w samolocie zawsze był kłopot z bagażami, a drogi były bezpieczne. Można było jeździć w dzień i w nocy, choć Dario – już nadkomisarz – przestrzegał, że bandytyzm wciąż jest żywy. Broń z wojny nadal łatwo było dostać, a chociaż z wyposażenia band zniknęły już RPG i karabiny maszynowe, to zakup pistoletu i całego wiadra pestek był możliwy niemal na każdym bazarze.

Gniezno rosło jak na drożdżach, coraz częściej widać było, że jest stolicą. Nasi niemieccy znajomi nazywali je już „polskim Bonn”. Ono, nie Poznań, skorzystało najbardziej na swoim stołecznym charakterze i miało już około stu pięćdziesięciu tysięcy mieszkańców, a zapowiadano, że za dekadę wchłonie wszystkie okoliczne wsie i miasteczka, a liczba ludności dojdzie do trzystu tysięcy.

Miałem załatwić kilka spraw firmowych w Warszawie, więc następnego dnia zostawiłem Limar i dzieciaki i pojechałem pociągiem. Upłynęło niemal dokładnie siedem lat od chwili wyjazdu z placówki nad brzegiem Wisły, czyli od naszego własnego końca wojny.

W poniedziałkowy ranek pociąg nie był przepełniony, a przedział pierwszej klasy, który wziąłem dla wygody, pozostawał zupełnie pusty. Było mi to na rękę, zamierzałem zrobić prasówkę, bo Przemek przebywający właśnie z rodziną w Izabelinie napisał mi w ostatnim mailu, że po obu stronach granicy ciekawie się dzieje. I to ponoć jeśli chodzi o siły zbrojne, co oczywiście mnie jako starego żołnierza ciekawiło, tym bardziej że ostatnie ćwiczenia dla rezerwy NATO były w Brukseli i dotyczyły już nie konfliktu niebiescy vs czerwoni, ale terrorystycznego zagrożenia portów. Znowu kotłowało się na Bliskim Wschodzie i do głosu dochodzili muzułmanie. Zwolenników w Niemczech i innych krajach Unii Europejskiej mieli w sumie nielicznych, ale jak dowiodła historia, nawet ci wystarczą dla przeprowadzenia zamachu. No i wyglądało na to, że po brukselskich będą prowadzone ćwiczenia lokalne, także w Polsce, na których oczywiście jako oficer NATO General Reserve muszę być, a nawet powinienem współuczestniczyć w przygotowaniu. I z naszej trójki pewnie tylko ja – Przemek miał u Zielińskiego jakieś ustalone już zajęcia z niemieckich standardów ochrony broni służbowej, Kazik zaś był w Jerychu, dokąd pojechał z Brukseli. Przyszło mi do głowy, że chyba z Izraelczykami przeprowadzał te ćwiczenia jako oficer NATO.

Rozłożyłem gazety. Udało mi się kupić wszystkie, nawet „Dziennik Narodowy” – gazetę rządową Polskiej Rzeczpospolitej Narodowej, polską „GWR” i trochę prasy z Londynu. Rad byłem, że w przedziale nikogo nie ma – lektura takich gazet niejednego mogła zdenerwować, wojna była wciąż w ludzkich sercach i umysłach. Jak powiedział mój Tata – porównując do czasu po drugiej wojnie światowej – byliśmy jakby we Włoszech z roku 1952, a wiadomo, jak tam wtedy było.

Lekturę zacząłem od „GWR”; w końcu to Polska. Trochę nieuważnie przeleciałem przez strony gospodarcze: „Minister gospodarki spotkał się z inwestorami z krajów arabskich”, „Czteropoziomowe centrum handlowe powstanie w Warszawie w miejsce zburzonych Złotych Tarasów”… O, jest coś ciekawego! „Ruszyła produkcja inteligentnych min morskich”. Jak napisano, posiłkując się depeszą Polskiej Agencji Prasowej, miny te powstały w kooperacji z firmami niemieckimi i francuskimi, są w stanie same zbadać sygnaturę akustyczną i elektromagnetyczną ewentualnego celu, do którego wystrzeliwują głowicę bojową, coś w rodzaju minitorpedy, są odporne na zakłócenia i pułapki akustyczne oraz elektromagnetyczne, jako denne trudne do wytrałowania, a żeby do nich podejść, trzeba posiadać specjalny klucz elektromagnetyczny, który zapobiega ich wybuchowej samolikwidacji, i to kierowanej w stronę podchodzącego. Słowem – u kogo się te miny ustawi, będzie miał problem.

Było coś jeszcze… Zobaczyłem tytuł „Afera MSBS bez kary” i znowu zacząłem czytać nieco mniej uważnie. Jednak w miarę, jak docierało do mnie znaczenie tekstu, wpadałem w coraz większe osłupienie.

Okazało się bowiem, że czterech „łebskich chłopaków”, trzech związanych z byłym przedwojennym jeszcze MON-em – dwóch generałów i pułkownik oraz polityk znany z robienia interesów, na czym się dało, i zmieniania barw partyjnych jak rękawiczek – przypadkiem dostali w ręce część transportu ewakuacyjnego z Warszawy zawierającą wszystkie wzory MSBS, czyli Modułowego Systemu Broni Strzeleckiej. Przed wojną był to dobry system broni strzeleckiej na pocisk 5,56×45 milimetrów – po dopracowaniu mógł być równy izraelskim tavorom czy niemieckim H&K. Nie było na to szans – były MON zamawiał beryle, same w sobie będące bronią niezłą, ale raczej mało nowoczesną. MSBS powoli dopracowywano, do wojny zrobiono subkarabinek, karabinek podstawowy grot, karabinek dla kompanii reprezentacyjnej, broń bezkolbową, karabinek-granatnik, maszynowy i wyborowy, czyli sporo. Wszystko to wraz z pełną dokumentacją broni znalazło się w skrzynce, którą z jakichś powodów przechwycili emigracyjni oficerowie i polityk.

„Skrzynie z MSBS, podobnie jak skrzynia z najnowszym polskim kierowanym pociskiem przeciwpancernym typu Kaper dostały się w ręce wysokich oficerów sztabowych: generałów Wiesława K. i Mariusza P. oraz pułkownika Roberta Z. Ponieważ nikt nie interesował się tą bronią, wraz z prominentnym politykiem rządu londyńskiego Ryszardem C. postanowili zrobić na niej interes życia” – napisał dziennikarz „GWR”.

Tych oficerów nie pamiętałem, za to polityka – tak. I to z jak najgorszej strony, więc dałbym głowę, że to on wymyślił, by polepszyć sobie „gorzki wygnańczy byt” i komuś MSBS sprzedać. Akurat trafili się chętni – czterech sprytnych indyjskich biznesmenów powiązanych z tamtejszym największym producentem – Ordnance Board Factories. MSBS poszedł w hinduskie ręce, miejscowy konstruktor dokonał kosmetycznych poprawek i przyjęto go na wyposażenie armii jako Indyjska Platforma Bojowa Vajra. Potem, jak napisała gazeta, „dokonano rejestracji patentowej wszystkich odmian broni w USA, Unii Europejskiej, Wielkiej Brytanii, Norwegii, Kanadzie, Australii, Chinach oraz wybranych krajach Ameryki Południowej, Azji i Bliskiego Wschodu, np. w Egipcie”. Pewnie sprawa długo pozostałaby tajemnicą, gdyby nie marketing OBF, który zabrał nowy karabinek na targi IDEX w Abu Zabi. Tam eksperci uzbrojenia zaraz się zorientowali, co maję w ręce, media – nie tylko branżowe – napisały o sprawie i zrobiła się afera. Ale szybko ucichła, bo okazało się, że wszyscy panowie są prominentnymi londyńskimi politykami: „generał Mariusz P. i Ryszard C. to filary partii Polska Przede Wszystkim (PPW) utworzonej z partii rządzącej przed wojną i jej koalicyjnych partnerów, generał Wiesław K. należy do republikanów, a pułkownik Robert Z. – do Zjednoczonych Ludowców”. Najpierw dali na rzecz swoich partii po pięćset tysięcy dolarów, a kiedy mino to afera się rozkręciła – dopłacili następne dwieście tysięcy. Zbytnio nie zbiednieli, bo każdemu z nich został udział we własnym truście inwestycyjnym wart milion dolarów, który sobie założyli po transakcji z OBF, a rząd londyński, czuły na partyjne komeraże, postanowił o sprawie zapomnieć. Sprawy więc nie ma, a MSBS będzie na indyjskim wyposażeniu…

W Polsce na razie używane są wz. 2004 beryl, za niedługo zostanie wprowadzona Europejska Platforma Bojowa, nad którą pracuje nowa polska Fabryka Broni, H&K, FN, Włosi i Hiszpanie. Rzeczpospolita w Stalowej Woli uruchamia na podstawie licencji produkcję karabinków automatycznych typu AN-94 Abakan. Co ciekawe, Rosjanie sami tej broni już nie produkują…

Z kolei w londyńskim miesięczniku „Do kraju” znalazłem coś, co bardzo mnie poruszyło. W Londynie rozkręciła się duża awantura z powodu listu otwartego żołnierza AK, plutonowego Tomasza Kowalskiego. List ten odczytano na ostatnim polsko-brytyjskim spotkaniu weteranów wojny i organizacji pomocowych. Prześlizgnąłem się nieuważnie po opisie całej historii i naraz przeczytałem: „Plutonowy Tomasz Kowalski, autor listu, był jednym ze stu pięćdziesięciu ocalałych z ataku 10 Brygady AK na lotnisko Szymany. Zginęło wtedy w czasie czterdziestu ośmiu godzin walki prawie pięć tysięcy ludzi, z pozostałego przy życiu tysiąca aż ośmiuset walczących w małych oddziałkach rozbili i wyłapali w ciągu następnego tygodnia Rosjanie. Kowalski ocalał tylko dlatego, że wysłano go wraz z szeregową Magdaleną Wiśniewską – ostatnią pozostałą przy życiu dziewczyną w oddziale – na motorze przez front, aby przebił się do Londynu”.

