Copyright © Wydawnictwo Arbitror sp. z o.o. 2021

Projekt okładki i stron tytułowych

Łukasz Stachniak

Adiustacja, skład, łamanie

Witold Kowalczyk

Przygotowanie wydania elektronicznego

Michał Nakoneczny, Hachi Media

Wydanie I

ISBN 978-83-66095-31-1

Wydawnictwo Arbitror spółka z o.o.

www.arbitror.pl

e-mail: kontakt@arbitror.pl

Podsumowanie tomu I

Część 1
Siewca idei i jego pomocnicy

I. Pancerna bańka i niekończące się oratorium

II. Antysemityzm antyzachodni

III. Zadziwiający pan Daniels

IV. Homofobia z Kremla rodem

V. Szczepionki, Smoleńsk i futerka

VI. Stanisław Michalkiewicz i moskiewscy weterani

VII. Jerzy Robert Nowak i jego przełomy

VIII. Bogusław Wolniewicz i wojna masy mięsa

IX. Uduchowiony senator Jan Maria Jackowski

X. Jerzy Urbanowicz, matematyk Macierewicza

Część 2
Nieznane oblicze biznesów Rydzyka

XI. Stocznia zatopionych pieniędzy

XII. Geotermia po syberyjsku chłodnawa

XIII. Piotr Długosz, zwornik polski i wschodni

XIV. Król giełdy i złomu podbija świat od Wschodu

XV. Skok na Wschód

XVI. Żabka łapkę podaje

Zakończenie. Kim jest ten człowiek

Noty do tomu I

Nota 1. Spacer po lodzie

Nota 2. Dodatkowe dokumenty w sprawie Romana Paszkowskiego

Nota 3. Zamazany dokument

Przypisy

PODSUMOWANIE TOMU I

Pierwszy tom książki Rydzyk i przyjaciele, zatytułowany Kręte ścieżki, opisywał losy Tadeusza Rydzyka w latach 1945–1999. Przedstawiał też sprzymierzeńców, którzy wspierali go w tamtych latach. Sprzymierzeńców kluczowych, dzięki którym Rydzyk podróżował po świecie, robił interesy, potem zaś założył Radio Maryja i zaczął nadawać nie tylko na całą Polskę, lecz także na pół świata. Aby pokrótce przypomnieć najważniejsze fakty i nazwiska, o których tam pisałem, poniżej przedstawię kluczowe ustalenia zawarte w pierwszym tomie.

Już w 1962 r. nastoletni Tadeusz Rydzyk jako kleryk braniewskiego seminarium wpadł w oko esbekom i ich sowieckim towarzyszom w związku z przekroczeniem granicy ZSRR.

W latach 70. Rydzyk pełnił posługę duchową w pobliżu sowieckich koszar, raz w Toruniu, raz w Szczecinku. Zatem w okolicach drobiazgowo prześwietlanych przez służby PRL i ZSRR. Prowadził tam działalność uznawaną przez komunistyczne władze za szkodliwą (jak festiwal muzyki katolickiej w Toruniu) lub wręcz wrogą (jak wieszanie krzyży w szczecineckich szkołach).

Wiemy, że miejscowi funkcjonariusze komunistycznej Służby Bezpieczeństwa śledzili tę działalność. Ale widzimy też dowody ich pobłażliwości dla Rydzyka, dokładnie opisane w tomie pierwszym. W latach 80. Rydzyk przedstawiał się jako ksiądz zbuntowany, a nawet prześladowany przez PRL. Jednak jego los zupełnie nie przypominał losu zamordowanych księży buntowników takich jak Popiełuszko. Tadeusz Rydzyk nie został pobity – w przeciwieństwie do księdza Bardeckiego, który stał się ofiarą napaści, a później miał także zostać zdyskredytowany po tym, jak włamano się do jego mieszkania i podrzucono kompromitujące materiały. W przypadku Rydzyka było zupełnie inaczej. Esbecy pozwalali mu wielokrotnie wyjeżdżać na Zachód, co wówczas stanowiło nie lada luksus. Luksus, który komuniści zapewniali osobom zaufanym, nie zaś zbuntowanym duchownym. Rydzyk zawdzięczał ten przywilej dwóm funkcjonariuszkom komunistycznej SB, z których jedna monitorowała działania specjalne przeciwko księżom, szczególnie przewrotne i brutalne. Takie jak te, które skierowano przeciwko Popiełuszce i Bardeckiemu.

Szczególnie interesujący okres zaczyna się w 1986 r., kiedy to Tadeusz Rydzyk wyjechał do Niemiec Zachodnich na dłużej i zniknął. Przez pewien czas ani jego bliscy, ani jego zwierzchnicy duchowni nie wiedzieli, co się z nim dzieje.

Kto wtedy zaprosił Rydzyka do Niemiec Zachodnich? Niejaki Roman Paszkowski, były PRL-owski milicjant i członek partii komunistycznej PZPR.

Kilka lat wcześniej Paszkowski wyjechał na Zachód, zmienił obywatelstwo na zachodnioniemieckie i nagle zaczął odnosić sukcesy w biznesie. Mimo to świeżo upieczony Niemiec i kapitalista starał się utrzymywać dobre stosunki z władzami komunistycznej Polski. Dziwnego emigranta śledził PRL-owski kontrwywiad, jednak akta tej inwigilacji w ogromnej mierze tajemniczo zaginęły.

Zaginęły też esbeckie papiery księdza Tadeusza Rydzyka. Można się doliczyć 11 teczek czy też zbiorów akt dotyczących go bezpośrednio lub pośrednio, które wyparowały z archiwów. Zniknęły zapewne w latach 1989–1990. Mogły też zostać – choć to mniej prawdopodobne – utajnione przez służby III RP lub celowo zawieruszone przez kierownictwo Instytutu Pamięci Narodowej. Zawieruszone w taki sposób, że przez 22 lata istnienia IPN żaden z tych dokumentów nie trafił do ewidencji dostępnej dla zewnętrznych badaczy…

Tak czy inaczej, zaginione papiery przechowywano w różnych miastach. Trudno więc przypuścić, żeby ich zniknięcie było dziełem przypadku. Ich brak wygląda na efekt zorganizowanej akcji.

A jak się skończyło zachodnioniemieckie zniknięcie księdza Rydzyka w drugiej połowie lat 80.? W przeciwieństwie do swoich teczek Rydzyk się odnalazł. Po wielu miesiącach skontaktował się z zakonnymi zwierzchnikami. Nie chciał jednak spełnić ich woli i wrócić do kraju. Dawał do zrozumienia, że w komunistycznej Polsce czekają go represje. A równocześnie robił biznesy z PRL… Gdy poprosił funkcjonariuszy Służby Bezpieczeństwa o przedłużenie ważności paszportu, oni po raz kolejny spełnili jego prośbę.

W latach 1989–1990 komunizm wreszcie upadł. Tadeusz Rydzyk założył wtedy Radio Maryja. Pieniądze na postawienie pierwszego masztu radiowego dostał od grecko-szwajcarskiej „mistyczki”. To samozwańcza prorokini Vassula Ryden, która od lat wychwala Rosję, wróży jej władzę nad światem i wdzięczy się do hierarchów putinowskiej cerkwi. Vassula Ryden robiła to również wtedy, gdy Rydzyk za jej pieniądze stawiał zręby swego przyszłego medialnego imperium.

Stworzenie tego imperium wymagało ogromnych wysiłków – ale wielka część trudu spadła na barki osób, które ksiądz Rydzyk zaprzągł do pracy. Ani on, ani jego podwładni nie mieli medialnego doświadczenia. Mimo to Rydzyk odniósł ogromny sukces. Pomogły mu w tym władze Federacji Rosyjskiej, które pozwoliły Radiu Maryja nadawać na pół świata. Rosja udostępniła Rydzykowi swoje nadajniki i częstotliwości wojskowe. Zrobiła to w tym samym czasie, w którym znów zaczęła otwarcie zwalczać katolicyzm. Władze Rosji wysłały też swoich oficjalnych przedstawicieli na ósme urodziny Radia Maryja. Wszystko wskazuje na to, że posłał ich tam Michaił Lesin – główny propagandzista Putina, którego obsesją było przemyślne rozsiewanie kremlowskich treści na całym świecie. Przemyślne – zatem nieraz zakamuflowane, zamaskowane, prowadzone w sposób, dzięki któremu kremlowskie treści na pierwszy rzut oka nie kojarzyły się z Kremlem i jego tyranią.

Tak wygląda historia wspinaczki księdza Tadeusza Rydzyka na fotel ojca dyrektora. Takich na swej drodze spotkał sprzymierzeńców.

Tom drugi książki Rydzyk i przyjaciele, zatytułowany Wielkie żniwo, zajmuje się obecnymi sojusznikami, wspólnikami i sponsorami „ojca dyrektora”. Jak również tym, co ksiądz Rydzyk robi swoim słuchaczom, widzom, czytelnikom i wyznawcom.

CZĘŚĆ 1
Siewca idei i jego pomocnicy

Rozdział I
Pancerna bańka i niekończące się oratorium

Czytelnicy i czytelniczki tomu pierwszego wiedzą, że Tadeusz Rydzyk i jego współpracownicy nie mieli żadnego medialnego doświadczenia, gdy w 1991 r. zakładali Radio Maryja.

Musi więc dziwić, że Rydzykowi tak szybko udało się nadać swej rozgłośni wyraziste oblicze. Wyraziste i wyjątkowe, nie tylko pod względem treściowym i redakcyjnym, ale też pod względem marketingowym. Radio Maryja, które zaczęło nadawać w latach 90., szybko stało się dziełem gotowym. I wiele wskazuje na to, że od początku było dziełem przemyślanym – jeśli nie w każdym aspekcie, to przynajmniej w tych najważniejszych. Stawiając pierwszy maszt, Tadeusz Rydzyk najwyraźniej znał już odpowiedzi na podstawowe kwestie redakcyjno-marketingowe. Wiedział:

- jakim tonem Radio Maryja ma przemawiać do słuchaczy;

- jakimi sposobami powinno ich wciągać w swój świat;

- jakie korzyści emocjonalne będzie oferować odbiorcom;

- w jaki sposób rozgłośnia może przekazywać drastyczne treści, równocześnie niosąc słuchaczom ukojenie.

To ostatnie powinno stanowić szczególną trudność, mówimy przecież o działalności wewnętrznie sprzecznej. Ale i poprzednie kwestie – wybór właściwego tonu, zakomunikowanie odpowiednich korzyści odbiorcom, stworzenie swego własnego świata – są nie lada wyzwaniem dla każdego początkującego medium. Przed wylansowaniem takiego medium jego zarząd, redakcja i dział marketingu zazwyczaj prowadzą niekończące się obrady, zapoznają się z badaniami i tak dalej…

To prawda, że na samym początku lat 90. istniała skłonność do lekceważenia tych procedur, uznawanych za nowinki z Zachodu. Media próbowali tworzyć dziennikarze, którzy nieraz hołdowali zasadzie: „Nie ma już cenzury, więc mówmy, co myślimy i jak czujemy. To na pewno spodoba się ludziom!”. Jednak niewielu z nich umiało przekuć „spontan” w wartość (wyjątkiem był cytowany w tomie pierwszym Paweł Sito). Większość mediów powstałych i działających w takim duchu szybko upadła. Przekaz spontaniczny okazywał się chaotyczny. Albo hermetyczny: odbierali go pozytywnie jedynie jego twórcy i ich bliscy znajomi.

Tymczasem Radio Maryja szybko zaserwowało swoim odbiorcom przekaz, który znakomicie trafił w ich gust. Czy ideologia rozgłośni stanowi wystarczające wytłumaczenie tego sukcesu? To prawda, że spora część odbiorców łaknęła ultrakatolicyzmu, ultrakonserwatyzmu i ksenofobii. Ale powstawało wówczas wiele mediów, które próbowały zaspokoić ten popyt – i upadały lub wegetowały w pogardzanej niszy. Samo pomstowanie na Żydów i „zepsuty zachodni świat” nie wystarczało, żeby odnieść zwycięstwo. Należało również rozpoznać głębsze potrzeby emocjonalne publiczności. Trzeba było nie tylko mówić to, co słuchacze lubią. Trzeba było mówić to odpowiednim tonem. A znalezienie takiego tonu to trudna sztuka. Doświadczeni specjaliści od mediów nieraz ręce i nogi na tym połamali.

Czy do sukcesu Radia Maryja mogło wystarczyć tylko naśladownictwo niemieckiego i włoskiego Radia Maria, na których wzorował się Rydzyk i które przedstawiliśmy w tomie pierwszym?

Czy to możliwe, żeby Rydzyk przeniósł formułę tamtych rozgłośni do Polski bez zbadania miejscowego rynku, wówczas bardzo odmiennego od rynku Niemiec Zachodnich i Włoch?

Przeszczepienie formuły medialnej na obcy grunt nieraz się udaje. Trudno jednak przeprowadzić coś takiego bez przygotowania. A w tym przypadku mowa nie tylko o udanym przeszczepie. Mowa o czymś nieporównanie bardziej spektakularnym. Ksiądz Rydzyk odniósł znacznie większy sukces niż jego włoskie pierwowzory – księża Galbiati i Fanzaga – nie mówiąc już o nieszczęsnym Radiu Maria International w Niemczech, które zostało poskromione przez miejscowych biskupów, przestraszonych agresywnym przekazem.

Lata 90. były epoką biznesowych cudów. Jednak ze względu na moje 25-letnie doświadczenie w mediach i marketingu nie mogę bez zastrzeżeń uwierzyć w ten akurat cud. Wybitne i złożone dzieła rzadko rodzą się w wyniku nagłego przypływu natchnienia czy też szybkiego skopiowania cudzego pomysłu.

A Radio Maryja jest dziełem złożonym i na swój sposób wybitnym. Ze względu na muzyczne uzdolnienia i doświadczenia księdza Rydzyka, aż się prosi, żeby porównać przekaz rozgłośni do oratorium. Do niekończącego się oratorium, które rozpoczęło się 9 grudnia 1991 r. – i trwa do dziś. A trwając, rozwija motywy przewodnie, które zaistniały już w uwerturze. Albowiem już w latach 90. nasz ksiądz-impresario umiejętnie sączył nienawistną publicystykę. Już wtedy umiał tak sączyć jad polityczny, żeby zachwyceni słuchacze odbierali go jak muzykę poważną.

Sam Rydzyk nie jest najlepszym solistą-spikerem, ale można go uznać za świetnego kompozytora treści mówionych. A przede wszystkim za świetnego dyrygenta i wodzireja, który wie, jak machnąć batutą lub ręką, żeby całą salę przeszły dreszcze. To Rydzyk – ponad głowami swoich współpracowników, politycznych sojuszników i zakonnych przełożonych – kontaktuje się ze swoimi słuchaczami. Oni zaś są jego chórem, jego echem, jego megafonami. Słuchacze Rydzyka już w latach 90. wiedzieli – i wciąż wiedzą – jak pociągnąć motyw, gdy tylko „ojciec dyrektor” poda im kilka nut. Już w latach 90. wychwytywali niedopowiedzenia, aluzje i sugestie swojego guru. Już wtedy przekuwali je w całkiem konkretne wypowiedzi, gdy tylko dodzwonili się na antenę. Przez wszystkie lata istnienia rozgłośni Tadeusz Rydzyk nie musiał mówić wprost, że Zachód jest zły, Żydzi knują, a księża pedofile to niewinne ofiary mediów. Wystarczyło, że coś zasugerował. Słuchacze dopowiadali sobie resztę.

A jaką rolę odgrywali i odgrywają księża prowadzący audycje? Bardzo istotną. To ich komentarze – wypowiadane ze spokojem, powagą lub wręcz namaszczeniem – nadają szacowną oprawę treściom wygłaszanym przez krewkich słuchaczy. Księża prowadzący pilnują, żeby chór nie zaburzył wewnętrznej równowagi publicystycznego oratorium.

To trudne i delikatne zadanie. Wierni słuchacze, którzy dzwonią do radia, rozwijają aluzje i sugestie podawane im przez rozgłośnię. Przeobrażają odległy pomruk gromu w burzę. Ma to sprawiać wrażenie, że Radio Maryja się nie złości, tylko oddaje antenę prostym ludziom, aby ci mogli wyrazić swe uczucia, również te trudne… Ale z burzą łatwo przesadzić, a w dobrym utworze muzycznym wściekłe Furioso powinno znaleźć przeciwwagę w łagodnym Largo. Dlatego potrzebni są dyrygenci pomocniczy, fachowcy od ludzkich dusz i głosów, którzy czuwają nad tym, co dusze i głosy mówią na antenie. Gdy dusza za bardzo się zapędzi, można odebrać jej głos. Można ją po duszpastersku upomnieć i delikatnie się zdystansować. Na przykład można zapewnić o rzekomym szacunku rozgłośni dla Żydów (jeśli to właśnie ich znieważył wierny słuchacz).

Oprócz chórzystów i dyrygentów potrzebni są też soliści. W latach 90. na antenie Radia Maryja pojawili się stali goście. Poniekąd eksperci, ale też publicyści i aktywiści, ponieważ w ich działalności trudno odróżnić wiedzę od opinii, sympatii i politycznego interesu. Tymi ekspertami-publicystami-aktywistami zajmiemy się w jednym z następnych rozdziałów. Na razie odnotujmy, że znalazł się wśród nich Ryszard Bender – w latach 1981–1983 wiceprezes prokomunistycznego Polskiego Związku Katolicko-Społecznego, następnie poseł w fasadowym sejmie PRL. Na Rydzykowej antenie zaczął też gościć Jerzy Robert Nowak, były pracownik PRL-owskiej dyplomacji. Po upadku komunizmu Nowak zyskał sławę antysemity, gdyż w swoich książkach próbuje zaprzeczać zbrodniom dokonanym przez Polaków na Żydach.

Głuchowski i Hołub – autorzy książki Imperator. Sekrety ojca Rydzyka[1] – tak podsumowują publicystykę uprawianą w latach 90. przez stałych gości Radia Maryja: „Mówią o własnej, trzeciej drodze Polski, która nie może być państwem komunistycznym, ale nie powinna także upodabniać się do Zachodu (…). Mają własną wizję. Ich zdaniem trzeba dodrukować pieniędzy, by podgrzać koniunkturę nawet za cenę inflacji. Następnie rozdać i sprzedać rodakom po preferencyjnych cenach nie 512 przedsiębiorstw – jak dotąd – ale wszystko, co jeszcze nie ma prywatnych właścicieli: nieruchomości, maszyny, infrastrukturę i grunty. Istniejącym już posiadaczom należy się przyjrzeć (…), czy nie planują sprzedaży zdobytego majątku «w niepolskie ręce».

Kolejny temat to sprzeciw wobec NATO, ponieważ «w Szczecinie będą stacjonowały obce wojska dowodzone przez obcego generała» i w razie wojny ten obcy przejmie władzę nad naszą armią albo jej częścią.

Profesorowie ostrzegają również przed wejściem do Unii Europejskiej, bo jest to «sztuczny, skompromitowany, zbiurokratyzowany, totalitarny system». Docelowo będzie tylko jeden rząd w Brukseli, a tym samym Polska straci suwerenność. Po wejściu do Unii 90 procent gospodarstw rolnych zostanie zlikwidowanych, skutkiem czego przybędzie dodatkowo trzy miliony bezrobotnych”[2].

Nie tylko Głuchowski i Hołub analizowali przekaz Radia Maryja. W drugiej połowie lat 90. słuchał go uważnie wspomniany w tomie pierwszym dziennikarz Dariusz Rostkowski (ten, który rozmawiał z rodziną Tadeusza Rydzyka w Olkuszu). Rostkowski zwrócił uwagę na to, że z anteny Radia Maryja nie usłyszał złego słowa o Rosji. Rozgłośnia straszyła wówczas Polki i Polaków różnymi demonami i potworami – jednak nie pojawił się wśród nich rosyjski niedźwiedź.

Moje doświadczenie jest podobne. Tak się składa, że mniej więcej w tym samym czasie co Rostkowski ja też przysłuchiwałem się audycjom Radia Maryja. Również nie zauważyłem wzmianek o Rosji.

Rzecz jasna, wszyscy wiemy, że Federacja Rosyjska bywała bohaterem negatywnym radiomaryjnej publicystyki w późniejszym okresie. Aczkolwiek i wtedy straszenie Rosją przez rozgłośnię miało charakter dwuznaczny. Socjolog i reżyser Krzysztof Dziomdziora przesłuchał 52 losowo wybrane audycje Radia Maryja z 2005 r. Podaje, że temat Federacji Rosyjskiej zajął 120 minut badanego przekazu, czyli 5 proc. Pisze, że „wydarzenia w Moskwie są pretekstem do odniesienia się do sytuacji politycznej w kraju”. Cytuje dwie wypowiedzi, które uznał za najbardziej charakterystyczne ze zgromadzonego materiału. Pierwsza z nich to wywód jednego ze stałych gości na antenie Rydzyka, głośnego antysemity Stanisława Michalkiewicza, który opowiada o „strategicznym partnerstwie, jakie ma Rosja z Niemcami” i o tym, że „Niemcy niewątpliwie byłyby zachwycone, gdyby uzyskały monopol na reprezentowanie nie tylko polskich spraw, ale w ogóle spraw Europy Środkowej w stosunkach z Moskwą” (Radio Maryja, „Aktualności dnia”, 05.07.2005 r.). Druga z wypowiedzi została wygłoszona przez niejakiego Waldemara Moszkowskiego, twierdzącego, że niektórych rosyjskich polityków przepełnia niepokój dotyczący roli Żydów w tym kraju: „jak można wyjaśnić, że Żydzi mają wielkie znaczenie w polityce, finansach, kulturze Rosji (…). Dlaczego żydowska inteligencja była i jest w Rosji jednym z głównych nosicieli zachodnio-liberalnej ideologii odrzucającej Chrystusa”[3]. Zatem w pierwszym przypadku Rosja przedstawiona jest w sposób negatywny, ale ze względu na domniemane strategiczne partnerstwo z rzekomo zaborczymi Niemcami, pragnącymi podporządkować sobie Polskę i całą Europę Środkową. W drugim przypadku Rosja byłaby wręcz ofiarą tych, którzy przez wiele lat stanowili główny straszak Rydzykowej propagandy, czyli Żydów.

Samoistnym straszakiem Rosja stanie się dopiero po 2010 r., gdy Radio Maryja zacznie rozpowszechniać teorie spiskowe związane z katastrofą polskiego samolotu prezydenckiego w Smoleńsku. Jednak – jak udowodnił Grzegorz Rzeczkowski w książce Katastrofa posmoleńska[4] – teorie te rozpowszechniał również Kreml. Ich wydźwięk był antyrosyjski, ale działały na korzyść Rosji, gdyż podzieliły nasze społeczeństwo na dwa wrogie plemiona, pomogły przedstawiać Polaków jako oszalałych rusofobów, a w polskiej prawicy wzbudziły trwogę przed Rosją i nieufność wobec zachodnich sojuszników („Rosjanie zabili nam prezydenta, a NATO nic z tym nie robi!” – takie narzekanie powtarzało się w niejednej dyskusji).

Do tej sprawy wrócimy za chwilę, w jednym z następnych rozdziałów, które poświęcimy analizie głównych motywów przewodnich propagandy Radia Maryja. Teraz zaspokoję ciekawość wszystkich, których może dziwić to, że w latach 90. słuchałem rozgłośni Rydzyka. Nie robiłem tego dla przyjemności. Przyczyny miały charakter zawodowy. Mianowicie przygotowywałem się do pracy w innej rozgłośni o nazwie Inforadio, z której powstał później TOK FM. Redakcja szkoliła mnie na prezentera i gospodarza anteny. W ramach tego szkolenia zapoznawałem się z różnymi rodzajami radiowej interakcji ze słuchaczami. Dlatego słuchałem wielu stacji – w tym radia księdza Rydzyka. Rzecz jasna, cel szkolenia sprawił, że moje obserwacje miały charakter bardziej marketingowy niż polityczny. Ale nie żałuję, gdyż dzięki temu mogłem zwrócić uwagę na rzeczy nieraz pomijane przez innych obserwatorów. To, co z początku wydawało mi się najważniejsze – czyli wywiady z ekspertami i działaczami promowanymi przez Rydzyka, audycje polityczno-ideologiczne ze słynnego cyklu „Rozmowy niedokończone” – później zeszło na dalszy plan. Poczułem, że to tylko jedna z wielu części oratorium. Bas, tenor lub sopran miał czas na to, aby jak najskładniej wyśpiewać swoją arię. Ale wciąż najważniejszy był chór słuchaczy, który podchwytywał melodie różnych arii i kontynuował je po swojemu.

Zrobiło to na mnie wrażenie. Podczas jednego z zebrań redakcji Inforadia powiedziałem, że Radio Maryja przypomina poniekąd rozrywkową rozgłośnię RMF FM, dla której wcześniej pracowałem. Obawiam się, że nikt nie zrozumiał, o co mi chodzi. Koleżanki i koledzy z pierwszego zespołu Inforadia mieli poglądy antykomunistyczne, bardziej konserwatywne niż liberalne, wielu było katolikami – a jednak panowała wśród nich potężna niechęć do Radia Maryja. Tak potężna, że utrudniała oddzielenie ideologii rozgłośni od jej sposobu funkcjonowania, nad którym warto było się zastanowić.

Dlaczego porównałem Radio Maryja do RMF? W 1998 r. kluczowymi słowami dla działania RMF było uczestnictwo i moc („Inwazja Mocy” – tak się nazywała wielka promocyjna impreza rozgłośni). RMF chciał brać potężny udział w życiu słuchacza, wręcz wbijać się w jego codzienną egzystencję z energetyczną muzyką, najnowszymi newsami i jasnym, emocjonalnym przekazem.

Radio Maryja puszczało zupełnie inną muzykę niż RMF. Księża prowadzący audycje mówili zupełnie innym tonem niż krzykliwi didżeje z RMF – cichym i poważnym. Również słuchacze byli zupełnie inni, przeważnie znacznie starsi. Ale tak samo chodziło o uczestnictwo i moc. Tak samo, a nawet bardziej, gdyż w Radiu Maryja słuchacze dostawali tego znacznie więcej. Nie tylko rozgłośnia mocno uczestniczyła w ich życiu, oni też otrzymywali możliwość mocnego uczestniczenia w życiu rozgłośni. Ich telefony stanowiły najważniejszy element programu. Dzwonili do radiostacji Rydzyka po to, żeby:

- poczuć moc swego ukochanego Radia Maryja;

- wzmocnić tą mocą swój własny głos, nagle słyszany przez tysiące innych słuchaczy;

- dać Radiu Maryja swoją własną moc, przekazać mu swoje wsparcie.

Zatem Radio Maryja znacznie silniej uczestniczyło w życiu słuchaczy niż RMF – choć to RMF nieustannie próbował zbombardować odbiorców energią swego przekazu. Tymczasem Rydzyk nie bombardował swoich wiernych słuchaczy, tylko ich wciągał. Każdy z nich stawał się częścią wspólnego, większego ciała. Miało to wymiar nie tylko symboliczno-poetyczny, ale też praktyczny, życiowy i codzienny. Słuchacze Radia Maryja nagrywali się, aby powiedzieć na antenie, że np. mają zbędną pralkę, którą mogą oddać potrzebującym. Inni słuchacze dzwonili, aby wyznać, że potrzebują tej pralki. Dzieląc się pralką, dzielili się swym życiem.

Oczywiście, młodemu człowiekowi nie było łatwo tego słuchać. Wymiana starych sprzętów domowych, wspólne modlitwy, drżące starcze głosy… Wszystko sprawiało tandetne wrażenie. Wśród przeciwników Radia Maryja niewielu miało dość cierpliwości, żeby wytrzymać przy odbiorniku dłużej niż chwilę. A jednak warto było wytrzymać. Warto było posłuchać dłużej, bo wtedy można było usłyszeć, że ktoś właśnie buduje wielką społeczność. Buduje z dykty, sreberka i starych pralek, ale po mistrzowsku. W Polsce nikt jeszcze nie śnił o mediach społecznościowych, gdy Tadeusz Rydzyk takie medium tworzył.

Dzisiaj znamy już zatrute owoce mediów społecznościowych. Wiemy, że raczej należałoby je nazwać antyspołecznościowymi. Tworząc bowiem liczne mniejsze wspólnoty, media społecznościowe skutecznie porozbijały społeczności większe, te najważniejsze. Podzieliły narody i społeczeństwa na oddzielne, zamknięte i nieraz wrogie bańki. Każdy, kto żyje w takiej bańce, może przez całe tygodnie i miesiące nie stykać się z innym przekazem niż ten, który w niej obowiązuje. Osoby spoza bańki są w niej postrzegane jako szaleńcy lub zaciekli nieprzyjaciele, z którymi nie można dyskutować… Swobodna debata, wymiana poglądów, tolerowanie różnic oraz rozumienie, że podziały nie wykluczają ogólnonarodowej i ogólnoludzkiej solidarności – to wszystko było wielką siłą cywilizacji zachodniej. Media społecznościowe zadały cios tej sile, gdyż zabiły debatę, zakwestionowały tolerancję i solidarność. A zamiast tego wszystkiego, zamiast wspólnoty narodowej i ogólnoludzkiej – dają nam bańki.

Jak to się stało, że już w latach 90., na długo przed narodzinami Facebooka i Twittera, jeszcze przed upowszechnieniem internetu niedoświadczony ksiądz Rydzyk umiał stworzyć jedną z takich baniek? Skąd Rydzyk wiedział, jak zbudować dużą, a zarazem tak zamkniętą, wręcz hermetyczną bańkę, że Mark Zuckerberg i inni „społecznościowi” macherzy mogliby mu tylko pozazdrościć? Mowa przecież o licznej społeczności, która ostro, wręcz agresywnie oddziela się od innych – czyli od polskiej, europejskiej i zachodniej wspólnoty. Społeczność ta wyznaje ekstremalne, antyzachodnie poglądy i robi to w sposób agresywny. Brutalnie odrzuca każdego, kto ich nie podziela. Widzi w nim zdrajcę i przewiduje dla niego wieczne piekielne męki.

Mamy więc do czynienia z bańką pancerną.

Rozdział II
Antysemityzm antyzachodni

Wyznawca Tadeusza Rydzyka wierzy, że uczestniczy we wspólnocie, którą spaja wielka miłość. W Radiu Maryja i TV Trwam słucha i ogląda ludzi, którzy modlą się wspólnie, a nieraz też mówią sobie miłe rzeczy. A księża prowadzący brzmią w sposób uduchowiony i z wielką życzliwością wpuszczają na antenę prostych ludzi…

Jednak nikłe pokłady miłości ma w sobie ktoś, kto kocha tylko myślących tak samo jak on. A jeśli nienawidzi wszystkich innych, to jego nienawiść jest znacznie większa od jego miłości. Większa, ważniejsza i bardziej sprawcza. Nasuwa się podejrzenie, że panująca we wspólnocie miłość stanowi tylko funkcję większej nienawiści. Kochajmy się, trzymajmy się razem, żeby tym mocniej oddzielić się od znienawidzonych „innych”.

Radio Maryja to swoisty majstersztyk. Ksiądz Rydzyk stworzył społeczność, która nieustannie karmi się czułymi słówkami, choć opiera na lodowatej wrogości. Bowiem taką wrogość fan Radia Maryja czuje wobec przeciwników rozgłośni. Jakim uczuciem darzy tych, którzy w jego pojęciu są zbyt letni, obojętni, niedoskonali lub niezrozumiali? Pogardą, która bardzo bliska jest wrogości i też prowadzi do całkowitego odrzucenia.

Szczególnie wrył mi się w pamięć jeden telefon od słuchaczki, która w latach 90. dodzwoniła się do Radia Maryja. Kobieta zatelefonowała do studia, aby donieść, że na ulicy ciągle widuje dziewczęta w spódniczkach powyżej kolan. „Czy ja mam się za nie wszystkie modlić?!” – zapytała na koniec. Uderzyło mnie to, ponieważ zgodnie z nakazem Ewangelii chrześcijanin powinien się modlić nawet za swych wrogów. Tymczasem w tym przypadku wystarczyło nosić krótką spódniczkę albo mieć zbyt długie nogi, żeby stać się kimś gorszym od wroga. Duszą, która kilku słów modlitwy też nie jest warta.

Nienawistna propaganda szerzona i podsycana przez media księdza Rydzyka została obszernie opisana przez innych autorów. Wiemy, jak bardzo ten przekaz demoralizuje i rozbija nasze społeczeństwo. Radio Maryja umiejętnie wciąga niektóre Polki i niektórych Polaków do swojej wspólnoty – ale równocześnie niszczy większą polską wspólnotę, tę narodową. Tadeusz Rydzyk znacząco przyczynił się do tego, że wielu polskich katolików nienawidzi polskich niekatolików lub katolików „letnich”. Tadeusz Rydzyk przyczynił się do tego, że słowo „katolik” zaczyna budzić coraz większy wstręt coraz liczniejszych polskich niekatolików. Dzieje się tak z krzywdą dla milionów tych „letnich” polskich katolików, którzy nie są tacy jak Rydzyk.

Zatem znamy aż nazbyt dobrze potoki jadu wylewane na wszystkich, którzy myślą inaczej niż „ojciec dyrektor”. Jednak istnieje aspekt tej propagandy, który znamy słabiej i o którym wielu z nas myśli zbyt rzadko. Chodzi o aspekt geopolityczny.

Jak wiemy, Radio Maryja głosiło nieufność, a nawet sprzeciw wobec NATO. W jakim celu? Co by się stało, gdyby Polska nie weszła do NATO?

Przez dziesięciolecia istniała tylko jedna siła, jedno mocarstwo, które bezpośrednio skorzystałoby na takim obrocie spraw. Tym mocarstwem był Kreml. Polska poza NATO to Polska w rosyjskiej strefie wpływów. Albo na ziemi niczyjej, którą Rosja łatwo mogłaby znów przeobrazić w swoją strefę wpływów. Dopiero od kilku lat Kreml nie jest sam w dążeniu do wyrwania Polski z NATO i ze świata zachodniego – gdyż dopiero od kilku lat sprzymierzeńcem putinowskiej Rosji są totalitarne Chiny.