Rany boskie… toż to ten sam Kowalski, którego zatrzymaliśmy po drodze do Czołpina! I tak jak mu prorokowałem, gorzka to była misja. Nikt w Londynie na niego nie czekał, demonstracyjnie zastanawiano się, czy nie jest tchórzem, bo przecież wszyscy odważni zginęli… W końcu z łaski nadano mu Krzyż Walecznych, bo komuś trzeba było dać. Potem zakosztował rzeczywistej goryczy żołnierskiej emigracji, bo przecież żołnierze zgromadzeni w Anglii mieli wrócić do kraju tylko z siłami anglo-amerykańskimi, a na to szans nie było. Owszem, jakieś kosmiczne plany, jak choćby zrzucenie w czasie drugiego powstania warszawskiego amerykańskiej 101 Dywizji Desantowo-Szturmowej na Warszawę, ale Amerykanie z trudem powstrzymali się od kreślenia okręgów na skroniach. W rezultacie trafił do obozu żołnierskiego, z którego każdy uciekał, bo beznadzieja i chore politykowanie niszczyły wszystkich. W końcu uciekł i on, zatrudnił się najpierw jako kurier motocyklowy, potem poczciarz z furgonetką w Falmouth, ożenił z Filipinką, miał troje dzieci, dorobił się własnej pralni, aż po wizycie w Dartmouth Hotel, gdzie mieściła się siedziba następnego po Rubensie Rządu RP na Uchodźstwie, coś w nim pękło i napisał bardzo gorzki list otwarty:

„Zniszczyli panowie Polskę. Istnienia ludzkie w Obronie Terytorialnej i Armii Krajowej zostały wysłane na śmierć na darmo. To nie była walka, to była eksterminacja. Z waszej winy, panowie politycy z hotelu Rubens. Wykopaliście rów nie do przejścia między nami a Polakami w kraju i jak już wszystko zmarnowaliście, zerkacie w stronę niby-Polski, którą urządziła nam Rosja. Powiem więc wam na koniec – jesteście nieszczęściem Polski i zasługujecie na zapomnienie i nieobecność w podręcznikach szkolnych w przyszłości” – tak ten list zakończył. Oczywiście emigracja się na niego rzuciła, nazwała „niemieckim sługusem”, ale redakcja „Do kraju” wzięła Kowalskiego w obronę. Nie bez powodu – faktycznie krakowski rząd i rządowe media bardzo przymilały się do londyńczyków.

Znalazłem nawet w rządowym „Dzienniku Narodowym” artykuł, który był ni mniej, ni więcej tylko wyciągnięciem ręki do emigracyjnego Londynu! Czego tam nie było… i o „postępowaniu wynikającym z niezrozumienia intencji Rosjan, w tym wypadku sojuszników Prawa i Porządku” (tak było w artykule), „beznadziejnych walkach, które przyniosły dojmujące i bezsensowne straty” oraz „goryczy wymuszonej emigracji”. Autor podpisany jako BB zauważał na koniec, iż „nie musi tak być, a Polska Narodowa, która powstała na gruzach opresyjnego państwa neoliberalnego, może nawiązać dobre stosunki z każdym, kto nie neguje obecnego porządku prawno-ustrojowego. Jako kraj w wirze odbudowy oferuje też szerokie możliwości tym, którzy swoim biznesowym i eksperckim doświadczeniem chcieliby ją wspomóc”. Krótko mówiąc ci, którzy nie chcieli, by emigracja kumała się z krakowską władzą, mieli się czego obawiać… Ale nie to było najważniejsze. Okazało się, że Rzeczpospolita Narodowa załatwiła powrót partyzantów AK, żołnierzy WOT i jeńców SZ do kraju! Do kraju, czyli do siebie, rzecz jasna. Ci ludzie zostali osadzeni w Krajach Nadmorskim i Chabarowskim, w reżimie półwolnościowym. Część szybko wtopiła się w miejscowych, znaleźli sobie żony, powstały rodziny. Mimo to Ministerstwu Spraw Zagranicznych Rzeczpospolitej udało się doprowadzić do ich powrotu – dwadzieścia tysięcy zacznie wracać już we wrześniu. No cóż, brawa za skuteczność, ale wiadomo, że z Polską Rosjanie na ten temat w ogóle by nie rozmawiali…

Został mi jeszcze kupiony w Berlinie „FAZ”, do którego nawet nie zdążyłem zajrzeć. Pomyślałem, że warto w końcu się dowiedzieć, co też nowego w Bundesrepublik. Ledwie otworzyłem gazetę, już wzrok przykuł nagłówek „Skaranie boskie z tymi Polakami!”. Od razu przyszło odruchowe żachnięcie, ale w miarę czytania zaczynałem się coraz szerzej uśmiechać… Niemcy podsumowali kilka lat życia z trzyipółmilionową polską emigracją. Były smaczki jak choćby: „ów Sebastian Kowalski, ateista, pół Łemek, pół Niemiec, według własnych deklaracji głęboko zaangażowany w ruch antyfaszystowski w przedwojennej Polsce”, polscy handlowcy, którzy potrafią wszystko sprzedać, nawet trzydziestoletnie, acz dobrze utrzymane narzędzia z zapadłego kąta pewnego magazynu, i polscy bezdomni. Nad tym wszystkim dominowało takie „daliśmy radę i jakoś wspólnie bez większych konfliktów żyjemy”. Było też i coś, co przeczytałem z prawdziwą przyjemnością: „«Obecnie dzierżawimy sto pięćdziesiąt hektarów w Meklemburgii. Nie są to najlepsze ziemie, ale w Polsce przyzwyczailiśmy się pracować na gruntach niskich klas. Do producentów rolnych należących do związku należy sto sześćdziesiąt siedem tysięcy hektarów w całych Niemczech i ta powierzchnia upraw szybko rośnie. Nasi rolnicy uprawiają buraki cukrowe, ziemniaki, rzepak, warzywa wszystkich typów, zboża paszowe i konsumpcyjne, m.in. z naszych gospodarstw pochodzi znaczący w niemieckim bilansie zbożowym procent żyta i owsa. Prowadzona jest też hodowla, a pierwsze owoce dają sady, głównie jabłkowe, oparte na odmianach znanych z Polski» – mówi Bogdan Kowalczuk, przewodniczący Związku Rolników Polskich w Niemczech.

Kowalczuk pochodzi ze Wschodniej Polski, mieszkał niedaleko miasteczka Liw i, jak twierdzi, «na tamtej ziemi nauczył się, jak wycisnąć z hektara wszystko, co się da». Dodaje, że takich rolników przybyło do Niemiec sporo, a ponieważ «nie bardzo mamy dokąd wracać, zdecydowaliśmy się wykorzystać ziemie, które w Niemczech uznaje się za niezdatne do uprawy. My jakoś wiemy, co z nimi zrobić» – zauważa”.

Ciekawe, czy pani Kowalczukowa wróży tym razem niemieckim czy polsko-niemieckim dziewczętom… Czy przychodzą do niej po lubczyk, czy chroni od złego je same, ich zapracowanych mężów i dzieci już tam urodzone… Aż zrobiło mi się jakoś rzewnie, bo pomyślałem, że wszystko, co mi prorokowała, się sprawdziło i jestem jakoś zwyczajnie po ludzku szczęśliwy.

W Kutnie dosiadł się do mnie pułkownik. Niewysoki, szczupły, siwiejący. Trzymał się prosto i nieco z zazdrością pomyślałem, że bardziej wygląda na żołnierza niż ja w swoich najbardziej wojennych czasach… Taki modelowy żołnierz jak z amerykańskiego filmu. Trochę dziwne, bo w mundurze polowym wszedł do przedziału pierwszej klasy. Na szczęście zwinąłem część najbardziej trefnych gazet. Po co prowokować jakieś nieżyczliwe spojrzenia, w końcu nie wiedział, kim jestem. Zająłem się „FAZ”, bo zauważyłem, że od ruszenia pociągu robi jakieś zapiski w kołonotatniku, przerywając co chwilę i wyraźnie się nad czymś zastanawiając. Potem jednak, pisząc, zaczął mi się ukradkiem przyglądać. Myślał, że tego nie widzę, ale jestem uczulony na takie spojrzenia. Na szczęście ta milcząca indagacja trwała krótko, bo jak to oficer szybko przeszedł do rzeczy:

– Przepraszam, czy nie spotkaliśmy się dwa dni temu w MON-ie? Widziałem tam pana, ale w mundurze…

– Kapitan Ryszard Nowak – przedstawiłem się.

– Pułkownik Piotr Lewandowski – odpowiedział odruchowo. – Zaraz… Nowak? Ten Nowak?

– Nie wiem, kogo ma pan na myśli – odrzekłem z uśmiechem – ale jeśli chodzi o Ryszarda Nowaka z 17 Brygady, który swego czasu walczył z Rosjanami, to się zgadza.

– Miło poznać… – rozpromienił się. – Teraz po cywilnemu?

– Rezerwa – odrzekłem – zostałem przeniesiony do rezerwy. Wie pan, zdemobilizowali mnie zaraz po wojnie, ale przygarnęło mnie NATO. Jestem oficerem NATO General Reserve i rezerwistą w naszych Siłach Zbrojnych. – Zatrzymałem się naraz, bo coś mi się skojarzyło. – Zaraz… Piotr Lewandowski? Ten Lewandowski? Dowódca 25 Dywizji Zmechanizowanej? – zapytałem podniecony.

– No tak, rzeczywiście – uśmiechnął się. – Jak sam pan wie, nie taka prosta sprawa z tą dywizją była… Ale rzeczywiście, dowodziłem przez całą kampanię Grupą Bojową Tumak.

– Z wielkimi sukcesami – dopowiedziałem.

– Może takimi samymi jak Samodzielna Kompania Juszczyna. Artur Zieliński dowodził u nas, zanim go do was przenieśli. Dziwi mnie tylko, że jednak nie skorzystali z waszego doświadczenia. Ale… podobnie było z moimi ludźmi. – Posmutniał. – Strasznej szkody ta klika cwaniaczków i plecaczków, co nigdy prochu nie wąchali, narobiła, wiem coś o tym. Miałem trochę doświadczenia… Wie pan, piętnaście lat na misjach. Irak, Jugosławia, Afganistan, potem ochraniałem amerykańskie bazy już w kraju. Dali mi wzmocnioną kompanię… potem rozrosła się do rozmiarów batalionu, Grupy Bojowej… A na wojnie… jak to na wojnie. Miałem też do czynienia z dekownikami. Jednego z nich wziąłem za łeb i wysłałem z patrolem na rosyjskie linie. Nawet nie doszedł, poczekał, aż Rosjanie sami przyjdą. A owszem, przyszli. W wielkiej liczbie, z czołgami, i musieliśmy się zwijać. Załatwiłem mu sąd wojenny, zdegradowali cwaniaka, a po wojnie usiłował się mścić. Ale że was, fachowców, też wyrzucą… tego się nie spodziewałem.

– Cóż – odrzekłem – stało się. Jakoś tam służę pomocą, krążąc między Berlinem a Warszawą… Wie pan, tym, co nas wyrzucili, było zwyczajnie łatwiej rządzić w wojsku. Razem z przyjaciółmi zaczynałem wojnę w OT, od szeregowego, pan był przed wojną zawodowym, w stopniu… – zawahałem się.

– Pułkownika – podpowiedział – misje dają doświadczenie, ale na wojnie nie wszyscy awansują. Tyle że teraz jestem pułkownikiem w SG. – Uśmiechnął się z lekką ironią.

– Właśnie – zacząłem z wahaniem. – Jest taka sprawa, o którą dawno chciałem spytać… Przecież przed wojną w Siłach Zbrojnych, zwłaszcza w WL doszło praktycznie do rozłamu. Co się stało, że potem jakoś… daliśmy radę walczyć?

– Wie pan – spoważniał – nie wiem wszystkiego, ale… ma pan rację, przed wojną praktycznie były dwie armie, a z WOT trzy. Była prorządowa, antyrządowa i WOT, przy czym rozłam był tak silny, że szedł w poprzek jednostek, a nawet batalionów. W ten sposób całkiem obezwładniona została 21 Brygada, tam się nic już nie dało naprawić i, jak pan wie, w czasie rosyjskiego ataku poszła pod nóż, bo dowództwo słuchało ludzi, których plany walki były po prostu wydumane i z sufitu wzięte. Podobnie zresztą było z pułkami rozpoznawczymi… choć trzeba przyznać, te podziały były tak głębokie, że oficerowie jednej opcji nie chcieli słuchać rozkazów i poleceń służbowych drugiej opcji, choćby nawet były logiczne i sensowne. Jak to się udało, że potem jednak walczyliśmy? Słyszałem, że prorządowi oficerowie – zwłaszcza wyżsi – dostali polecenia natychmiastowego stawienia się w Londynie albo objęcia dowodzenia jednostek blisko wschodniej granicy. Potem mogli już dowodzić tylko rozbitkami z tych oddziałów. Później tacy rozbitkowie zasilili miłą sercu Londynu Armię Krajową i walczyli w drugim powstaniu warszawskim.

Na ten temat już nic nie chcę mówić, bo o ile pierwsze powstanie warszawskie było jakoś tam zrozumiałe, to drugie okazało się już kompletną paranoją, za którą zapłaciły życiem dziesiątki tysięcy ludzi. No i znowu zostało zburzone miasto…

Ale chciałem o czymś innym… Ta sytuacja na początku, gdy nie wiadomo było, jakie jednostki i w jakim stanie ukompletowania są do dyspozycji, na jakich znajdują się pozycjach, kto słucha czyich rozkazów… W efekcie zamiast gotowych schematów operacyjnych trzeba było improwizować. I obronę, i działania jednostek, i taktykę. Jak było u kolegi, tak od początku wojny. Przecież jak znam naszą wojnę, to od początku się cofaliście. Czyż nie? – zapytał.

– Fakt – odpowiedziałem. – Najpierw na Przesmyku Suwalskim; byłem wtedy w Podlaskiej OT, i nas rozbili. Potem byłem w Mazowieckiej Brygadzie OT i zmasakrowała nasz batalion rosyjska artyleria pod Polikiem, a to, co z niego zostało, powstrzymało Rosjan na kilka godzin i zniszczyło im kilka czołgów i BMP… W Śląskiej OT dowodzący nami pacan chciał, żebyśmy bronili Częstochowy, zwłaszcza Jasnej Góry, do ostatniego człowieka.

– Cooo? – wytrzeszczył oczy. – Co to miało być? Pan Kmicic z Kiemliczami?

– Tak jakby, i to na rozkaz delegata na kraj z Londynu, którego ten człowiek był marionetką – zgodziłem się. – Na szczęście Rosjanie za nas załatwili problem, bo ich Su-34 posłał naszego bałwana do nieba.

– Myślę, że raczej go nie żałowaliście – zauważył. – Ale przecież w końcu Śląska OT wycofała się z Częstochowy.

– Nowe dowództwo z 17 Brygady wzięło nas pod swoje skrzydła – uśmiechnąłem się – i potem walczyliśmy w Juszczynie.

– I jak było? Tak z punktu widzenia żołnierza rozpoznania.

Myślał pewnie, że mnie zaskoczy, ale odrzekłem:

– Rzeczywiście, walczyliśmy dwie, prawie trzy doby i, prawdę mówiąc, mimo że właściwie była to walka na niemal równych warunkach, to przez cały ten czas musieliśmy się cofać. Mój przyjaciel mówił, że w identycznej sytuacji znalazła się armia fińska w czerwcu oraz lipcu 1944 roku.

– I miał rację! – pułkownik niemal poderwał się z siedzenia. – Doskonałe stwierdzenie, bo i tam, i tu efekt operacyjny był ten sam: zatrzymanie i zmiana kierunku natarcia przeciwnika. No, niestety po stronie fińskiej o tyle lepszy, że Stalin zablokował całą operację przeciw Finlandii.

– Prawda, u nas po prostu Rosjanie poszli na Kluczbork. Ale pod Klukami daliśmy sobie radę, zablokowaliśmy przyczółek pod Czołpinem – odrzekłem.

– Oczywiście, i to była najważniejsza bitwa wojny, bo okazało się, że z Rosjanami możemy wygrywać – zgodził się. – Ale bądźmy szczerzy, zarówno Juszczyna, jak i Kluki były spowodowane tym, że Rosjanie nie dostali wsparcia lotniczego. To było olbrzymie szczęście, bo zamiast te bitwy wygrać przegrali je na własne życzenie!

– Też się nad tym zastanawiałem – westchnąłem. – Nie ma co ukrywać, tak było.