Radio Maryja sprzeciwiało się też integracji Polski z Unią Europejską. Opowiadało niewiarygodne baśnie o nędzy, która miała nas czekać w UE. Nic z tego się nie sprawdziło. Wręcz przeciwnie: Polska dzięki wejściu do Unii Europejskiej wzbogaciła się w sposób, który zdumiał krajowych i zagranicznych obserwatorów. Lata 2004–2019 to nieprzerwany wzrost gospodarczy. Podczas tego piętnastolecia ośmiokrotnie przekroczyliśmy 4 proc. rocznego wzrostu. Zatem co drugi rok był rokiem szczególnie tłustym. Przeciętne wynagrodzenie miesięczne pod koniec tego okresu przekroczyło półtorakrotnie wysokość przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego na jego początku. Polacy zaczęli latać na wakacje do Egiptu i Portugalii. Ten dobrobyt mógł i powinien być dzielony sprawiedliwiej i solidarniej. Jednak trzeba być wrogiem Polski, żeby zaprzeczać temu gigantycznemu skokowi. Trzeba też pamiętać, że Unia Europejska to nie tylko dobrobyt, lecz także, a może przede wszystkim dobrostan. To cywilizacja, prawo i edukacja, które chronią naszych obywateli, pracowników i przedsiębiorców przed bezprawiem, wyzyskiem, oszustwem, korupcją, przemocą i ciemnotą.

Dlaczego więc Radio Maryja zwalczało tak zajadle wejście Polski do Unii Europejskiej? Czyżby życzyło sobie Polski biednej i zacofanej, gdyż bieda i zacofanie pchają ludzi w objęcia fałszywych kaznodziejów, żerujących na strachu i rozpaczy? Zatem działałoby po prostu we własnym interesie. Ale czy tylko we własnym? Trzeba pamiętać, że Polska biedna, pogrążona w chaosie, korupcji i bezprawiu, stanowiąca dla zachodnich inwestorów bardziej postrach niż cokolwiek innego – to idealne łowisko dla kremlowskich mafijnych oligarchów. Oni nie lubią prawa, gdyż ich siłą są łapówka i karabin maszynowy. Jak również wsparcie rosyjskich służb specjalnych (szczególnie od 31 grudnia 1999 r., kiedy to na Kremlu słabego Borysa Jelcyna zastąpił były funkcjonariusz tych służb Władimir Putin).

Z różnych wątków Rydzykowej propagandy największe oburzenie wzbudzał przez lata wątek antysemicki. Zajmiemy się nim w tym rozdziale. Co jeszcze można powiedzieć na temat antysemityzmu mediów Rydzyka? Wydawałoby się, że już nic. Szerzenie nienawiści do jakiejkolwiek grupy etnicznej czy religijnej jest złem – i tyle. W przypadku Radiu Maryja to zło jest oczywiste. Wśród stałych gości rozgłośni wymieniliśmy Jerzego Roberta Nowaka, który zaprzecza antysemickim pogromom dokonanym przez Polaków. Wspomnieliśmy również Stanisława Michalkiewicza. To publicysta, który w swoich publikacjach snuje opowieści o rzekomych winach Żydów. Jedną z nich spuentował następującym zdaniem: „Oni się potem dziwią, że palą nimi w piecach”[5].

Po czymś takim odechciewa się zgłębiać teksty Michalkiewicza. Jednak zmuśmy się do tego. Samo odrzucanie zła to słaba obrona przed złem. Zło trzeba zbadać, żeby się przed nim obronić.

Cytuję więc „felieton” Stanisława Michalkiewicza wygłoszony na antenie Radia Maryja 29 marca 2006 r.: „Tymczasem, gdy my tu jesteśmy zajęci wprowadzaniem demokracji na Ukrainie i Białorusi, od tyłu zachodzą nas Judejczykowie, próbując wymusić na naszym rządzie zapłatę haraczu”, „żądania pojawiły się już w połowie lat 90-tych, kiedy Polska ogłosiła, że chce przystąpić do NATO. Środowiska żydowskie, głównie w Ameryce, zażądały wtedy od rządu polskiego łapówki”, „tolerancja, to nic innego, jak przyjęcie żydowskiego punktu widzenia”[6].

10 lat później, w innym „felietonie” (wyemitowanym przez TV Trwam i dostępnym na portalu RadioMaryja.pl) Michalkiewicz zajął się Trybunałem Konstytucyjnym, którego niezawisłość została wówczas pogwałcona przez partię rządzącą PiS. Oto, co powiedział Stanisław Michalkiewicz:

„Niepodobna wyjaśnić przyczyn zainteresowania Niemiec, lobby żydowskiego i Stanów Zjednoczonych sytuacją Trybunału Konstytucyjnego w naszym nieszczęśliwym kraju. Na przykład za Gierka [Edward Gierek, komunistyczny przywódca PRL w latach 1970–1980 – w całym tekście informacje umieszczone w nawiasach kwadratowych pochodzą od T.P.] nie było u nas Trybunału Konstytucyjnego, a Stany Zjednoczone, Niemcy, nie mówiąc już o Żydach, udzielały Polsce kredytów, podobnie zresztą, jak Związkowi Sowieckiemu, chociaż tam nie było Trybunału Konstytucyjnego jeszcze bardziej niż u nas. Tymczasem teraz słyszymy, że bez Trybunału Konstytucyjnego USA nie będą mogły się z nami przyjaźnić. I dopiero na gruncie teorii spiskowej okazuje, że nie chodzi tu o żaden Trybunał, bo pełni on tylko rolę pałki, której zarówno Niemcy, lobby żydowskie, no i oczywiście – Stany Zjednoczone używają do dyscyplinowania obecnego rządu w Polsce. Gdyby nie było Trybunału Konstytucyjnego, to znalazłyby jakąś inną pałkę, zgodnie z porzekadłem, że kto chce psa uderzyć, ten kij znajdzie. A dlaczego Stany Zjednoczone próbują używać tej pałki do dyscyplinowania aktualnego rządu w Polsce? A dlatego, że po 18 czerwca ubiegłego roku przyjęły od najważniejszych ubeckich dynastii w Polsce, podżyrowaną przez ubeków izraelskich ofertę pomocy w utrzymywaniu w ryzach mniej wartościowego narodu tubylczego w zamian za możliwość kontynuowania okupacji naszego nieszczęśliwego kraju i pasożytowania na zasobach obywateli”[7].

Okazuje się zatem, że o antysemityzmie Radia Maryja można jednak powiedzieć coś więcej niż tylko to, że jest on zły. Okazuje się, że chodzi o antysemityzm bardzo szczególny, który uderza nie tylko w Żydów, choć w nich przede wszystkim. Uderza też w Amerykanów, Niemców, NATO… Pośrednio zaś szkodzi również Polkom i Polakom.

Otóż – jak twierdzi Michalkiewicz – nieustannie dręczą nas Żydzi, ale nie są w tym sami. Po Żydach najgorsi są Amerykanie, którzy okupują nasz kraj przy pomocy Izraelczyków (a więc znowu Żydów). Z tego powodu uczestnictwo w NATO się nie opłaca, albowiem Żydzi domagają się od nas haraczu za przynależność do tego sojuszu (a poza tym NATO to Amerykanie, którzy okupują Polskę i pasożytują na niej przy pomocy Żydów). Wartości zachodnie to gwałt na Polsce dokonywany z udziałem Żydów. Praworządność to pałka w rękach Amerykanów, Niemców i raz jeszcze Żydów – pałka, którą te trzy narody biją naród polski. Tolerancja to środek nacisku, za którego pomocą Żydzi zmuszają nas do posłuszeństwa. Gdy byliśmy częścią komunistycznego Wschodu (za Gierka), to szanowano nas bardziej. Postkomunistyczny i postsowiecki Wschód powinien pozostać Wschodem. Nie próbujmy tam szerzyć wartości zachodnich. Gdy wspieramy wartości zachodnie na postsowieckim Wschodzie, wtedy przychodzą Żydzi, by zadać nam cios od tyłu…

Zatem „felieton” Stanisława Michalkiewicza mówi nam coś więcej niż to, że Żydzi nas dręczą. O tym Michalkiewicz i jego słuchacze już są stuprocentowo przekonani, nie muszą się w tym utwierdzać. To jest punkt wyjścia całego wywodu, a nie jego puenta. Rzecz jasna, Stanisław Michalkiewicz dobitnie utwierdza słuchaczy w tym, że Żydzi są źli – ale przekonuje ich o czymś innym. Przekonuje ich o tym, że Amerykanie też są źli, NATO jest złe, Zachód jest zły… Słowem, które słuchaczom kojarzy się najgorzej, są Żydzi. Zatem Michalkiewicz wmawia im, że Zachód to Żydzi. I gdy tylko może, przeplata rzeczowniki „Amerykanie” i „NATO” z przymiotnikami „izraelski” i „żydowski”.

Cel wywodu był więc oczywisty: słuchacze mieli poczuć złość i pogardę wobec Zachodu. Istniał też cel numer dwa. Otóż echa tego i innych wywodów Michalkiewicza oraz pozostałych antysemitów z Radia Maryja miały trafiać do krajów zachodnich. Po co? Aby tam z kolei wzbudzić negatywne uczucia wobec Polski. I to mediom Rydzyka przez lata się udawało. Między innymi antysemicki felieton Stanisława Michalkiewicza z 2006 r. był cytowany przez najważniejsze gazety świata anglojęzycznego, w tym „The Economist” i „The Guardian”[8]. Późniejsze wybryki Michalkiewicza z 2016 r. zostały dokładnie odnotowane przez amerykańską Ligę Przeciw Zniesławieniom w jednym z jej raportów, zatytułowanym Radio Maryja: 25 lat antysemityzmu[9]. W tym samym 2016 r. również Departament Stanu USA podał w jednym ze swoich dokumentów, że Radio Maryja było krytykowane za „nadawanie antysemickich wypowiedzi”[10].

Cel numer jeden i cel numer dwa były zbieżne. Chodziło o to, żeby na wszelkie sposoby utrudniać zbliżenie polityczne i kulturowe między Zachodem a Polską. Antysemicka propaganda Rydzykowych mediów przez lata krzywdziła Żydów, czyniąc z nich symbol i synonim zła. Krzywdziła także naszych zachodnich sojuszników, przedstawiając ich jako wspólników w rzekomych żydowskich intrygach. Ale ogromnie szkodziła też Polsce, gdy:

- próbowała obrzydzić Polkom i Polakom Zachód;

- osłabiała sympatię wobec Polski wśród elit zachodnich.

Takie działanie było w oczywisty sposób antypolskie, gdyż związek z Zachodem gwarantuje nam wolność, demokrację, praworządność i rozwój. Zachodni sojusznicy chronią nas przed najgorszymi zagrożeniami ze strony wrogich mocarstw.

Dlaczego piszę „krzywdziła” i „szkodziła”? Dlaczego używam czasu przeszłego?

Otóż w 2016 r. – niedługo po tym, jak Michalkiewicz wygłosił drugi z przytoczonych wyżej antysemickich „felietonów” – stosunek Tadeusza Rydzyka do Żydów nagle się zmienił. Miało to związek z wieloletnią ewolucją polityczną księdza Rydzyka.

Poświęćmy kilka chwil tej ewolucji, gdyż wiele nam to powie o Tadeuszu Rydzyku i jego sojusznikach ze świata polityki.

W latach 2001–2006 Rydzyk popierał jawnie antyzachodnią partię polityczną, jaką była Liga Polskich Rodzin (LPR). Partia ta była przeciwna wejściu Polski do UE i uczestnictwu naszych żołnierzy w zachodnich operacjach wojskowych. Jednak ksiądz Rydzyk to człowiek, który się uczy. W tamtym okresie przekaz jawnie antyzachodni był odrzucany przez większość Polaków. To nie Liga Polskich Rodzin wygrała wybory parlamentarne w 2005 r., tylko Prawo i Sprawiedliwość. A jeśli weszła do rządu, to dlatego, że PiS ją tam zaprosiło jako koalicjanta (aby następnie skutecznie ją niszczyć). Wtedy Rydzyk zaczął wspierać PiS. To partia, która przeważnie (choć nie zawsze) tłumi antysemityzm w swoich szeregach. Pod jej wpływem ksiądz Rydzyk ostrożnie zaczął się dystansować od antysemityzmu. Już w 2006 r. przeprosił tych, którzy mogli się poczuć urażeni pierwszym z przytoczonych wyżej „felietonów” Michalkiewicza[11]. Również i to odnotowano na Zachodzie – co pokazuje, z jakim zainteresowaniem antysemicka propaganda Radia Maryja spotykała się w krajach zachodnich[12]. Ale Zachód odnotował też to, co ksiądz Rydzyk ogłosił razem z przeprosinami. Mianowicie zapowiedział, że nie zamierza wyrzucić Michalkiewicza ani powstrzymywać go na przyszłość przed okazywaniem antysemityzmu[13].

Cóż, w 2006 r. daleko jeszcze było do 2016 r., kiedy to Rydzyk zaczął się fotografować z osobami w jarmułkach. Ta zmiana wymagała kolejnych 10 lat dojrzewania u boku PiS. Wiązała się z postawą partii nie tylko wobec Żydów, ale także wobec Zachodu. Dziś trudno w to uwierzyć, ale PiS nie zawsze było jednoznacznie wrogie wobec wspólnoty zachodniej. Przed 2015 r. partia prezentowała osobliwą mieszankę polskiego sarmackiego populizmu i „kowbojskiej” proamerykańskości. „Kowbojskiej”, czyli wąsko rozumianej: PiS-owska sympatia wobec Ameryki dotyczyła najbardziej prawicowych i konserwatywnych sił w USA – znaczących w tym kraju, ale często opozycyjnych wobec głównego nurtu amerykańskiej polityki. Ówczesną postawę PiS można streścić takimi słowami: „Tak, bądźmy w NATO, bo Amerykanie to wojowniczy naród. Tylko oni pomogą nam, gdyby doszło do wojny. Bądźmy nawet w tej miękkiej, pacyfistycznej UE, bo z sąsiadami trzeba jakoś żyć, szczególnie gdy dają kasę. Ale niech dają jej jak najwięcej. A my pokazujmy Francuzom i Niemcom, że jesteśmy od nich inni, szczególnie od Niemców. Niech Niemcy zapłacą za kolację, Francuzi ją ugotują, a my na stole zatańczymy mazura wśród talerzy! Co do kwestii zasadniczych, to oczywiście godzimy się na zachodni kapitalizm, bo komunizm się nie sprawdził. Ale raz na jakiś czas trzeba wsadzić do więzienia kilku bogaczy. Prosty Polak musi czuć, że państwo ogranicza swawolę możnych. Tolerancja? To nie tylko zachodnia wartość, to przede wszystkim polska tradycja! Tradycja obejmująca Żydów, których ściskamy mocno, serdecznie, po staropolsku! A jeśli przy tym pęknie jakaś kość, to tylko u lewicowej żydokomuny. Albo u tych niewdzięczników, co oskarżają Polaków o współudział w Holokauście. Nie u tych Żydów, co pamiętają o wiekach naszego bliskiego polsko-żydowskiego sąsiedztwa… Nasza tolerancja mogłaby dotyczyć nawet gejów, gdyby się nie afiszowali. Powinni zachowywać się tradycyjnie i po polsku”.

Czy odwrócenie się od Ligi Polskich Rodzin, przeproszenie Żydów za Michalkiewicza i postawienie na PiS oznaczało, że ksiądz Rydzyk poszedł na kompromis? Czy stępił swoje antyzachodnie ostrze? Niekoniecznie. Raczej wypadałoby powiedzieć, że Rydzyk odrzucił antyzachodni scyzoryk i wziął do ręki antyzachodni skalpel. Zaczął ciąć w sposób pozornie mniej inwazyjny, a jednak bardziej efektywny.

Porównajmy bowiem postawę PiS oraz Ligi Polskich Rodzin z jednej strony, a z drugiej strony plany, jakie Kreml najprawdopodobniej miał wobec Polski w latach 2004–2020. Wynik takiego porównania okazuje się zaskakujący.

Postawa prezentowana przez Ligę Polskich Rodzin, jawna niezgoda na UE, odpowiadała kremlowskiemu planowi B dla Polski. Tym planem B – skromniejszym, a zarazem trudniejszym do przeprowadzenia – był polexit, czyli wyrwanie Polski z Unii Europejskiej. Najpewniej to nie on stanowił preferencję władców Kremla. Oni zapewne preferowali łatwiejszy i korzystniejszy plan A, czyli rozsadzanie UE od środka przy pomocy Polski.

Rzecz jasna, gdy tylko jeszcze było to możliwe, Kreml pragnął zapobiec wejściu Polski do Unii Europejskiej. Żadne mocarstwo nie godzi się dobrowolnie z pomniejszeniem swojej strefy wpływów. Nie godzi się też na to, żeby obce imperium zagarnęło część ziemi niczyjej, która leży między strefami wpływów. Kiedy jednak Polska weszła już do UE, władcy Kremla przyjęli do wiadomości, że ewentualne wyrwanie naszego kraju z tej wspólnoty będzie trudne. Polki i Polacy byli nastawieni do Unii Europejskiej entuzjastycznie. Ale i to Kreml mógł wykorzystać przeciwko UE, którą kremlowscy władcy chcą rozbić jeszcze bardziej, niż pragną odzyskać Polskę. Polki i Polacy są przekonani, że weszli do rajskiej unijnej krainy, w której spełniają się zachcianki? – spytałby kremlowski analityk. – To niech mają tych zachcianek jak najwięcej, niech żądają, niech tupią nogami! Skoro są przekonani, że nagle dopuszczono ich do klubu wielkich tego świata, to niech poczują się wielcy, niech zaczną walić pięścią w stół! Niech zaczną rozsadzać UE od środka. Niech pokażą, że w Unii Europejskiej chodzi tylko o pieniądze, a pod piękną i fałszywą przykrywką niemożliwej solidarności wciąż hula interes narodowy. Właściwie pokierowani Polacy odrzucą europejskie standardy, zgodnie z którymi każdy naród ogranicza swój zbiorowy egoizm, zwalcza uprzedzenia i potępia ciemne karty swej historii. Tym bardziej że to ostatnie Polakom sprawia szczególne trudności. Ich kraj był przecież jednym z głównych miejsc Holokaustu i innych hitlerowskich zbrodni. Ich dziadkowie byli ofiarami, świadkami i współsprawcami najpotworniejszych okrucieństw. Dziedzictwo takiej potrójnej traumy może doprowadzić do szaleństwa. My na Kremlu pomożemy rozhuśtać ten obłęd przy pomocy naszych narzędzi politycznych, medialnych i internetowych. Będziemy podsycać apetyty, lęki i urazy tego narodu, jego rozdwojenie i rozchwianie. Będziemy podszeptywać Polakom, że są niewinnymi ofiarami zdradzieckiego Zachodu. Jeśli zajdzie taka potrzeba, to wmówimy im, że Berlin i Bruksela są z nami w zmowie. Nasza propaganda będzie przedstawiać Polaków jako sprostytuowanych niewolników USA i UE, śmiesznych błaznów opętanych paranoją lub manią wielkości, nawet zdeklarowanych hitlerowców. Niech się kręcą na tej karuzeli, niech szaleją i nie zdrowieją. Im gorzej się poczują, tym więcej będą żądać, tym częściej będą odmawiać i zaprzeczać swoim partnerom. Tym skuteczniej będą rozsiewać chaos i nieprzewidywalność. A wtedy Unia Europejska zobaczy, że nie leczy swoich członków ani nie wychowuje. Kraje UE dostrzegą słabość Unii i przestaną wierzyć w jej ideę, zatem wrócą do egoizmów narodowych. Te egoizmy, pozornie racjonalne, to dobra pożywka dla ziaren nacjonalistycznego szaleństwa, które rozsiewamy. Za czas niedługi, gdy dojrzeją trujące chwasty rosnące z tych ziaren, Unia zacznie się rozpadać. Wtedy będzie można ciąć skalpelem i scyzorykiem równocześnie. Wtedy Polska, rozszarpując Unię Europejską od środka, sama z niej wypadnie” – tak kremlowski analityk sobie by odpowiedział.

Wygląda na to, że nasz kraj, a przede wszystkim nasz rząd realizuje właśnie ten scenariusz. Polska PiS stała się idealnym dywersantem Kremla w Unii Europejskiej. Okazała się cenniejsza wewnątrz niż na zewnątrz.

Intrygujące jest to, że już 2, 3 lata po wejściu Polski do UE ksiądz Rydzyk zaczął wspierać tę partię, która w nowej sytuacji najbardziej odpowiadała planom Kremla. Czy Rydzyk poparł wtedy PiS tylko dlatego, że w tym samym czasie partia wygrała wybory, przejęła budżet państwa i stała się potencjalnym sponsorem? A może na ten zwrot miała wpływ również antyzachodnia orientacja geopolityczna Tadeusza Rydzyka? Gdyby tak było, znaczyłoby to, że Rydzyk realizuje strategiczne cele w sposób nie tylko konsekwentny, ale też bardzo przemyślny.

Można się zastanawiać, w jakim stopniu zwrot Rydzyka od LPR do PiS odbył się pod wpływem jednego z najwyrazistszych przyjaciół Radia Maryja, czyli Antoniego Macierewicza. To polityk, który przez dziesięciolecia prowadził działalność korzystną dla Rosji i otaczał się ludźmi powiązanymi z Rosją[14]. A równocześnie używał retoryki antyrosyjskiej i proamerykańskiej (w wyżej opisanej „kowbojskiej” postaci). W 2001 r. również Macierewicz flirtował z jawnie antyzachodnią Ligą Polskich Rodzin, a nawet wszedł z jej listy wyborczej do Sejmu. Jednak krótko potem opuścił LPR. A w 2005 r. związał się z PiS, aby w końcu zostać wiceprezesem tej partii.

Jak dzisiaj, po latach, przedstawia się geopolityczny aspekt tego związku? Cóż, można powiedzieć, że kremlowski scenariusz wchodzi w fazę finalną. Skalpel właśnie zaczyna się spotykać ze scyzorykiem. Wspierane przez Rydzyka PiS coraz agresywniej rozbija Unię Europejską od wewnątrz, a równocześnie budzi w swoich wyborcach pragnienie wyjścia z UE. Partia przyjęła wizję świata „ojca dyrektora” – wizję, która jest w sposób jawny antyzachodnia. Lider Prawa i Sprawiedliwości, Jarosław Kaczyński, nie chce pamiętać o swoich dawnych słowach. Niegdyś ostrzegał Polskę przed prokremlowskimi ciągotami radykalnej prawicy i Targowicą Radia Maryja – obecnie każe tańczyć swemu rządowi na urodzinach rozgłośni. Niegdyś ostrzegał Polaków przed Kremlem – dziś szczuje ich na Zachód. Po 2015 r. PiS niemal całkowicie zrezygnowało ze swojej antyrosyjskiej retoryki. Partia przerzuciła się na retorykę antyeuropejską, antyniemiecką, antyukraińską, antyislamską, antyfeministyczną i homofobiczną. Zatem zgodną z propagandą, którą Kreml szerzy w internecie w krajach zachodnich.

Tadeusz Rydzyk i jego ludzie, którzy pojawili się na listach wyborczych PiS, zapewne mieli swój udział w tej zmianie. Ale czynnikiem decydującym było to, że w 2014 r. wybuchła afera taśmowa, która pomogła PiS obalić rządy prozachodniej Platformy Obywatelskiej. Afera stanowiła operację kremlowskich służb specjalnych. Udowodnił to m.in. Grzegorz Rzeczkowski w książce Obcym alfabetem[15]. O rosyjskich korzeniach afery taśmowej musi wiedzieć Jarosław Kaczyński. Mógł je znać już w 2014 r. Albowiem właśnie w 2014 r. blisko związani z kierownictwem PiS funkcjonariusze wrocławskiego oddziału Centralnego Biura Antykorupcyjnego przyglądali się bliżej jednemu z polskich współorganizatorów afery, Markowi Falencie. Musieli zauważyć, że Falenta importuje rosyjski węgiel do Polski. Musieli zauważyć, że Rosjanie okazali Falencie szczególną przychylność, dając mu ten węgiel na kredyt. Musieli zauważyć, że Falentę na warszawskie salony biznesowe wprowadził przedsiębiorca z Wrocławia, Tomasz Misiak, stały bywalec podsłuchowej restauracji Sowa & Przyjaciele, do której zapraszał znajomych na poufne rozmowy. Misiak w putinowskiej Rosji miał wspólników i wielomilionowych kontrahentów. Należąca do Misiaka firma Work Service działała we wszystkich 5 tys. sklepów kremlowskiego oligarchy Michaiła Fridmana. Dodajmy, że rosyjskie zaplecze afery mogło być znane Mateuszowi Morawieckiemu, który wtedy właśnie zdobywał zaufanie Kaczyńskiego. Tak się bowiem składa, że:

- ten sam oligarcha Michaił Fridman to serdeczny przyjaciel innego mafijnego oligarchy, Olega Bojki, który poprzez firmę pożyczkową Vivus opłacał polskiego lobbystę Igora Jankego, autora książki Twierdza, w pochlebny sposób opowiadającej o Kornelu i Mateuszu Morawieckich;

- Misiak był dobrym znajomym Morawieckiego i zapoznał go z Markiem Falentą. Zapewne więc Jarosław Kaczyński dość szybko zrozumiał, że może liczyć na pomoc putinowskiej Rosji. Nie mógł też przeoczyć, że Kreml to jeden z nielicznych sojuszników, jacy mu pozostali w zmieniającym się świecie. Archaiczny konserwatyzm sarmackiego lidera PiS w Unii Europejskiej stawał się muzealnym przeżytkiem. Kto walczył o to, żeby takie przeżytki odzyskały dawną siłę? Rosyjski dyktator Władimir Putin, który przybrał ultrakonserwatywne oblicze i zaczął wspierać innych ultrakonserwatystów na Zachodzie, aby siać tam zamęt. Wobec tego Kaczyński schował do szafy swoją dawną antyrosyjską retorykę. Najwyraźniej pogodził się z tym, że będzie jednym z harcowników Putina. Żądza władzy przeważyła nad świadomością zagrożeń geopolitycznych.

A co w takim razie z „kowbojską” proamerykańskością PiS, do której wyborcy bardzo się przyzwyczaili? Partii byłoby trudno nagle ją porzucić, skoro przez lata głosiła, że tylko wojowniczy Waszyngton, w przeciwieństwie do pacyfistycznej Brukseli, gwarantuje nam bezpieczeństwo. Cóż, pod tym względem Kreml na jakiś czas wybawił Kaczyńskiego z kłopotu (aczkolwiek wyświadczenie mu przysługi nie było w tym przypadku główną intencją władców Rosji). Jak wiemy, w 2016 r. kremlowskie służby specjalne poprzez manipulacje w sieci pomogły wygrać wybory prezydenckie w USA prorosyjskiemu kandydatowi, którym był przedsiębiorca-celebryta Donald Trump. To rozwiązało wiele problemów Putina, ale też Kaczyńskiego. Od 2016 r. PiS mógł przedstawiać swoje poparcie dla Trumpa jako kontynuację „kowbojskiej” proamerykańskości. To, że Trump popierał Kreml i sprzeciwiał się samej idei NATO, do wyborców PiS przez długi czas nie docierało. Nie docierało więc do nich również i to, że poparcie dla Trumpa nie ma nic wspólnego z proamerykańskością, nawet „kowbojską”. Przecież nikt od dawna nie osłabił Stanów Zjednoczonych tak jak Donald Trump.

I tu wracamy do księdza Rydzyka oraz antysemityzmu jego mediów, albowiem poparcie PiS dla Trumpa spowodowało, że w 2016 r. Tadeusz Rydzyk spróbował zamieść swoją antysemicką propagandę pod dywan. Zahaczając o USA, kremlowska karuzela nagle przewiozła wyznawców Rydzyka z pozycji „pogromców Żydów” na miejsce „przyjaciół izraelskich nacjonalistów”.

Jak wiadomo, Donald Trump nieraz okazywał sympatię wobec amerykańskiej i międzynarodowej diaspory żydowskiej. Jeszcze bardziej ostentacyjnie robił to wobec państwa Izrael i nacjonalistycznego prezydenta tego kraju, Binjamina Netanjahu. Skąd ten filosemityzm? Rzecz jasna, nie tylko stąd, że zięć Trumpa, Jared Kushner, jest Żydem. Przede wszystkim dlatego, że prezydent Trump zabiegał o poparcie wyborcze ze strony amerykańskich konserwatywnych Żydów. A także starał się zachować głosy protestantów ewangelikalnych. Spora część przedstawicieli tego nurtu wyznaniowego stoi murem za Izraelem. Z przyczyn teologicznych: wielu ewangelikałów wierzy, że im więcej Żydów żyje w Ziemi Obiecanej, tym bardziej zbliża się powtórne przyjście Chrystusa… Tymczasem echa antysemityzmu Rydzykowych mediów regularnie docierały do Waszyngtonu i Nowego Jorku, nie mówiąc już o Tel Awiwie i Jerozolimie. Żydowscy i ewangelikalni wyborcy oraz lobbyści, jak również izraelscy sojusznicy Trumpa naciskali na jego administrację. Skoro rząd Polski tak was kocha, to zróbcie coś z tym księdzem i jego radiem… Przedstawiciele Trumpa nie byli głusi na te wezwania i ze swej strony naciskali na PiS w sprawie księdza Rydzyka.

Wobec tego Radio Maryja musiało znacznie złagodzić swój antysemicki przekaz. Ksiądz Rydzyk bardzo potrzebował żydowskiego przyjaciela, z którym mógłby się publicznie pokazać. Bardzo potrzebował żydowskiego przyjaciela, który byłby akceptowalny zarówno dla żydowskiej prawicy Binjamina Netanjahu, jak i dla polskiej prawicy Jarosława Kaczyńskiego. Musiałby to być żydowski nacjonalista, który równocześnie mówi dobrze o polskich katolikach…

Rozdział III
Zadziwiający pan Daniels

I taki przyjaciel szybko się znalazł. Swoje wsparcie księdzu Rydzykowi zaoferował Jonathan Daniels, powszechnie znany pod zdrobniałym imieniem Jonny.

Kim jest Jonny Daniels?

To Izraelczyk, który rozgłos w Polsce zdobył w roku 2014. Nasze media nagłaśniały wówczas jego akcję „ratowania macew”. Macewy to kamienie nagrobne z żydowskich cmentarzy. Jonny Daniels odnajdywał – lub twierdził, że odnajduje – porzucone lub ukryte macewy w różnych zakątkach naszego kraju (na przykład wkopane w podwórze gospodarstwa wiejskiego). Następnie sprowadzał na miejsce ciągnik, kamerę TV i cyrkowych siłaczy. Przy pomocy takiej ekipy wydobywał macewy na światło dzienne, a siłacze dawali pokaz swojej mocy, dźwigając kamienne nagrobki. Wydźwięk całej akcji nie był w żadnej mierze pochlebny dla Polaków. Daniels przedstawiał się jako były izraelski komandos, który przybył do Polski, aby ratować kamienie nagrobne swego ludu. Wynikało z tego, że Polacy przez dziesięciolecia zaniedbywali te kamienie albo przyzwalali na ich pohańbienie. W wielu przypadkach, niestety, mogło to być prawdą. Dlatego nic dziwnego, że działalność Jonny’ego Danielsa z początku była nagłaśniana przez liberalne media[16].

Ale również prawicowy portal wPolityce.pl, związany z PiS i zdecydowanie przeciwny ujawnianiu polskiego antysemityzmu[17], chwalił Danielsa i jego ekipę. „Cięższa z macew ważyła aż 250 kilogramów, lżejsza zaledwie 110. To pestka dla strongmanów, którzy na zawodach podrywają z ziemi nawet dwa razy cięższe sztangi!” – w listopadzie 2014 r. podawało wPolityce.pl, cytując tabloid „Super Express”[18]. Skąd ta sympatia ze strony polskiej prawicy? Być może stąd, że Jonny Daniels szybko zaczął się przedstawiać jako prawicowy nacjonalista z Izraela, który dobrze rozumie prawicowych nacjonalistów z Polski. W pewnym momencie ogłosił, że „90 proc. tego, co uważa się na świecie za polski antysemityzm, to historie bez oparcia w rzeczywistości”[19]. Występował również jako obrońca pamięci polskich Sprawiedliwych, czyli nie-Żydów, którzy ratowali Żydów przed Zagładą. W tym celu Daniels założył fundację From the Depths (Z głębokości)[20]. W fundacji znalazł dla siebie miejsce autor wpisów w mediach społecznościowych, Matthew Tyrmand – blisko związany z ultraprawicowym propagandzistą amerykańskim Steve’em Bannonem, przeciwnikiem Unii Europejskiej i NATO.

Jednak szybko się okazało, że oprócz Sprawiedliwych pan Daniels oddaje cześć komuś jeszcze, mianowicie księdzu Tadeuszowi Rydzykowi.

W 2016 r. Jonny Daniels zaczął się pokazywać z księdzem Rydzykiem oraz opowiadać o nim w mediach. Mówił, że:

- odkrył w Rydzyku „otwartego człowieka”[21];

- nie znalazł w Rydzyku antysemityzmu[22];

- „głęboko pochwala” Rydzyka[23];

- podziwia „niesamowitą pracę” Rydzyka[24];

- „trzyma z Rydzykiem”[25].

W listopadzie 2016 r. Jonathan Daniels zaprosił Tadeusza Rydzyka na szabasową wieczerzę – czego też nie omieszkał upublicznić[26].

Dodam, że dla ortodoksyjnego Żyda cotygodniowe sobotnie święto szabasu upamiętnia biblijny odpoczynek i zadowolenie Boga po stworzeniu świata. Szabas to próba odtworzenia rajskiego, doskonałego porządku rzeczywistości. Najwyraźniej pan Daniels postanowił pokazać Żydom i nie-Żydom, że chce ten rajski porządek odtwarzać razem z Rydzykiem. Z twórcą mediów, które bynajmniej nie propagują pokoju, a przez całe lata rozsiewały treści odbierane jako antysemickie.

W umizgach Danielsa do Rydzyka uczestniczyli politycy PiS, m.in. antyukraiński poseł Jan Dziedziczak, który w 2015 r. ostentacyjnie wyprowadził innych posłów tej partii ze wspólnego posiedzenia parlamentarzystów polskich i ukraińskich. Pretekstem do bojkotu było to, że Ukraińcy nie chcieli zaakceptować PiS-owskiej narracji na temat krwawych starć polsko-ukraińskich na Wołyniu podczas drugiej wojny światowej. Bez wątpienia Wołyń w tamtych latach stanowił miejsce potwornych zbrodni. Jednak wystarczy znać dzieje polsko-ukraińskiego pogranicza, aby wiedzieć, że obarczanie wszystkich Ukraińców lub wyłącznie Ukraińców odpowiedzialnością za masakrę to zniekształcanie prawdy. W mordowaniu Polek i Polaków uczestniczyła przede wszystkim biedna, niewykształcona ludność, podżegana przez najskrajniejszych nacjonalistów ukraińskich, nieraz przy pomocy sowieckich prowokatorów. A rozpętanie rzezi ułatwiało to, że Ukraińcy pamiętali prześladowania ze strony Polaków w latach 20. i 30. Trwała też pamięć o wielowiekowym wyzysku Ukrainy przez Polskę przedrozbiorową. To wszystko wymaga spokojnej oceny, najlepiej dokonanej przez rzetelnych historyków. Czymś zupełnie innym jest głośne, ostentacyjne rozdrapywanie tych ran przez polityków – i to jeszcze po 2014 r., kiedy to nasi ukraińscy sąsiedzi zostali napadnięci przez wspólnego kremlowskiego wroga. Taka „polityka historyczna” z historią ma niewiele wspólnego. To prowokacja o znamionach dywersji. Poseł Dziedziczak, który dokonał takiej prowokacji na wspólnym posiedzeniu parlamentarzystów Polski i Ukrainy jest powiązany z Michałem Dworczykiem (m.in. poprzez Fundację „Pomoc Polakom na Wschodzie”). Dworczyk to działacz PiS z kryminalną przeszłością, wiceminister obrony przy Macierewiczu, obecnie szef kancelarii premiera Mateusza Morawieckiego, którego działalność została opisana w książce Morawiecki i jego tajemnice[27].

Jak widać, Jonny Daniels znalazł w Polsce sojuszników. Ale niektórzy obserwatorzy wyrażali coraz większe zaniepokojenie jego działalnością. Rozmawiałem z nimi w latach 2016–2018. Między innymi spotkałem się z polską teolożką katolicką Zuzanną Radzik, która zajmuje się dialogiem polsko-żydowskim. A także z Anną Chipczyńską, która przewodniczy Gminie Wyznaniowej Żydowskiej w Warszawie. Ostatnie z tych spotkań odbyło się na zamkniętym osiedlu na Zachodnim Brzegu, gdzie mieszka Meir Bulka. To izraelski działacz, który ratuje żydowskie groby w Polsce. Miałem przyjemność być jego gościem w 2018 r., gdy odwiedziłem Izrael, aby badać tamtejsze powiązania Antoniego Macierewicza. Bulka twierdzi, że Jonny Daniels ukradł mu pomysł i zrobił cyrk z działalności, którą on, Meir Bulka, uprawiał na poważnie.

Z tych wszystkich rozmów wyłonił się obraz niepokojący, choć chwilami zabawny. Otóż w latach 2014–2018 Jonny Daniels miał działać tak, jakby:

- chciał przekonać Polaków, że stanowi żydowski odpowiednik polskiego stereotypowego wyborcy PiS z jego nacjonalizmem, uwielbieniem dla siły i kultem cmentarzy;

- usiłował zdyskredytować dotychczasowe formy i instytucje dialogu polsko-żydowskiego;

- próbował stosować agresywny lobbing przy pomocy polityków i propagandystów PiS oraz księdza Rydzyka;

- jego działania służyły przede wszystkim celom wizerunkowym, nie merytorycznym.

Między innymi to Jonny Daniels miał stać za pewnym incydentem międzynarodowym. Dowiedziałem się, że w ramach swojej „dyplomacji szabasowej” Daniels zaprosił do Warszawy izraelskiego ministra telekomunikacji Ajjuba Karę na uroczystą wieczerzę z udziałem polskich polityków[28]. Podczas wieczerzy minister Kara miał nagle podziękować rządowi RP za… dopuszczenie izraelskich numerów do systemu telekomunikacyjnego Polski (co zaoszczędziłoby Izraelczykom płacenia za roaming przy telefonowaniu do krajów UE). Polscy politycy zdębieli, ponieważ nikt w rządzie RP nie podjął takiej decyzji. To tylko lobbysta z ministrem próbowali stworzyć fakt dokonany…

Skąd się wziął Jonny Daniels?

Badanie jego przeszłości to przedzieranie się przez nieprawdopodobieństwa i sprzeczności. Źródłem tych zgrzytów bywał nieraz sam Daniels lub zaprzyjaźnione z nim prawicowe media. W życiorysach czytamy, że Jonny Daniels miał spędzić dzieciństwo w biedzie – jednak z powszechnie dostępnych informacji wynika, że jego ojciec, Marc Daniels, z sukcesem kupował i sprzedawał agencje nieruchomości w Londynie[29].

Nie, nie przejęzyczyłem się. Nie chodzi o handel londyńskimi pałacami dla arabskich szejków i rosyjskich oligarchów. Chodzi o kupno i sprzedaż agencji, które takimi posiadłościami handlują… Słyszymy też, że Jonny Daniels po osiągnięciu pełnoletności opuścił Anglię i został izraelskim komandosem. Ale według innej wersji Daniels w armii Izraela wytężał głowę za biurkiem, nie mięśnie na poligonie. Jeden z anglojęzycznych informatorów mówi, że lobbysta Daniels w swoich listach popełnia błędy ortograficzne typowe dla osób niewykształconych. Aczkolwiek kłóciłoby się to nieco ze sprawnością językową PR-owca Danielsa, który bez problemu wygłasza poprawnie skonstruowane przemowy (rzecz jasna, po angielsku). Wiele z nich można znaleźć w internetowym serwisie YouTube.

Skąd Jonny Daniels bierze pieniądze na swoją działalność? Jak zarabia na życie? Między innymi założył PR-owską agencję Jonny Daniels Public Relations. Na jej stronie internetowej (już zlikwidowanej[30]) pisał o sobie, że:

- urodził się w Londynie w 1986 r.;

- w wieku lat 18 zaciągnął się do izraelskiej jednostki spadochroniarzy;

- doradza rzecznikowi tamtejszej armii;

- po odbyciu służby mimo młodego wieku został starszym doradcą Danny’ego Danona, ówczesnego wiceprzewodniczącego Knesetu, czyli parlamentu Izraela.

W wywiadzie dla pro-PiS-owskiego tygodnika „Sieci” Jonny Daniels tak opisał swoją działalność biznesową: „Mam małą firmę działającą w branży PR. Nie ukrywam, że pracuję m.in. dla LOT, kilku firm budowlanych, a także dla start-upów. Wykorzystując swoje amerykańskie kontakty, pomagam w wejściu na tamtejszy rynek”[31]. Zatem przyznał, że utrzymuje się m.in. ze zleceń od państwowych Polskich Linii Lotniczych LOT zarządzanych obecnie przez ludzi PiS.

Prawą ręką Jonny’ego w jego agencji była Polka, Lena Klaudel, która czynnie pomagała Danielsowi promować Rydzyka. Między innymi uczestniczyła w ich spotkaniach jako tłumaczka. Zatem przyjrzyjmy się również pani Klaudel.

Okazuje się, że chodzi o osobę o znajomościach wśród wpływowych polityków – aczkolwiek odległych od PiS, przynajmniej na pierwszy rzut oka.

Lena Klaudel zaczęła karierę w latach 2001–2004 w polskim Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji (MSWiA), w biurze rzecznika prasowego[32]. Kto pełnił wówczas funkcję ministra spraw wewnętrznych i administracji? Krzysztof Janik z Sojuszu Lewicy Demokratycznej.

Krzysztof Janik to były członek komunistycznej partii PZPR, który wstąpił do niej w 1968 r. podczas brutalnej antysemickiej nagonki prowadzonej przez partię. Za rządów Janika w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji wybuchła tzw. afera starachowicka. Chodziło o wyciek tajnych informacji z ministerstwa do osób podejrzanych o kontakty przestępcze. Na skutek ujawnienia sprawy:

- minister Janik odszedł ze stanowiska w styczniu 2004 r.;

- dwa miesiące później ze stanowiska odeszła rzeczniczka ministra Janika, Alicja Hytrek[33];

- trzy miesiące później ze stanowiska odeszła Lena Klaudel, współpracowniczka ministra Janika i rzeczniczki Hytrek (a w późniejszych latach prawa ręka Jonny’ego Danielsa w jego firmie)[34].

Jeszcze w 2017 r. Lena Klaudel utrzymywała znajomość z Alicją Hytrek i Krzysztofem Janikiem na Facebooku.

Dodajmy, że we wrześniu 2015 r. prokuratura apelacyjna w Katowicach postawiła Janikowi zarzut przyjęcia 140 tys. zł łapówki od upadłej spółki górniczej EmesMining Service[35]. Proces w tej sprawie zaczął się pod koniec 2017 r.[36]

Były minister zasiada też we władzach kilku firm. Między innymi w radzie nadzorczej prywatnej spółki o nazwie Centrala Handlu Zagranicznego Alians Południowo-Wschodni. Jednym z jej udziałowców jest niejaki Serhij Odnoworow (Sergiy Odnovorov)[37].

W internecie nazwisko to znajdziemy w wersjach ukraińskich i rosyjskich. Ten sam biznesmen Sergiy/Serhiy Ivanovych Odnovorov (Serhij Iwanowycz Odnoworow) lub Sergey Ivanovich Odnovorov (Siergiej Iwanowicz Odnoworow) występuje jako przedsiębiorca handlowy z Mariupola[38]. Mariupol to miasto na wschodniej Ukrainie, blisko linii frontu. W 2014 r. zostało przejęte przez putinowskich separatystów. Separatyści później zrejterowali z Mariupola, oddając go siłom ukraińskim. Wyzwolone miasto pełni teraz funkcję stolicy wolnej części okręgu donieckiego.

Tyle o Lenie Klaudel, Krzysztofie Janiku i ich powiązaniach. Wracając do samego Jonny’ego Danielsa, musimy odnotować, że chwalił on nie tylko Rydzyka. Publicznie wychwalał również prorosyjskiego prezydenta USA, Donalda Trumpa, przedstawiając go jako błogosławieństwo dla… Polski[39]. Chwalił Trumpa, chwalił Rydzyka – i robił wszystko, żeby połączyć te dwa obiekty uwielbienia. Albowiem to właśnie Jonny Daniels pomógł Tadeuszowi Rydzykowi nawiązać bezpośrednie kontakty z przedstawicielami Donalda Trumpa. W 2017 r. do Polski przyleciała grupa amerykańskich protestantów ewangelikalnych. Przewodzili jej dwaj doradcy Donalda Trumpa, Kenneth Blackwell i Ralph Reed. Ten drugi doradzał Trumpowi w kwestiach religijnych, jak również uczestniczył w milionowych wyłudzeniach Jacka Abramoffa (lobbysta związany m.in. z rosyjską firmą energetyczną Naftasib i prorosyjskim kongresmenem Curtem Weldonem). Jonny Daniels postarał się wtedy, żeby przybysze z Ameryki spotkali się z księdzem Rydzykiem[40].

Jak bliskie były stosunki Danielsa z prezydentem Trumpem i jego ludźmi?

Według „The Jerusalem Post”:

- Daniels to „Izraelczyk najbliżej Trumpa”;

- to właśnie Daniels miał sprawić, że Trump poparł prawicowego izraelskiego premiera Netanjahu[41].

W rozmowie z tą samą gazetą Daniels zachwalał Trumpa izraelskim czytelnikom, opowiadając o jego szacunku dla judaizmu.

Dodajmy, że według magazynu „Forbes” sponsorem Danielsa jest Stewart Rahr, amerykański miliarder i playboy, znany jako „wiecznie opalony kumpel Trumpa”[42]. To Stewart Rahr sfinansował Danielsowi jego pierwszą wielką akcję w Polsce. Było to w styczniu 2014 r., jeszcze przed ratowaniem macew. Daniels przywiózł wtedy do Oświęcimia 64 deputowanych Knesetu i 30 ocalałych z Holokaustu, aby uczestniczyli w obchodach rocznicy wyzwolenia obozu Auschwitz[43].

Co jeszcze wiadomo o kontaktach pomiędzy Danielsem a Trumpem?

Na stronie internetowej agencji Jonny Daniels Public Relations widniało zdjęcie Danielsa z Trumpem. Strony już nie ma, ale na witrynie Proto.pl[44] dostępne są zdjęcia przedstawiające Jonny’ego Danielsa i Donalda Trumpa. Spotkanie najwyraźniej odbyło się w gabinecie Trumpa (on siedzi za biurkiem). Na zdjęciach uwieczniono również trzeciego uczestnika spotkania, mianowicie Danny’ego Danona.

Przypomnę: Danon to były wiceprzewodniczący izraelskiego Knesetu i pierwszy protektor Jonny’ego Danielsa. To Danny Danon wprowadził Danielsa do świata polityki. A nawet wielkiej polityki, jeśli uznać, że to Danon zapoznał Danielsa z Trumpem. Wszystko zaś na to wskazuje. Nie tylko zdjęcia, również kolejność zdarzeń. Najpierw bowiem – w latach 2009–2013 – Danny Danon i Jonny Daniels współpracowali w Knesecie. A w 2015 r. Danon został ambasadorem Izraela przy ONZ w Nowym Jorku – zatem w mieście rodzinnym Donalda Trumpa i jego głównym łowisku biznesowym.

Rzućmy zatem okiem na Danny’ego Danona z Jerozolimy i Nowego Jorku, któremu zawdzięczamy światową i polską karierę Jonny’ego Danielsa.

Zanim Daniels zamienił fotel wiceprzewodniczącego Knesetu na posadę w ambasadzie przy ONZ, w 2015 r. Danny Danon przez kilka miesięcy zajmował stanowisko ministra nauki, technologii i badań kosmicznych w rządzie Izraela. Danon był też wiceministrem obrony w latach 2013–2014. Trafił do rządu z ramienia prawicowej partii Likud, której jest działaczem. Do tej samej partii należy również premier Binjamin Netanjahu. A jednak to właśnie premier Netanjahu w 2014 r. wyrzucił Danona z ministerstwa obrony. Dlaczego? Dlatego, że Danny Danon oskarżył premiera o lekceważenie „arabskiego zagrożenia”. Poszło o tunele kopane przez palestyńskich bojowników kontrolujących zamkniętą Strefę Gazy i prowadzące na terytorium izraelskie. Według Danona premier Netanjahu – powszechnie znany z wrogości wobec Arabów – rzekomo nie zajął się niebezpieczeństwem, jak należy[45].

Wcześniej, jako wiceprzewodniczący Knesetu, Danny Danon udzielił prowokacyjnego wywiadu arabskiej telewizji Al-Dżazira, w którym odmówił Palestyńczykom prawa do własnego państwa[46].

Zatem mamy do czynienia z kimś, komu trwający od dziesięcioleci konflikt izraelsko-palestyński nie wystarcza. Danon próbuje ten konflikt zaostrzyć.

Należy odnotować, że bliskim sojusznikiem Danny’ego Danona, protektora Jonny’ego Danielsa jest Ze’ew Elkin, minister szkół wyższych i zasobów wodnych. Danon i Elkin byli postrzegani jako przywódcy najbardziej prawicowej frakcji w rządzącej partii Likud. W 2013 r. razem weszli do jej władz, co powszechnie uznano za atak na fortecę wodza Binjamina Netanjahu – ultraprawicowego, ale nieco mniej radykalnego niż młode wilki[47]. W tym samym czasie Danon i Elkin wspólnie torpedowali negocjacje pokojowe z Palestyńczykami[48]. Gdy Danny Danon został mianowany ambasadorem Izraela przy ONZ, spotkało się to ze zrozumiałą krytyką. Podstawową misją ONZ jest zapobieganie wojnom i rozwiązywanie sporów drogą pokojową. Zatem powierzenie takiego stanowiska wojowniczemu jastrzębiowi sprawiało wrażenie międzynarodowej prowokacji (aczkolwiek znawcy izraelskiej polityki twierdzą, że premier Netanjahu wysłał Danona do Nowego Jorku przede wszystkim po to, żeby usunąć ze sceny politycznej groźnego rywala zdobywającego sympatię prawicowych wyborców). Minister Ze’ew Elkin wystąpił wtedy z gorącą obroną Danny’ego Danona. „Słyszę powtarzające się drwiny” – wołał. – „Czy on się nadaje? Na ile mówi po angielsku? Gdyby był lewakiem, wszyscy byliby zadowoleni. A przecież to dopuszczalne: wysłać do ONZ prawicowca, który zawalczy o interesy Izraela”[49].

Dla nas najistotniejsze jest to, że urodzony w Związku Sowieckim minister Ze’ew Elkin to jeden z głównych przyjaciół Kremla w Izraelu. Elkin wybitnie przyczynił się do zbliżenia między Putinem a Netanjahu.

Ze’ev Elkin między innymi:

- towarzyszył Netanjahu podczas jego wizyt w Rosji (latał tam również sam);

- uczestniczył w rozmowach Netanjahu z Putinem;

- osobiście je tłumaczył;

- potem nagłaśniał je w mediach, zachwalając porozumienie z Moskwą;

- wychwalał Putina jako przyjaciela Izraela (twierdził, że „Putin rozumie Izrael lepiej” niż rosyjscy dyplomaci)[50].

Podsumujmy:

- prokremlowski Donald Trump;

- wojowniczy jastrząb Danny Danon związany z prokremlowskim Ze’ewem Elkinem;

- autor wpisów w mediach społecznościowych Matthew Tyrmand związany z antyeuropejskim i anty-NATO-wskim Steve’em Bannonem;

- wreszcie Lena Klaudel powiązana z aferalnym postkomunistą Janikiem, który robi biznesy z wschodnioukraińskim przedsiębiorcą Odnoworowem.

Tak wygląda otoczenie polityczne i biznesowe Jonny’ego Danielsa, który pomagał Tadeuszowi Rydzykowi tuszować jego antysemityzm.

Kończąc ten wątek, wypada spytać, jak ten niezwykły „zwrot ku Żydom” przyjęła publiczność mediów Rydzyka, która przez lata cieszyła się antysemickim wydźwiękiem ich treści.

Wszystko poszło w sposób zaskakująco gładki. Obyło się bez głośnych incydentów. Kilku żydożerczych malkontentów napisało w internecie, że ksiądz Rydzyk przywdział jarmułkę. Ale to nie pozbawiło go wyznawców.

Zmianę kursu przełknęli też stali goście Radia Maryja. Sprawę z pewnością ułatwiło to, że jeden z najgłośniejszych antysemitów w Rydzykowych mediach, mianowicie Jerzy Robert Nowak, stał się w nich znacznie rzadszym gościem już wcześniej, w roku 2014. Przyczyną zapewne nie był antysemityzm Nowaka, tylko zupełnie inne powody, o których napiszemy więcej w jednym z następnych rozdziałów.

Co mogło ułatwić księdzu Rydzykowi ten „filosemicki” zwrot? Zapewne to, że jego media miały wygodny przedmiot nienawiści, którym mogły zastąpić Żydów. Mianowicie przyłączyły się do światowej nagonki na osoby LGBT.

Rozdział IV
Homofobia z Kremla rodem

Nagonka ta zasługuje na szersze omówienie. Kampania, która dotarła do wielu krajów, w każdym z nich wykorzystuje miejscową homofobię. Jednak w każdym z tych krajów pojawiają się też identyczne lub bardzo podobne idee, hasła, fałszywe wiadomości i pseudonaukowe „badania”, które straszą heteroseksualną większość rzekomym zagrożeniem ze strony homoseksualnej mniejszości.

Skąd taka zgodność? Otóż lokalni przywódcy nagonki kontaktują się ze swoimi odpowiednikami w innych krajach. Działania prowadzone w różnych państwach są koordynowane przy wsparciu putinowskiej Rosji, która jest jednym z głównych inspiratorów globalnej akcji. To dzięki wsparciu Kremla – jego portali, jego farm trolli, jego pieniędzy zasilających ultraprawicowe organizacje „eksperckie” na całym świecie – tendencje homofobiczne nasiliły się w wielu miejscach, nieraz bardzo odległych od Rosji. Wszystko to zostało udokumentowane przez belgijskiego badacza Neila Dattę, jak również przez Klementynę Suchanow w książce To jest wojna[51].

Moskiewscy inicjatorzy kampanii nazwali tę nagonkę „walką z propagandą homoseksualizmu” albo „walką z gender”. Słowo gender pochodzi z języka angielskiego, gdzie oznacza „rodzaj” albo „płeć”. Chodzi o płeć w znaczeniu nie tylko biologicznym i cielesnym, ale też społecznym, kulturowym i psychicznym. To istotne rozróżnienie, ponieważ są ludzie, u których płeć cielesna nie zgadza się z płcią psychiczną czy też odczuwaną. Jednak ultrakonserwatywni ideolodzy wspierani przez Kreml twierdzą, że pojęcie gender nie ma prawa istnieć. Zakładają, że każdy ma obowiązek poczuwać się do swojej płci cielesnej. A co, jeśli się nie poczuwa? To jest osobnikiem chorym i potencjalnie niebezpiecznym…

W Polsce znamy tę kampanię pod podobnymi nazwami. Nasi prawicowcy określali ją niemal identycznie jak kremlowscy. W ich ustach była to „walka z ideologią gender” i „walka z promocją homoseksualizmu”, wreszcie „walka z ideologią LGBT”.

U nas nagonka wybuchła w 2013 r. Czyli dokładnie wtedy, gdy w Rosji osiągnęła swoje apogeum. Tam grunt przygotowywano dłużej – co najmniej od 2006 r. Zatem przez siedem lat. Zwieńczeniem kampanii był zakaz publicznego okazywania swojej orientacji seksualnej w kontekście pozytywnym, wprowadzony przez reżim Putina w czerwcu 2013 r. Pretekst stanowiła „ochrona małoletnich”. Według kremlowskich ideologów nawet sama informacja o istnieniu homoseksualizmu mogłaby zagrozić zdrowiu rosyjskich dzieci… Dlatego obecność tych informacji w przestrzeni publicznej postanowiono drastycznie ograniczyć. Teraz nawet stwierdzenie takie jak: „Jestem homoseksualistą i czuję się z tym normalnie!” może zostać ukarane przez władze Rosji grzywną lub aresztem.

Najgorszym skutkiem rosyjskiej „walki z propagandą homoseksualizmu” był wzrost brutalnej przestępczości wobec osób LGBT. Dochodziło nie tylko do pobić, ale także do tortur i morderstw. W 2013 r. liczne rosyjskie i rosyjskojęzyczne media opisały sposób, w jaki trzej rosyjscy „patrioci” z Wołgogradu „świętowali” Dzień Zwycięstwa (9 maja). Mianowicie zamordowali homoseksualistę. Najpierw oderżnęli mu narządy płciowe, a potem rozłupali głowę kamieniem[52].

20 dni później, 29 maja 2013 r., został zamordowany wiceszef kamczackiego lotniska, gej Oleg Serdiuk. W rosyjskich mediach czytamy, że sąsiedzi najpierw go skopali, potem zakłuli nożem. Martwego Serdiuka wsadzili do jego samochodu i podpalili[53].

W późniejszych latach wzrost liczby aktów przemocy przyniosła również polska, katolicka „walka z LGBT”. 17 lutego 2021 r. w Warszawie został dźgnięty nożem w plecy homoseksualista, który spacerował w pobliżu stacji metra Wierzbno. Naraził się tym, że trzymał partnera za rękę. Kim był sprawca? Mężczyzną, który przypadkowo przechodził obok i miał nóż pod ręką. Jak nożownik uzasadnił swój atak? Po putinowsku: „Nie trzymajcie się za ręce, nie przy dzieciach!” – tak krzyczał do gejów. W odpowiedzi usłyszał, że w trzymaniu się za ręce nie ma nic złego. Wtedy zadał cios nożem jednemu z zakochanych[54].

Ale w ramach „polskiej walki z LGBT” atakowano nie tylko homoseksualistów. Każdy, kto ich bronił, był narażony na napaść jako nosiciel „ideologii LGBT”. We Wrocławiu działacz i wykładowca Przemysław Witkowski został ciężko pobity, gdy wyraził dezaprobatę dla homofobicznych haseł nabazgranych na murze.

W tej polskiej nagonce szczególnie się odznaczył jeden z ulubionych arcybiskupów Radia Maryja, mianowicie Marek Jędraszewski, obecnie metropolita krakowski, który wielokrotnie i publicznie nazywał „gender” i LGBT zarazą[55].

Skąd Jędraszewski wziął to określenie? O ile wiadomo, arcybiskup użył go publicznie po raz pierwszy w 2015 r. Próbował wtedy usprawiedliwiać swój hejt powoływaniem się na… wiersz antykomunistycznego poety sprzed 75 lat, Józefa Andrzeja Szczepańskiego. Poeta nie wypowiadał się na temat homoseksualizmu, ale nazwał komunizm „czerwoną zarazą”. A to miało się arcybiskupowi skojarzyć z zarazą tęczową…

Jednak pod ręką były znacznie prostsze i świeższe źródła natchnienia. I to nie poetyckiego, tylko teologicznego – zatem bliższego sferze działalności arcybiskupa Jędraszewskiego.

Otóż w lipcu 2007 r. w rosyjskim Sankt Petersburgu odbyła się konferencja pt. „Homoseksualizm – zaraza XXI wieku”. Wystąpił na niej wpływowy duchowny moskiewskiej Cerkwi zdominowanej przez ludzi Putina, mianowicie protojerej Aleksandr Grigoriew, i powiedział, że prawosławie nie uznaje kompromisów z homoseksualizmem, który szerzy „choroby nerwowe”[56].

Czy Jędraszewski uległ wschodniej inspiracji? Cóż, sam przewodniczący Konferencji Episkopatu Polski w latach 2004–2014, arcybiskup Józef Michalik, zrobił to w sposób zupełnie jawny. Nie zasłaniał się przy tym poezją.

W 2012 r. Michalik spotkał się z najwyższym zwierzchnikiem moskiewskiej Cerkwi, patriarchą Cyrylem (zwolennik i sojusznik Putina, podejrzewany o to, że w przeszłości współpracował z sowieckimi służbami specjalnymi KGB[57]). Obaj duchowni rozmawiali o wspólnej obronie „tradycyjnych wartości”.

Efektem tego spotkania była konferencja „Przyszłość chrześcijaństwa w Europie”, która odbyła się w Warszawie rok później. Dokładnie rzecz biorąc, 29 listopada 2013 r., czyli równo pół roku po strasznej śmierci Olega Serdiuka.

Świat już wiedział, że w Rosji morduje się gejów z błogosławieństwem moskiewskiej Cerkwi prawosławnej, skorumpowanej przez władców Kremla. Jednak polski arcybiskup katolicki Józef Michalik nie miał nic przeciwko goszczeniu kolejnego przedstawiciela tej organizacji. Tym razem był nim metropolita wołokołamski Hilarion, który odpowiada za kontakty swej Cerkwi z innymi organizacjami religijnymi. Ten sam Hilarion, który kilka lat później polecił swemu zastępcy Filaretowi przyjąć mistyczkę Vassulę Ryden, pierwszą sponsorkę Radia Maryja (co zostało opisane w tomie pierwszym książki Rydzyk i przyjaciele).

Co więcej, podczas konferencji z udziałem Hilariona arcybiskup Michalik wygłosił przemówienie, w którym powielał propagandę głoszoną przez Cerkiew Putina.

Paweł Wroński z „Gazety Wyborczej” tak podsumował to wydarzenie: „W jakich obszarach Kościół i Cerkiew zamierzają współpracować? W pewnym stopniu nakreśla to tekst wykładu, który abp Michalik wygłosi na konferencji dziś, oraz opublikowany wczoraj w KAI [Katolicka Agencja Informacyjna] wywiad z metropolitą Hilarionem. Abp Michalik chce przeciwdziałać laicyzacji europejskiej kultury (…). Wskazuje na niebezpieczeństwa «zakwestionowania pojęcia prawdy i dobra», które znajduje ucieleśnienie w ideologii gender. «Ideologia gender tu właśnie znajduje oparcie dla umotywowania swojego destrukcyjnego programu i agresywnego ataku na tradycyjne powszechnie uznane wartości». Wskazuje na upadek instytucji małżeństwa, „ekspresowe rozwody”, zalegalizowanie związków jednopłciowych (…). Podobnym językiem metropolita Hilarion wzywa do «obrony religijnej tożsamości kontynentu europejskiego» (…)”[58].

Bratanie się z putinowską Cerkwią i powielanie jej propagandy przyniosło skutki. W latach 2012–2013 katoliccy intelektualiści (np. Krzysztof Zanussi) chwalili ekumeniczny przełom. Cieszyli się, że rosyjscy prawosławni i polscy katolicy będą wspólnie bronić „tradycyjnych wartości”… I tak się stało. W 2013 r. rozpoczęła się w Polsce katolicka nagonka na „gender” według moskiewskich wzorów. Nagonka ta trwa do dziś – tyle że „gender” przemianowano na LGBT.

Tym samym putinowskim tropem ruszył również Tadeusz Rydzyk. I to szybko, bo również w 2013 r. Już w marcu ksiądz Rydzyk otworzył międzynarodowe sympozjum „Rewolucja genderowa”. Organizatorem była Wyższa Szkoła Społeczna i Medialna, czyli uczelnia Rydzyka.

Podczas inauguracji „ojciec dyrektor” wygłosił mowę, w której oznajmił: „Dziś uczelnie są zatrute, także w Polsce (…), na jak wielu uczelniach wyższych w Polsce są studia genderowe. Co to znaczy? Zatruwana jest młodzież. A przy okazji przygotowywani są propagandyści. To przypomina czas komunizmu (…). To się teraz przeobraziło. Już nie mówią «Proletariusze wszystkich miast łączcie się!». Teraz jest rewolucja genderowa. Marksizm się przepoczwarza. Ludzie tego nie widzą, także ludzie nauki”.

Cztery miesiące później, w lipcu 2013 r., „Gazeta Wyborcza” pisała tak: „Już na początku 2013 r. (…) o. Rydzyk wskazał nowego wroga. To gender, czyli społeczno-kulturowa tożsamość płciowa. Według definicji Światowej Organizacji Zdrowia to «stworzone przez społeczeństwo role, zachowania, aktywności i atrybuty, jakie dane społeczeństwo uznaje za odpowiednie dla mężczyzn i kobiet». Ale według ojca dyrektora gender to nowa «ideologia», która ma podstępnie zniszczyć tradycyjny model rodziny i Kościół, propagując edukację seksualną dzieci, rozwiązłość, «homoterroryzm» i «związki dewiacyjne». To, co się dzieje w Polsce, wypływa właśnie z tzw. rewolucji genderowej. – Lewicowa rewolucja idzie przez cały świat i zrobi więcej krzywdy niż komunizm, jeżeli się na to zgodzimy – ostrzega ojciec dyrektor”[59].

Przypomnijmy, że totalitarny komunizm wymordował dziesiątki milionów ludzi.

Czy ksiądz Rydzyk sugeruje, że geje mogą doprowadzić do masowej zagłady heteroseksualistów? Czy raczej chce powiedzieć, że śmierć milionów osób była czymś mniej złym niż zaakceptowanie dwóch oczywistości? Przecież to, że niektórzy z nas są homoseksualistami, stanowi oczywistość. Podobnie jak to, że wszyscy ludzie, zatem również homoseksualiści, mają prawo do szacunku i szczęścia.

Minęło osiem lat, a Tadeusz Rydzyk i jego ludzie nijak nie powściągnęli swej homofobicznej propagandy. Raczej stało się odwrotnie. Być może ksiądz Rydzyk postanowił zrównoważyć złagodzenie tonu wobec Żydów i dlatego zaostrzył napaści na gejów, lesbijki i feministki, czyli „gender uderzający w małżeństwo”.

Spójrzmy na jedną z Rydzykowych imprez, do której doszło we wrześniu 2020 r. To nie był wesoły miesiąc. Pandemia koronawirusa masowo zabijała ludzi i niosła nędzę całym narodom. Organizacja Narodów Zjednoczonych właśnie ostrzegła przed zbliżającą się klęską głodu, która miała nawiedzić Afrykę. W tym samym momencie Tadeusz Rydzyk zorganizował… piknik dla wiernych. Zapraszając ich na imprezę, drwił z pandemii i wymogów sanitarnych niezbędnych do jej powstrzymania. „Wierzymy bardziej w wirusa czy w Chrystusa?”[60] – pytał.

Piknik wiernych podczas zarazy to niezwykła okazja do przemówień. I godne tej okazji, niezwykłe przemówienie wygłosił jeden z ulubionych hierarchów Rydzyka. Mianowicie biskup senior diecezji świdnickiej, Ignacy Dec, który odniósł się do pandemii i klęski głodu. Nie, nie po to, by ogłosić, że sprzeda bogactwa swojej kurii i kupi za to jedzenie dla dzieci w Afryce. Zamiast tego oświadczył, że jest coś gorszego niż głód, epidemia, a nawet zagłada planety: „Wnikliwi obserwatorzy życia społecznego są zdania, że aktualnie największym zagrożeniem ludzkości nie są choroby zakaźne i głód ani nawet katastrofy ekologiczne, ale właśnie ideologia gender, która (…) uderza wprost w małżeństwo i w rodzinę, sprowadzając ludzi do poziomu zwyrodniałych istot niezdolnych do przekazywania dalej życia”[61].

Rozdział V
Szczepionki, Smoleńsk i futerka

Piknik podczas zarazy nie stanowił odosobnionego przypadku, jeśli chodzi o podejście księdza Rydzyka do kwestii epidemiologicznych. Rydzyk już wcześniej bagatelizował śmiertelnie groźne choroby i występował razem z osobami, które robiły to samo.

W 2017 r. publicznie wsparł liderów polskiego ruchu antyszczepionkowego. Autorzy Imperatora dokładnie opisali ten incydent i jego kontekst. Poniżej zamieszczam obszerny cytat z książki:

„Odwrót od racjonalizmu – nieco zaskakujący efekt przesunięcia się Polski na prawo – skutkuje coraz większą ilością niezaszczepionych dzieci. Sam ruch antyszczepionkowy jest stary jak te zabiegi. Za przełom uznaje się artykuł brytyjskiego lekarza Andrew Wakefielda, który ogłosił, że niektóre szczepionki mają związek z autyzmem. Artykuł był naukowym oszustwem, a Wakefield stracił prawo wykonywania zawodu, lecz ziarno wątpliwości zostało zasiane. Reszty dokonali Rosjanie – ich farmy trolli co najmniej od 2014 roku propagują wśród społeczeństw Europy przekonanie, że szczepienia to zło (…). W Polsce na skutek odmowy rodziców nie zaszczepiono 3437 dzieci w 2010 roku i ponad 20 tysięcy w 2016. Od początku lutego 2016 w Sejmie działa Parlamentarny Zespół do spraw Bezpieczeństwa Programu Szczepień Ochronnych Dzieci i Dorosłych – ta długa nazwa kryje po prostu antyszczepionkowców. Do zespołu należą głównie posłowie Kukiz’15. Zespół współpracuje z wrogim wobec szczepień stowarzyszeniem STOP NOP.