– Bo, kolego, właśnie, nie ma co ukrywać, myśmy tą wojnę przegrali! I tylko wyjątkowo korzystnej koniunkturze politycznej: temu, że Rosjanie nie chcieli za bardzo drażnić Amerykanów, że ci wracali do wielkiej polityki i po prostu musieli się Rosji postawić, że Niemcy byli przerażeni wizją rosyjskich garnizonów za Odrą, a i reszcie Unii Europejskiej bardzo nie odpowiadała Rosja destabilizująca im politykę jak w najgorszych czasach zimnej wojny… Temu wszystkiemu zawdzięczamy to, że w ogóle przetrwaliśmy, że nadal mamy własne państwo. Za Wisłą jest po prostu dominium rosyjskie, takie drugie NRD. I nie wiadomo na jak długo. I tak zresztą Rosjanie w jakiś sposób, mimo oporu Zachodu, postawili na swoim, a w nowym traktacie wersalskim jest haczyk, o którym się nie wspomina…

– Północna granica? – wszedłem mu w słowo.

Spojrzał na mnie z uznaniem.

– Właśnie – przytaknął. – Nikt o tym nie mówi, a tymczasem przebieg granicy na północnym zachodzie jest co najmniej dziwny. No bo dlaczego mamy ten pas od Gniewu i Elbląga praktycznie do okręgu kalinigradzkiego, opierający się o Zalew? Strategicznie to jest bez sensu, zresztą, jak się pan wczyta, kolego, w publikacje z konferencji pokojowej w Madrycie, to zauważy pan, że na taki przebieg nalegali Rosjanie, a nie NATO.

– No cóż, myślałem o tym z przyjaciółmi – powiedziałem z wahaniem – i wyszło nam, że Rosja chce swojego klienta, czy może raczej państwo podległe, jakim jest Rzeczpospolita Narodowa, jak najściślej ze sobą powiązać. A brak dostępu do morza, nawet do Zalewu, to wielkie ograniczenie. No bo co im zostaje? Litwa? Tam stosunki są jeszcze gorsze niż w Trzeciej i Czwartej Rzeczpospolitej. Słowacja? Jest teraz prorosyjska. Ukraina? Odkąd się obroniła, jest podzielona i tak jak my głównie tym się przejmuje, a na pewno z Rzeczpospolitą prorosyjską i akcentującą idee narodowe współpracować nie będzie. Białoruś to po prostu taki sam klient Rosji, zresztą państwo śródlądowe. Czyli, jakkolwiek by na to spojrzeć, są w kleszczach, które im zafundowała rosyjska dyplomacja.

– Mają panowie rację. – Pułkownik pointował każdy mój argument potwierdzającym skinieniem głowy. – Ale… Też rozmawialiśmy na ten temat i w Akademii Obrony Narodowej, i w Sztabie Generalnym, i w MSZ-ecie, urządziliśmy nawet kilka sesji z naukowcami… Jako żołnierz z linii byłem zaproszony, bo teraz jest taka sytuacja, że każdy człowiek z linii musi mieć choć trochę przygotowania dyplomatycznego, a dyplomacja i historia militarna to mój konik… Po tym wszystkim wyszło nam, że Rosjanie mieli na celu nie tylko to, o czym pan powiedział. Tam jest jeszcze drugie dno, takie mrugnięcie okiem bezpośrednio do nas! To na zasadzie: „Co prawda zniszczyliśmy wam kraj, podzieliliśmy go, ale nie jesteśmy tacy do końca źli, ograniczyliśmy naszego klienta, robiąc wam prezent, dzięki któremu możemy mieć stały kontakt i kiedy sytuacja się unormuje, powrócić do biznesów”. Taka gra na dwóch fortepianach: pierwszym jest oczywiście Rzeczpospolita Narodowa, a w przyszłości… nie teraz oczywiście i podejrzewam, że mówimy gdzieś tak o ćwierćwieczu, kiedy sytuacja się ustali i wojenne rany zostaną w większości zaleczone… nagle Rosja wystąpi z jakąś propozycją gospodarczą, jakąś marchewką dla nas, opierającą się właśnie o ten pas ziemi. Z propozycją powrotu do interesów ekonomicznych i to w taki sposób, żeby Unia Europejska tylko temu przyklasnęła.

Z całego spotkania te słowa najbardziej zapadły mi w pamięć. Kiedy się rozstawaliśmy na Dworcu Centralnym w Warszawie, skąd pułkownik jechał na inspekcję do jednostki pod Leoncinem, byliśmy już dobrymi znajomymi. Wymieniliśmy numery telefonów, obiecując sobie spotkanie „przy okazji”. Zawsze wątpiłem w takie okazje – zbyt rzadko z takich przypadkowych spotkań wynikały prawdziwe długotrwałe znajomości, ale w końcu trzeba było dać szansę przypadkowi, a może raczej, jak powiedziałby Kazik, przeznaczeniu.

Telefon zadzwonił po kilku chwilach, kiedy wchodziłem do hotelu „Polonia”. Numer był mi nieznany, odebrałem więc, myśląc, że to jakiś kontrahent.

– Dzień dobry, panie kapitanie. – Jakiś zupełnie obcy głos. Momentalnie stałem się czujny.

– W jakiej sprawie pan dzwoni? – spytałem sucho. Coś mi podpowiadało, że pytanie „Kto mówi?” byłoby wyrazem naiwności.

– Nie wiem, czy pan sobie przypomina… prom pod Czerwińskiem i pewną podnieconą dziewczynę z Polskiej Armii Narodowej, która pokazywała panu piersi.

Osłupiałem. Jeśli to była prowokacja, to co najmniej dziwna. Czego ten człowiek chciał? Kluczenie mogło do niczego nie prowadzić, lepiej zaatakować wprost.

– Pamiętam. Co w związku z tym? – starałem się być jak najbardziej lakoniczny.

– Czy pamięta pan również, kto towarzyszył kapitanowi Zbroi-Ostojskiemu w czasie rozmów o poddaniu oddziału? – pytał dalej głos.

Zrozumiałem błyskawicznie.

– Pan jest starszym z jego ówczesnych zastępców – powiedziałem spokojnie. – Co mogę dla pana zrobić?

– Może pan, i to dużo. – W głosie słychać było satysfakcję. – Mam do przekazania bardzo istotne informacje, ważne nie tylko dla pana, lecz także dla całego rządu gnieźnieńskiego. Proponuję spotkanie jutro w Warszawie Wschodniej, kawiarnia „Stara Praga” przy Ząbkowskiej o dziesiątej rano. Będę miał na stoliku najnowszy „FAZ”. Zgadza się pan?

– Nie mogę obiecać, ale postaram się być – odrzekłem. Po drugiej stronie usłyszałem trzask sygnalizujący zakończenie połączenia.

Formalności meldunkowe w „Polonii” załatwiałem nieco nieprzytomnie. W pokoju siadłem na łóżku, próbując przyjść do siebie. Było o czym myśleć. Jeśli to prowokacja, to jaki jest jej cel? Wywabić mnie z Warszawy, konkretnie z terytorium Polski i porwać? Po co? Owszem, postawienie przed marionetkowym „sądem” wysoko udekorowanego oficera mogłoby stworzyć wrażenie, że Rzeczpospolita Narodowa ma spore możliwości, ale koszty byłyby olbrzymie. Rosjanie, którzy zaczynali jakieś podchody dyplomatyczne do USA i Unii Europejskiej w celu znormalizowania sytuacji, straciliby wszystko, bo to ich uznano by za winnych. Czyli im by się to nie opłaciło. Owszem, można założyć, że jest u nich frakcja twardogłowych, która sprzymierzyła się z twardogłowymi po stronie Rzeczpospolitej Narodowej, aby cały proces storpedować, ale znowu – cena byłaby wysoka. Za wysoka nawet dla nich.

Chwileczkę. A jeśli ten człowiek rzeczywiście ma ważne informacje, a ja nie przyjdę i ten, kto powinien je dostać, nie otrzyma ich na czas? Tak źle i tak niedobrze…

W końcu zdecydowałem: pójdę. Na wszelki wypadek napisałem list i włożyłem w kopertę zaadresowaną do Jacka. Ten już będzie wiedział, komu to przekazać.

Resztę dnia spędziłem już na spokojnym załatwianiu spraw SENOM-u. Salon firmowy przy Marszałkowskiej, niedaleko placu Konstytucji, hasło „Polska konstrukcja – niemiecka precyzja”; no, może być.

Witałem się z personelem. Specjalnie zaznaczyłem, że mają przyjąć ludzi w różnym wieku, nawet emerytów. Posłuchali, choć jeden z tych emerytów wyglądał tak, że wolałbym nie mierzyć się z nim na rękę. Drugą była sympatyczna pani à la Helen Mirren z filmu Red; nawet podobna. Trochę rzutkich młodych chłopaków i dziewczyn oraz kilka bardzo ogarniętych osób około czterdziestki dopełniało obrazu.

Nie przyzwyczaiłem się do bycia kapitalistą, zwłaszcza krwiożerczym wyzyskiwaczem, jak z komunistycznych gazet. Po prostu ci ludzie pracowali razem z nami, tak to sobie wyobrażałem, więc chciałem się czegoś o nich dowiedzieć. Podszedłem do najstarszego z pracowników, który wyglądał mi na byłego komandosa.

– Lubliniec? – spytałem, mrugnąwszy okiem.