18 lutego 2017 Justyna Socha i Włodzimierz Pawelec ze STOP NOP są gośćmi «Rozmów niedokończonych». Tytuł audycji: «Szczepienia – przymus a prawo wyboru» (…). Socha mówi słuchaczom, że ma czwórkę dzieci, jedno było szczepione do piątego roku życia i poważnie zachorowało. Trojga kolejnych dzieci już nie zaszczepiła i świetnie dają sobie radę z infekcjami, wręcz tryskają zdrowiem. Kobieta opowiada dalej o rodzicach ze STOP NOP, którzy relacjonowali jej przypadki ciężkich powikłań po szczepieniach. Dzieci przestają chodzić, mówić, duszą się, mają drgawki (…).

Pawelec dodaje, że wielu rodziców chce wyjechać z Polski, żeby uniknąć szczepienia swoich dzieci (…), w Polsce nikt jego przekonań nie szanuje, za nieszczepienie karze się ludzi grzywnami, a dzieci antyszczepionkowców nie są przyjmowane do przedszkoli.

Telefonuje Tadeusz Rydzyk: – Słucham tego programu i jestem zaszokowany, że jest jakaś zmowa, jakaś cenzura… Zawsze musi być dialog, komunikowanie i musi zwyciężać dobro. Musi być siła argumentów, a nie argument siły. A tu widzę, że jest argument siły, tak się traktuje rodziców, dzieci, człowieka, i to jeszcze najmniejszego, najbardziej bezbronnego. To jest coś tragicznego. Dziękuję bardzo za zaproszenie gości i gościom za to, że przyjechali i pobudzają nasze umysły, nasze sumienia. I gratuluję, że państwo się organizujecie dla dobra. (…) Sądzę, że to są też naciski przemysłu farmaceutycznego. Manipulacji jest dużo. Nawet człowiek światły może się pogubić. (…) Ja sobie nie wyobrażam, że można przymuszać rodziców. To jest totalitaryzm. Rodzice są przecież pierwszymi wychowawcami! Dziękuję serdecznie, szczęść Boże i nie dajcie się! Gratuluję lekarzom, którzy mówią prawdę. To jest prawdziwy katolik i prawdziwy uczeń Chrystusa!”.

Głuchowski i Hołub mają rację, gdy piszą, że ruch antyszczepionkowy na Zachodzie jest wspierany przez putinowską Rosję. Kreml chce, żeby społeczeństwa zachodnie osłabły. Nie tylko za sprawą chorób. Opracowania naukowe i dziennikarskie podają dowody na to, że Władimir Putin chce odebrać Zachodowi jego największą siłę. Chodzi o zaufanie do nauki i zdolność prowadzenia racjonalnej debaty[62].

W Polsce podobny cel miało szerzenie pseudonaukowych, antyeksperckich teorii spiskowych dotyczących katastrofy polskiego samolotu prezydenckiego w Smoleńsku z 2010 r. Większość z tych teorii miała także charakter pozornie antyrosyjski. O rzekomy zamach mający spowodować katastrofę zazwyczaj oskarżano Putina (aczkolwiek ultraprawicowy polityk Grzegorz Braun, którego działalność Radio Maryja nieraz nagłaśniało[63], sugerował w książce System, jakoby w zamachu uczestniczyli… Amerykanie[64]). Jednak – jak wspominałem wcześniej – również antyrosyjskie spiskowe teorie smoleńskie były szerzone przez Kreml. Rosjanie używali w tym celu nie tylko mediów społecznościowych, ale też polskich portali internetowych (np. lokalnej strony eOstrołęka.pl). Wykorzystywali także ultraprawicowych działaczy prokremlowskich, którzy w kwietniu 2010 r. nagle odkryli w sobie antyrosyjską wenę. Wszystko to dokładnie udokumentował Grzegorz Rzeczkowski, autor wspomnianej już książki Katastrofa posmoleńska.

Na pierwszy rzut oka może to wyglądać osobliwie. Po co Kreml miałby sam się oczerniać? Odpowiedź przedstawiłem w poprzednim rozdziale. Jednak dla wszystkich, którzy wciąż mają wątpliwości, spróbuję ją teraz rozszerzyć.

Spiskowe teorie smoleńskie (również te najbardziej rozpowszechnione, antyrosyjskie) przyniosły Putinowi niemal same korzyści. Osłabiły polskie społeczeństwo i jego zdolność do obrony przed Rosją, gdyż:

- podzieliły polskie społeczeństwo na dwa wrogie plemiona;

- skrajnie utrudniły racjonalną debatę polityczną (taka debata nie jest możliwa, gdy po jednej stronie „szaleńcy wierzą w obłąkańcze teorie”, a po drugiej „mordercy przykładają rękę” lub „lemingi odwracają oczy od zbrodni”);

- zasiały wśród Polaków nieufność wobec instytucji państwowych i naukowych, które opierając się na faktach, mówią, że zamachu nie było;

- zasiały wśród Polaków nieufność wobec zachodnich sojuszników, którzy nie chcieli oskarżać Rosji o mord polityczny (sojusznicy nie mogli tego zrobić ze względu na brak dowodów takiego mordu, ale wyznawcy smoleńskiego spisku nie myśleli racjonalnie, tylko ulegali emocjom);

- wzbudziły strach przed Rosją, połączony z poczuciem bezsilności wobec rzekomo bezkarnego mocarstwa;

- wzbudziły gniew, który jak każda silna emocja, utrudnia prowadzenie skutecznej (zatem twardej, ale racjonalnej) polityki powstrzymywania Rosji;

- nadały Polakom wizerunek oszalałych rusofobów i tropicieli spisków (ten wizerunek sprawił, że inne, bardziej racjonalne ostrzeżenia przed Rosją, które kierowaliśmy do społeczeństw Zachodu, bywały ignorowane).

Zatem w przypadku antyrosyjskich teorii smoleńskich istotne jest zrozumienie, że ich skutki są ważniejsze niż treść. Treść jest antyrosyjska, ale skutki – korzystne dla Kremla. Niestety, takie zrozumienie wymaga odrobiny wysiłku. Nie wszyscy są na to gotowi. Zwolennicy PiS, z którymi dyskutuję, zwykle próbują zaprzeczać prokremlowskiej działalności tej partii, wołając: „PiS jest antykremlowski, bo Smoleńsk!”. Jednak to zaprzeczanie samo sobie przeczy, skoro kult katastrofy smoleńskiej i smoleńskie teorie spiskowe są korzystne dla Moskwy.

Rzecz jasna, media księdza Rydzyka lansowały te teorie i podsycały histerię wokół katastrofy. Ich głównym sojusznikiem w tej kwestii był oczywiście Antoni Macierewicz, którego prokremlowska działalność i kremlowskie powiązania zostały udokumentowane w wymienionej już książce Macierewicz i jego tajemnice.

Na koniec tego rozdziału warto wspomnieć o ideologiczno-lobbingowej kampanii mediów Rydzyka w obronie przemysłu futrzarskiego. W 2020 r. prezes PiS Jarosław Kaczyński spróbował (zresztą nie po raz pierwszy) pomóc zwierzętom futerkowym, które w Polsce nieraz muszą spędzić całe życie w ciasnej klatce. Uznał, że czas już przegłosować w Sejmie ustawę łagodzącą ich cierpienia (nazwano ją „Piątką dla zwierząt”). Wtedy Tadeusz Rydzyk otwarcie wystąpił przeciw władcy Polski i swemu sojusznikowi. Media Rydzyka zapewniały, że „polskie standardy hodowli zwierząt na futra są najwyższe na całym świecie”. Bezkrytycznie powtarzały deklarację tej treści, którą na antenie TV Trwam złożył Marek Miśko, dyrektor generalny Związku Polski Przemysł Futrzarski[65]. Telewizja Rydzyka straszyła też, że inicjatywa Kaczyńskiego wyśle na bruk „około 60 tys. osób”[66]. 26 września 2020 r. media Rydzyka poszły jeszcze dalej. Mianowicie ogłosiły, że zakaz dręczenia zwierząt futerkowych „zniszczy polskie rolnictwo”. Kto miałby stać za planem zniszczenia polskiego rolnictwa? Oczywiście źli ludzie z Zachodu, w tym przypadku Niemcy. „Na uchwaleniu nowelizacji ustawy o «ochronie zwierząt» zyskają nie tylko lewicowi aktywiści pseudoekologiczni, ale i niemieckie firmy” – wołała TV Trwam i pisał portal RadioMaryja.pl[67]. A jak do polskich futer, zwierząt futerkowych i ich oprawców odnoszą się ludzie ze Wschodu?

W mediach księdza Rydzyka obok innych futrzarzy występował Szczepan Wójcik, prezes zarządu Związku Polski Przemysł Futrzarski oraz związanej z nim organizacji Instytut Gospodarki Rolnej[68].

Prezes Wójcik w swoich wypowiedziach łączy różne wątki miłe uchu i sercu księdza Rydzyka. O niszczenie polskiego rolnictwa oskarża Niemców, ale też „wielki konglomerat, na który składają się grupy LGBT, zwolennicy aborcji, neomarksiści, tak zwani ekolodzy”. W związku z działaniami tego konglomeratu „hodowla zwierząt byłaby sztucznie wypierana przez weganizm, religia przestałaby istnieć”[69].

Tak się składa, że Szczepan Wójcik oprócz księdza Rydzyka ma również innych promotorów. W 2014 r., gdy Putin groził Ukrainie i szykował się do napaści na ten kraj, Szczepan Wójcik występował w kremlowskim radiu Wiesti FM. Opowiadał Rosjanom o sile i rzekomej pożyteczności polskiej branży futrzarskiej. Kremlowskie radio robiło mu reklamę:

- zachwalając polskie futrzarstwo jako potęgę eksportową;

- ubolewając nad tym, że Polacy odstępują od swej prastarej tradycji chodzenia w futrach[70].

Rozdział VI
Stanisław Michalkiewicz i moskiewscy weterani

Omówiliśmy motywy przewodnie niekończącego się oratorium księdza Rydzyka. Czas zająć się jego solistami. Czas zająć się ekspertami i działaczami Radia Maryja, którzy szczególnie często pojawiają się na antenie rozgłośni i w innych mediach Tadeusza Rydzyka. Brakuje tu miejsca, aby przyjrzeć się wszystkim. Dlatego pochylimy się nad pięcioma najbardziej charakterystycznymi postaciami.

Pierwszą z nich jest wspominany wcześniej Stanisław Michalkiewicz. Jawny antysemita, który drwi z masowego mordu dokonanego przez hitlerowców na Żydach (w poprzednim rozdziale cytowałem jego słowa: „Oni się potem dziwią, że palą nimi w piecach”). Michalkiewicz kpi także z ofiar gwałtów i pedofilii księży. Powszechnie znane są jego słowa o dziewczynce gwałconej przez księdza, która po osiągnięciu dorosłości wywalczyła odszkodowanie w sądzie. „Dostać milion złotych za molestowanie, że tam ktoś kiedyś wsadził rękę pod spódniczkę, no któż by nie chciał. Wiele pań za mniejsze pieniądze spódniczki podciąga” – tak skomentował to Stanisław Michalkiewicz, publicysta rozgłośni rzekomo chrześcijańskiej[71].

Stanisław Michalkiewicz pochodzi z Lublina, gdzie urodził się w 1947 r. Za czasów PRL działał w opozycji antykomunistycznej. Jednak w 1987 r. zaczął współpracować z Januszem Korwin-Mikkem. Razem założyli Ruch Polityki Realnej, który potem przeobraził się w Unię Polityki Realnej, czyli pierwszą partię polityczną Korwin-Mikkego. W tamtym okresie Janusz Korwin-Mikke był przyjacielem słynnego komunistycznego propagandzisty Jerzego Urbana. Urban promował Korwin-Mikkego w latach 70. i 80., najpierw w prasie, a potem w telewizji. Robił to za zgodą komunistycznej Służby Bezpieczeństwa i Ministerstwa Spraw Wewnętrznych. W książce Alfabet Urbana propagandzista opisał to w sposób następujący: „Łączy nas [Urbana i Korwina] stara znajomość i niechęć do «Solidarności» (…). Przychodził w latach 70. do «Polityki», gdzie przynosił felietony na różne tematy (…). Zadzwoniłem do MSW i poprosiłem ich o opinię na temat roli Korwin-Mikkego. (…) Odpowiednia komórka MSW odparła, że możemy spokojnie go drukować. Pisze różne manifesty, ale rozkleja je tylko na swojej klatce schodowej, a resort nie jest drobiazgowy ani małostkowy (…). Kiedy zostałem szefem telewizji, Korwin-Mikke skarżył mi się, że go nie pokazują na ekranie. Poleciłem dawać go na ekran, ile tylko wlezie”[72]. W wolnej Polsce Korwin-Mikke dał się poznać jako wielbiciel rosyjskiego dyktatora Władimira Putina. Wielokrotnie i publicznie powtarzał, że Putin byłby świetnym prezydentem… Polski[73].

Stanisław Michalkiewicz razem z Korwin-Mikkem występował przeciwko wartościom europejskim. Między innymi domagał się przywrócenia kary śmierci. W 2005 r. bezowocnie ubiegał się o mandat senatora z ramienia antyzachodniej Ligi Polskich Rodzin wspieranej przez Radio Maryja i Tadeusza Rydzyka. W 2019 r. Michalkiewicz publicznie wyraził swoje poparcie dla antyzachodniej partii koalicyjnej Konfederacja Wolność i Niepodległość, w której działa teraz Janusz Korwin-Mikke (razem ze swoją partią KORWiN, która weszła w skład Konfederacji)[74].

W jednym z poprzednich rozdziałów opisałem, jak Michalkiewicz używa antysemityzmu, żeby szerzyć też germanofobię i amerykanofobię. Myliłby się jednak ten, kto by myślał, że Michalkiewicz swoją niechęć rezerwuje tylko dla Żydów, Niemców, Amerykanów i ofiar pedofilii. Znajdujemy go również w zarządzie stowarzyszenia o bardzo długiej nazwie: Ogólnopolski Komitet Budowy Pomnika Ofiar Ludobójstwa Dokonanego Przez Organizację Ukraińskich Nacjonalistów – Ukraińską Powstańczą Armię Na Ludności Polskiej Kresów Wschodnich (OKBPOLDPOUN-UPANLPKW). Stanisław Michalkiewicz występuje jako rzecznik prasowy tej organizacji[75].

Bez wątpienia polskie ofiary ukraińskich rzezi zasługują na pomnik – tyle że są już dwa takie pomniki. Jeden w Warszawie, odsłonięty w 2013 r. Drugi w Krakowie, na cmentarzu Rakowickim, odsłonięty 9 lat wcześniej, w 2004 r. Dodajmy, że w lipcu 2016 r. prezydent Ukrainy, Petro Poroszenko, ukląkł publicznie przed warszawskim pomnikiem[76]. Gest nie tylko ważny, ale też odważny, gdyż dla ukraińskiego polityka dość ryzykowny. Ukraińcy wciąż pamiętają o wiekach wyzysku i zależności kolonialnej od Polski, o prześladowaniach ukraińskich obywateli II RP i PRL. Tym bardziej że płynąca z Kremla propaganda internetowa wciąż przypomina mieszkańcom Ukrainy o tych krzywdach (tak samo jak nam przypomina o zbrodniach Ukraińców). A mimo to Poroszenko jako głowa państwa ukraińskiego padł na kolana przed polskimi ofiarami. Po takim geście, jaki sens ma istnienie OKBPOLDPOUN-UPANLPKW? Jaki sens ma domaganie się kolejnych pomników rzezi i ciągłe przypominanie o zbrodniach?

Cóż, sens jest oczywisty: chodzi o jątrzenie i zaostrzanie polsko-ukraińskiego sporu. To działanie na szkodę nie tylko Ukrainy, lecz także Polski, gdyż niepodległa i silna Ukraina to gwarancja niepodległości naszego kraju. Mamy bowiem z Ukraińcami wspólnego wroga, rosyjskiego dyktatora Władimira Putina. Wroga, który w 2014 r. napadł zbrojnie na naszych ukraińskich sąsiadów i sprzymierzeńców. Ukraina krwawi do dziś, nie mogąc odzyskać terytoriów zagarniętych przez Kreml. Wobec tego epatowanie polskiej opinii publicznej ukraińskimi zbrodniami sprzed lat to praca na rzecz Putina. Nawet jeśli nie wszyscy, którzy epatują, mają tego świadomość.

Niektórzy koledzy Michalkiewicza z zarządu OKBPOLDPOUN-UPANLPKW taką świadomość zapewne mają. Wskazują na to ich powiązania.

Zacznijmy od Tadeusza Samborskiego, który zasiada ze Stanisławem Michalkiewiczem w zarządzie komitetu jako wiceprezes stowarzyszenia ds. kontaktów zewnętrznych[77]. Kim jest Samborski? Jawnym zwolennikiem Kremla, bywalcem komunistycznej i postkomunistycznej Moskwy, w którego karierze znajdziemy również ciekawy epizod indochiński.

W czasach PRL Tadeusz Samborski działał w Zjednoczonym Stronnictwie Ludowym (reżimowe i fasadowe ugrupowanie polityczne, wspierające komunistyczną partię rządzącą PZPR). W 1977 r. doktoryzował się na Uniwersytecie Moskiewskim. W latach 1978–1983 służył w PRL-owskiej dyplomacji. Między innymi był pierwszym sekretarzem ambasady PRL w Laosie. Kraj ten stanowił wówczas przedmiot żywego zainteresowania komunistycznych i zachodnich służb specjalnych, zatem pierwszy sekretarz Samborski musiał utrzymywać kontakty z przedstawicielami wywiadu PRL. Następnie pełnił funkcję korespondenta prasy ludowej w Moskwie. Po upadku komunizmu dostał się do Sejmu z ramienia Polskiego Stronnictwa Ludowego. Wtedy z mównicy sejmowej ostro zaatakował wybitnego dyplomatę Krzysztofa Skubiszewskiego, pierwszego ministra spraw zagranicznych wolnej Polski. Za co? Za to, że Skubiszewski bronił polskich interesów w konfrontacji z Rosją[78].

W latach 2014–2018 Samborski zasiadał w zarządzie Stowarzyszenia Współpracy Polska–Rosja. Działalność tego stowarzyszenia promował Leonid Swiridow – propagandzista kremlowskiego portalu Sputnik, który stanowi tubę Putina na zagranicę. Czy tylko propagandzista? W 2015 r. Swiridowa wydalono z Polski w związku z podejrzeniem o szpiegostwo na rzecz Kremla. Wcześniej pod tym samym zarzutem wydalono go z Czech[79].

Skąd się wzięło Stowarzyszenie Współpracy Polska–Rosja? Jest związane ze Stowarzyszeniem Współpracy Polska–Wschód. Obie organizacje zostały zarejestrowane w tym samym warszawskim budynku przy Marszałkowskiej 115, na tym samym trzecim piętrze[80]. Prezes Stowarzyszenia Współpracy Polska–Rosja, Jerzy Smoliński, to zarazem wiceprezes Stowarzyszenia Współpracy Polska–Wschód[81]. W opublikowanej przez Sputnik rozmowie prezesa/wiceprezesa Smolińskiego z Leonidem Swiridowem obaj panowie wymieniają te dwie organizacje jednym tchem.

Cytuję: „Na pytania komentatora agencji Sputnik Leonida Swiridowa odpowiada prezes Stowarzyszenia Współpracy Polska–Rosja, wiceprezes Stowarzyszenia Współpracy Polska–Wschód, Jerzy Smoliński.

– Dzień dobry z Moskwy, Panie Prezesie! Dobiega końca 2019 rok, chciałem zapytać, co ciekawego, interesującego, co tak naprawdę dobrego i pozytywnego było zrobione przez wasze stowarzyszenie Polska–Wschód w tym roku?

– Staraliśmy się realizować ustalenia naszego walnego zebrania stowarzyszenia Polska–Wschód z marca 2019 roku, które nakreśliło główne kierunki pracy stowarzyszenia. A więc to, po pierwsze, praca z młodzieżą. Było sporo kontaktów między naszymi uczelniami wyższymi, zwłaszcza na czoło wysuwa się Uniwersytet Adama Mickiewicza w Poznaniu, który prowadzi współpracę z uniwersytetami w Petersburgu i w Irkucku (…). Odbędą się również Dni Rosji na Uniwersytecie Śląskim w Sosnowcu. Tych przedsięwzięć, takich imprez było w granicach stu. Myśmy je albo organizowali albo byli współorganizatorem. Mam na myśli stowarzyszenie Polska–Wschód i stowarzyszenie Polska–Rosja. Aktywnie włączyliśmy się w nabór studentów z Polski na uczelnie do Federacji Rosyjskiej”[82].

Czym z kolei jest Stowarzyszenie Współpracy Polska–Wschód? To dawne Towarzystwo Przyjaźni Polsko-Radzieckiej, które po upadku komunizmu zmieniło nazwę. Chodzi o to samo TPPR, którego członkami i działaczami byli funkcjonariusze SB Kazimierz Aleksanderek i Barbara Piórko opiekujący się Rydzykiem[83], o czym była mowa w tomie pierwszym.

Tadeusz Samborski działa też w siostrzanym Stowarzyszeniu Polska–Białoruś jako wiceprzewodniczący tej organizacji[84]. Jej szef Bolesław Borysiuk publicznie wychwala rzekome sukcesy gospodarcze reżimu Łukaszenki. Ubolewa też nad wstąpieniem Polski do Unii Europejskiej i NATO, które psują nam stosunki z białoruskim reżimem…[85]

Również Stowarzyszenie Polska–Białoruś zostało zarejestrowane w Warszawie na Marszałkowskiej 115, na trzecim piętrze[86].

Pod tym samym adresem mieściła się siedziba prokremlowskiej partii Zmiana, założonej przez Mateusza Piskorskiego, oskarżonego o szpiegostwo na rzecz Rosji i Chin[87]. Partię reklamował kremlowski portal Sputnik. Ten sam, który promował Stowarzyszenie Współpracy Polska–Rosja Samborskiego, kolegi Michalkiewicza. Ten sam, dla którego pracował Leonid Swiridow, wydalony z Polski w związku z podejrzeniem o szpiegostwo[88].

Tyle o Tadeuszu Samborskim. A kto jest prezesem OKBPOLDPOUN-UPANLPKW, w którym Samborski koleguje się z Michalkiewiczem? Działacz Jan Niewiński, który w latach 2010–2014 przewodniczył stowarzyszeniu Instytut Kresów Rzeczypospolitej[89].

Przenieśmy się do 2014 r., kiedy to Putin napadł na Ukrainę. Wtedy Związek Ukraińców w Polsce zaapelował do Polaków, aby przeciwdziałali rozniecaniu polsko-ukraińskich sporów. Oto, jak Jan Niewiński odpowiedział na ten apel: „Związek Ukraińców w Polsce jest przykrywką działającej już od 1929 r. Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów. Celem strategicznym nacjonalizmu ukraińskiego jest zbudowanie (…) państwa ukraińskiego na terenach nie tylko obecnej Ukrainy, ale również na części terenów Białorusi, Rosji, Słowacji, Rumunii i Mołdawii. Jeśli chodzi o Polskę, domagają się oni inkorporacji 19 polskich powiatów od Podlasia, Lubelszczyzny, Chełmszczyzny, Przemyskiego aż do Krynicy (…). Takie państwo miałoby spełniać rolę imperium w tej części Europy, w miejsce Rosji (…). Oznacza to państwo pozbawione innych narodowości, prócz ukraińskiej (…). Prowadzona od 25 lat obłędna polityka wobec Rosji i Ukrainy stanowi śmiertelne zagrożenie dla Narodu i Państwa Polskiego. Nasze władze pełnią rolę wyciągających kasztany z ognia dla obcych mocodawców. Co więcej czynią to z pogardzaną nadgorliwością. Pogardzaną, bo USA i państwa zachodnie nie zaprosiły przedstawicieli Polski na rokowania w sprawie rozwiązania konfliktu ukraińsko-rosyjskiego. Agresorem w tym przypadku jest nacjonalizm ukraiński, nie Rosja (…). Polska znajduje się w śmiertelnym uścisku neobanderyzmu. Banderyzm to hybrydowy potwór, powstały z krzyżówki ukraińskiego szowinizmu, niemieckiego nazizmu i syjonizmu nowojorskich handlarzy holocaustem”[90].

Wypowiedzi stanowią część wywiadu z Niewińskim zamieszczonego przez internetową wersję tygodnika „Myśl Polska”[91]. Jednym z autorów tygodnika jest… znany już nam Mateusz Piskorski, oskarżony o szpiegostwo na rzecz Rosji i Chin.

Wywiad z Niewińskim został przetłumaczony na język rosyjski i opublikowany przez kremlowską agencję propagandową Newsbalt.ru pod tytułem: Polski weteran: Agresorem nie jest Rosja, tylko ukraiński nacjonalizm[92].

Dlaczego weteran? Niewiński to jeden z założycieli Klubu Kombatantów 4 Pomorskiej Dywizji Piechoty im. Jana Kilińskiego[93].

Czym była 4 Pomorska Dywizja Piechoty im. Jana Kilińskiego? Jednym z oddziałów polskiego komunistycznego wojska utworzonego przez Sowietów podczas drugiej wojny światowej.

Jak podaje Wojsko Polskie: krótki informator historyczny o Wojsku Polskim w latach II wojny światowej, w 1945 r. dywizja ta stała się zalążkiem Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego[94]. Była to specjalna, najsilniej skomunizowana jednostka wojskowa, która chroniła i wspierała zbrodnicze stalinowskie Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego oraz podlegające mu Urzędy Bezpieczeństwa.

Dodajmy, że funkcję zastępcy Niewińskiego w Instytucie Kresów Rzeczypospolitej pełnił niejaki Adam Śmiech. Mniej więcej 6 lat temu, 9 maja 2015 r., Śmiech wybrał się do Moskwy na paradę upamiętniającą zwycięstwo Związku Sowieckiego w drugiej wojnie światowej. To zwycięstwo oznaczało rozgromienie niemieckiego nazizmu, ale oznaczało też zniewolenie Polski przez sowiecki komunizm. Jednak Adamowi Śmiechowi najwyraźniej to nie przeszkadzało. Podczas pobytu w Moskwie Śmiech wziął udział w odsłonięciu pomnika stalinowskiego marszałka Konstantina Rokossowskiego, który gorliwie uczestniczył w zniewalaniu naszego kraju[95]. Blogerzy Marcin Rey i Mariusz Cysewski kojarzą Śmiecha ze stowarzyszeniem Wierni Polsce Suwerennej, którego członków określili jako „bardziej putinowskich od Putina”[96].

Dodajmy, że w 2014 r. wiceprzewodniczącym Instytutu Kresów Rzeczypospolitej został antyukraiński działacz Andrzej Zapałowski, ekspert stowarzyszenia Europejskie Centrum Analiz Geopolitycznych (ECAG). Założycielem i szefem ECAG był nie kto inny, ale… Mateusz Piskorski[97]. Ten sam, którego prokuratura oskarżyła o szpiegostwo na rzecz Rosji i Chin.

Tyle o powiązaniach Stanisława Michalkiewicza. Przejdźmy do drugiej antysemickiej gwiazdy mediów Rydzyka.

Rozdział VII
Jerzy Robert Nowak i jego przełomy

Do 2013 r. Jerzy Nowak stale gościł w mediach Tadeusza Rydzyka. Między innymi prowadził cykliczny program „Minął miesiąc” w TV Trwam. Wcześniej zasłynął publikacjami, których tytuły mówią same za siebie, jak np. artykuły z cyklu „Za co Żydzi muszą przeprosić Polaków” albo książka Kogo muszą przeprosić Żydzi[98]. Został też honorowym obywatelem miasta Jedwabne. To nagroda za zaprzeczanie świadectwom i dowodom, zgodnie z którymi polscy mieszkańcy Jedwabnego w 1941 r. wymordowali tamtejszych Żydów.

Skąd się wziął Jerzy Robert Nowak? Z Terespola. Urodził się tam w 1940 r., zatem na rok przed zdarzeniami z Jedwabnego, którym później zaprzeczał. W latach 50. uczył się w katolickiej szkole podstawowej z internatem prowadzonej przez zakon salezjanów w Rumi pod Trójmiastem. Do tej samej szkoły uczęszczał młody Antoni Macierewicz. Mowa o placówce wychowawczej bardzo szczególnego rodzaju. W 1953 r. doszło w niej do molestowania uczniów. W tym samym czasie trzech wychowanków zginęło z powodu niedostatecznego nadzoru (wymknęli się ze szkoły i poszli na pobliskie wzgórze pobawić się niewypałami)[99]. Wszystko to powinno było skłonić komunistyczne władze PRL do jak najszybszego zamknięcia zakładu. Tym bardziej że władze PRL nie lubiły szkół religijnych. Jednak salezjanie dali z siebie wszystko, żeby mimo to zachować szkołę, internat i uczniów. Aby osłonić się przed niechęcią władz, połączyli indoktrynację katolicką z indoktrynacją… komunistyczną. Pod tym drugim względem nieraz prześcigali w gorliwości samych komunistów. Na przykład uczniowie podczas nabożnych medytacji mieli się łączyć duchowo ze Związkiem Sowieckim i jego ludnością… Przypadek salezjanów z Rumi został dokładnie opisany i udokumentowany w książce Macierewicz. Jak to się stało.

W latach 60. Jerzy Robert Nowak współpracował z ówczesnym przyjacielem Macierewicza, Adamem Michnikiem, przy rozpowszechnianiu tzw. Listu 34. Była to petycja do władz, w której polscy intelektualiści protestowali przeciw polityce kulturalnej PRL.

Dziennikarz Cezary Łazarewicz podaje, że w czasach PRL Nowak publikował w tygodniku „Polityka” teksty o wymowie komunistycznej i antyklerykalnej. Miał się domagać następujących zmian na PRL-owskich uczelniach:

- zmniejszenia liczby godzin przeznaczonych na nauczanie historii Polski;

- zwiększenia liczby godzin przeznaczonych na nauczanie historii komunistycznego ruchu rewolucyjnego;

- uczenia o odpowiedzialności kleru katolickiego za zacofanie cywilizacyjne naszego kraju[100].

W 1966 r. Jerzy Robert Nowak został zatrudniony w Polskim Instytucie Spraw Międzynarodowych (PISM), gdzie pracował przez następne 26 lat. W latach 1972–1974 Nowak był sekretarzem ambasady PRL w Budapeszcie. Zatem musiał cieszyć się zaufaniem rządzących komunistyczną Polską. Dziś jednak twierdzi, że sprawiał im kłopoty i blokowano jego karierę, ponieważ nie chciał wstąpić do PZPR.

Pobyt w Budapeszcie zapewne przyczynił się do sympatii, jaką Jerzy Robert Nowak okazywał później tamtejszemu reżimowi. W publikacji Nowaka pt. Polityka kulturalna WSPR (Węgierskiej Socjalistycznej Partii Robotniczej – węgierski odpowiednik PZPR) w latach 1968–1977 wydanej w 1978 r. przez PISM czytamy: „Dynamiczny i wielostronny rozwój życia kulturalnego Węgierskiej Republiki Ludowej w ostatnich dwóch dziesięcioleciach w poważnej mierze ułatwił wytrącenie propagandowego oręża (…) działaczom i propagandystom zachodnim (…), którzy (…) usiłowali eksponować węgierskich opozycyjnych pisarzy”. W latach 80. na łamach „Polityki” Jerzy Robert Nowak wychwalał węgierskiego komunistycznego przywódcę Jánosa Kádára. Gdy komunizm upadł, Nowak przeniósł się z „Polityki” do katolickiego czasopisma „Ład”.

Upadek komunizmu przetrwała natomiast osobliwa, wręcz kuriozalna niechęć Jerzego Roberta Nowaka do wybitnego pisarza węgierskiego Györgya Spiró. Nowak przez lata robił wszystko, aby zablokować publikacje tłumaczeń Spiró w Polsce. W swoich publikacjach oskarżał go o antypolonizm[101]. Dzisiaj na swojej stronie internetowej Nowak określa Györgya Spiró jako „wpływowego pisarza żydowskiego”, przedstawiciela „żydowskich środowisk komunistycznych i kosmopolitycznych”, autora „jadowicie antypolskiej” powieści Iksowie[102]. Czytałem tę książkę, która stanowi hołd dla twórcy polskiego teatru Wojciecha Bogusławskiego, działającego na przełomie XVIII i XIX wieku. Nie zauważyłem w niej nic antypolskiego.

W Instytucie Pamięci Narodowej znajduje się teczka dostępna pod sygnaturą IPN BU 001043/1742. Czytamy w niej, że w latach 70. Jerzy Robert Nowak był tzw. kontaktem operacyjnym, czyli nieformalnym informatorem komunistycznej Służby Bezpieczeństwa. Nowak temu zaprzecza. Argumentuje, że nie można znaleźć jego podpisu na żadnym z dokumentów zawartych w teczce. Jednak ten argument można łatwo podważyć. Funkcjonariusz SB, który współdziałał z kontaktem operacyjnym, nie musiał od takiej osoby pobierać pisemnego i podpisanego zobowiązania do współpracy. Taki obowiązek istniał tylko w przypadku tajnych współpracowników („TW”), których współpraca z SB była w pełni sformalizowana.

Co ciekawe, w 2007 r. PiS-owska propagandzistka Dorota Kania (do niedawna kojarzona z Macierewiczem, dziś menedżerka koncernu Polska Press przejętego przez PiS) zdemaskowała Jerzego Roberta Nowaka. Mianowicie opublikowała w tygodniku „Wprost” artykuł pod odważnym tytułem Agent u Rydzyka. W tekście znajdujemy wyżej wymienione informacje na temat współpracy Nowaka z SB[103]. Jak wiadomo, Antoni Macierewicz w tamtym okresie przedstawiał się jako wróg i tropiciel esbeckich agentów. Zatem po publikacji Kani powinien był odciąć się od Jerzego Roberta Nowaka i zażądać tego samego od Tadeusza Rydzyka. A gdyby ksiądz Rydzyk nie zechciał tego zrobić, Macierewicz powinien był zerwać kontakty z Rydzykiem i jego mediami. Tak się jednak nie stało. Po 2007 r. zarówno Macierewicz, jak i Nowak występowali w Radiu Maryja.

Upublicznienie treści esbeckiej teczki najwyraźniej nie zdeprymowało Jerzego Roberta Nowaka. W następnych latach wciąż prowadził intensywną działalność jako „patriotyczny” ekspert i aktywista. W 2008 r. Nowak objechał Polskę z wykładami, w których zaprzeczał ustaleniom na temat mordu w Jedwabnem. W tym samym roku też założył partię polityczną Ruch Przełomu Narodowego (RPN).

A jak na ujawnienie teczki Jerzego Roberta Nowaka zareagował ksiądz Tadeusz Rydzyk? Wygląda na to, że jemu też nie przeszkadzały dokumenty wskazujące na agenturalną przeszłość radiomaryjnego komentatora, albowiem Rydzyk zrezygnował ze stałej audycji Nowaka dopiero w roku 2013.

Dlaczego w ogóle to zrobił? Nie wiadomo. Dwa lata później, we wrześniu 2015 r., Jerzy Robert Nowak został o to zapytany przez swoich wielbicieli podczas spotkania w jednej z łódzkich księgarni. Odpowiedział tak:

„Proszę pytać ojca dyrektora, to jego była decyzja. Nie wyjaśnił mi nigdy, dlaczego przerwał sam moje audycje. Dlatego ja nie będę więcej się zgłaszał. Pytałem, były bardzo różne odpowiedzi. Były i takie, że jestem chory. No nie jestem chory, jak państwo widzą”[104].

„Były i takie, że jestem chory” – co mogą znaczyć te słowa? Czyżby polityczni sojusznicy Tadeusza Rydzyka poprosili księdza o uciszenie kompromitującego szaleńca i antysemity? Być może. Wiemy jednak, że antysemityzm w mediach Rydzyka szalał bez większych przeszkód aż do roku 2016. Gdyby ksiądz Rydzyk w 2013 r. wyrzucił Nowaka za antysemityzm, to powinien był też wyrzucić np. Michalkiewicza – a tak się nie stało.

Według niektórych komentatorów ksiądz Rydzyk faktycznie uciszył Nowaka z przyczyn politycznych, jednak nie chodziło o antysemityzm, tylko o kwestie bardziej zawikłane.

Jak wtedy wyglądała działalność Jerzego Roberta Nowaka w świecie polityki?

Otóż założona przez niego partia Ruch Przełomu Narodowego w 2011 r. połączyła się z Prawicą Rzeczypospolitej znanego ultrakatolickiego i antykobiecego polityka Marka Jurka. Jednak sam Nowak nie wstąpił wtedy do Prawicy Rzeczypospolitej, ale zrobił to jego zastępca w RPN, Krzysztof Kawęcki[105].

W lutym 2014 r. na facebookowym profilu Monitoring Radia Maryja opublikowano wpis, w którym wiązano niełaskę Nowaka u Rydzyka z tymi przetasowaniami.

Cytuję: „Jerzy Robert Nowak utonął w Radiu Maryja – stracił swoją stałą comiesięczną audycję. Może to być związane z próbami ożywienia TV Trwam, w której również się ta audycja pojawiała, a była chyba zbyt nudna, nawet jak na radiomaryjno-trwamowe standardy. Być może zniknięcie Nowaka jest związane również z rozgrywkami partyjnymi. Ten były przewodniczący znanego chyba tylko z Radia Maryja Ruchu Przełomu Narodowego podobno ma być kandydatem Solidarnej Polski Zbigniewa Ziobry do Parlamentu Europejskiego. RPN zniknął po połączeniu z Prawicą Rzeczypospolitej Marka Jurka, wiceprezes RPN Krzysztof Kawęcki robi karierę w PR [Prawicy Rzeczypospolitej], jest wiceprezesem. Pojawia się również w Radiu Maryja”[106]. Czyżby Rydzyk miał ukarać Nowaka za to, że poszedł z Ziobrą, a nie z Jurkiem? Brzmi to mało prawdopodobnie ze względu na znaną sympatię Tadeusza Rydzyka dla Zbigniewa Ziobry. Liczni obserwatorzy sceny politycznej domyślali się i wciąż domyślają, że Rydzyk żywi nadzieje na przyszłość związane z Ziobrą. Zbigniew Ziobro nieraz powracał na antenę Radia Maryja jako pupil „ojca dyrektora”. Dlaczego? Być może dlatego, że fundamentem zwalczanej przez Rydzyka cywilizacji Zachodu jest szacunek dla prawa i praworządności. A Ziobro jako prawicowy „ekspert od sprawiedliwości” robił i robi wszystko, żeby podważyć ten szacunek w duszach Polek i Polaków. Obecne relacje Zbigniewa Ziobry z Tadeuszem Rydzykiem dodatkowo może ocieplać to, że minister sprawiedliwości pozwala sobie na jednoznacznie antyeuropejskie prowokacje. Ale i w 2014 r. Ziobrze niewiele pod tym względem brakowało. Atakował wówczas „brukselską biurokrację” i rzekome zakusy UE na „tradycyjną rodzinę”. Potępiał też unijną walkę z globalnym ociepleniem, które nazywał „klimatycznym kłamstwem”. Popierał energetykę węglową, która może zniszczyć naszą planetę, za to niezwykle pomaga rosyjskim eksporterom węgla[107]. Nic więc dziwnego, że w pierwszych miesiącach 2014 r. Tadeusz Rydzyk wręcz ostentacyjnie wspierał Ziobrę i Solidarną Polskę, która konkurowała wówczas z partią Jarosława Kaczyńskiego. W przeciwieństwie do wspomnianego wyżej Marka Jurka, który kandydował z listy wyborczej PiS[108].

Kolejnym elementem zagadki jest to, że Solidarna Polska Zbigniewa Ziobry też zrezygnowała z Jerzego Roberta Nowaka. W kwietniu 2014 r. główny propagandzista tej partii, Jacek Kurski, publicznie zgodził się z porównaniem Nowaka do działaczy Ku Klux Klanu. Zdarzyło się to na antenie stacji radiowej TOK FM, gdy Kurski rozmawiał z publicystą Janem Wróblem o listach wyborczych Solidarnej Polski.

– A zabiegaliście o Jerzego Roberta Nowaka? – zapytał Wróbel.

– Była dyskusja na ten temat. Jest pewien odłam wyborców, dla których jest to postać ważna. Ale ostatecznie taka decyzja nie zapadła – odpowiedział Kurski.

Wróbel znów go pociągnął za język:

– W niektórych południowych stanach USA jest poparcie dla Ku Klux Klanu, a jednak republikanie starają się nie wpuszczać na listy tak barwnych kandydatów.

– Tak samo zrobiła Solidarna Polska – spuentował Kurski[109].

Może więc to nie Tadeusz Rydzyk ukarał Jerzego Roberta Nowaka za zbliżenie ze Zbigniewem Ziobrą, tylko było odwrotnie? Może to ziobryści po zapoznaniu się z Nowakiem stwierdzili, że nie chcą go mieć u siebie ani nawet w Radiu Maryja? Może uznali, że antysemityzm Nowaka kompromituje każdego, kto się z nim zada, więc trzeba odciąć od niego nie tylko Solidarną Polskę, ale też zaprzyjaźnioną rozgłośnię?

Trudno znaleźć jednoznaczną odpowiedź. Tym bardziej że mówimy o gęstej plątaninie, wręcz wężowisku politycznych intryg. Ówczesne relacje księdza Rydzyka ze Zbigniewem Ziobrą były ciepłe, ale nieproste. Rydzyk to nie tylko ideologiczno-geopolityczny strateg, ale również polityczny taktyk. Jak dziś, tak i wtedy musiał się liczyć ze swoim głównym polskim sojusznikiem, Jarosławem Kaczyńskim. Promował Ziobrę nie tylko po to, żeby wylansować swego ideologicznego pupila. Przede wszystkim po to, żeby postraszyć Kaczyńskiego, że rośnie mu konkurencja. Miało to zmusić Jarosława Kaczyńskiego do jak najbliższej współpracy z Radiem Maryja[110]. Między innymi do tego, żeby Kaczyński na swoich listach wyborczych znalazł więcej miejsc dla działaczy ultrakatolickich – na przykład takich jak Marek Jurek.

Albowiem w pierwszej połowie 2014 r., gdy Nowak tonął w otchłani niełaski Rydzyka, a Ziobro grzał się w promieniach jego łaski, kilka promyków rozświetliło również aureolę Marka Jurka. Rydzykowe media obszernie informowały, że Jurek otrzymał „Nagrodę im. Sługi Bożego Jerzego Ciesielskiego”. Portal RadioMaryja.pl zamieścił nie jeden materiał na ten temat, ale co najmniej trzy[111].

A TV Trwam zaprosiła Marka Jurka do studia w przeddzień wyborów europejskich. Mimo że – podkreślmy – Jurek reprezentował PiS, a nie Solidarną Polskę[112].

Potwierdzałoby to przypuszczenie, że ówczesne poparcie księdza Rydzyka dla Zbigniewa Ziobry stanowiło nie tylko element strategicznej ofensywy antyzachodniej, ideologicznej i długoplanowej (w niej Ziobro był i nadal jest ważny dla Rydzyka). Mogło również stanowić część taktycznej rozgrywki z Jarosławem Kaczyńskim, w której najważniejszy był Kaczyński, a Ziobro z Jurkiem odgrywali rolę kija i marchewki.

Nic więc dziwnego, że wsparcie Tadeusza Rydzyka dla Zbigniewa Ziobry osłabło w maju 2014 r. Solidarna Polska zdobyła wtedy niecałe 4 proc. głosów w wyborach europejskich. Radykalny Zbigniew Ziobro mógł nadal budzić ciepłe uczucia w Rydzyku – ale z tak znikomą popularnością taktyczna użyteczność Ziobry jako straszaka na Kaczyńskiego ogromnie osłabła. Dla Zbigniewa Ziobry była to katastrofa. Nie pomogła sympatia Tadeusza Rydzyka. Nie pomógł wizerunek Ziobry jako pogromcy przestępców. Nie pomógł bokser-celebryta Tomasz Adamek na liście wyborczej. Nie pomogła znacząca obecność Solidarnej Polski w mediach (10 proc. czasu antenowego w audycjach publicystycznych telewizji publicznej, 8 proc. czasu antenowego w audycjach publicystycznych telewizji prywatnych, łącznie niemal 300 minut)[113]. Ziobro przyjął porażkę do wiadomości i w lipcu 2014 r. razem ze swoją partią podpisał porozumienie o współpracy z PiS.

W tym wirze intryg Jerzy Robert Nowak mógł faktycznie „utonąć” – i to nawet na rok przed wyborami. Być może źle zrozumiał intencje księdza Rydzyka i pobiegł do Ziobry, podczas gdy ksiądz wolał mieć Nowaka gdzie indziej. Przecież można np. przypuścić, że Rydzyk zamierzał Nowaka razem z całą jego partyjką zainstalować w obozie Marka Jurka jako swego „nieformalnego informatora” i narzędzie wpływu… Inni politycy oceniają Jurka jako działacza niełatwego do kontrolowania. Zatem nietrudno sobie wyobrazić, że Tadeusz Rydzyk chciał mieć przy Marku Jurku wiernych i czujnych obserwatorów.

A może nie poszło o to, że Jerzy Robert Nowak chciał do Ziobry, tylko o to, że chciał do Ziobry ze zbyt wielkim entuzjazmem? Czyżby Nowak złamał pierwsze przykazanie księdza Rydzyka: „Nie będziesz miał innych bożków przede mną?”.

Wiele bowiem wskazuje na to, że Jerzy Robert Nowak naprawdę mocno uwierzył w Zbigniewa Ziobrę i jego Solidarną Polskę. W tej kwestii wykazał się ofiarnością i samozaparciem. Ziobro odmówił mu miejsca na liście wyborczej, główny propagandzista partii porównał go do rasistowskich morderców… A mimo to Nowak w następnych latach wciąż zachwycał się Ziobrą.

W sierpniu 2016 r. Jerzy Robert Nowak na swoim blogu pisał tak: „Szeryf Ziobro ich załatwi. Zawsze wyjątkowo mocno ceniłem ministra Zbigniewa Ziobro i dlatego ogromnie cieszę się z tego, że właśnie on daje najlepszy przykład konsekwencji w rozprawianiu się z patologiami tak chorego dotąd wymiaru sprawiedliwości. Przypomnę tu, że przez kilka lat ciągle apelowałem w Radiu Maryja o pogodzenie się z ziobrystami i występowałem na rzecz unikania epitetów we wzajemnych polemikach, aby nie utrudniło to ostatecznego tak niezbędnego dogadania się przedwyborczego. Zdaję sobie sprawę, że moje wypowiedzi w Radiu Maryja na powyższy temat bardzo nie podobały się niektórym egoistycznym PiS-owcom. Na szczęście (…) Ziobro doskonale spełnia swą rolę jako minister PiS-owskiego rządu. Cieszę się, że jest to coraz bardziej doceniane w mediach”[114].

Przyjrzyjmy się teraz zastępcy Jerzego Roberta Nowaka, mianowicie Krzysztofowi Kawęckiemu, wiceprzewodniczącemu Ruchu Przełomu Narodowego. Autorzy facebookowego profilu Monitoring Radia Maryja nie mylili się, twierdząc, że pan Kawęcki często gości w mediach księdza Rydzyka. Wyszukiwarka portalu RadioMaryja.pl w dniu 12 maja 2021 r. podawała, że nazwiska Krzysztofa Kawęckiego pojawia się w 503 publikacjach portalu[115].

Nazwisko Krzysztofa Kawęckiego odnajdujemy również na portalu Prawy.pl[116].

Można tam poczytać, jak Kawęcki atakuje wartości europejskie i zachodnie, które nazywa „tolerancjonizmem”[117]. Można też posłuchać, jak opowiada o zbrodniach Ukraińców z czasów drugiej wojny światowej (nagranie powstało w 2016 r., zatem po napaści Putina na Ukrainę)[118]. Można też przeczytać, jak książkę Kawęckiego o polskim ruchu narodowym zachwala Marian Szołucha – ekspert znanej już nam prokremlowskiej organizacji Europejskie Centrum Analiz Geopolitycznych (ECAG). Tej samej, którą założył Mateusz Piskorski, oskarżony o szpiegostwo na rzecz Rosji[119]. Czym jest portal Prawy.pl, który promuje Kawęckiego, zastępcę Rydzykowego antysemity Nowaka?

Medium to znane jest z upowszechniania antyukraińskiej propagandy kremlowskiej. W 2014 r. portal Prawy.pl podał fałszywą wiadomość o tym, jakoby żołnierze ukraińscy zamordowali i zgwałcili 286 kobiet w Donbasie. Podał też źródło newsa. Była nim putinowska agencja propagandowa RIA Nowosti[120].

Komentując to oszczerstwo, bloger Mariusz Cysewski napisał, że portal Prawy.pl jest związany z Jerzym Robertem Nowakiem, Krzysztofem Kawęckim i ich partią Ruch Przełomu Narodowego. Jako dodatkowego łącznika między Nowakiem i jego partią bloger wskazał niejakiego Stefana Stępkowskiego:

- sekretarza zarządu Ruchu Przełomu Narodowego;

- zarazem członka rady Fundacji S.O.S. Obrony Poczętego Życia, która wydawała portal Prawy.pl[121]. Informacje blogera znajdują potwierdzenie w mediach, jak również w Krajowym Rejestrze Sądowym. Czytamy w nim, że prezesem zarządu Ruchu Przełomu Narodowego jest Jerzy Robert Nowak, wiceprezesem – Krzysztof Kawęcki, a sekretarzem zarządu – Stefan Władysław Stępkowski.

Co więcej, Stefan Stępkowski prowadził działalność biznesową pod tym samym adresem (Warszawa, ul. Ząbkowska 38A), pod którym Jerzy Robert Nowak zarejestrował swój Ruch Przełomu Narodowego. Mieściła się tam oficjalna siedziba firmy Stępkowskiego o nazwie Multistrada. W tym miejscu działała też inna z jego firm, Instytut Praski. Wbrew temu, co sugeruje ta ostatnia nazwa, nie jest to fundacja ani stowarzyszenie, tylko spółka z ograniczoną odpowiedzialnością. Stefan Stępkowski zarejestrował ją oficjalnie gdzie indziej, ale firma podaje w internecie Ząbkowską 38A jako miejsce prowadzenia działalności. To jednopiętrowy budynek na warszawskiej Szmulowiznie, pozostałość przedwojennej kamienicy wyburzonej w latach 60.[122]

Stępkowski figuruje też w radzie Fundacji S.O.S. Obrony Poczętego Życia[123], wspomnianej wcześniej przez blogera Cysewskiego. Katolicki tygodnik „Niedziela” mówi o niej to samo co Cysewski. Podaje, że to Fundacja S.O.S. Obrony Poczętego Życia wydaje portal Prawy.pl[124]. Kto zaś kieruje portalem? Ksiądz Ryszard Halwa, kolega Stępkowskiego z Fundacji S.O.S. Obrony Poczętego Życia[125].

Tak się składa, że Stefan Stępkowski zasiada również w radzie fundacji Terra Humana, i to nieprzerwanie od 19 lat[126]. Fundacja Terra Humana po napaści Putina na Ukrainę promowała w tym kraju decentralizację władzy. Również we wschodnich regionach narażonych na oderwanie od reszty kraju[127]. Decentralizacja bardzo często przynosi pożytki i przyczynia się do pomyślności kraju – jednak nie zawsze. W warunkach wojennych stanowi ryzyko. Szczególnie, gdy dotyczy regionów w bezpośredniej bliskości wroga.

Rozdział VIII
Bogusław Wolniewicz i wojna masy mięsa

Poczet najbardziej charakterystycznych osobowości Radia Maryja byłby niekompletny bez nieżyjącego już filozofa Bogusława Wolniewicza.

Wolniewicz to bez wątpienia postać niezwykła. Dowiedziałem się o nim we wrześniu 2001 r., zaraz po ataku samolotowym islamistycznych terrorystów na wieżowce w Nowym Jorku. Wydarzenie to zmroziło cały świat. Okazało się, że polskie media nie mają ekspertów odpowiednio przygotowanych do komentowania takich wydarzeń. Niszę tę wykorzystał Bogusław Wolniewicz, który pojawił się w jednej z największych stacji telewizyjnych. Pamiętam to jak dziś. Krótko po zamachu włączyłem telewizor. Wtedy po raz pierwszy zobaczyłem i usłyszałem Wolniewicza. Mówił, że władze państw zachodnich powinny wysiedlić ze swoich terytoriów wszystkich muzułmanów.

Rzecz jasna, takie posunięcie stanowiłoby akt drastycznej dyskryminacji wyznaniowej i bezprawne zastosowanie odpowiedzialności zbiorowej. Spowodowałoby niezliczone ludzkie tragedie. A przede wszystkim uderzyłoby rykoszetem w kraje zachodnie, gdyż mogłoby wywołać wojnę totalną ze światem islamu. Byłaby to trzecia wojna światowa, która przyniosłaby Zachodowi ogromne straty. Wzmocniłaby też putinowską Rosję i totalitarne Chiny – gdyby te mocarstwa nie angażowały się otwarcie w konflikt i czerpały korzyści z nieuniknionego osłabienia krajów zachodnich.

Rzecz jasna, w 2001 r. głos Wolniewicza na Zachód raczej nie docierał. Ale mógł mieć wpływ na nastroje w Polsce – a te w niektórych kręgach były pogromowe. Pracowałem wtedy na warszawskim Wilanowie, w bezpośrednim sąsiedztwie ulicy Wiertniczej i stojącego przy niej meczetu. Gdy po wysłuchaniu Wolniewicza przyjechałem do pracy, koleżanka zwierzyła się, że właśnie przegoniła stamtąd młodego osobnika, który ciskał kamieniami w muzułmański dom modlitwy.

Czy filozof Wolniewicz miał świadomość tego, co mówi? Zapewne tak. I nie był to jednorazowy wybryk, emocjonalna wypowiedź tuż po zamachu. 14 lat później w rozmowie z PiS-owskim portalem wPolityce.pl filozof Wolniewicz twierdził, że wielka wojna światowa z muzułmanami już trwa.

Oto fragment wywiadu: „…musimy mieć świadomość, że idzie na nas fala islamu. Tej fali islamu nie powstrzyma się bez przelewu krwi. I to z obu stron.

– Widzi Pan jakieś pole negocjacji z tym islamem?

– Nie, wojna się już zaczęła. Negocjacje mogłyby być przedtem. Oni jednak już tu są.

– Może uda się ich zasymilować? Może włączą się w nasze społeczeństwo?

– A ile miliardów osób uda się tu przyjąć? Nie, tu nie należy mieć żadnych złudzeń. Idzie tu milionowa fala ludzi. O żadnym asymilowaniu nie może być tu mowy. Zapomnijmy o tym. W mojej ocenie mamy do czynienia z wojną nowego typu. Do ataku idą już nie czołgi, ale masy ludzkiego mięsa. Pcha się je niczym do ataku”[128].

Na szczęście w 2001 r. redaktorzy poważnych mediów szybko ochłonęli i przestali zapraszać Bogusława Wolniewicza. Filozof masowych wysiedleń oraz „wojny masy mięsa” nie mógł jednak narzekać na brak reklamy i nagłośnienia. Występował u Rydzyka, w Radiu Maryja i TV Trwam. To niezwykłe, ponieważ Wolniewicz deklarował się jako niewierzący – a dokładnie jako „rzymski katolik niewierzący”. Ale może niepotrzebnie się dziwię. Wszystko bowiem wskazuje na to, że otoczenie księdza Rydzyka w swoim ultrakatolicyzmie widzi przede wszystkim wybór polityczny, dopiero potem religijny.

Kim był Bogusław Wolniewicz, zanim trafił pod skrzydła Rydzyka? W czasach PRL Wolniewicz uprawiał filozofię marksistowską. Jako komunistyczny myśliciel był wysyłany przez ówczesne władze za granicę. Wygłaszał wykłady m.in. w Cambridge oraz na amerykańskim prestiżowym Uniwersytecie Cornella. Ale podróżował nie tylko na Zachód. W 1970 r. wygłosił serię odczytów na Uniwersytecie Moskiewskim.

Coś w rodzaju wykładu wygłosił również 27 września 2009 r. na antenie Radia Maryja. Wykład dotyczył tego, co Polacy powinni odczuwać wobec Federacji Rosyjskiej. Wolniewicz zalecał nam: „szacunek dla potęgi Rosji”. Uzasadniał to następująco „…przypomniało mi się wydarzenie sprzed czterech lat, z obchodów w Moskwie 60-lecia zwycięstwa nad Niemcami. Zjechali się tam wtedy notable z całego świata, a wśród nich minister spraw zagranicznych Holandii. W trakcie tych uroczystości tenże Holender zwrócił się do rosyjskiego ministra obrony Siergieja Iwanowa z pytaniem, czy Rosja nie powinna by jednak przeprosić zebranych za pakt Ribbentrop-Mołotow. A na to Iwanow odpowiedział mu: «Jeżeli ktoś chce, byśmy go przepraszali, to musi nas najpierw podbić». I ten Holender zamknął natychmiast dziób, a za nim wszyscy inni. Premier Putin mógł był powiedzieć [Polakom] to samo (…). Nie zrobił tego przez uprzejmość (…), w stosunku Niemców i Rosjan do mrocznych stron ich własnej przeszłości zachodzi znowu jedna różnica fundamentalna: polityka Hitlera doprowadziła III Rzeszę do druzgocącej klęski, a polityka Stalina doprowadziła Związek Radziecki do niebywałego triumfu. Poza grozą swoich czynów, Adolf Hitler okazał się jeszcze politycznym partaczem, a Józef Stalin okazał się – czy to się nam podoba, czy nie podoba – najskuteczniejszym politykiem XX wieku”.

Wypowiedź ta została spisana i zamieszczona przez internetową wersję znanego już nam tygodnika „Myśl Polska”[129]. Tego samego, w którym publikował Mateusz Piskorski, oskarżony o szpiegostwo na rzecz Rosji i Chin.

Rzymski katolik niewierzący i promoskiewski Bogusław Wolniewicz zmarł w 2017 r.

Jego spuścizną opiekuje się fundacja o dumnie brzmiącej nazwie Katedra Bogusława Wolniewicza[130]. Kieruje nią córka filozofa, Ewa Wolniewicz-Warska. To specjalistka od teleinformatyki[131], która w latach 2008–2011 zasiadała w zarządzie spółki akcyjnej ISM Eurocenter[132]. W tym czasie jedynym akcjonariuszem, zatem całkowitym właścicielem spółki ISM Eurocenter, była inna spółka akcyjna o nazwie JW Projan[133]. Ona też miała tylko jednego akcjonariusza, mianowicie Jacka Waksmundzkiego. Waksmundzki bezpośrednio współpracował z panią Wolniewicz-Warską, córką radiomaryjnego filozofa, jako członek rady nadzorczej ISM Eurocenter[134]. Kim jest Jacek Waksmundzki? Konfratrem paulińskim, czyli członkiem nieformalnej wspólnoty przyjaciół i sponsorów katolickiego zakonu paulinów, której korzenie mają sięgać XIV wieku. Do tego elitarnego grona Waksmundzki został przyjęty 2 marca 2013 r. podczas uroczystej ceremonii połączonej ze specjalną mszą na Jasnej Górze. Wtajemniczenie odbyło się przed tamtejszym słynnym obrazem, który katolicy uważają za święty i cudowny[135]. Ale pan Waksmundzki daje sobie radę nie tylko w świecie prastarych katolickich stowarzyszeń. Gazeta „Puls Biznesu” pisze o nim tak: „Biznesmen, właściciel spółki Candela handlującej sprzętem do radioterapii; właściciel ponad 90 proc. akcji Grupy 3J, znaczący akcjonariusz Europejskiego Funduszu Hipotecznego. Kontroluje sieć firm medycznych, budowlanych i informatycznych, skupionych wokół założonej przez niego spółki JW Projan. Jeden z pierwszych w Polsce mgr inż. informatyki na Wydziale Elektroniki w Instytucie Informatyki Politechniki Warszawskiej (1978 r.)”[136]. Od roku 2010 do roku 2012 Jacek Waksmundzki zasiadał w radzie nadzorczej Europejskiego Funduszu Hipotecznego z Grzegorzem Leszczyńskim, wieloletnim współpracownikiem i partnerem biznesowym Marka Falenty w spółkach Hawe i Electus[137].

Nie sądzę, żebym musiał znów przedstawiać Marka Falentę – importera syberyjskiego węgla i jednego z polskich współorganizatorów rosyjskiej operacji dywersyjnej znanej jako afera taśmowa z 2014 r. Powiem tylko, że zgłosiłem Falentę na świadka w procesie, który wytoczył mi Michał Lisiecki. To wydawca tygodników „Wprost” i „Do Rzeczy”, współodpowiedzialnych za wybuch afery. Proces – który zdążyłem już wygrać w pierwszej instancji – stanowił próbę zaprzeczania ujawnionym przeze mnie faktom. Faktom, z których wynika, że tygodniki pana Lisieckiego, publikując nagrania Falenty, pomogły Kremlowi obalić prozachodni rząd RP. Co w tej sprawie zeznał Marek Falenta? Między innymi przyznał, że działa pod potężną presją Rosjan, którzy naciskają na niego, bezwzględnie egzekwując długi (m.in. zajęli mu dom).

Dodam też kilka słów o firmach, do których należała warszawska restauracja Sowa & Przyjaciele (jej menedżerowie i kelnerzy razem z Falentą nielegalnie nagrali rozmowy polskich prozachodnich polityków, aby ich skompromitować). Firmy, również nazywające się Sowa & Przyjaciele, zostały zarejestrowane w Warszawie przy ul. Grzybowskiej 2 m. 108. Pod tym samym adresem, w tym samym lokalu zarejestrowano spółki deweloperskiej Grupy Radius. Jej powiązania z kremlowskimi oligarchami i służbami zostały dokładnie opisane w mojej książce Macierewicz i jego tajemnice oraz w książce Grzegorza Rzeczkowskiego Obcym alfabetem.

Te wszystkie związki znów nas wiodą do pana Jacka Waksmundzkiego z prastarego katolickiego bractwa, który w firmie ISM Eurocenter nadzorował córkę radiomaryjnego filozofa Wolniewicza.

Do kogo należała podsłuchowa restauracja Sowa & Przyjaciele? Media jako jej współwłaściciela wskazywały przedsiębiorcę i menedżera Krzysztofa Janiszewskiego[138]. Aczkolwiek z formalnego punktu widzenia wspólnikiem w firmach posiadających restaurację był ktoś z najbliższej rodziny Janiszewskiego (można się domyślić, że bliska osoba zapewniała przedsiębiorcy dodatkową osłonę przed odpowiedzialnością)[139]. Tak się składa, że Krzysztof Janiszewski zarządzał też niektórymi spółkami wspomnianej wcześniej Grupy Radius[140].

Ale na tym nie koniec, gdyż Janiszewski zasiadał również w radzie nadzorczej Europejskiego Funduszu Hipotecznego (EFH)[141]. W tym samym funduszu i w tej samej radzie działa Jacek Waksmundzki, akcjonariusz i nadzorca EFH[142]. A poza tym pauliński konfrater, który nadzorował działalność biznesową Ewy Wolniewicz-Warskiej, córki radiomaryjnego i promoskiewskiego filozofa Bogusława Wolniewicza.

Gdzie jeszcze znajdziemy Jacka Waksmundzkiego? W radzie znanej już nam Fundacji S.O.S. Obrony Poczętego Życia, która wydaje antyzachodni portal Prawy.pl. Ten sam portal, który powiela kremlowskie oszczerstwa. Ten sam portal, który jest powiązany z Jerzym Robertem Nowakiem i Krzysztofem Kawęckim, kolejnymi gwiazdami mediów Rydzyka[143]. Jak widać, gwiazdy Rydzyka razem ze swymi satelitami konsekwentnie orbitują wokół Kremla.

Rozdział IX
Uduchowiony senator Jan Maria Jackowski

Senator PiS Jan Maria Jackowski to częsty gość mediów Tadeusza Rydzyka. Jest z nim związany w sposób szczególny jako współzałożyciel stowarzyszenia Rodzina Polska[144]. Organizacja założona w 2002 r. miała stanowić zalążek partii politycznej kierowanej z zewnątrz przez Rydzyka i całkowicie mu posłusznej[145]. Konsekwentnie okazywała wsparcie Rydzykowi i jego rozgłośni. Można się o tym przekonać na stronie internetowej stowarzyszenia, która wciąż istnieje[146].

Na przykład w 2003 r. stowarzyszenie Rodzina Polska tak pisało o Tadeuszu Rydzyku i jego dziele: „Radio Maryja, MIEJSCE SCHRONIENIA (…). Trudno o podsumowanie 11-letniego działania i znaczenia Radia Maryja dla naszego narodu, a w tej chwili dla świata, bo Radio to dociera do najdalszych zakątków ziemi, wypełniając prośbę, a wręcz nakaz Ojca Świętego Jana Pawła II, który przemawiając do nas, do uczestników Pierwszej Pielgrzymki Radia Maryja do Rzymu w roku 1994 powiedział, że trzeba «podnieść poprzeczkę» w dziele ewangelizacji Radia Maryja, aby Radio docierało aż do Chin. Dociera ono więc wszędzie i w różnoraki sposób. Dzięki charyzmatycznemu Dyrektorowi powstało wiele dzieł «okołoradiomaryjnych». Tego już jest za dużo siłom zła, którym Radio Maryja wydziera dusze ludzi i narodów. Zaczęły się ataki, w ostatnim czasie iście szatańskie (…). Jakich to grzechów dopuścił się ten natchniony Człowiek? (…) Warto je poznać, oto one:

- pierwszy grzech to jest stworzenie wspaniałej radiostacji, której słucha kilka milionów ludzi, która swym zasięgiem obejmuje Ural i obie Ameryki;

- drugi grzech – stworzenie studium filmowego, w którym nakręca się już filmy oświatowe, i które stanie się, daj Boże, w najbliższym czasie prawdziwym studio telewizyjnym [mowa o początkach TV Trwam];

- grzech trzeci – o. Rydzyk śmiał stworzyć katolicką i polską wyższą szkołę [mowa o Wyższej Szkole Kultury Społecznej i Medialnej, 2 lata wcześniej założonej przez Rydzyka w Toruniu ].

I to te trzy główne problemy powodują ciągłe ataki. Ale tu chodzi o coś więcej – o nieskażoną ekumenizację i o kultywowanie wartości polskich i katolickich”[147].

Ostatecznie Rodzina Polska nie przekształciła się formalnie w ugrupowanie polityczne. Jednak jej działacze współtworzyli partię Porozumienie Polskie, która w 2001 r. przystąpiła do Ligi Polskich Rodzin. A utworzenie i rozwój LPR ksiądz Rydzyk gorąco wówczas popierał.

Trzy lata wcześniej, w 1998 r., „Gazeta Wyborcza” opisywała szokujące ekscesy członków poznańskiego oddziału stowarzyszenia Rodzina Polska. Przodował w nich niejaki Wojciech Wybranowski, który polewał salę rady miejskiej Poznania wodą z sedesu (co zapewne miało wyrażać jego poglądy). Wieszał też plakaty porównujące Lecha Wałęsę do… Hitlera[148]. W czasach nam bliższych Wybranowski publikował w antyzachodnim tygodniku „Do Rzeczy”. Tym samym, który w 2014 r. nagłośnił rosyjskie podsłuchy z polskich restauracji. W 2017 r. Wojciech Wybranowski na łamach „Do Rzeczy” próbował zaprzeczać rosyjskim powiązaniom Antoniego Macierewicza ujawnionym w książce Macierewicz i jego tajemnice. Przy okazji redaktor Wybranowski szkalował również mnie. Pozwałem go za to, podobnie jak „Do Rzeczy”. Proces trwa, aczkolwiek dotyczy tylko tygodnika, gdyż Wybranowskiemu udało się „wymigać” z postępowania sądowego. Przez dłuższy czas uchylał się przed podaniem adresu korespondencyjnego, na który można byłoby dostarczyć pozew. Gdy w końcu podał adres, proces zdążył już osiągnąć zbyt zaawansowane stadium i procedury nie pozwoliły na dołączenie do sprawy drugiego pozwanego.