– Nie, GROM. – Wyszczerzył zęby w uśmiechu. – Byłem ranny w czasie rajdu na rosyjskie zaopatrzenie w Bartoszycach, potem jeszcze raz pod Bydgoszczą… No i jestem emerytem wojskowym. Coś niecoś o panu wiemy, panie kapitanie. Chorąży Janiszewski, na rozkaz. No ale ja to nic. Ewa – wskazał lekkim ruchem głowy – to dopiero jest ktoś! Kobiet snajperów w policji jest mało, ale ona była najlepsza, no i potem dała popalić Rosjanom na wojnie.

– Kuba! – zobaczyłem, że owa pani wcale nie jest taka znowu starsza, miała około sześćdziesięciu lat. Była jeszcze bardziej podobna do Helen Mirren, niż mi się wydawało. – Kuba, bardzo cię proszę! – rzuciła, ale uśmiechała się przy tym.

– Fakt! – entuzjastycznie poświadczyła dziewczyna z kucykami, wyglądająca na nastolatkę. Kiedy przyjrzałem jej się uważniej, dostrzegłem, że ma już na pewno sporo ponad dwadzieścia lat, a może i przekroczyła trzydziestkę. – Babcia była zawsze najlepsza. Do pięt jej nie dorastałyśmy.

– To prawda – odezwał się bas po prawej stronie. Młody, a może już nie taki młody chłopak. Pomyślałem, że ja też mam pierwsze siwe włosy i zmarszczki. Wojna szybko niszczy i zużywa ludzi.

– Myśmy tylko osłaniali, babcia robiła cała robotę – dorzucił Młody.

– No widzisz. – Atleta z trudem powstrzymywał śmiech. – Nic nie poradzisz, jesteś legendą.

– Cholery na was nie ma! – Zacząłem się śmiać. – Pani Danusiu – zwróciłem się ze srogą miną do kierowniczki – zatrudniła pani tu wszystkich z jednego oddziału?

– No tak, panie prezesie – potwierdziła i zaczęła się plątać: – Bo wie pan, współpracy nauczyli się na wojnie i mają ją we krwi… Kuba, to znaczy pan Janiszewski, nie jest z tego oddziału – oświadczyła triumfalnie.

– Za to pozostaje blisko z panią Ewą… – To już było moje trzecie oko. Tym razem wszyscy zamarli, tak ich zaskoczyłem. – Pani Ewo, jaki to był oddział i gdzie walczyliście? – spytałem.

– Samodzielny Batalion „Kluczbork”. – W jej głosie była duma. – 1 Kompania. To znaczy to, co z niej zostało – dodała.

– Rozumiem… wiem, żeście wtedy dali z siebie wszystko. Zatrzymaliście Rosjan. Mało kto może to o sobie powiedzieć, nawet wśród nas, regularnych żołnierzy. I ciekawe, bo trzymaliście po wojnie linię Wisły pod Zakroczymiem, a my byliśmy waszym północnym sąsiadem – odrzekłem.

– Coś takiego – zdziwiła się szczerze – no tak, słyszałam, że na północ od nas są jednostki elitarne, dowodzone przez jakichś sławnych żołnierzy, więc bardzo staraliśmy się wam dorównać.

Byłem zażenowany.

– No, nie taka znowu elita – powiedziałem zakłopotany – po prostu zwykły, regularny żołnierz… Mam nadzieję – dodałem już głośno – że uda się nam wszystkim pociągnąć razem nie tyle ten wózek, ile te rowery. Nie wzywam do żadnego chorego współzawodnictwa. Po prostu zróbcie to tak, jak robiliście dotąd. I postarajcie się żyć normalnie. Sam wiem, jakie to trudne, ale pamiętajcie, że jeśli będzie problem, to nie zostaniecie z nim sami; pomożemy. – W tym momencie dostałem brawa.

Uśmiechnąłem się. To świetni ludzie i byłem pewny, że wszystko będzie grało. Kto wie, może najmłodsza z nich, Ewelina, która ledwo skończyła osiemnaście lat i jeszcze chodziła do liceum, będzie kiedyś kierować tym sklepem? To kiedyś nastąpi – odpowiedziało moje trzecie oko.

Wyszedłem pokrzepiony na duchu, a reszta dnia też była dobra. SENOM będzie miał następny sklep w Warszawie Wschodniej i serwis przy Kolejowej, niedaleko starego Dworca Głównego, a raczej jego ruin. To blisko centrum, więc można liczyć na popularność marki.

Czas do wieczora spędziłem na jeżdżeniu po mieście. Starówka praktycznie odżywała, Zamek Królewski, otoczony rusztowaniami, zaczynał wyglądać jak sprzed wojny. Muzeum Narodowe odbudowywano, miało być połączone z dawnym Wojska Polskiego, a Muzeum Wojska Polskiego miało dostać spory teren ekspozycyjny na Ursynowie i zostać wzniesione praktycznie od nowa. Szła odbudowa Marszałkowskiej i Jerozolimskich, a kamieniczki Nowego Światu miały już partery. Pierwsza linia metra postawiona na nowo już ruszyła, drugą w szybkim tempie odbudowywano.

Jedyne co straszyło, to wspomnienie po wielkim osiedlu Za Żelazną Bramą, ale – jak usłyszałem od strażników pilnujących tego terenu przed wszędobylskimi dzieciakami wprawiającymi się w poszukiwaniu broni i amunicji z wojny – przewidywano tam nowe osiedla, i to już nie mrówkowców, ale domów najwyżej cztero- lub pięciopiętrowych. Ze zdumieniem dostrzegłem, że Warszawa jakby się skurczyła, i to mocno. Może to przez puste parcele i przestrzenie po zniszczonych i rozebranych domach oraz biurowcach?

W każdym razie Kazio albo przesadził, albo nie docenił czegoś, co można nazwać „miejską regeneracją”; według mnie powrót do stanu z roku 2014 zajmie nie pół wieku, ale tak ze 25 lat. A że miasto będzie mniejsze? Tylko na początek, później znów urośnie.

Wróciłem do hotelu i po rozmowie z Limar obejrzałem program telewizji publicznej, konstatując, że jego jakość bardzo się poprawiła i zaczyna przypominać państwowe telewizje zachodnie. Przeczytałem dwa rozdziały najnowszego Houellebecqa i już chciałem się położyć, kiedy miałem dziwne widzenie.

To była nowoczesna, ascetyczna sala konferencyjna, z elementami dekoracyjnymi przypominającymi brzozy. Miałem pewność, że jest to gdzieś w Skandynawii. Ogromny stół, na nim futurystyczny zestaw wideokonferencyjny. Siedzę na jednym z głównych miejsc. Mam na sobie mundur, ale kiedy się dokładniej przyglądam, widzę, że to wyjściowy mundur Heer! Nigdy w General Reserve takiego nie zakładaliśmy. Spoglądam kątem oka na lewą kieszeń. Tak, jest tam ten glob NATO/OTAN, czyli General Reserve na wyjściowo. Za stołem zupełnie nieznani mi ludzie; są nawet wysocy oficerowie rosyjscy! Patrzą na mnie z natężeniem, a ja wiem, że zaraz powiem im coś, co rozładuje napięcie na tej sali.

Wtedy wszystko zniknęło. Obudziłem się całkiem rozbity: miałoby to nastąpić niedługo? W tej wizji nie byłem stary… Gdzie to się działo?

Pytania bez odpowiedzi; w końcu machnąłem na nie ręką i położyłem się spać.

Sen miałem idiotyczny, byłem w nim krytykiem literackim, który w telewizji miał ocenić jakąś wydumaną powieść wojenną. Powieść była fatalna, autor jednak robił z siebie dywanik, był aż za bardzo miły, niczym kot ze Shreka, i strasznie musiałem się pocić, żeby go nie urazić, ale wytknąć mu przynajmniej największe warsztatowe i merytoryczne braki. Mocno mnie ten sen rozbawił i uspokojony rano udałem się na spotkanie. Najpierw jednak zostawiłem u recepcjonisty wraz z dwudziestoma euro prośbę o wysłanie listu do przyjaciela, gdybym „zapomniał o tym do wieczora”. Recepcjonista spojrzał bystro, zbyt bystro, chyba miał też i drugi zawód, ale powiedział: „Oczywiście”.

W „Starej Pradze” nie było wielu gości. Ten siedział pod ścianą, na stoliku niedbale leżał „FAZ”. Rzeczywiście najnowszy.

– Miło mi, że pan przyszedł – powiedział. Na oko dobiegał czterdziestki, wtedy nad Wisłą musiał więc być nieco starszy niż oceniłem. – Słyszałem, że SG bardzo liczy się z pańskim zdaniem.

Ech, takie komplementy to nie dla mnie…

– No i w końcu wysłali was potem na południe? – spytałem. Niespecjalnie mi zależało na odpowiedzi, ale niech myśli, że dokładnie sobie wszystko przypomniałem i przemyślałem.