Ale wróćmy do 1998 r. „Gazeta Wyborcza” cytowała wtedy Marka Pochylskiego, który zajmował pierwsze miejsce na liście kandydatów stowarzyszenia Rodzina Polska do sejmiku wojewódzkiego. Pochylski powiedział wtedy: „Idealny kandydat naszego stowarzyszenia to Polak, który słucha Radia Maryja, czyta «Nasz Dziennik» i dał pieniądze na ratowanie Stoczni Gdańskiej”. „Nasz Dziennik” to oczywiście gazeta Rydzyka, a „ratowanie Stoczni Gdańskiej” to wielka zbiórka, dzięki której Rydzyk zdobył dziesiątki milionów złotych. Miliony ulotniły się w tajemniczy sposób (w jednym z następnych rozdziałów zajmiemy się tym zniknięciem).

Trudno zatem się dziwić, że senator Jackowski, współzałożyciel takiego stowarzyszenia, ciągle jest pokazywany, nagłaśniany i cytowany przez media Rydzyka. 1 stycznia 2021 r. wyszukiwarka portalu RadioMaryja.pl podawała, że portal opublikował 947 materiałów zawierających nazwisko „Jan Maria Jackowski”. W dniu 29 maja 2021 r. było ich już 1032. To znaczy, że w ciągu 149 dni przybyło 85 materiałów. Jak widać, przyrost jest szybki.

Ale nie trzeba czytać portalu RadioMaryja.pl, nie trzeba oglądać TV Trwam, nie trzeba nawet słuchać Radia Maryja, żeby znać senatora Jackowskiego. Często zaprasza go również liberalny TVN. Być może dzieje się tak ze względu na fotogeniczność i telegeniczność Jana Marii Jackowskiego. Senator Jackowski nie musi dużo mówić, żeby sprawić wrażenie osoby myślącej i głębokiej, łagodnej – a jednak niezłomnej. Pomaga mu w tym nieśpieszny sposób bycia i głos o brzmieniu bardziej godnym spowiednika niż kaznodziei. A przede wszystkim – aparycja: w Polsce szczupły brunet zawsze się wyróżnia. Również wtedy, gdy z wiekiem osiąga szacowną szpakowatość. Jednak to nie szczupłość i nie włosy są głównym wizualnym atutem senatora. Jego moc tkwi w oczach. Jan Maria Jackowski umie wpatrywać się w kamerę ze spokojem, a zarazem płomiennie. Senator skrajnie cynicznej i łapczywej partii PiS wygląda jak ikona przedstawiająca nabożnego mnicha-eremitę. Jak ikona, która zgoliła brodę, przystrzygła włosy i poszła do telewizji.

Czy mamy do czynienia z efektem profesjonalnego treningu? Oglądając występy senatora, można odnieść takie wrażenie. Tym bardziej że Jan Maria Jackowski kojarzony jest z organizacją, która trenuje, a nawet tresuje swoich członków.

O jaką organizację chodzi? Senator Jackowski publicznie poleca książkę pt. Droga, której autorem jest niejaki Josemaría Escrivá de Balaguer. Robi to również na swojej stronie internetowej[149]. A w gazecie księdza Rydzyka „Nasz Dziennik” zachwyt senatora Jackowskiego budzi Álvaro del Portillo y Diez de Sollano[150].

Kim był Josemaría Escrivá de Balaguer? Hiszpańskim założycielem słynnego Opus Dei. Kim był drugi Hiszpan o jeszcze dłuższym nazwisku? Jednym z pierwszych liderów Opus Dei, który w 1940 r. został sekretarzem generalnym organizacji. Dlaczego senator Jackowski nam go zachwala? We wrześniu 2014 r. Jackowski tak pisał o nim na łamach gazety Rydzyka: „Błogosławiony Don Alvaro zwany skałą (…). Należał do Opus Dei od 1935 roku. Święty ksiądz Josemaria Escriva de Balaguer, założyciel Dzieła Bożego [Opus Dei], jak tylko się poznali, dostrzegł jego nieprzeciętne zdolności oraz głębię wiary i miał zwyczaj mawiać o nim «saxum», co oznacza po łacinie «skała»”.

Nic dziwnego, że artykułem Jackowskiego opublikowanym przez Rydzyka zachwyciło się samo Opus Dei i zamieściło go na swojej stronie internetowej[151].

Przypomnę, czym dokładnie jest Opus Dei. To zamknięta, nieprzejrzysta i skrajnie konserwatywna organizacja polityczno-społeczno-biznesowa, która zrodziła się w ultrakatolickich środowiskach Hiszpanii. Jej przywódcy częściowo wspierali faszystowską dyktaturę generała Franco, częściowo na niej pasożytowali. Autor biografii założyciela Opus Dei, hiszpański pisarz Jesús Ynfante, pisze, że Josemaría Escrivá de Balaguer „kontrolował Madryt, zaczynając od dyktatora. Pod rządami Franco klerykalny faszyzm Opus Dei zwyciężył ten prawdziwy, wyznawany przez faszystowską partię Falanga”[152].

Po drugiej wojnie światowej centrala organizacji przeniosła się do Rzymu i zaczęła rozszerzać swoje wpływy na coraz więcej krajów. W latach 80., zatem jeszcze przed upadkiem komunizmu, Opus Dei pojawiło się w Polsce.

Działalność organizacji niepokoi wiele państw demokratycznych. Teolog Matthias Mettner widzi w niej tendencje sekciarskie i mafijne. W książce Katolicka mafia opisuje techniki tresury i prania mózgów stosowane przez Opus Dei[153]. Jej członkowie zmuszani są m.in. do stosowania kolczastych łańcuchów, które noszą pod ubraniem. Podobno ma to im pomagać w utrzymywaniu wstrzemięźliwości, a nawet całkowitej abstynencji seksualnej (w przypadku nieżonatych członków i niezamężnych członkiń organizacji). Brzmi to jak urywek scenariusza kiepskiego filmu pornograficznego z elementami przemocy. Jednak na swojej hiszpańskiej stronie internetowej Opus Dei przyznaje, że „niektórzy niezamężni i nieżonaci członkowie Opus Dei używają kolczastych łańcuchów”[154].

Opus Dei ma zaskakująco dobre związki z putinowską Rosją. Organizacja rozpoczęła tam stałą działalność w 2007 r.[155] Co wtedy zrobiła moskiewska Cerkiew prawosławna, skrajnie nieufna wobec organizacji katolickich? Oficjalnie powitała Opus Dei na rosyjskiej ziemi, publicznie wyrażając szacunek dla tej organizacji[156].

Od kwestii teologicznych przejdźmy do literackich. Albowiem Jan Maria Jackowski jest również pisarzem. W 1993 r. wydał Bitwę o Polskę, cztery lata później – Bitwę o Prawdę (to drugie dzieło stanowiło trylogię, tom pierwszy nosił tytuł Labirynt złudzeń, tom drugi – Wyrok na Boga, tom trzeci – Do zwycięstwa). W 2001 r. opublikował zbiór wywiadów Usłyszeć głos ludzi, w 2004 r. – zbiór felietonów Drogi i bezdroża III RP, rok później – analityczną pracę Polska w globalnej sieci. W 2007 r. podarował swym czytelnikom Czas rodzin, w 2008 r. – kolejny zbiór felietonów Na tropach IV RP. Dwa lata później Jackowski wydał Bitwę o Polskę w Europie, w 2014 r. – Bitwę o III RP, a w 2015 r. pojawiło się jeszcze dzieło pod znamiennym tytułem Tęcza zamiast krzyża? Polska w czasach Tuska[157].

Książki Usłyszeć głos ludzi oraz Drogi i bezdroża III RP zostały wydane przez warszawską Oficynę Wydawniczą Rytm[158]. Oficyna została założona w czasach PRL jako podziemne wydawnictwo antykomunistyczne. Jednak jednym z jej dwóch założycieli był… esbek Marian Pękalski, funkcjonariusz komunistycznego kontrwywiadu PRL.

Funkcjonariusza Pękalskiego śmiało możemy nazwać bohaterem jednej z najbardziej niezwykłych operacji wcieleniowych w historii PRL-owskich służb.

Otóż Pękalski pod nazwiskiem Mariana Kotarskiego na całe dziesięciolecia przedzierzgnął się w antykomunistę i opozycyjnego wydawcę. Po 1989 r. skomercjalizował Oficynę Wydawniczą Rytm i kierował nią przez następne 23 lata. W 2012 r. prawda o jego przeszłości wyszła na jaw. Jednak nawet wtedy nie do końca rozstał się z wydawnictwem. Prasa branżowa podawała, że Pękalski pozostał w firmie jako doradca zarządu… Według Krajowego Rejestru Sądowego spółka Oficyna Wydawnicza Rytm częściowo należy do osoby z rodziny Mariana Pękalskiego-Kotarskiego. Inna osoba z jego rodziny oficjalnie reprezentuje firmę jako prokurent[159].

Skoro zaglądamy do Krajowego Rejestru Sądowego, to wypada poszukać w nim również samego Jana Marii Jackowskiego.

A kto poszuka, ten znajdzie. Rejestr pokazuje, że przez 7 lat – od 8 lutego 2005 r. do 29 lutego 2012 r. – Jan Maria Jackowski zarządzał stowarzyszeniem Instytut Wolności Gospodarczej[160]. Dokładnie w tym samym czasie – znowu od 8 lutego 2005 r. do 29 lutego 2012 r. – sekretarzem tej organizacji był Paweł Skutecki[161].

Kim jest Paweł Skutecki? W latach 2008–2012 działał w Unii Polityki Realnej założonej przez proputinowskiego Janusza Korwin-Mikkego. Między innymi był jej rzecznikiem prasowym[162]. W 2015 r. udało mu się wejść do Sejmu z ruchem Kukiz’15[163]. W 2019 r. przeszedł do koła poselskiego antyzachodniej partii Konfederacja Wolność i Niepodległość. Nie pomogło mu to jednak utrzymać miejsca w Sejmie[164]. Skutecki to aktywista wspieranego przez Kreml ruchu antyszczepionkowego[165]. Był wiceprzewodniczącym antyszczepionkowego zespołu parlamentarnego[166]. Ale kontrowersje związane z posłem Skuteckim nie ograniczały się do spraw medycznych. W marcu 2018 r. Skutecki wywołał międzynarodowy skandal. Mianowicie odwiedził Liban, gdzie spotkał się z działaczami antyzachodniej partii Hezbollah:

- wspieranej przez prorosyjską Syrię;

- uznawanej przez wiele państw za organizację terrorystyczną.

Po powrocie poseł Skutecki wychwalał Hezbollah w rozmowie z Xportalem[167]. Portal ten należy do nacjonalistycznego ekstremisty Bartosza Bekiera, założyciela prorosyjskiej organizacji Falanga. Jednak Skuteckiemu najwyraźniej to nie przeszkadzało. Ani to, że równocześnie, w marcu 2018 r., Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego zatrzymała trzech członków Falangi za terrorystyczną prowokację na Ukrainie. Chodziło o podpalenie budynku organizacji mniejszości węgierskiej, zapewne w celu zwrócenia Węgrów przeciwko Ukraińcom[168]. Dodam, że Bartosz Bekier i jego falangiści odwiedzają Donbas (okazują w ten sposób poparcie putinowskim separatystom, którzy zbrojnie zagarnęli ten wschodnioukraiński region). Dodam też, że Bartosz Bekier współpracował z naszym dobrym znajomym Mateuszem Piskorskim, podejrzewanym o szpiegostwo na rzecz Rosji i Chin. W latach 2015–2016 Bekier był wiceszefem prokremlowskiej partii Zmiana założonej przez Piskorskiego[169].

Czym zajmował się Instytut Wolności Gospodarczej, w którym Paweł Skutecki, lansowany później przez prokremlowskiego ekstremistę Bekiera, współpracował z uduchowionym senatorem Janem Marią Jackowskim?

Niewiele wiadomo o dokonaniach tej organizacji. W mediach i internecie trudno znaleźć cokolwiek na jej temat. Nie należy jej mylić z bardziej znanym Instytutem Wolności Gospodarczej im. Ronalda Reagana. To dwie różne organizacje.

Wiadomo jednak, że Jan Maria Jackowski interesuje się gospodarką, szczególnie energetyką. Potrafi bronić z wielkim zapałem interesów producentów, dystrybutorów i konsumentów paliw kopalnych. Tych samych, które grożą katastrofą ekologiczną naszej planecie.

Podczas posiedzenia Senatu w dniu 28 grudnia 2018 r. senator Jackowski przejawiał wielkie ożywienie. Najpierw skierował pytania do Adama Gawędy (sprawozdawca senackich komisji budżetu, środowiska i gospodarki narodowej) i Tadeusza Skobla (wiceminister energii). Następnie przemówił do Senatu.

Warto pochylić się nad słowami wypowiedzianymi wówczas przez Jana Marię Jackowskiego, gdyż wiele o nim mówią. Nie martwiło go, że smog zabija dziesiątki tysięcy Polek i Polaków. Nie martwiło go, że paliwa kopalne trują i przegrzewają planetę, co może sprowadzić na ludzkość katastrofę. Martwiło go, że ekologiczne wiatraki mogą nieładnie wyglądać. Ale nie ograniczył się do „estetycznych” zastrzeżeń. Robił wszystko, żeby wzniecić w senatorach bunt przeciwko koniecznym ograniczeniom w emisji spalin. Bez żadnego skrępowania wzywał do naśladowania… Rosji i Chin, które „kierują się własnymi interesami”, więc nie ograniczają się w zatruwaniu Ziemi. Powoływał się na tzw. bunt żółtych kamizelek, który w 2018 r. wybuchł we Francji. Senator Jackowski najwyraźniej próbował w ten sposób odstraszyć senatorów od podnoszenia cen szkodliwych paliw, sugerując, że podobny bunt może wybuchnąć i w Polsce. Aczkolwiek można tu upatrywać pewnego rozdwojenia, ponieważ Jan Maria Jackowski buntem straszył, a równocześnie zdawał się o nim marzyć. Przypisywał mu przyczyny gospodarcze, czyli podwyżkę cen paliw – a równocześnie nadawał mu wymiar kulturowy i dostrzegał potencjał polityczny…

Tak się składa, że według ekspertów „bunt żółtych kamizelek” był wspierany i nagłaśniany w mediach społecznościowych przez konta i profile związane z Kremlem[170]. Radio Wolna Europa i inne źródła podają, że wśród uczestników zamieszek widziano bojowników, którzy wcześniej walczyli w Donbasie po stronie prokremlowskich separatystów[171].

Tych samych separatystów, których wspiera Bartosz Bekier. Promotor Pawła Skuteckiego, z którym senator Jan Maria Jackowski zasiadał w stowarzyszeniu Instytut Wolności Gospodarczej.

Poniżej cytuję obszerne fragmenty wypowiedzi senatora Jackowskiego – zafascynowanego „żółtymi kamizelkami” i pragnącego naśladować jednego z głównych trucicieli planety, którym jest mocarstwo paliwowe, putinowska Rosja:

„Panie Senatorze – zwracam się do senatora Gawędy – czy na posiedzeniu komisji była mowa o tym, co się dzieje z tymi pieniędzmi, które płaci się za emisję CO_2 do atmosfery, czyli czy faktycznie mają rację ci, którzy mówią, że jest to forma podatku ekologicznego, który pobiera Unia Europejska?”.

„Ja, Panie Marszałku, chciałem dopytać (…). Chodzi o wiatraki w morzu. Pierwsze moje pytanie: jaka jest przewidywana odległość, czy one będą widoczne z plaży? No, walory turystyczne, względy, nazwijmy to, estetyczne itd…”.

„Panie Ministrze, skoro weszliśmy w problematykę polityki energetycznej, ja mam takie pytanie. Czy w pana ocenie są jakieś wiatry wiejące w Unii Europejskiej, które wskazywałyby na jakąś korektę dotychczasowych kierunków polityki energetycznej Unii z uwzględnieniem dwóch czynników, na które chciałbym zwrócić uwagę:

- po pierwsze, utraty konkurencyjności Europy na rynku globalnym w związku z bardzo wysokimi cenami energii – pomijam tu kwestie kosztów pracy, bo to jest odrębne zagadnienie, ale istotny jest czynnik wysokich cen energii związanych z bardzo wyśrubowanymi kryteriami ochrony środowiska;

- po drugie, czynnika społecznego?

No, ostatnie protesty «żółtych kamizelek» to de facto protesty przeciwko europodatkom związanym z ochroną środowiska. Wszystko na niebie… wszelkie analizy wskazują, że te ruchy (…) prawdopodobnie w najbliższych latach wywołają napięcia polityczne i społeczne w całej Europie”.

„Czy (…) nie nastąpi korekta, która z kolei wywali w kosmos te założenia rządu polskiego, które są jakby fokusowane na te pryncypia polityki energetycznej Unii Europejskiej w dotychczasowej formie? Pytam, bo wiele znaków na to wskazuje, że może ona ulec zmianie pod naciskiem tych dwóch czynników, czyli rosnących kosztów energii elektrycznej (…) i protestów społecznych, które mogą się nasilać i to w różnych aspektach, a przykład francuski, przykład «żółtych kamizelek» daje do myślenia”.

„Panie Marszałku! Wysoka Izbo! (…) Chciałbym przypomnieć, że Unia Europejska w skali globalnej emituje 11% CO_2, a najwięksi emitenci, czyli Indie, Rosja, USA, Chiny, Brazylia, emitują ponad 50%. To powinno dawać dużo do myślenia, ponieważ te kraje kierują się swoimi interesami gospodarczymi i nie zamierzają brać udziału w różnych programach, strategiach, politykach, które z ich punktu widzenia są niewygodne. Niedawno prezydent Trump wypowiedział kwestie ekologiczne i wycofał się z tego pakietu. Jesteśmy świadkami wydarzeń we Francji. Mam na myśli żółte kamizelki. W gruncie rzeczy, jeśli pominąć wewnętrzny francuski aspekt polityczny, to, czy Francuzi w większości lubią obecnego swojego prezydenta, czy go nie lubią – nie chcę w to zagadnienie wchodzić – generalnie przyczyną, i wszyscy analitycy to podkreślają, jest kwestia wzrostu akcyzy na paliwa, który zaproponował rząd francuski od 1 stycznia 2019 r. Co więcej, wzrost tej akcyzy relatywnie nie był taki duży. Jednak skala tego protestu, a więc protestu przeciwko pewnej formie nowego podatku europejskiego w postaci tych opłat ekologicznych, pokazuje, że jesteśmy w przededniu bardzo dynamicznych zmian społecznych, kulturowych, a może nawet i politycznych w krajach Unii Europejskiej”[172].

Czy zainteresowanie energetyką przejawiane przez senatora Jana Marię Jackowskiego zawsze było platoniczne? A może kiedyś zostało skonsumowane przez zajęcie jakiegoś stanowiska w jednej z energetycznych spółek Skarbu Państwa?

Zajrzyjmy znów do Krajowego Rejestru Sądowego.

Okazuje się, że w latach 2004–2008 Jan Maria Jackowski zasiadał w radzie nadzorczej państwowej spółki Polskie Sieci Elektroenergetyczne-Info[173]. Spółka wykonywała zadania o strategicznym znaczeniu dla państwa. Prowadziła obsługę telekomunikacyjną i informatyczną sieci najwyższych napięć przesyłających energię elektryczną.

Gdy Jackowski wszedł do rady nadzorczej Polskich Sieci Elektroenergetycznych-Info i gdy w niej zasiadał, firma w całości należała do spółki matki Polskie Sieci Elektroenergetyczne SA[174].

Kto zarządzał spółką matką? Stanisław Dobrzański, prezes zarządu Polskich Sieci Elektroenergetycznych SA[175]. Były członek PRL-owskiego prokomunistycznego Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego, który po upadku komunizmu działał w Polskim Stronnictwie Ludowym. W latach 90. Dobrzański został ministrem obrony w postkomunistycznych rządach Józefa Oleksego i Włodzimierza Cimoszewicza. W czasach PRL Stanisław Dobrzański został zarejestrowany jako kontakt operacyjny SB, czyli nieformalny informator komunistycznej Służby Bezpieczeństwa. Esbecy nadali mu pseudonim „Równy”[176].

Wypadałoby spytać, dlaczego ktoś o takim życiorysie chciał współpracować z ultraprawicowym Jackowskim. Może jednak obaj panowie nie współdziałali blisko? Może nadzorca spółki córki Jan Maria Jackowski w niewielkim tylko zakresie współpracował z prezesem spółki matki Stanisławem Dobrzańskim? Może kontaktował się głównie z zarządem spółki córki?

To mało prawdopodobne. Jackowski nadzorował spółkę córkę, a nadzorcy zazwyczaj reprezentują właściciela. Jak już wiemy, w tym przypadku jedynym właścicielem była spółka matka zarządzana przez Dobrzańskiego.

A z kim Jan Maria Jackowski współdziałał w spółce córce, czyli w Polskich Sieciach Elektroenergetycznych-Info? Kto był wówczas prezesem zarządu tej firmy?

Inżynier Henryk Baranowski[177].

W bliższych nam czasach, mianowicie w latach 2015–2016, tego samego Henryka Baranowskiego odnajdujemy jako PiS-owskiego wiceministra skarbu.

Czym Baranowski się wyróżnił na tym stanowisku? Wiceminister Baranowski w imieniu „dobrej zmiany” obiecywał Polkom i Polakom niezależność energetyczną od Rosji. Dowód na prawdziwość tej obietnicy miał stanowić słynny gazoport w Świnoujściu. Chodzi o terminal, który pozwala na dostarczenie skroplonego gazu ziemnego LNG przez statki transportowe[178]. Tak się jednak składa, że kamień węgielny pod budowę terminalu położył lider prozachodniej Platformy Obywatelskiej, Donald Tusk. A decyzję o założeniu terminalu podjął Kazimierz Marcinkiewicz, dziś zdecydowany krytyk „dobrej zmiany”[179].

Co mogło połączyć historyka Jana Marię Jackowskiego z inżynierem Henrykiem Baranowskim? Dlaczego historyk Jackowski zasiadał w radzie nadzorczej spółki energetycznej?

Najwyraźniej zadecydowały o tym względy niezwiązane z jego wykształceniem, zapewne polityczne lub polityczno-towarzyskie. Jednak brak odpowiedniego przygotowania nie przeszkodził temu, żeby Jan Maria Jackowski poczuł się dobrze w roli obserwatora i nadzorcy polskiej energetyki. Przez ostatnie lata senator bardzo się troszczył o spółki grupy kapitałowej PGE Polska Grupa Energetyczna, której największym akcjonariuszem jest Skarb Państwa.

Na przykład w listopadzie 2015 r. senator Jackowski wygłosił w Senacie przemowę na temat kumoterstwa w zarządzie grupy PGE Polska Grupa Energetyczna. Powoływał się przy tym na nagrania z afery podsłuchowej z 2014 r. Wiemy już, że ta afera stanowiła operację zainspirowaną i sterowaną przez Kreml w celu obalenia prozachodniego rządu Donalda Tuska. Mimo to w swej przemowie Jackowski nazwał „taśmami prawdy” nielegalne nagrania stanowiące efekt kremlowskiej prowokacji[180].

Senator Jackowski uznał za stosowne zamieścić tę mowę na swojej stronie internetowej. Nawet teraz, gdy związki afery podsłuchowej z Kremlem są oczywiste, nie usunął tekstu przemówienia ze strony. Nie zdystansował się wobec określenia „taśmy prawdy” choćby za pomocą przypisu[181]. Miesiąc wcześniej, w październiku 2015 r., razem z ośmioma innymi parlamentarzystami Jan Maria Jackowski podpisał się pod listem otwartym do ówczesnej premier Ewy Kopacz. List dotyczył rady nadzorczej spółki węglowej PGE Górnictwo i Energetyka Konwencjonalna SA, która należy do grupy kapitałowej PGE Polska Grupa Energetyczna[182]. Jackowski z kolegami domagali się miejsca w radzie dla niejakiego Krzysztofa Rybaka[183].

Nie byłoby w tym nic dziwnego, gdyby węglowa spółka PGE GiEK SA miała siedzibę w okręgu wyborczym Jana Marii Jackowskiego. Jednak siedziba spółki znajduje się w województwie łódzkim, w Bełchatowie[184]. Tymczasem senatora Jackowskiego wybrano w okręgu 39, na północnym Mazowszu (Ciechanów, Mława, Płońsk, Przasnysz i Żuromin)[185]. Poza siedzibą w Bełchatowie, spółka PGE GiEK ma sześć oddziałów lokalnych, wszystkie jednak mieszczą się na Śląsku (Górnym, Opolskim i Dolnym), nie na północnym Mazowszu[186]. Jak się zdaje, zainteresowanie senatora Jana Marii Jackowskiego grupą kapitałową PGE Polska Grupa Energetyczna mogło przełożyć się na losy przynajmniej jednego z jego kolegów. Albowiem w 2016 r. prezesem grupy został… Henryk Baranowski. Ten sam, który współpracował wcześniej z senatorem Jackowskim w spółce Polskie Sieci Elektroenergetyczne-Info[187].

Kto mianował Baranowskiego na to stanowisko? Jego protektor Dawid Jackiewicz, krótkotrwały minister skarbu w PiS-owskim rządzie Beaty Szydło. Piszę „krótkotrwały”, gdyż Jackiewicz był ministrem tylko przez 10 miesięcy. Następnie go odwołano. Prasa przypisywała jego odejście walkom frakcyjnym w łonie partii rządzącej.

Mimo krótkiego urzędowania minister Jackiewicz zdążył urządzić Henryka Baranowskiego. W listopadzie 2015 r. zrobił go wiceministrem, a już w grudniu zapowiedział, że Baranowski zostanie prezesem PGE Polskiej Grupy Energetycznej[188].

I tak się stało. W marcu 2016 r. Henryk Baranowski zasiadł na stołku prezesa grupy i trzymał się go przez następne 4 lata[189]. Co się stało, gdy protektor Baranowskiego, Dawid Jackiewicz, stracił stanowisko ministra? Senator Jan Maria Jackowski wystąpił z samą premier Beatą Szydło na specjalnej konferencji prasowej, gdzie bronił dobrego imienia Jackiewicza:

„Od początku było oczywiste, że resort skarbu państwa będzie wygaszany i pani premier zgodnie z harmonogramem odwołała szefa Ministerstwa Skarbu Państwa Dawida Jackiewicza, ponieważ wypełnił on swoją misję” – powiedział senator Jackowski. Dodał, że wszelkie spekulacje na temat innych powodów odejścia ministra są „robione na siłę”[190].

A co się stało miesiąc po tym, jak kolega senatora Jackowskiego, Henryk Baranowski, został prezesem PGE Polskiej Grupy Energetycznej? Wiceprezesem zarządu spółki Polska Grupa Energetyczna Energia Odnawialna został inny kolega senatora Jackowskiego, menedżer Jacek Rusiecki[191].

Rzecz jasna, spółka stanowi część grupy kapitałowej PGE Polska Grupa Energetyczna[192]. Związany z senatorem Jackowskim inżynier Baranowski zaczął kierować grupą w marcu 2016 r. Związany z senatorem Jackowskim menedżer Rusiecki został wiceprezesem w spółce należącej do tej grupy w kwietniu 2016 r.

Skąd wiemy o związkach Jacka Rusieckiego z Janem Marią Jackowskim? Między innymi z Krajowego Rejestru Sądowego.

Jacek Rusiecki od czerwca 2005 r. do marca 2007 r. był wiceprezesem zarządu spółki akcyjnej o nazwie Instytucja Filmowa Max Film. Razem z nim dokładnie w tym samym czasie – od czerwca 2005 r. do marca 2007 r. – w zarządzie spółki Instytucja Filmowa Max Film zasiadał Jan Maria Jackowski[193].

W 2006 r. zależnością obu panów zajęła się „Gazeta Wyborcza” w artykule pt. Partyjni koledzy zawsze pomogą.

Oto, co w nim czytamy: „Jan Maria Jackowski (LPR) dzięki rekomendacji swojej partii znalazł pracę w zarządzie Max-Filmu (…). Mazowszem rządzi koalicja PSL-PiS-LPR-PO. W umowie rozpisano szczegółowo, kto i jakie dostanie stanowiska kierownicze w podległych samorządowi instytucjach i urzędach. Według klucza partyjnego obsadzono kilkaset etatów (…). Samorząd Mazowsza jest właścicielem pięciu spółek prawa handlowego. Wszystkie powstały w ciągu ostatnich 14 miesięcy. Najzasobniejszą jest Max-Film. Spółka powstała z przekształcenia dawnej Instytucji Filmowej Max-Film posiadającej spory majątek w czterech województwach: mazowieckim, lubelskim, podlaskim i warmińsko-mazurskim.

Wiceprezesem Max-Filmu został Jacek Rusiecki, członek zarządu warszawskiego i rady politycznej PiS. Od niedawna w zarządzie zasiada też Jan Maria Jackowski z LPR, były szef Rady Warszawy. Sławny jest z zaradności. Mieszka w domu komunalnym, choć – jak pisaliśmy w «Gazecie» – ma sześć innych mieszkań, które wynajmuje. Zysków z tego tytułu nie ujawnia w oświadczeniu majątkowym. Spalony w stolicy, w ostatnich wyborach do Sejmu szczęścia szukał w Gdańsku. Bez powodzenia. Koledzy zadbali, by miał z czego żyć. – W Max-Filmie zarabia nieco ponad 6 tys. zł – twierdzi jeden z dyrektorów marszałka”.

Sześć mieszkań senatora Jana Marii Jackowskiego to zapewne wdzięczny temat. Jak również to, że pogromca kumoterstwa w PO sam korzystał z „koleżeńskich przysług”. Jednak nie będziemy się w to zagłębiać. Podobnie jak nie napiszemy o nagich zdjęciach senatora, które na bałtyckiej plaży zrobił paparazzi i które trafiły do jednego z tabloidów. Niech kto inny ekscytuje się błahymi lub pozornymi skandalami. Z naszego punktu widzenia co innego ma większą wagę.

Związek między Janem Marią Jackowskim a Jackiem Rusieckim to kolejny dowód więzi między Janem Marią Jackowskim a Henrykiem Baranowskim. Dlatego musimy poświęcić jeszcze kilka chwil Baranowskiemu, aby ustalić, co ta więź mówi nam o senatorze Jackowskim. A mówi sporo.

Gdy sięgniemy głębiej w przeszłość, okazuje się, że Henryk Baranowski działał w spółce powiązanej ze słynnym polskim oligarchą, który sprowadzał paliwa z Rosji. Otóż w latach 2006–2007 Baranowski zasiadał w radzie nadzorczej firmy Winuel razem z menedżerem Piotrem Kardachem. Kardach był wówczas wiceprezesem zarządu informatycznej spółki akcyjnej ComputerLand (w kwietniu 2007 r. zmieniła nazwę na dostojniej brzmiące Sygnity). W późniejszych latach Kardach ze spółki ComputerLand/Sygnity pełnił też obowiązki prezesa zarządu Winuela. A kto był prezesem Winuela, gdy Henryk Baranowski wszedł do rady nadzorczej tej firmy i w niej zasiadał? Menedżer Andrzej Kosturek, który zaraz potem, w latach 2007–2009, został wiceprezesem ComputerLand/Sygnity[194].

Nic więc dziwnego, że wobec tylu związków między Winuelem a ComputerLand/Sygnity ta pierwsza spółka w 2011 r. została wchłonięta przez tę drugą[195].

Dlaczego to dla nas istotne? Ponieważ w latach 2003–2008 spółka ComputerLand/Sygnity współpracowała blisko z polskim oligarchą Aleksandrem Gudzowatym. Chodziło o biznesowe wykorzystanie okupacji Iraku (w latach 2003–2008 polskie siły zarządzały częścią terytorium irackiego)[196].

Gudzowaty zbił fortunę na imporcie paliw z Rosji. Kupował je od kremlowskiego koncernu paliwowego Gazprom. Stosunki z Rosjanami nawiązał już za czasów komunizmu jako moskiewski przedstawiciel PRL-owskiej centrali handlowej Textilimpeks. Spędził wtedy pięć lat w Moskwie, ukończył też studia na tamtejszej uczelni polityczno-ideologicznej[197].

Tyle o firmie ComputerLand/Sygnity, jak również o wchłoniętej przez nią spółce Winuel. Co działo się po tym, jak Henryk Baranowski odszedł z Winuela? W latach 2012–2014 zarządzał Fundacją Republikańską. Organizację tę założył Przemysław Wipler, polityk związany z proputinowskim Januszem Korwin-Mikkem (do 2000 r. Wipler działał w Unii Polityki Realnej założonej przez Korwin-Mikkego, w 2015 r. został jednym z wiceprezesów partii KORWiN[198]). Zarządzana przez Baranowskiego Fundacja Republikańska m.in. promowała ultraprawicowy, nacjonalistyczny Marsz Niepodległości[199]. Utrzymywała też antyzachodniego polityka Krzysztofa Bosaka, zanim w 2019 r. wszedł do Sejmu na czele antyeuropejskiej i antynatowskiej partii Konfederacja Wolność i Niepodległość. Antyzachodni Krzysztof Bosak występował też jako wiceszef zespołu ekspertów Fundacji Republikańskiej[200].

Razem z Baranowskim w zarządzie Fundacji Republikańskiej działali Tomasz Snażyk i Marek Wróbel. Obaj działacze zasługują na uwagę. Ten pierwszy ze względu na swe niebezpieczne koneksje. Ten drugi ze względu na koncepcje, które jawnie głosi[201].

Zacznijmy od Tomasza Snażyka, który w 2017 r. zasiadł w radzie fundacji Narodowe Centrum Studiów Strategicznych (NCSS)[202]. Zatem już po tym, jak głośne publikacje z 2016 r. zwróciły uwagę wszystkich na powiązania tej organizacji z Rosją[203].