– Nie – skrzywił się wyraźnie – Zbroję-Ostojskiego wysłano do Sztabu Głównego, mnie przerzucono na północ, na linię graniczną pod Pasłękiem. Mój dowódca miał lepsze koneksje, dowodzenie w polu mu nie leżało, wolał przesuwać pionki na szachownicy. Teraz jest w Londynie i jako dyplomata lepiej się sprawia, rauty, bale i emigracja to jego żywioł – dodał.

– Aha, to on wam robi to nowe otwarcie w kierunku londyńczyków… – rzekłem domyślnie.

– Nawet nie musi się bardzo starać. – Machnął niedbale dłonią. – Politycznie jest tam wiele pokrewnych dusz, zwłaszcza kierunkowi, który przyjęliśmy, na przykład sporo starych endeków. Prędzej czy później przyjadą, żeby „dokonać życia w Ojczyźnie”. Do was nie trafią, symbolizujecie wszystko to, z czym walczyli.

– Nie będziemy specjalnie tęsknić, a ja to już na pewno. – Wzruszyłem ramionami.

– Ja też nie – odpowiedział i uczynił ten sam gest. – Politykierów mamy swoich, nie trzeba importowanych, w dodatku umysłowych impotentów. Ale na symbol zgody i pojednania są doskonali. – To był spokojny, chłodny cynizm.

– Tak, wielu z Londynu na to pójdzie, tym bardziej że macie spory sukces – zauważyłem.

– Tak? – zdziwił się. – Nic nie wiem, coś mnie ominęło? – chciał być dowcipny.

– Sprowadziliście do siebie jeńców i AK-owców. Bonus do prestiżu – odrzekłem. – Rosjanie z nami takiego układu by nie podpisali. A Bóg jeden wie, ilu z tych dwudziestu tysięcy ludzi jest z zachodniej Polski. Może nasz rząd zacznie z wami rozmowy, żeby wrócili w końcu do domów.

– Fakt – potwierdził wyraźnie zadowolony. – Oczywiście podpisali deklarację lojalności, że „będą szanować prawo i system prawny Polskiej Rzeczpospolitej Narodowej”, to był zresztą warunek do otrzymania obywatelstwa. Ale wie pan co? I tak siedem tysięcy nie chciało wracać, zostało! Wystarczyło niecałe dziesięć lat i już zdążyli wrosnąć w Rosję!

– Nie ma się chyba czemu dziwić – odparłem. – Część z nich miała niewiele ponad dziewiętnaście lat, kiedy Rosjanie ich aresztowali. W tym wieku nawet niecała dekada świadomego życia to cała epoka. Może całkowicie zmienić optykę, ba, pogląd na świat. Pewnie większość z tych, co pozostali, jest najmłodsza.

– Zaskakujące, co pan mówi. – Uśmiechnął się. – Po powrocie sprawdzę, bo teraz sam jestem ciekaw. Prywatnie powiem panu, że Rosjanie się nie chwalą, ale około pięciuset ludzi od nich uciekło w trakcie tego osiedlenia. Zwykle nie od razu, ale po roku, dwóch. Tyle że oni się tym zbytnio nie przejęli, nawet ich zresztą nie pilnowali i potem nie szukali, chyba się z tym liczyli.

– O! Interesujące! – Tym razem ja byłem zaciekawiony. – A wie pan może, co się z nimi stało?

– Owszem – uśmiechnął się nieco złośliwie. – Do was nie dotarł żaden. Do nas też nie. Do Londynu dojechało tylko dwóch. Reszta rozeszła się po całej Azji Południowo-Wschodniej, a nawet trafiła do Chin. Spodobało im się, mają tam żony, rodziny, obywatelstwo na przykład Singapuru, gdzie mieszka kilkunastu z nich. Zero kontaktów z emigracją, nami czy wami, po prostu nie chcą mieć nic wspólnego z dawną ojczyzną i koniec. A poza tym – ożywił się naraz – Jola przesyła panu pozdrowienia.

– Jola? – Byłem zdziwiony.

– Tak, i mówi, że była idiotką. „Mogłam stanąć przy tym dalszym, to może by coś było, a ja oczywiście pokazałam cycki bliższemu, temu Nowakowi, żonatemu facetowi, któremu było głupio i wyszłam na nawiedzoną kretynkę, ale po prostu mi się cholernie podobał”. I dodaje, że nie tak sobie wyobrażała wszystko po wojnie i nie widzi dla siebie miejsca. Skończyła historię sztuki i na razie utrzymuje w porządku obrazy w naszych muzeach, bo to umie jako konserwator… – mówił, uśmiechając się. – Prawdziwa przyczyna tej zgryźliwości jest taka, że nie znalazła sobie nikogo, bo „nawiedzeni ideowcy jej nie odpowiadają, a na karierowiczów ma uczulenie”, i dodaje, że „sama była ideowa, ale jej przeszło”.

Odpowiedź podyktowało mi trzecie oko, jakby bez udziału świadomości:

– Puśćcie ją – powiedziałem – niech wyjedzie. Do rodziny, do Londynu, jak napisała we wniosku paszportowym, a może po prostu do Wrocławia. Nie ma sensu trzymać gorzkniejącego człowieka, ideowca, który rozczarował się do idei, bo wcześniej czy później zrobi jakieś głupstwo, tym bardziej że wiecie, jak bardzo wynika to z czysto osobistych pobudek. Propagandy nie będzie robić, osiądzie jako pani domu, w tej chwili nie widzę jeszcze gdzie, ale tak się stanie.

Aż się wzdrygnął z wrażenia.

– Wiele słyszałem o pana paranormalnych zdolnościach, ale co innego słyszeć, co innego doświadczyć samemu… – powiedział po chwili milczenia. – Dobrze, puścimy pannę Jolę. I to już za tydzień, obiecuję.

– Ale pan ma coś innego, ważniejszego – brnąłem dalej, tym razem blefując. – Nie spotkaliśmy się przecież dla tych wspominków i opowieści.

Spoważniał.

– No tak, nic się przed panem nie ukryje, dobrze wybraliśmy posłańca – westchnął. – Rzeczywiście. Na początek powiem, że ja też jestem posłańcem, a przysyła mnie… – Tu nachylił się i szeptem wypowiedział nazwisko. Drgnąłem ze zdziwienia, bo był to drugi najważniejszy człowiek w Polskiej Rzeczpospolitej Narodowej. – Kapitanie Nowak, wiele czasu spędziliśmy na rozważaniach dotyczących przyszłego kształtu kraju – zaczął, tym razem wiedziałem, że przekazuje to, co najistotniejsze, więc starałem się nie uronić ani słowa. – Obecna forma jest nie do utrzymania. Prawda, są osoby w Narodowej Demokracji, którym ten kształt państwa odpowiada. Ale one są zapatrzone w przeszłość, nie w przyszłość i będą musiały odejść lub pożegnać się ze swoimi marzeniami. A zapewniam pana, że to, co jest, zmęczyło i znużyło także naszych rosyjskich przyjaciół, którzy niczego innego nie pragną niż spokoju na swoich granicach i przy obecnym stanie gospodarki nie mogą sobie pozwolić na kolejną Białoruś z lat dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku, tym razem nad Wisłą. Rozluźnienie więzów, zwłaszcza ekonomicznych, jakie nas łączą, powitają wobec tego nader chętnie, jeśli nie wpłynie to na ich bezpieczeństwo.

Geopolitycznie sytuacja jest następująca: uznaliśmy, że sojusz z Rosją jest żywotną sprawą dla naszego kraju i na tym dobrym sąsiedztwie zamierzamy oprzeć się w przewidywalnej przyszłości. Wy wybraliście Zachód i jest to wasza decyzja. Zresztą jak widzimy, powoli stajecie się jego częścią, a zapewniam pana, że niedługo będzie to jednolity organizm gospodarczo-społeczny pomiędzy Wisłą a Tagiem.

Ale te kwestie są już nieistotne. Zna pan dobrze historię i wie, że były już w Europie dwa kraje, które stanowiły niegdyś jedność, później ich drogi się rozeszły. Jeden na skutek wydarzeń drugiej wojny wybrał Zachód, drugi zaś opowiedział się za Wschodem. Nie przeszkodziło im to być doskonałymi sąsiadami.

– No cóż, nie przesadzałbym z tym zawsze doskonałym sąsiedztwem Szwecji i Finlandii po drugiej wojnie. Ale faktem jest, że współpracowały i nadal współpracują bardzo harmonijnie.

– Właśnie. Myślę, i nie tylko zresztą ja, że nasze rozejście, podobnie jak tych dwóch krajów, jest trwałe. Krótko mówiąc, nigdy się już nie zejdziemy. Ale możemy zawsze pozostać dobrymi sąsiadami i z tego sąsiedztwa czerpać korzyści, podobnie jak wspomniane dwa kraje nordyckie. Nasze propozycje są następujące: wzajemne uznanie status quo, stała komisja bezpieczeństwa i współpracy obu krajów, która pozwoli uniknąć w przyszłości niepotrzebnych zadrażnień i incydentów. Komisja ta działałaby na obszarze państwa trzeciego aż do całkowitej normalizacji sytuacji politycznej; proponujemy właśnie Szwecję.

Następnym krokiem byłoby uznanie obywatelstw i dokumentów tożsamości po obu stronach i przeniesienie spraw spornych dotyczących stosunków wzajemnych na forum szwedzkiej komisji oraz otwarcie konsulatów.

No i last but not least kwestie gospodarcze – zezwolenie na wzajemne otwieranie przedstawicielstw firm, na początek ściśle określonych, przy zagwarantowaniu, że nie będą one wydmuszkami jakiegokolwiek wywiadu, oraz porozumienie o małym ruchu granicznym. Jeśli to zaakceptujecie, a mamy was za ludzi rozsądnych, to na początek proponujemy pierwsze spotkanie komisji wzajemnej w Szwecji za dwa miesiące, licząc od dzisiaj. Proszę od razu przygotować listę firm: na początek pięćdziesiąt, tyle samo dostaniecie od nas. Przepraszam – czterdzieści dziewięć, bo na pierwszym miejscu będzie SENOM.

– Na miłość boską… – zacząłem, nie wiedzieć, czy bardziej rozbawiony, czy raczej zgorszony tym jawnym przekupstwem.

– Och, to nic takiego, zwykła przysługa – machnął lekceważąco ręką. – Myślę, że się porozumiemy. Sam chętnie kupię któryś z waszych rowerów oficjalnie, bo naprawdę są dobre, a przerzut przez kraje bałtyckie i Białoruś strasznie podnosi ich cenę. – Uśmiechnął się jeszcze raz. – Pół Rady Stałej naszej partii jeździ na waszych miejskich. To co, widzimy się w Sztokholmie za dwa miesiące?

– Zaraz, zaraz, a skąd pan taki pewny, że znajdę się w składzie tej komisji? – spytałem nieco zdziwiony.

– Och, po prostu mam zdolności paranormalne. – Puścił oko. – Odezwę się do pana za dwa tygodnie. À propos, przyniosłem coś, co będzie interesujące nie tylko dla pana. Taki dowód dobrych intencji. – Uścisnął mi rękę i wyszedł.

Owo „coś” leżało pod czasopismem. Była to nadbitka z artykułu z „Woienno-Istoriczeskij Żurnał”, numer analityczny, tylko dla prenumeratorów w armii FR. Już sam tytuł wbił mnie w kawiarniane krzesełko: Wojna z Polską: źle przygotowana, jeszcze gorzej przeprowadzona. Autorem był nieznany mi bliżej generał lejtnant W.I. Rodczenko ze Sztabu Generalnego. Znałem nieco rosyjski, po trosze dzięki szkole, większość dzięki Kazikowi, zacząłem więc pobieżnie czytać. Tekst był potężną krytyką „operacji przeprowadzonych w trakcie wojny polskiej”, przy czym autor sięgał do samej głębi – aż do poziomu plutonów czołgów i bojowych wozów piechoty.

„Nie jest jasne, czy planiści operacji wiślańsko-warciańskiej, bo tak nazwano główną część interwencji Sił Zbrojnych Federacji Rosyjskiej w Polsce, wiedzieli, co chcą osiągnąć zarówno w sensie militarnym, jak i politycznym” – tak W.I. Rodczenko zaczynał swoją krytykę. Już pierwszy zarzut był potężnego kalibru: „przekroczenie dyrektyw prezydenta Rosji i rządu, mówiących o ograniczonej interwencji w celu powstrzymania osób i organizacji działających na szkodę obywateli FR, prawosławnych i samej Rosji z terytorium Polski”. Dalej było jeszcze gorzej: „Początkowe powodzenie zamieniło źle zaplanowaną operację wojskową w wyścig poszczególnych związków taktycznych, co zaowocowało szeregiem chaotycznych starć z jednostkami polskimi. Przysporzyły one naszym brygadom niepotrzebnych strat. Można było odnieść wrażenie, że dowódcy poszczególnych jednostek zorganizowali sobie rajd po tytuł Bohatera FR”. I wymieniał jednostki, które powinny się znaleźć „już czwartego dnia wojny na wyznaczonych pozycjach, ale zaawanturowały się w głąb kraju”.

Po tym wstępie autor zszedł na poziom taktyczny: „Jednostki FR po wydzieleniu ugrupowań na potrzeby operacji przełamania – niekiedy działanie całkowicie zbyteczne – same pozbawiły się podstawowego autu, jakim była możliwość uzyskania przewagi w dowolnym punkcie natarcia […]. Można odnieść wrażenie, że do części bitew stoczonych przez siły FR nigdy nie powinno dojść. Dotyczy to zwłaszcza bitwy pod Juszczyną i walk na Przyczółku Czołpińskim” – Tu zacząłem czytać bardzo już uważnie.

„W wypadku bitwy pod Juszczyną autorzy jej planu nie wyciągnęli żadnych wniosków z historii – w 1945 roku, przy próbie realizacji podobnej operacji, walki trwały dwa miesiące. Naprawdę trudno było przypuszczać, że Siły Zbrojne RP, nawet po rozbiciu znaczącej części, mogły być o co najmniej klasę gorsze niż Wehrmacht w 1945 roku, będący w o wiele gorszej sytuacji, bo walczący na dwa fronty.

Następnym błędem było zlekceważenie wsparcia lotniczego ataku, mimo że zarówno śmigłowce pola walki, jak i samoloty wsparcia mogły już działać z lotniska Kraków-Balice. Tu jednak wina rozkłada się równo pomiędzy oficerów wojsk lądowych i dowodzących jednostkami śmigłowców bojowych i maszyn szturmowych, którzy uznali, że atak na Juszczynę, jako drugorzędny, nie wymaga takiego wsparcia jak blokowanie posiłków dla aglomeracji śląskiej i rozwinięcie w kierunku Częstochowy. Jednak wydzielenie niewielkich sił do wspierania ataku na Juszczynę spowodowało, iż wobec silnej obrony przeciwlotniczej Polaków poniosły one wysokie straty. W tym momencie reakcję dowódców jednostek lotniczych należy uznać za zaskakującą – wycofali oni całkowicie wsparcie dla działań wydzielonej grupy z 6 Brygady Pancernej, 210 Brygady Artylerii i 163 Brygady Strzelców Zmotoryzowanych, czyli jednostek prowadzących przełamywanie polskiej obrony pod Juszczyną. Stwierdzili przy tym, że wsparcie będzie możliwe, kiedy 210 Brygada całkowicie obezwładni polską obronę przeciwlotniczą!

Spowodowało to, że polskie siły specjalne zyskały idealne warunki do działań nocnych, z czego skorzystały, niszcząc skład amunicyjny i paliwowy, wysadzając wóz amunicyjny i zapasową haubicę oraz powodując, iż w ferworze walki postrzelały się oddziały 210 Brygady i 6 Brygady Pancernej.

Moment głównego ataku także wybrano fatalnie. Meteorolodzy ostrzegali przed bardzo silnymi opadami i wyładowaniami atmosferycznymi, ale dowódcy w stylu stalinowskim doszli do wniosku, że to tym lepiej, bowiem Polacy nie będą mogli zobaczyć pochodzących czołgów i zareagują zbyt późno. W efekcie oddziały zaczęły nacierać w trakcie czegoś, co meteorolodzy nazwali burzą stulecia trwającą niemal całą noc. Drogi, łąki i pola zostały silnie rozmiękczone poprzez zalanie, stworzyły się lokalne wylewy i podtopienia, przez co wozy bojowe oraz czołgi po prostu grzęzły w błocie. Z kolei kołowe transportery, lepiej radzące sobie w tych warunkach, zostały bez osłony i zaczęły ponosić ciężkie straty […]. Bitwa rozpadła się na szereg chaotycznych starć o poszczególne ulice, a nawet domy, co pozwoliło Polakom na zniwelowanie naszej przewagi technicznej i w środkach ogniowych.

Tu warto zaznaczyć, że w czasie całej bitwy dowódcy kompanii 6 Brygady działali nonszalancko, lekceważyli przeciwnika i prowadzili działania bez wsparcia, czasem samotnymi wozami. Przykład szedł z góry, więc to samo robili dowódcy poszczególnych plutonów, a nawet czołgów. Do podstawowych błędów należało ustawianie się burtą zamiast przodem do przeciwnika, brak manewrowania, działanie ze stałych, wybranych stanowisk jako swoista artyleria wsparcia, akcje pojedynczymi wozami bez żadnego wspomagania przez inne czołgi plutonu. Celowały w takich działaniach zwłaszcza załogi rezerwistów i żołnierzy z poboru. Wszystko to w warunkach, kiedy strugi wody i wysoki poziom elektryczności atmosferycznej powodowały, że przyrządy obserwacji nocnej nie działały należycie. W efekcie nie tylko obsługi wyrzutni PPK po stronie polskiej, ale nawet pojedynczy strzelcy z granatnikami podchodzili na tyle blisko, aby oddać celny strzał.