Tak się bowiem składa, że NCSS to prywatna organizacja ekspercka nadzorowana i kierowana przez Jacka Kotasa[204], którego media ochrzciły „rosyjskim łącznikiem Macierewicza”. Kotas przez lata zarządzał najważniejszymi spółkami znanej już nam deweloperskiej Grupy Radius, której powiązania z kremlowskimi oligarchami zostały opisane w książce Macierewicz i jego tajemnice[205]. Mimo takich koneksji w 2007 r. Jacek Kotas został wiceministrem obrony w rządzie PiS. Co na to kontrwywiad? Służba Kontrwywiadu Wojskowego kierowana przez Antoniego Macierewicza przyznała wtedy Kotasowi prawo dostępu do tajemnic wojskowych.

Gdy Macierewicz został ministrem obrony w 2015 r., zatrudnił w MON antynatowskich i prokremlowskich specjalistów organizacji NCSS, kierowanej przez Kotasa. Minister Macierewicz powierzył tworzenie Wojsk Obrony Terytorialnej pułkownikowi Krzysztofowi Gajowi i Grzegorzowi Kwaśniakowi, ekspertom NCSS i Jacka Kotasa. Rok wcześniej Grzegorz Kwaśniak na łamach „Nowej Trybuny Opolskiej” podważał zaufanie do zachodnich sojuszników, twierdząc, że „nie wierzy w skuteczność NATO” i że „NATO nas nie obroni”. W tym samym czasie pułkownik Krzysztof Gaj pisał w antyukraińskim portalu Kresy.pl, że… popiera napaść Putina na Ukrainę[206].

Co więcej, były prezes NCSS Tomasz Szatkowski w listopadzie 2015 r. został wiceministrem obrony u boku Antoniego Macierewicza[207]. Jakie sprawy wiceminister Szatkowski załatwiał dla ministra Macierewicza? Na przykład pomagał mu utrzymywać kontakty z amerykańskim kongresmanem Daną Rohrabacherem – najgłośniejszym w USA sojusznikiem rosyjskiego dyktatora Władimira Putina[208].

Upadek Macierewicza nie zakończył kariery Tomasza Szatkowskiego. W 2019 r. Szatkowski – kolega Jacka Kotasa, jak również pułkownika Gaja popierającego Putina i Grzegorza Kwaśniaka niewierzącego w NATO – został ambasadorem RP przy… NATO[209].

Tak przedstawiają się powiązania organizacji NCSS, w której działał Tomasz Snażyk, kolega Henryka Baranowskiego z Fundacji Republikańskiej.

Przejdźmy do drugiego kolegi Baranowskiego z tej fundacji, mianowicie do Marka Wróbla. On też reprezentuje orientację antyzachodnią i wcale się z tym nie kryje. W grudniu 2020 r. Wróbel jako prezes Fundacji Republikańskiej udzielił wywiadu PiS-owsko-rządowej Polskiej Agencji Prasowej o całkiem jasnym wydźwięku. Cytuję: „…nie chcę powiedzieć, że członkostwo w Unii było niekorzystne. Ale trzeba pamiętać, że wstępowaliśmy do innej UE niż dzisiejsza, a zwłaszcza jutrzejsza (…), jest moment, w którym trzeba przestać upodabniać się do Zachodu”[210].

Przestać się upodabniać do Zachodu… Co Marek Wróbel z Fundacji Republikańskiej proponuje w zamian? Tak zwane Trójmorze, czyli próbę stworzenia wspólnego bloku z państwami Europy Środkowo-Wschodniej, od Estonii po Macedonię. Rzecz jasna, mowa o pomyśle karkołomnym. Różnice geograficzne, kulturowe i ekonomiczne – ogromne między np. krajami bałtyckimi i bałkańskimi – stawiają go pod znakiem zapytania. A brak jednego lub kilku silnych ośrodków władzy i wpływu kulturowego czyni z niego chimerę. Co miałoby być Londynem, Paryżem i Rzymem Trójmorza? Bukareszt jest ważny dla Rumunów, nie dla Węgrów. Budapeszt jest ważny dla Węgrów, nie dla Rumunów. Belgrad myśli ze zgrozą o ewentualnej supremacji Zagrzebia – i vice versa. Nawet czeska Praga nie jest już tak istotna dla Słowaków z Bratysławy jak dawniej. Warszawa od kilku lat budzi w środkowej Europie politowanie i strach, z przewagą politowania… Zatem taki blok byłby chwiejny, niepewny, wewnętrznie skłócony. Tym bardziej, gdyby jego członkowie za radą Marka Wróbla odrzucili pragnienie uczestnictwa we wspólnocie Zachodu. Pragnienie to było jednym z niewielu czynników, które dotąd łączyły większość krajów hipotetycznego Trójmorza. Dawało nadzieję, że będą one pokojowo współistnieć jako włączone do Unii Europejskiej lub stowarzyszone z nią. Przyczyniało się też do modernizacji. Do modernizacji, którą antyzachodni resentyment mógłby znacząco spowolnić – co dodatkowo osłabiłoby hipotetyczne Trójmorze. To znaczy, że stanowiłoby ono idealne łowisko dla Kremla. Również ze względu na promoskiewskie sympatie, które dominują w prawosławnych krajach regionu, a także w węgierskich i niektórych czeskich gabinetach władzy.

Kto jeszcze pomaga lub pomagał Henrykowi Baranowskiemu w karierze? W grudniu 2015 r. „Puls Biznesu” i „Parkiet” podawały, że „Baranowski ma poparcie Piotra Naimskiego, który ma zostać pełnomocnikiem do spraw infrastruktury energetycznej przy premierze”[211]. Kim jest Piotr Naimski? To prawa ręka Antoniego Macierewicza i jego najbliższy przyjaciel od końca lat 60. Poznali się jeszcze w harcerstwie. Życiorys Naimskiego, podobnie jak Macierewicza, kryje wiele tajemnic. W latach 80. Piotr Naimski działał w antykomunistycznej opozycji, a mimo to dostał zgodę władz PRL na wyjazd do USA. Jak do tego doszło? Dzięki gorącemu poparciu, jakie Naimski dostał od esbeka Wojciecha Kaszkura, funkcjonariusza o licznych powiązaniach z Moskwą. W 1992 r. Macierewicz jako minister spraw wewnętrznych mianował Naimskiego szefem Urzędu Ochrony Państwa, czyli pierwszych cywilnych służb specjalnych RP. Obaj panowie, czyli Macierewicz z Naimskim, planowali stworzyć jeszcze jedną służbę specjalną, coś w rodzaju kontrwywiadu gospodarczego. Zamierzali w niej zatrudnić Roberta Jerzego Luśnię, byłego… konfidenta SB, prowadzonego przez funkcjonariuszy współdziałających z kremlowskim wywiadem wojskowym GRU[212].

W tym samym czasie Piotr Naimski storpedował projekt umowy z Rosją, zgodnie z którym rosyjskie spółki działające w Polsce miałyby podlegać specjalnemu monitoringowi ze względu na bezpieczeństwo narodowe. Naimski stwierdził, że powinny one działać na takich samych zasadach jak inne firmy.

Działalność Piotra Naimskiego została opisana w książkach Macierewicz i jego tajemnice oraz Macierewicz. Jak to się stało. Obszerny artykuł na ten temat opublikowałem również w portalu Arbinfo[213].

Czy coś jeszcze – lub ktoś jeszcze – łączy Henryka Baranowskiego z Antonim Macierewiczem?

Tak, jest – a właściwie był – ktoś jeszcze. Zmarły 9 lat temu matematyk Jerzy Urbanowicz, ulubiony specjalista Macierewicza od szyfrów, łączności i informatyki. Człowiek powiązany z senatorem Janem Marią Jackowskim przez Baranowskiego. A z Tadeuszem Rydzykiem – nie tylko przez Antoniego Macierewicza. Urbanowicz był gorącym obrońcą mediów Rydzyka, a przede wszystkim – dostarczał im teorii spiskowych. One zaś zrelacjonowały jego… pogrzeb.

Łatwo się domyślić, że mowa o niezwykłej postaci. Tak niezwykłej, że trzeba jej poświęcić następny rozdział.

Rozdział X
Jerzy Urbanowicz, matematyk Macierewicza

We wrześniu 2012 r. portal RadioMaryja.pl opublikował artykuł pod tytułem Zaskakująca śmierć Jerzego Urbanowicza.

Oto, co czytamy w artykule: „Człowiek niesłychanej pasji, pracy, a równocześnie świadomy zagrożeń, które na niego czyhają (…). Zdawał sobie sprawę, że jest bardzo wielu ludzi zainteresowanych, by jego prace nie zostały ukończone. Miał świadomość znaczenia i wagi dla państwa tego co robi. Mimo świadomości tych niebezpieczeństw, nie ustawał w pracy – powiedział poseł Antoni Macierewicz.

Przypomnijmy, profesor Jerzy Urbanowicz zmarł nagle w nocy z środy na czwartek. Miał 61 lat. Był profesorem w Instytutach Matematycznym i Podstaw Informatyki PAN, członkiem Rady Naukowej Instytutu „Polska Racja Stanu” im. Lecha Kaczyńskiego.

W 2006 r. zaangażował się w budowę Służby Kontrwywiadu Wojskowego. Został doradcą Antoniego Macierewicza. Przez dwa lata zajmował się budową ochrony kryptograficznej państwa. Z kolei w 2012 r. został sekretarzem komitetu organizacyjnego konferencji poświęconej badaniom katastrofy polskiego Tu-154 w Smoleńsku metodami nauk ścisłych (…). To wielka strata – akcentował poseł Macierewicz.

– Widywaliśmy się często w związku z jego pracami związanymi z kierowaniem sekretariatu konferencji smoleńskiej. Także w związku z jego pracami nad analizą procesu wyborczego, w który się bardzo zaangażował wskazując na to, że mogło dojść do fałszu przy ostatnich wyborach poprzez system elektroniczny. Bardzo był tym zafrapowany i zaniepokojony – informuje poseł Antoni Macierewicz”[214].

Portal RadioMaryja.pl nie tylko odnotował śmierć Jerzego Urbanowicza, lecz także – jak wspomniałem wcześniej – zrelacjonował jego pogrzeb. Podobnie zachowała się rozgłośnia Tadeusza Rydzyka, która z pogrzebu zrobiła audycję. Przy tej okazji w Radiu Maryja wystąpił m.in. Bogdan Święczkowski – w latach 2006–2007 PiS-owski szef Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, obecnie zaś prokurator krajowy u boku Zbigniewa Ziobry[215]. Wystąpieniem Święczkowskiego za chwilę się zajmiemy, gdyż było znaczące. Najpierw jednak odnotujmy, że Jerzy Urbanowicz pojawiał się w mediach Rydzyka nie tylko w związku ze swoją śmiercią.

W 2011 r. na łamach gazety księdza Rydzyka „Nasz Dziennik” Urbanowicz opublikował długi artykuł pt. Demontaż bezpieczeństwa państwa. Artykuł sugerował, jakoby zagrożenie dla łączności w Polsce stanowili… Francuzi. Jerzy Urbanowicz próbował uzasadnić swoją tezę tym, że francuscy przedsiębiorcy obsługujący polską infrastrukturę radiowo-telewizyjną mogliby robić biznesy z Rosjanami. Jednak nie przedstawił żadnych konkretnych dowodów. Nie podał nawet luźnych wskazówek pozwalających przypuszczać, że firmy z Francji prowadzą operacje lub transakcje, które zagrażałyby polskiej infrastrukturze łączności i w których uczestniczyliby Rosjanie[216]. Widzimy tu ten sam schemat działania co w przypadku spiskowych teorii smoleńskich. Autor teorii używa Rosjan, aby wzbudzić nieufność wobec zachodnich sojuszników Polski.

Artykuł Urbanowicza najwyraźniej zapadł w pamięć współpracownikom i wyznawcom księdza Rydzyka. Rok po śmierci autora posłanka PiS Barbara Bubula na łamach „Naszego Dziennika”, jak również w portalu RadioMaryja.pl, znów przytoczyła ten tekst[217]. Odnotujmy również, że w 2008 r. Jerzy Urbanowicz zasiadł w radzie fundacji Veritas et Scientia. Razem z nim znalazł się tam Mirosław Piotrowski[218], przez lata jeden z najwierniejszych działaczy u boku Tadeusza Rydzyka. Piotrowski współpracował z „Naszym Dziennikiem”, Radiem Maryja i TV Trwam, gdzie prowadził programy z cyklu „Myśląc Ojczyzna”. Również w politycznych losach Mirosława Piotrowskiego widać wpływ żelaznej woli księdza Rydzyka. W 2004 r. został europosłem Ligi Polskich Rodzin, wspieranej wówczas przez Rydzyka. W 2009 r. wrócił do europarlamentu z ramienia nowej ulubionej partii „ojca dyrektora”, mianowicie PiS. W 2018 r. założył partię Ruch Prawdziwa Europa. Komentatorzy uważali wtedy, że przy pomocy Piotrowskiego ksiądz Rydzyk próbuje skłonić partię rządzącą do uległości, strasząc ją narodzinami prawicowej konkurencji wspartej przez Radio Maryja. Gdy jednak Rydzyk uzyskał, co chciał – lub gdy uznał, że należy schować straszak i pokazać Kaczyńskiemu miłą twarz – wtedy wyparł się Piotrowskiego. Działacz zaznał niełaski w 2019 r., gdy wystartował w wyborach prezydenckich. Ksiądz Rydzyk odebrał mu wówczas program w TV Trwam. Współpracownicy „ojca dyrektora” rozpuszczali pogłoskę, która miała tłumaczyć tę niełaskę. Twierdzili, jakoby Piotrowski powoływał się na poparcie Rydzyka dla swoich inicjatyw politycznych, choć nie uzyskał na to pozwolenia. Mimo takiego upokorzenia Mirosław Piotrowski nadal bił pokłony w stronę Torunia[219].

„Telewizja Trwam i Radio Maryja to media prywatne prowadzone przez ojców redemptorystów. Mają prawo do tego, by zawiesić jakiś program bądź zaproponować felietony komuś innemu. TV Trwam i Radio Maryja są bardzo potrzebne, robią bardzo wiele dobrego dla Polaków w kraju i za granicą. Oczywiście media te mają swoje cele i priorytety” – tak Piotrowski skomentował upokorzenie, które go spotkało[220]. To, że Jerzy Urbanowicz w 2008 r. założył fundację Veritas et Scientia z Mirosławem Piotrowskim, stanowi kolejne świadectwo wieloletnich związków Urbanowicza ze środowiskiem Tadeusza Rydzyka.

O tych związkach pisał również katolicki tygodnik „Niedziela”. On też opłakiwał śmierć Jerzego Urbanowicza. Dokładnie rzecz biorąc, opłakiwał go ksiądz i prawicowy działacz Józef Maj, honorowy członek rady Fundacji Żołnierzy Wyklętych. A w latach 90. – inspirator i duchowy opiekun Konwentu Świętej Katarzyny (blok partii prawicowych i ultraprawicowych, których liderzy zbierali się w parafii u księdza Maja).

Oto, jak ksiądz Maj wspominał Urbanowicza: „Był wybitnym matematykiem. Jego dziedziną była algebraiczna teoria liczb i kryptografia [nauka o szyfrach] (…). Kochał Kościół, ale przeżywając głębiej niż inni jego wartość dla indywidualnych i społecznych form życia ludzkiego, martwił się jakby zostawianiem poszczególnych osób z pytaniami natury moralnej samym sobie, wynikającymi z kreowanego obecnie ładu życia publicznego. Dostrzegał bardzo ostro zjawisko narastania obecności grzechu strukturalnego w świecie i pewien brak gotowości Kościoła do zmierzenia się z tym problemem, ale podczas jednej z rozmów na ten temat powiedział: «To, co mówię, nie zasłania mi optyki podstawowej, rozumienia, że nie ma nic cenniejszego w świecie ludzkim niż Kościół katolicki». Dominujące w jego zaangażowaniu naukowym były prace nad narodowym systemem kryptograficznym oraz nad narodowym systemem teleinformatycznym (…). Kiedy np. zaczęły się w Polsce próby ograniczania wpływu środowiska Radia Maryja, Profesor ostentacyjnie czytał «Nasz Dziennik» lub demonstracyjnie inicjował rozmowy na temat informacji przekazanych przez Telewizję Trwam (…), zacząłem z nim rozmowę, by wyjaśnił sens swego postępowania. Wówczas w gronie kilku osób usłyszeliśmy, że obrona tych mediów jest w tej chwili najistotniejszą linią obrony prawa wolności słowa w Polsce”[221].

Kim był Jerzy Urbanowicz, matematyk i szyfrant, który stanął u boku Antoniego Macierewicza i Tadeusza Rydzyka?

Jak radiomaryjny senator Jan Maria Jackowski, tak i Urbanowicz działał w spółce Polskie Sieci Elektroenergetyczne-Info. Urbanowicz zasiadał w zarządzie tej firmy przez 9 miesięcy w 2003 r.[222] Jackowskiego wtedy jeszcze nie było w strukturach spółki. Ale funkcję prezesa zarządu pełnił już Henryk Baranowski, dobry znajomy Jackowskiego. Niecały rok po wyjściu Jerzego Urbanowicza ze spółki, w 2004 r., prezes Henryk Baranowski powitał Jana Marię Jackowskiego w radzie nadzorczej firmy.

Spotkanie Baranowskiego i Urbanowicza w spółce Polskie Sieci Elektroenergetyczne-Info nie stanowiło przypadku. Wcześniej, w latach 2001–2002 spotkali się również w spółce Tel-Energo, która dziś nazywa się Exatel. Tyle że w tej firmie to Jerzy Urbanowicz był prezesem zarządu, a Henryk Baranowski zasiadał w radzie nadzorczej. Obaj panowie weszli do tej spółki tego samego dnia (18 września 2001 r.) i tego samego dnia ją opuścili (1 marca 2002 r.). Najwyraźniej Baranowski i Urbanowicz stanowili część jednej ekipy menedżerskiej, która na 9 miesięcy przejęła Tel-Energo[223].

Co jeszcze wiadomo o Jerzym Urbanowiczu?

Urbanowicz był profesorem nadzwyczajnym w Instytucie Matematycznym PAN i Instytucie Podstaw Informatyki PAN. W 2006 r. został zatrudniony przez Macierewicza w Służbie Kontrwywiadu Wojskowego (SKW), gdzie odpowiadał m.in. za teleinformatykę. W 2008 r., zatem krótko po odejściu Antoniego Macierewicza z SKW, również Jerzy Urbanowicz opuścił tę służbę. Tuż przed swoją śmiercią w 2012 r., Urbanowicz został sekretarzem związanego z Macierewiczem „komitetu naukowego Konferencji Smoleńskiej”. Jak łatwo się domyślić, grupa ta propagowała teorie spiskowe dotyczące katastrofy samolotu prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego – pozornie antyrosyjskie, ale korzystne dla Kremla.

Jednak Jerzy Urbanowicz na tym nie poprzestał, gdyż obok smoleńskich teorii tworzył swoje własne. Między innymi rozsiewał podejrzenia, jakoby prozachodnia Platforma Obywatelska mogła wygrać wybory parlamentarne w 2011 r. dzięki elektronicznym fałszerstwom wyborczym przeprowadzonym przez… Rosjan. Rydzykowe media próbowały nagłośnić tę teorię przy okazji śmierci Urbanowicza. Na początku rozdziału cytowałem wypowiedź Macierewicza, odnoszącą się do rzekomych fałszerstw i opublikowaną przez portal Radio Maryja. W nagłaśnianiu wziął udział również obecny prokurator krajowy Bogdan Święczkowski, który wykorzystał w tym celu pogrzeb Jerzego Urbanowicza. Powtórzył publicznie opowieści zmarłego o fałszerstwach – a rozgłośnia Tadeusza Rydzyka nadała wypowiedź Święczkowskiego na całą Polskę.

Aczkolwiek trzeba odnotować, że nawet Bogdan Święczkowski – skądinąd znany z braku skrupułów – miał problem z przekonującym przedstawieniem teorii Urbanowicza:

„Pojawiały się już w przeszłości głosy publicznie wypowiadane przez polityków, działaczy społecznych czy samorządowych, że wyniki wyborów przynajmniej w niektórych miejscach Rzeczpospolitej nie odpowiadają rzeczywistości. Ta informacja przedstawiona przez zespół świętej pamięci pana profesora, no, jak gdyby potwierdza te wątpliwości (…). Co prawda, Państwowa Komisja Wyborcza wskazuje, że te wyniki [wyborcze z 2011 r.] ostatecznie oparte są na wynikach «papierowych». Natomiast wcześniejsza wiedza, powiedzmy sobie, jakichś służb specjalnych o przewidywanych wynikach wyborczych może spowodować jakieś specjalne działania zmierzające… Zmierzające do zmiany także tych wyników oficjalnych. Ja oczywiście tutaj niczego nie sugeruję (…)”[224].

Jakie jeszcze teorie kreował Jerzy Urbanowicz? Co z nich wynikło? Opowie nam o tym Piotr Piętak, który pod koniec życia postanowił wyznać to, co widział i słyszał.

Zmarły w 2018 r. Piętak był informatykiem, działaczem antykomunistycznej opozycji i podziemia, jak również wieloletnim emigrantem politycznym. W latach 2006–2007 pełnił funkcję wiceministra spraw wewnętrznych w dwóch pierwszych gabinetach Prawa i Sprawiedliwości (najpierw pod kierownictwem Kazimierza Marcinkiewicza, potem pod wodzą samego Jarosława Kaczyńskiego). Piotr Piętak odpowiadał wówczas za cyfryzację państwa polskiego jako:

- podsekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji;

- koordynator grupy roboczej PiS ds. informatyzacji administracji publicznej.

Przez lata Piętak utrzymywał bliskie relacje osobiste i polityczne z Antonim Macierewiczem. Był też ojcem chrzestnym Ludwika Dorna, gdy ten w wieku dojrzałym przeszedł na katolicyzm. W 2008 r. Piotr Piętak został odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski. W 2010 r. odmówił jednak przyjęcia odznaczenia m.in. ze względu na krytyczny stosunek do prezydentury Lecha Kaczyńskiego. A w 2013 r. opublikował „List otwarty do Antoniego Macierewicza”[225].

Cytuję: „Szalejesz. Kto nie wierzy w zamach [rzekomy zamach, który miał spowodować katastrofę smoleńską], jest wrogiem Polski. Kto nie wierzy w zamach, jest agentem Rosji (…). Putin słuchając Twoich przemówień zaciera dłonie z radości: wykańczamy Polaków ich własnymi rękami. Dlaczego Antku, słuchając Ciebie mam wrażenie, że jesteś kukiełką pociąganą za sznurki przez prezydenta Rosji? Twoje absolutne przekonanie, że tragedia smoleńska była zamachem dzieli coraz bardziej naszych rodaków, wykopuje rów pomiędzy nami. Im głośniej mówisz o zamachu, tym Polska staje się słabsza, czyli bardziej podzielona”.

Rozmawiałem z Piętakiem w 2018 r., na krótko przed jego śmiercią. Sam zaproponował mi wywiad, a większą część rozmowy pozwolił nagrać. Zapis i nagranie rozmowy opublikowałem na portalu Arbinfo[226]. Piotr Piętak był wówczas ciężko chory i wiedział, że umrze. Zanim to się stanie, chciał się podzielić tym, co wie o Antonim Macierewiczu. Okazało się, że trudno mówić o karierze Macierewicza, nie mówiąc o Jerzym Urbanowiczu. Piętak powiedział mi, że Urbanowicz:

- w 2006 r. ułatwił Antoniemu Macierewiczowi powrót na szczyty polskiej polityki;

- pomógł Macierewiczowi przejąć wojskowe służby specjalne RP;

- zablokował reformę informatyczną państwa za pierwszych rządów PiS;

- skierował politykę PiS na destrukcyjne tory;

- skierował uwagę prawicy na poszukiwanie rosyjskich agentów nie tam, gdzie są;

- zrobił wszystko, żeby podkopać pozycję premiera Kazimierza Marcinkiewicza, odpowiedzialnego m.in. za niekorzystną dla Rosji decyzję o budowie gazoportu w Świnoujściu;

- wskazywał niewinnych i nieszkodliwych członków rządu Marcinkiewicza jako „agentów”.

Poniżej cytuję najważniejsze fragmenty wypowiedzi Piotra Piętaka z naszej rozmowy. Nagrania można posłuchać na portalu Arbinfo.

„Jak już wróciłem do Polski [w 2003 r.], to zwróciłem się do wszystkich partii z moim programem reformy informatycznej państwa (…), zostałem doradcą PiS. Wtedy to była normalna partia. Antek Macierewicz (…) był wówczas całkowicie na uboczu polityki, wyeliminowany ze wszystkiego. To był najgorszy okres w jego życiu. Bardzo go lubiłem (…), zajmowałem się np. pisaniem ustaw. Trzy czy cztery razy udało mi się coś przepchnąć, coś tam zablokować, więc PiS-owcy byli zachwyceni. Stworzyliśmy i przepchnęliśmy np. ustawę o informatyzacji. Moim zadaniem już po wygranych wyborach w 2006 r. było także nawiązywanie kontaktów. Inaczej mówiąc, poszukiwanie osób, którym później powierzy się stanowiska wiceministrów czy dyrektorów departamentów. W ten sposób trafiłem na profesora Jerzego Urbanowicza.

Już po pierwszym spotkaniu wiedziałem, że Urbanowicz to człowiek zupełnie nienormalny albo agent. Po 20 latach za granicą nic nie wiedziałem o ówczesnej Polsce i poszedłem do Antka. Powiedziałem «Słuchaj, Antek, ty się zajmowałeś agentami, a ja mam tu faceta, który się zachowuje zupełnie jak agent, a co najmniej zupełnie nieodpowiedzialnie». On na to «A możliwe, ale nie wiem…». Gdy wyszedłem, to wziął słuchawkę i zadzwonił do pana Urbanowicza, który na całe lata został jego najbliższym współpracownikiem!

Co więcej, powrót Antoniego do polityki bezpośrednio łączy się z osobą profesora Urbanowicza. Antek zlecił mu napisanie wielkiego donosu (który to donos oczywiście nie nazywał się donosem, ale «opracowaniem o telekomunikacji»). To jeden z najciekawszych dokumentów pokazujących, jak myślą ludzie z PiS (…). Opisywał strukturę rynku informatycznego i telekomunikacyjnego w Polsce. Opisywał też strukturę rządu Kazimierza Marcinkiewicza. A przede wszystkim wskazywał, kto w tym rządzie miałby być agentem Rosji, Mosadu i tak dalej [śmiech]. Wszystko zrobione było pod pewnymi względami genialnie. Każde z nas ma tam dopisany ogon, który się za nim ciągnie. Ma go Anna Streżyńska [prezes Urzędu Komunikacji Elektronicznej od 2006 do 2012 r., w latach 2015–2018 minister cyfryzacji w rządach PiS]. Ma taki ogon premier Marcinkiewicz. No i mam taki ogon ja. Wedle tego donosu głównymi wrogami wolności i niepodległości oraz agentami postkomunistycznego układu byliśmy we trójkę razem ze Streżyńską. Ale wrogiem numer jeden miałem być ja.

Tekst donosu otrzymali wszyscy posłowie PiS. Przeciętny dzisiejszy poseł PiS po lekturze może być przekonany, że jestem agentem Moskwy. Tekst był bardzo obszerny – 60–70 stron. Jedyne jego prasowe omówienie znalazło się w «Europie» czyli dodatku do «Dziennika». Od tego momentu zaczął się nowy etap kariery Antoniego Macierewicza (…). Po zwycięskich wyborach miałem spotkanie z kadrą inżynierską i ktoś polecił mi profesora [Urbanowicza]. On przyszedł do mnie, żeby przedstawić notatki, wedle których wszystko dookoła było wszechogarniającym układem. Mówił jak człowiek wychowany w esbeckich kazamatach Moczara [PRL-owski minister spraw wewnętrznych i zarazem agent sowieckiego wywiadu wojskowego GRU, nacjonalistyczny komunista, główny inspirator antysemickiej czystki w 1968 r.]. Mówił jak człowiek Moczara albo jak wariat. Uważał, że wszędzie jest agentura.

Dziś lekceważy się takie dociekania, ale w 2006 r. to była bomba atomowa. Kaczyński zaczął wtedy planować zmianę premiera Marcinkiewicza. Moim zdaniem dopiero ten dokument uświadomił obu braciom Kaczyńskim, jak cennym sojusznikiem jest Antoni Macierewicz. Uznali, że Macierewicz myśli dokładnie tak jak oni: wierzy w postkomunistyczny układ, który niszczy Polskę.

Jaki był tego efekt dla mnie? Moja żona była dyrektorką jednego z gabinetów u Jarka, ja byłem wiceministrem – a doszło do tego, że wszyscy czołowi posłowie byli przekonani, że jestem umoczony.

To się wiąże z wyrolowaniem minister Anny Streżyńskiej. Z tym, jak Macierewicz uniemożliwił jej prowadzenie bezpieczeństwa [nadzorowanie i wzmacnianie cyberbezpieczeństwa administracji państwowej]. To są skandale, on powinien być za nie skazany. Mowa tu też o walce Antoniego ze Streżyńską o kontrolę nad cyberbezpieczeństwem w ostatnich dwóch latach [2016–2018]. Teraz jesteśmy kompletnie bezbronni. Gdyby Putin chciał nas zaatakować, to unieruchomiłby nasze państwo w ciągu 24 godzin.

Wracając do lat 2006–2007, po jakimś czasie dowiedziałem się, że profesor Urbanowicz napisał na mnie donos i jest głównym doradcą Antka. Wtedy nastąpiła zmiana premiera. Macierewicz został wiceministrem obrony [jako szef kontrwywiadu wojskowego]. Wiceministrem kompletnie niezależnym od ministra Radosława Sikorskiego”[227].

Tyle Piotr Piętak. Niestety, były wiceminister spraw wewnętrznych nic więcej już nam nie powie.

Na tym kończymy opowieść o Jerzym Urbanowiczu. A także o senatorze Janie Marii Jackowskim, który doprowadził nas do Baranowskiego i Urbanowicza. Podsumujmy więc koneksje senatora Jackowskiego, które wyłoniły się z dokumentów i publikacji.

Były esbek Pękalski-Kotarski. Były informator SB Stanisław Dobrzański. Antyszczepionkowiec Skutecki lansowany przez miłośników donbaskiego separatyzmu. Organizacja Opus Dei, niegdyś faszyzująca w Hiszpanii, później witana z otwartymi ramionami przez zwierzchników putinowskiej Cerkwi w Rosji. Wreszcie polityk i menedżer Henryk Baranowski, powiązany:

- z partnerami biznesowymi oligarchy Gudzowatego, importera rosyjskich paliw;

- z fundacją szerzącą antyzachodnią wizję Trójmorza;

- z członkiem rady nadzorczej organizacji Jacka Kotasa, znanego jako „rosyjski łącznik Macierewicza”;

- z Piotrem Naimskim, czyli z prawą ręką Macierewicza i protektorem esbeckiego konfidenta Luśni;

- z Macierewiczowskim specjalistą od szyfrów Jerzym Urbanowiczem, którego działalność zakrawała na sabotowanie bezpieczeństwa Polski.

Jak widać, senator Jan Maria Jackowski mimo swej aparycji i wrażenia osoby uduchowionej, jakie wywołuje, nie odstaje od prokremlowskich gwiazd Rydzyka takich jak Michalkiewicz, Nowak i Wolniewicz.

Rzecz jasna, więcej spośród gwiazd Rydzyka zasługiwałoby na dokładne zbadanie. Tutaj jednak brak na to miejsca. Mam nadzieję, że w przyszłości całą tą konstelacją zajmą się nie tylko dziennikarze, lecz także sejmowe komisje śledcze. A także nowe – wreszcie profesjonalne – służby specjalne RP.

Poznaliśmy najciekawszych solistów, którzy występują w oratorium księdza Rydzyka. Poznaliśmy też melodie. Czas spytać, kto płaci za to wszystko, włącznie z chórem, orkiestrą i dyrygentem.

Zdawałoby się, że odpowiedź znamy aż za dobrze. Rydzyk otrzymuje od polskiego rządu – zatem z naszej wspólnej kasy – datki więcej niż hojne. Jednak przykład pani Vassuli Ryden uczy, że nie zawsze tak było i nie tylko na tym opiera się potęga finansowa „ojca dyrektora”. Dlatego przyjrzymy się teraz niektórym związkom biznesowym Tadeusza Rydzyka. Pochylimy się nad najciekawszymi, choć nie zawsze najgłośniejszymi odnogami tych powiązań. Spośród licznych ekosystemów, w których żeruje niezwykły łowca, zbadamy najbardziej głębinowe.

CZĘŚĆ 2
Nieznane oblicze biznesów Rydzyka

Rozdział XI
Stocznia zatopionych pieniędzy

Wiadomo, że ksiądz Rydzyk dba o swoje. Ale czy zawsze mu się to udaje? Czy zyskał na zmianie personalnej opisanej w tomie pierwszym, kiedy to księdza Karpiela zastąpił księdzem Królem, „ekspertem ekonomicznym”?

W wielu opracowaniach można przeczytać, że w latach 1998–2002 z winy Króla ksiądz Tadeusz Rydzyk stracił wiele milionów złotych. Mowa o pieniądzach, które Rydzyk w 1997 r. zaczął zbierać od słuchaczy rozgłośni na ratowanie Stoczni Gdańskiej.