Symptomatyczny jest przykład utraty T-80UD w środkowej części Juszczyny. Czołg nacierał samotnie, przez lekko pagórkowaty teren, mijając zabudowania w obszarze pokrytym krzakami. Takie warunki są doskonałe dla drużyn przeciwpancernych i strzelec jednej z nich podszedł na tyle blisko, iż strzał z granatnika trafił – prawdopodobnie dość przypadkowo – w dolną część wieży z boku kadłuba, pod kasety opancerzenia. Idący do góry strumień kumulacyjny zabił lub obezwładnił załogę i spowodował spalanie niedetonacyjne pocisków w automacie ładowania. Czołg został całkowicie zniszczony, a największym zaskoczeniem było to, iż użyto przeciw niemu RPG-29. […]

Te same czynniki, które działały na elektronikę czołgów, powodowały całkowitą niesprawność przyrządów obserwacji nocnej w drużynach strzelców. Ich jakość od początku kampanii była zresztą niezadowalająca – sprawne były średnio dwa na pięć. Zwykle więc strzelcy musieli się posiłkować przyrządami obserwacyjnymi KTO bądź BMP i informacjami o sytuacji taktycznej, przez co grupowali się oni w pobliżu wozów bojowych. Skądinąd i przyrządy obserwacji nocnej w wozach bojowych bardzo szybko, bo już po tygodniu walk, zaczęły ulegać awariom. Ze względu na bardzo kiepską logistykę operacji, stanowiącą od początku jej piętę achillesową, awarie te były trudne lub niemożliwe do naprawienia. […]

Warto wspomnieć o tym, iż pasywne systemy obrony wozów zasadniczo się sprawdziły. Kasety pancerza reaktywnego detonowały prawidłowo i to uchroniło brygady pancerne przed większymi stratami. Jednak stwierdzenie to dotyczy wyłącznie T-90A Władimir i T-90 późniejszych serii – większość tych czołgów została utracona wskutek ataków PPK, i to z góry, lub nieszczęśliwych zbiegów okoliczności, jak w wypadku T-90AK zniszczonego na przyczółku czołpińskim. W tym wypadku nie można jednak odtworzyć przyczyny utraty wozu, bowiem wrak wpadł w ręce Polaków.

Inaczej rzecz wygląda dla T-72B3 i T-72BM. Tu trafienie pod określonym kątem powodowało wyrwanie kaset pancerza bez detonacji i porażenie, a często i przebicie pancerza głównego. W wypadku T-80/T-80UD mniejsze straty poniosły wozy zmodernizowane, posiadające nowsze wersje pancerza typu Kontakt. Ogólnie jednak czołgi te trapione były awariami turbin; dotyczy to nawet wozów z napędem turbinowym nowego typu.

Absolutnym sukcesem okazały się T-14. Według wstępnych szacunków utracono jedynie dwadzieścia tego typu czołgów i to tylko wtedy, kiedy walczyły z przeciwnikiem równorzędnym, takim jak leopardy 2A7 czy późne wersje leopardów 2A6+. Faktem jest, że T-14 doskonale sobie radziły z większością napotkanych polskich czołgów. […]

Inaczej było z BMP. Wyraźnie widać, że produkcja wozów następnej generacji na platformie T-15 powinna zostać przyspieszona, ponieważ BMP poniosły w Polsce zbyt duże straty. To samo dotyczy BTR, które powinny zostać jak najszybciej zastąpione przez wozy nowej generacji typu Bumierang. […]

Osobno należy omówić systemy zakłócania naprowadzania i niszczenia pocisków kierowanych. Należy zauważyć, że ani Sztora, ani Arena czy nawet Afganit nie są cudownym środkiem przeciwdziałania naprowadzaniu wszystkich typów pocisków. I tak Sztora działa na starsze typy PPK w rodzaju HOT, TOW2A (nie jest pewne czy działa w przypadku TOW2B), Metis, Konkurs, Fagot, MILAN, ale nie działa już na systemy naprowadzania javelinów, spajków i kornietów. W wypadku Areny być może dochodzi ochrona przed kornietami, ale użycie tego systemu w Polsce, podobnie jak Afganitu, było tak rzadkie, iż nie można stwierdzić, jaki typ pocisku właściwie zakłócają. Przyczyna jest nader prozaiczna – wszystkie rosyjskie systemy zakłócania naprowadzania pobierają bardzo duże ilości energii elektrycznej, stąd dowódcy pododdziałów mówili załogom wprost, aby używały tych systemów wyłącznie w obliczu bezpośredniego zagrożenia, wystąpiły bowiem przypadki, kiedy zbyt długie użycie Sztory powodowało całkowite rozładowanie akumulatorów wozu. Podobnie działo się z Areną czy Afganitem. W efekcie załogi w ogóle nie pamiętały o włączaniu tych systemów i szły do walki z wyłączonymi, co też prawdopodobnie przyczyniło się do poniesienia większych strat. Warto też zaznaczyć, jak w przypadku rajdu pułkownika Gribanowa, że dla wozów będących w szybkim manewrze wydawano bezpośrednie polecenia niewłączania tych systemów, aby nie zmniejszać możliwości działania czołgów, poprzez wyładowywanie ich akumulatorów. Problemem była też ich sprawność techniczna: około trzydziestu procent systemów ochrony było całkowicie niesprawnych, a znane są przypadki, np. z 6 Brygady, kiedy Sztory nie włączano od nowości czołgu, w tym przypadku T-90, i nawet nie stwierdzono, czy jest sprawna. Czołgiści mają do tych systemów ze względu na ich wady ograniczone zaufanie”.

Ta analiza, szczegółowa i bardzo surowa dla armii Federacji Rosyjskiej, ciągnęła się jeszcze przez dobrych pięćdziesiąt stron. Pomyślałem, że ten materiał to dynamit i powinni go dostać ludzie w Poznaniu, i to jak najszybciej. Może ma go nasz wywiad, może nie. Tym bardziej warto, aby dostał go Sztab Generalny i… zastanowiłem się chwilę. Tak, NATO też powinno dostać go jak najszybciej. Pomyślałem, że zrobię zdjęcie każdej strony komórką i po prostu wyślę na dwa adresy – mojego szefa z Grafenwöhr, Herberta Essera, teraz pułkownika w Sztabie Generalnym Heer, i pułkownika Hellstroema, teraz już generała, w Sztokholmie. Ze stosownym komentarzem.

Wracałem z potężnym chaosem w głowie. Jak to mówił stary Bismarck? „Trzeba usłyszeć kroki Pana Boga w historii, wtedy musimy wyskoczyć i chwycić połę jego surduta”. Teraz miałem wrażenie, że Pan Bóg sam mi włożył połę swojego surduta do ręki.

Jeszcze dziewięć lat temu byłem nikim – zwykłym chłopakiem, jakich są miliony. Teraz jako kapitan NATO General Reserve Ryszard Nowak miałem w ręku wiadomość, która zmieni wszystko. Nie tylko tutaj, ale pewnie w całej Europie, i to na dekady. Może stworzy taki ład, który mnie przetrwa, a mając lat trzydzieści trzy i ciesząc się dobrym zdrowiem, zamierzałem dożyć przynajmniej do dziewięćdziesiątki.

Pozostawało najważniejsze – przekazać wiadomość dalej. Tu musiałem być maksymalnie ostrożny. Taksówka stanęła przed Dworcem Centralnym. W holu było kilka automatów telefonicznych. Założyli je Francuzi i były niemal stale okupowane, bo telefonie komórkowe działały tylko dwie, abonamenty były pioruńsko drogie, a smartfony wciąż działały tylko w największych miastach.

Miałem szczęście – dwa z pięciu aparatów były wolne. Zadzwoniłem do Poznania, pod znany mi numer.

– Zechce mnie pani połączyć z dyrektorem – powiedziałem sekretarce. – Niech mu pani powie, że dzwoni Glorfindel. Miałem nadzieję, że to wystarczy, bo co prawda wiedziałem, że generał wciąż zajmuje to stanowisko, ale nie widziałem go od kilku lat poza telewizją. Nadal występował także jako pisarz, a jego książki były coraz lepsze i bardzo aktualne.

– Cześć, Glorfindelu – usłyszałem w słuchawce cichy głos. – Co cię do mnie sprowadza?

– Panie dyrektorze, dostałem propozycję bardzo interesującego dealu od naszych przyjaciół z Warblina. Ale koniecznie muszę to z panem omówić, i to prędko, bo trzeba będzie jak najszybciej podpisać umowę przedwstępną.

Zrozumiał od razu.

– Wysoko mierzą, i to bardzo ładnie. – Usłyszałem jego śmiech. – No to czekam na ciebie jutro w spółdzielni. Wyślę konie na dworzec na popołudniowy pociąg, woźnica cię zna i pozna. – Śmiał się dalej.

– Jasne, panie dyrektorze, wobec tego do jutra, pozdrawiam. – Uśmiechnąłem się do słuchawki.

– Cześć – odrzekł zadowolony.

Szykowało się więc spotkanie w Poznaniu, przed powrotem do Gniezna. Ale w końcu generał musi wszystko wiedzieć, zanim przekaże sprawę dalej i rzeczy zaczną swój bieg.