Przypomnę, o co chodziło. W sierpniu 1980 r. w Stoczni Gdańskiej wybuchł strajk, z którego narodziła się największa organizacja opozycyjna NSZZ „Solidarność”. „Solidarność” dążyła do obalenia komunizmu, jednak nie chciała dzikiego kapitalizmu (przede wszystkim była organizacją związkową, pracowniczą). Tymczasem po upadku komunistycznej PRL, do czego „Solidarność” się przyczyniła, w Polsce zapanował kapitalizm – żywiołowy, płodny, ale też chaotyczny, bezwzględny i dziki. W nowym systemie kolebka „Solidarności” okazała się przestarzałym, nierentownym zakładem, który szybko chylił się ku upadkowi. W 1997 r. sąd rejonowy w Gdańsku ogłosił jego bankructwo. Powstał nowy podmiot gospodarczy Stocznia Gdańska SA w upadłości, stanowiący przedłużenie dawnej Stoczni Gdańskiej – ale bez praw do jej majątku. Sytuacja budziła zrozumiałą gorycz wśród członków i zwolenników dawnej „Solidarności”. Księdza Rydzyka znów nie zawiodło jego muzyczno-polityczne ucho, zawsze wrażliwe na to, co słuchaczom w duszy gra. Gdy ogłosił zbiórkę w celu ratowania Stoczni Gdańskiej, uderzył w czułą strunę. Wiele serc zabiło żywiej, wiele osób poczuło nadzieję, słysząc, że charyzmatyczny duchowny chce pomóc Stoczni, aby znów funkcjonowała i produkowała statki…

Rydzyk zadbał też o to, żeby przy zbiórce nie występować samemu. Wezwał na pomoc człowieka darzonego powszechnym szacunkiem na polskim Wybrzeżu. Powołał Społeczny Komitet Ratowania Stoczni Gdańskiej i Przemysłu Okrętowego, który później został formalnie zarejestrowany jako stowarzyszenie o tej samej nazwie[228]. A na czele tego grona Rydzyk postawił Bolesława Hutyrę, byłego kapitana żeglugi wielkiej. W 1970 r., gdy robotnicy Wybrzeża zbuntowali się przeciwko wprowadzonym przez komunistów podwyżkom cen, Hutyra jako żołnierz odmówił strzelania do protestujących cywilów. Groził mu sąd polowy. Żołnierza uratował dowódca, który wysłał Bolesława Hutyrę do lekarza. Lekarz zaś stwierdził załamanie nerwowe. W latach 1980–1981 Hutyra działał w „Solidarności”. Podczas stanu wojennego został internowany[229].

Napisałem, że Rydzyk zaczął zbierać pieniądze. Czy jednak w tym przypadku właściwsze nie byłoby słowo „wyciągać”? Zadaję to pytanie, ponieważ Tadeusz Rydzyk z zebranymi pieniędzmi zrobił zupełnie coś innego, niż obiecywał swoim wyznawcom-ofiarodawcom. Pozwolił księdzu Janowi Królowi zainwestować miliony złotych w akcje spółki giełdowej niemającej nic wspólnego ze Stocznią Gdańską. W 2006 r. dzięki publikacjom „Gazety Wyborczej” cała Polska poznała zaskakującą prawdę: ksiądz Król pieniądze darczyńców… przegrał na giełdzie. A Radio Maryja, rzecz niezwykła, przyznało się do tej katastrofy.

Tu wypadałoby zapytać, jaka kara spotkała księdza Króla za taką wpadkę. Czytelnicy pierwszego tomu tej książki wiedzą, że Tadeusz Rydzyk niechętnie pozbywał się niepotrzebnych gratów, takich jak zepsute sprzęty, które wywoził w Bieszczady poprzednik księdza Króla, ksiądz Karpiel. Wiemy, że Rydzykowi łatwiej było się rozstać z czekoladą dopiero wtedy, gdy się przeterminowała. Zatem ksiądz Król powinien ponieść konsekwencje bardzo surowe.

Jednak Rydzyk nie rozstał się z Królem. Ksiądz Jan Król pozostał szarą eminencją Radia Maryja. Mimo straty milionów ksiądz Król nadal jest – jak piszą Głuchowski i Hołub – „prawdziwym pretorianinem szefa” oraz „nie tylko nosi za nim teczkę z pieniędzmi, ale i ochrania własnym ciałem, gdy trzeba”, „cieszy się niesłabnącym zaufaniem”, „jako jedyny ma dostęp do wszystkich kont”, a „pieniądze przesyłane pocztą trafiają na jego biurko”.

Jak to „niesłabnące zaufanie” tłumaczą Głuchowski i Hołub? Otóż ojciec Król „jest z jednej strony bardziej inteligentny niż ojciec Tadeusz, ale z drugiej: bardzo uległy (…). Ojciec Dyrektor przy księdzu Janku czuje się bezpiecznie, młodo i wesoło. To jest też pewnie jeden z powodów, dla których wybacza mu błędy, takie jak ten ze stoczniowymi akcjami”.

Być może Głuchowski i Hołub mają rację. Pisząc swoją książkę, poznali dobrze księdza Rydzyka. Mogą przenikliwie oceniać jego psychikę, zapewne złożoną. Jednak wszystkie fakty, które zebrałem, świadczą o tym, że psychika księdza Rydzyka na pierwszym miejscu stawia korzyść. Korzyść Radia Maryja i to, co się nierozerwalnie z nią wiąże, czyli profity „ojca dyrektora”.

Trudno więc uwierzyć, że straty poniesione przez Radio Maryja za sprawą inwestycji księdza Króla na pewno były stratami. Tym bardziej że żyjemy w epoce „ekspertów ekonomicznych”, którzy umieją przedstawiać zyski jako straty. Szczególnie łatwe byłoby to w firmie, która… nie ma księgowości! A Radio Maryja nie musi jej prowadzić, gdyż oficjalnie funkcjonuje jako „wewnątrzzakonna jednostka organizacyjna”.

Przyjrzyjmy się całej sprawie dokładniej. W 2006 r. opisał ją dziennikarz Daniel Gąsiorowski w artykule pt. Historia imperium ojca Rydzyka. Poniżej zamieszczam cytaty z tego tekstu.

„Poznanie tajemnicy finansów imperium ojca Rydzyka nie jest łatwe. Najprawdopodobniej sytuacji finansowej grupy medialnej nie zna nawet ojciec dyrektor (…), coś takiego jak księgowość nie jest prowadzone (…), stąd wszystko musi się opierać na szacunkach, często również domysłach.

Trudno jednak nie docenić menedżerskich zdolności Tadeusza Rydzyka, który niczym Rupert Murdoch [australijsko-amerykański potentat medialny], albo Silvio Berlusconi [włoski potentat medialny] z uporem tworzy imperium”.

Dalej red. Gąsiorowski pisze, że Radio Maryja „w 1991 r. otrzymało pierwsze pozwolenie na uruchomienie stacji nadawczych w Toruniu i Bydgoszczy. Formalnie koncesję otrzymał zakon Redemptorystów w Warszawie (…). Radio Maryja to jedynie jednostka organizacyjna, wewnątrz zakonu. W akcie założenia rozgłośni można przeczytać jedynie, że «jednostka wyodrębniona z zakonu redemptorystów jest odrębnym podmiotem podatkowym» (…). Od zarządu redemptorystów nie sposób uzyskać informacje na temat finansów (…). Sekretariat informacji nie udziela (…), jego pracownicy (…) szybko żegnają się serdecznie – «to chyba jakaś prowokacja, szczęść Boże…» Po szczegóły zwykle odsyłają (…) do Torunia. Tam ton rozmowy jest także serdeczny, a jej efekty równie owocne (…).

Od samego początku radio utrzymywało się z dobrowolnych wpłat słuchaczy (…). Jakimi pieniędzmi obraca więc rozgłośnia? Jedyne dostępne dokumenty, to sprawozdanie finansowe Radia Maryja za 2001 rok (…). Sprawy finansowe nie zajmują w nim nawet całej kartki A4. Wynika z niego, że po stronie przychodów radio miało nieco ponad 16 mln zł. Taką samą kwotę w ciągu roku wydało. W 2003 r. (…) ojciec Tadeusz Rydzyk na antenie radia (…) jedyny raz w historii przyznał, że koszty stacji to około 2 mln zł miesięcznie (…).

W bardzo krótkim czasie radio i sam ojciec dyrektor, oprócz siły medialnej zyskali również niewątpliwą siłę finansową. W 1997 r. radio przeprowadziło zbiórkę pieniędzy pod hasłami ratowania Stoczni Gdańskiej. Oprócz apeli o wpłaty na antenie proszono o przesyłanie świadectw udziałowych”[230].

Przerwę tu na chwilę redaktorowi Gąsiorowskiemu, aby wyjaśnić, czym były wspomniane przez niego świadectwa udziałowe, które Rydzyk zbierał od słuchaczy Radia Maryja.

Świadectwa udziałowe to papiery wartościowe stworzone dla celów Programu Powszechnej Prywatyzacji, rozpoczętego pod koniec 1994 r. Program ten miał zakończyć przeobrażanie polskiej gospodarki z komunistycznej w kapitalistyczną.

Za pomocą Programu Powszechnej Prywatyzacji i świadectw udziałowych rząd próbował:

- przekształcić przedsiębiorstwa państwowe w prywatne spółki akcyjne;

- zrobić to w sposób satysfakcjonujący dla obywateli, którzy dotąd byli formalnymi właścicielami tych przedsiębiorstw państwowych.

Polegało to na:

- utworzeniu Narodowych Funduszy Inwestycyjnych (NFI), które miały wprowadzić przedsiębiorstwa państwowe na giełdę;

- przekazaniu każdemu uprawnionemu obywatelowi tzw. świadectwa udziałowego, które można było wymienić na akcje NFI lub sprzedać na wolnym rynku.

Obywatel odbierał świadectwo udziałowe w banku państwowym, płacąc za nie 20 zł, po czym mógł je sprzedać innym nabywcom za znacznie wyższą cenę, np. za 150 zł[231].

Przy tej okazji doszło do licznych spekulacji i afer. Jedną z nich była afera Stoczni Gdańskiej i Rydzyka, który zgromadził wielką ilość nie tylko pieniędzy, lecz także świadectw udziałowych – rzekomo w celu ratowania upadłego zakładu.

Zaraz znów oddam głos Danielowi Gąsiorowskiemu. Wcześniej zaznaczę jedynie, że wyliczenia red. Gąsiorowskiego są nie tylko logiczne, ale poniekąd też rycerskie wobec księdza Rydzyka i Radia Maryja. Na czym polega ta rycerskość? Otóż wiele lat po przeprowadzeniu zbiórki Radio Maryja podało, jakoby zgromadzone podczas niej świadectwa udziałowe miały pierwotną wartość „około 15 zł” za sztukę. Tymczasem wszyscy wiedzą, że obywatel płacił 20 zł za nabycie świadectwa. Takie przeinaczenie zmniejsza sumę, którą ksiądz Rydzyk z księdzem Królem zebrali od słuchaczy Radia Maryja i tajemniczo zmarnowali. Ale zmniejsza ją tylko pozornie, skoro rynkowa cena sięgała chwilami 170 zł… Zatem każde świadectwo, które zniknęło w odmętach akcji Rydzyka, miało znacznie większą wartość niż 15 czy 20 zł.

Mimo to red. Gąsiorowski – jak rycerz, który wierzy przeciwnikowi na słowo – bierze kwotę podaną przez rozgłośnię za dobrą monetę: „Papiery, za które trzeba było zapłacić 15 zł, można było sprzedać «od ręki» (…). Ile tych świadectw do radia trafiło – nie wiadomo. Wiadomo jednak, że z pierwotnego celu zbiórki szybko się wycofano. Dziennikarze i publicyści niemal od samego początku zadawali pytanie: «co się stało z tymi pieniędzmi?». 8 kwietnia 2006 r. «Gazeta Wyborcza» opublikowała artykuł Przyboczny Rydzyka stracił na giełdzie miliony, zmusiło to ojców redemptorystów do wydania oświadczenia w tej sprawie”[232].

Co się okazało? Otóż przy pomocy świadectw udziałowych „ojciec Jan Król kupował na giełdzie akcje spółki ESPEBEPE (…). Jan Król ostatecznie wszedł w posiadanie pakietu akcji spółki, dającego 24,43 proc. w kapitale akcyjnym ESPEBEPE. Kiedy rozpoczynał inwestycje, kurs nie przekraczał 2 zł. Zlecenia kupna wywindowały kurs na poziom 9 zł za jeden walor”[233].

Podkreślę to, do czego nawiązałem już wcześniej: spółka ESPEBEPE nie miała nic wspólnego ze Stocznią Gdańską. Mimo to ksiądz Jan Król skupował jej akcje. A ze słów red. Gąsiorowskiego wynika, że Król robił to bardzo szybko i bardzo łapczywie. Tak szybko i tak łapczywie, że spowodował wielki skok ceny akcji ESPEBEPE (popyt zwykle powoduje wzrost cen, a na giełdzie ta zależność może działać w sposób błyskawiczny). Zatem ksiądz Król musiał kupować akcje coraz drożej. Przykładowo najpierw za 2 zł, potem za 4, potem za 7, wreszcie za 9 zł… Dlatego autor artykułu, Daniel Gąsiorowski, zakłada, że podczas całego okresu zakupu ksiądz Król zapłacił średnio 5 zł za akcję ESPEBEPE. Rydzyk i Król ostatecznie zgromadzili 1,5 mln akcji firmy, zatem red. Gąsiorowski zakłada, że musieli na nie wydać ok. 7,5 mln zł.

Jaka jest puenta tej historii? Taka, że w 2002 r. firma ESPEBEPE nagle… ogłosiła upadłość[234]. Akcje straciły wartość. Wielkie pieniądze zgromadzone przez Radio Maryja „na ratowanie Stoczni” ulotniły się jak dym. Ta strata nadszarpnęła dobre imię Tadeusza Rydzyka nawet wśród prawicowych i tradycjonalistycznych katolików. A przede wszystkim wyszarpała miliony złotych z jego sakiewki.

Jak wiemy z tomu pierwszego, Rydzyk zniechęcił się do Karpiela, gdy ten zaczął wywozić do swojej bieszczadzkiej chałupy połamane ramy okienne i inne popsute sprzęty. Janowi Królowi ksiądz Rydzyk jednak przebaczył i po wielomilionowej stracie nadal darzył go „niesłabnącym zaufaniem”.

Takie przebaczenie w przypadku Tadeusza Rydzyka zdumiewa i budzi zrozumiałe podejrzenia. Czyżby pieniądze przepuszczone przez firmę ESPEBEPE potajemnie wróciły do Rydzyka? Co wiadomo o giełdowej stracie księdza Króla? Co Rydzyk i Król o niej mówili?

Sprawa stała się głośna w 2006 r. po wspomnianym przez red. Gąsiorowskiego artykule „Gazety Wyborczej”. Radio Maryja nadało wówczas komunikat, który przyznawał, że straty szły w miliony. Usłyszeliśmy, że świadectwa udziałowe zgromadzone „na ratowanie Stoczni Gdańskiej” – czyli miliony złotych uzyskane przez Rydzyka od jego wyznawców – przepadły na giełdzie.

W jaki sposób? Komunikat podawał, że Rydzyk i jego ludzie zainwestowali je w jedną spółkę, mianowicie ESPEBEPE. Rzecz jasna, stanowiłoby to oczywisty błąd. Nawet giełdowi nowicjusze wiedzą, że stawianie wszystkiego na akcje jednej firmy to wielkie ryzyko, które rzadko się opłaca. Czy Tadeusz Rydzyk – człowiek, który z niejednego pieca chleb jadł, a przede wszystkim bardzo kocha pieniądze – pozwoliłby na coś takiego?

Zatem treść komunikatu budzi podejrzenia. Także dlatego, że instytucje nieprzejrzyste, zamknięte i żyjące z cudzej łatwowierności niechętnie przyznają się do porażek. A gdy nieprzejrzysta instytucja jednak to robi, wtedy nasuwają się pytania co do jej intencji. Dlaczego i po co zdecydowała się tak obnażyć? Czyżby po to, żeby ukryć coś jeszcze gorszego?

Cytuję najistotniejsze fragmenty komunikatu: „Warszawska Prowincja Redemptorystów (właściciel Radia Maryja) pozyskała świadectwa NFI, jeśli pamięć nas nie myli, o wartości nominalnej około 15 złotych. W pewnym momencie podjęto decyzję o ich dematerializacji, a to można było uczynić poprzez otwarcie rachunku inwestycyjnego w biurze maklerskim, tak też uczyniono (…). Nasi doradcy proponowali nam, być może cynicznie, że warto kupić akcje takich spółek giełdowych, które są nabywane przez banki czy środowiska finansowe. Wybrano spółkę ESPEBEPE, m.in. dlatego, że znaczącym inwestorem w akcje tej spółki była grupa kapitałowa bardzo dynamicznie rozwijającego się banku, a także osoby uchodzące za zawiadujące finansami potężnej grupy. Daliśmy się przekonać i zezwoliliśmy na zakup”.

To stąd właśnie pochodzi informacja o kwocie 15 zł zamiast 20 zł, którą wziął za dobrą monetę red. Gąsiorowski. Czemu oświadczenie podaje „wartość nominalną” pojedynczego świadectwa zamiast wartości rynkowej, która nieraz znacznie przekraczała 100 zł? Czemu dodatkowo zaniża tę wartość nominalną z 20 do 15 zł? Zapewne miało to stworzyć wrażenie, że w całej sprawie chodzi o sumy groszowe.

Ale na tym nie koniec manipulacji. Autorzy komunikatu najwyraźniej próbują się przedstawić jako osoby oderwane od spraw przyziemnych, niedoświadczone, niemające głowy do finansów, niepotrafiące zapamiętać najprostszych wartości pieniężnych. „O ile pamięć nas nie myli…”

Komunikat wyrażał też zdumienie nagłym i niespodziewanym upadkiem firmy ESPEBEPE: „To co się stało do tej pory jest zagadkowe. Znakomita spółka, zatrudniająca bardzo dużo pracowników, rzetelnie wykonujących swoje powinności ogłosiła upadłość. Pracę stracili niewinni ludzie, a pieniądze ogromna rzesza akcjonariuszy”[235].

Cóż, zdziwienie upadkiem firmy ESPEBEPE jest zrozumiałe. Rzadko się zdarza, żeby upadła spółka, w którą nagle zainwestowano mnóstwo pieniędzy i której akcje spektakularnie rosną na giełdzie. Chyba że kierownictwo postanawia doprowadzić firmę do upadku, aby schować jej pieniądze do własnej kieszeni.

Jakie reakcje wzbudziło oświadczenie nadane przez Radio Maryja? PortalMorski.pl zwrócił uwagę na to, że pod komunikatem nikt się nie podpisał[236].

Wynika z tego, że nie wiadomo, kto jest autorem oświadczenia i w czyim imieniu je wygłoszono. Czy to Radio Maryja przyznało się do utraty pieniędzy ze świadectw udziałowych? Czy zrobiło to założone przez rozgłośnię i oficjalnie prowadzące zbiórkę stowarzyszenie Społeczny Komitet Ratowania Stoczni Gdańskiej i Przemysłu Okrętowego? A może słuchaczom wyspowiadała się Warszawska Prowincja Redemptorystów, do której rozgłośnia formalnie należy?

Anonimowość w sposób oczywisty budzi podejrzenie, że komunikat zawierał nieprawdę i nikt nie chciał wziąć za niego odpowiedzialności. Podobnie jak za straty, o których mówi oświadczenie. Gdy nie wiemy do końca, kim są ci, którzy mówią: „Daliśmy się przekonać i zezwoliliśmy na zakup” – to nie wiemy, kto odpowiada za zniknięcie milionów.

Mamy więc kolejny powód, aby bliżej przyjrzeć się sprawom, o których mowa w dziwnym komunikacie. Czym były wspomniane w nim „środowiska finansowe”? Kim były „osoby uchodzące za zawiadujące finansami potężnej grupy”? Skąd się wzięła spółka ESPEBEPE?

Pełna nazwa spółki ESPEBEPE brzmiała Szczecińskie Przedsiębiorstwo Budownictwa Przemysłowego Holding SA[237]. W latach 1996–1999 w jej radzie nadzorczej zasiadał znany polityk postkomunistycznej partii SLD, Jacek Piechota[238].

Człowiek bez wątpienia dobrze poinformowany, skąd i dokąd płyną pieniądze (by nie powiedzieć: gdzie stoją konfitury). Minister gospodarki w rządzie Leszka Millera (lata 2001–2003), który później został ministrem pracy i gospodarki w drugim rządzie Marka Belki (2005 r.). Według Krajowego Rejestru Sądowego pan Piechota ma powiązania z 21 firmami i innymi organizacjami.

Co Piechota robił wcześniej, w czasach komunizmu? Działał w harcerstwie i zasiadał w PRL-owskim fasadowym sejmie jako poseł komunistycznej partii rządzącej PZPR.

Gdy Radio Maryja w 2006 r. nadało przytoczone wyżej oświadczenie na temat swoich strat giełdowych, Jacek Piechota odniósł się do komunikatu. Zrobił to na łamach „Gazety Wyborczej” w rozmowie z dziennikarzem Andrzejem Kraśnickim:

„Ten komunikat świadczy tylko o tym, że o. Rydzyk i jego współpracownicy inwestowali nieodpowiedzialnie. Kłopoty ESPEBEPE były powszechnie znane, nie zaczęły się zresztą po 2000 r., ale znacznie wcześniej. To nie była świetnie prosperująca firma” – oznajmił Piechota.

Redaktor Kraśnicki zapytał, o jaką „grupę kapitałową bardzo dynamicznie rozwijającego się banku” mogło chodzić redemptorystom.

„Chodzi o Bank Inicjatyw Gospodarczych. BIG nie był jednak akcjonariuszem ESPEBEPE dlatego, że była to świetna inwestycja. Akcje szczecińskiej firmy trafiły do BIG w efekcie wzajemnych rozliczeń między bankiem a Polsko-Amerykańskim Funduszem Przedsiębiorczości, który przez długie lata był inwestorem ESPEBEPE” – odpowiedział Jacek Piechota.

Zapytany o działania przestępcze, które miały się kryć za upadłością spółki, Piechota odparował:

„Bzdura. Kiedy BIG stał się akcjonariuszem i zmieniły się władze firmy, okazało się, że zawarte przez spółkę kontrakty są nierentowne. ESPEBEPE uciekała przed katastrofą, spłacając zobowiązania pieniędzmi z przedpłat na kolejne kontrakty. Stopniowo było ich coraz mniej, bo pogrążonej w kłopotach firmie trudno było zdobyć zaufanie. W 2002 r. sąd ogłosił jej upadłość, ale o tym nie chcę mówić, bo przestałem być członkiem rady nadzorczej jeszcze w 1999 r.”[239] Jacek Piechota brzmiał bardzo pewnie, gdy mówił „Gazecie Wyborczej”, że w ESPEBEPE nie było żadnych działań przestępczych.

Jednak ta sama „Gazeta Wyborcza” trzy lata wcześniej opublikowała artykuł pt. Była wiceprezydent Szczecina w rękach ABW. Oto, co w nim czytamy: „Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego [służba zajmująca się kontrwywiadem i ochroną bezpieczeństwa państwa] zatrzymała byłą wiceprezydent Szczecina i obecną radną SLD pod zarzutem malwersacji miliona zł na szkodę upadłej w ub.r. giełdowej spółki ESPEBEPE Holding (…). Elżbieta M., radna SLD i jednocześnie najbardziej znana kobieta-menadżer w Zachodniopomorskiem, została zatrzymana w środę rano przez funkcjonariuszy szczecińskiej delegatury ABW (…), wcześniej była wiceprezesem ESPEBEPE. Bardzo zaskoczona M. została bez kajdanek dyskretnie wyprowadzona z biura. Poza nią zatrzymano byłego prezesa ESPEBEPE Alberta R. Oboje po południu wyruszyli w konwoju ABW do Gdańska. Jak nas poinformowano w szczecińskiej Agencji, gdańska prokuratura apelacyjna przedstawi im zarzut wyłudzenia 1,088 mln zł na szkodę ESPEBEPE oraz uszczuplenia podatków w wysokości blisko pół mln zł. To nowy wątek wielkiej afery związanej z handlem «pustymi fakturami» prowadzonym przez Wydawnictwo Archidiecezji Gdańskiej «Stella Maris».

Z prowadzonego w Gdańsku śledztwa wynika, że w latach 1999–2000 ESPEBEPE zapłaciło kościelnemu wydawnictwu przeszło milion zł za… pozyskanie kontraktu na budowę terminalu lotniczego w Goleniowie. Tymczasem kontrakt ten giełdowa spółka uzyskała w drodze legalnie przeprowadzonego przetargu i żadne pośrednictwo nie było potrzebne.

Według ABW, kilka procent z wyłudzonej kwoty pozostało w kasie wydawnictwa (jego usługi były całkowitą fikcją), a reszta wróciła do kieszeni prezesów ESPEBEPE. Najprawdopodobniej w czwartek sąd rozpatrzy gotowy już prokuratorski wniosek o aresztowanie Elżbiety M. i jej byłego szefa.

Elżbieta M. należy do śmietanki zachodniopomorskiego SLD (na stanowisko wiceprezydenta miasta rekomendował ją minister Jacek Piechota)”[240].

Wynikałoby z tego, że osoby wspierane przez Piechotę i związane z nadzorowaną przez niego spółką ESPEBEPE przeprowadziły transakcję:

- która przyniosła stratę finansową spółce;

- która przyniosła korzyści osobom pozwalającym na tę stratę finansową;

- w której uczestniczyło Wydawnictwo Stella Maris, zatem podmiot związany z Kościołem katolickim, podobnie jak Radio Maryja.

Prokuratura postawiła Elżbiecie M. zarzut m.in. przywłaszczenia blisko miliona zł. Oskarżona zaprzeczała temu w mediach. Mówiła dziennikarzom, że to nie ona kombinowała z wydawnictwem Stella Maris. Twierdziła, że umowę z kościelną firmą wydawniczą podpisali jej koledzy[241]. Tak czy inaczej, wieloletnia działalność Jacka Piechoty w ateistycznej PZPR i używającym antyklerykalnej retoryki SLD najwyraźniej nie odstraszała jego podopiecznych z ESPEBEPE od transakcji z instytucjami katolickimi. Od transakcji, dodajmy, o charakterze bardzo dyskrecjonalnym, by nie powiedzieć – skrajnie podejrzanym. W kręgach biznesowych takie transakcje przynoszące stratę dla firmy, ale korzyść dla jej menedżera, nazywa się czasem bumerangiem. Dlaczego? To proste: menedżer pozwala na wyłudzanie pieniędzy z powierzonej mu spółki, gdyż jakaś ich część wraca do niego jak bumerang. Nie do spółki, podkreślmy, tylko do prywatnej kieszeni menedżera. Co zaś się dzieje, gdy bumerang odlatuje ze spółki i wraca do kieszeni menedżera w sposób powtarzalny i systematyczny? Wtedy cykliczne powtarzanie tej operacji stopniowo niszczy firmę, za to buduje fortunę menedżera lub jego kompanów. Nazywa się to „wyprowadzaniem pieniędzy”.

Taka „strata w złej wierze” szczególnie kusi wtedy, gdy menedżer ma do dyspozycji pieniądze pochodzące nie od profesjonalnych inwestorów czy zdeterminowanych wierzycieli, tylko od drobnych i rozproszonych ofiarodawców. Oni nie są w stanie rozliczyć menedżera z jego wydatków i strat.

Brzmi to jak dokładny opis sytuacji, w której znaleźli się uczestnicy składki na Stocznię Gdańską. Menedżerami, którym składkowicze powierzyli swoje pieniądze, byli ksiądz Rydzyk i ksiądz Król. A że nie prowadzili księgowości i darzeni byli religijną czcią, tym większą trudność musiały stanowić wszelkie próby ich rozliczenia.

Jak wiemy, w bankructwie ESPEBEPE widziano efekt działań przestępczych. Czy szefowie firmy doprowadzili ją do upadku, żeby wyprowadzić z niej pieniądze? Czy też bankructwo miało ukryć to, że już wcześniej wyprowadzono ze spółki ESPEBEPE wszystko, co się dało?

Dwa ciekawe pytania, ale dla nas ważniejsze jest trzecie. Czy upadek spółki posłużył nie tylko tym, którzy wyprowadzali pieniądze z ESPEBEPE, ale również tym, którzy je wyprowadzali z Radia Maryja?

Nieco wcześniejsza afera spółki ESPEBEPE i wydawnictwa Stella Maris uczy nas, że szefowie ESPEBEPE mieli doświadczenie w wyprowadzaniu pieniędzy ze spółki przy pomocy instytucji kościelnej. Czyżby tym razem odwrócili role i przy okazji własnego wyreżyserowanego upadku pomogli innej instytucji kościelnej wyprowadzić pieniądze ze składkowej kasy?

Redaktor Gąsiorowski wyliczył, że ojciec Król nie mógł stracić na bankructwie ESPEBEPE więcej niż 7,5 mln zł. Tymczasem według Gąsiorowskiego ze zbiórki zniknęło znacznie więcej pieniędzy: „…wspomnienia naocznych świadków mówią jednak o tym, że do Radia Maryja trafiło minimum 600 tys. świadectw [udziałowych]. Licząc tylko ich wartość po cenie nominalnej daje to kwotę rzędu 9 mln zł, a przecież oprócz świadectw do Radia Maryja wpływały również pieniądze poprzez system bankowy. Z całą pewnością więc, straty poniesione na inwestycji w akcje Espebepe nie zamykają dyskusji, co stało się z pieniędzmi zbieranymi w ramach ratowania Stoczni Gdańskiej”[242].

Tu przypomnę o rycerskości red. Gąsiorowskiego, który ciągle podaje cenę nominalną świadectw w nieprawdziwej Rydzykowej wersji. Cena nominalna wynosiła 20 zł, zatem 600 tys. świadectw miałoby „wartość nominalną” równą 12 mln zł.

Spróbujmy teraz wyobrazić sobie całość operacji. Pomyślmy o organizatorach zbiórki jak o menedżerach, którzy nie bawią się w bumerang, tylko w burzę piaskową. Nie wyprowadzają cyklicznie ograniczonych kwot przez całe lata, tylko próbują szybciej dokonać wielkiej liczby takich transakcji. Ta liczba ma zadziałać jak piasek sypnięty w oczy, zaślepiając ewentualnych obserwatorów. Strata giełdowa ułatwia podobne machinacje, gdyż pieniądze utracone na giełdzie trudno rewindykować. Trudno też wyliczyć realną wartość straty, ponieważ giełda pozwala prowadzić wiele transakcji równocześnie i szybko… Zatem przy okazji giełdowej klęski można ukryć to, że część milionów ze wspólnej kasy wyparowała w inny, bardziej tajemniczy sposób. W przypadku zbiórki na Stocznię Gdańską byłoby to wyjątkowo łatwe. Drobni, rozproszeni składkowicze mieli szczególnie znikome szanse, żeby dotrzeć do maklerów księdza Króla i wszystkich ich transakcji. A nawet gdyby im taką szansę dano, to ile czasu zajęłoby im prawidłowe zanalizowanie operacji giełdowych? Spektakularna utrata milionów na giełdzie mogła więc powstrzymać tych, którzy chcieliby odzyskać powierzone Rydzykowi pieniądze – lub tylko się dowiedzieć, gdzie i jak one wypłynęły.

W przypadku Radia Maryja, Stoczni Gdańskiej i ESPEBEPE to zadziałało: ci, co pragnęli podążać za zaginionymi milionami, nie dali rady ich wytropić. Choć dla uważnych obserwatorów, takich jak red. Gąsiorowski, wysokość giełdowej straty nie do końca pokrywała się z sumą zaginionych składek. Ale nawet Gąsiorowski nie umie podać wartości dokładnych, tylko prawdopodobne i szacunkowe. Trudno więc byłoby udowodnić oszustwo.

Rzecz jasna, autorzy takiej machinacji musieliby parę milionów stracić naprawdę. Gdy się robi burzę piaskową, gdy się sypie piaskiem w oczy tłumom, to trzeba się pogodzić ze sporymi stratami piasku. Nawet jeśli zawiera on drobinki złota. Czy ta „kontrolowana strata maskująca” wynosiła tyle, ile wyliczył Gąsiorowski, czyli 7,5 mln? Zapewne tak, ale zakładam, że również z tej kwoty Rydzyk z Królem mogli odzyskać jakąś część okrężnymi giełdowymi drogami. Giełda oferuje wiele możliwości, żeby zarobić nie tylko na wzroście cen akcji, lecz także na spadku.

Czy szefowie ESPEBEPE doprowadzili do upadku swoją spółkę również po to, żeby katolicka rozgłośnia mogła wołać o swoich milionowych stratach i pod tym pretekstem nie zwracać pieniędzy ofiarodawcom?

Czy zawarte w radiowym komunikacie narzekanie na nagły i tajemniczy upadek firmy miało odwrócić uwagę od udziału rozgłośni w tej operacji?

Gdyby tak było, mielibyśmy do czynienia z brawurową akcją. Hipoteza takiej brawurowej akcji nasuwa się w sposób naturalny, jeśli wziąć pod uwagę wszystkie okoliczności. Pozwolę sobie je wyliczyć:

- pobłażliwość księdza Rydzyka dla księdza Króla po rzekomej stracie;

- zaskakująca gotowość, z jaką przyznano, że doszło do straty;

- brak jasnego wskazania osoby czy instytucji odpowiedzialnej za straty;

- brak jasnego wskazania osoby czy instytucji odpowiedzialnej za komunikat przyznający, że doszło do straty;

- opisana przez „Gazetę Wyborczą” skłonność szefów firmy ESPEBEPE do działania na szkodę swojej spółki;

- ich doświadczenie w wyprowadzaniu pieniędzy;

- ich doświadczenie w prowadzeniu szemranych biznesów z instytucją kościelną.

Do tego należy dodać jeszcze jedną okoliczność – powtarzające się medialne doniesienia o tym, że były minister Jacek Piechota zgromadził 11 mln dol. na swoich szwajcarskich kontach bankowych[243]. Jednym ze źródeł informacji o szwajcarskich kontach Piechoty były zeznania oskarżonego o korupcję i pranie pieniędzy lobbysty Marka Dochnala (złożone w 2006 r. przed prokuratorami z Prokuratury Apelacyjnej w Katowicach)[244].

Jacek Piechota zaprzeczał tym doniesieniom: „To jakaś kompletna bzdura, bo po pierwsze, nie mam żadnych kont szwajcarskich. Po drugie, to jest kwota poza moim wyobrażeniem”.

Zapewnienia te przytoczyli na łamach „Gazety Finansowej” w 2015 r. dwaj prawicowi łowcy sensacji, którzy pisali o 11 mln dol. Piechoty. Tymi łowcami byli dziennikarz Jan Piński i historyk Leszek Pietrzak, były analityk Urzędu Ochrony Państwa, później pracownik Biura Bezpieczeństwa Narodowego przy prezydencie Lechu Kaczyńskim. Obaj współpracowali też z antysemicką i skrajnie antyzachodnią „Warszawską Gazetą”[245], wydawaną przez tego samego przedsiębiorcę co „Gazeta Finansowa” (jest nim Piotr Bachurski)[246].

Odnotujmy, że prawicowi autorzy Pietrzak i Piński podali informację o szwajcarskich kontach Jacka Piechoty w sposób wyjątkowo niejasny. Trudno powiedzieć, czy go oskarżyli, czy rozgrzeszyli. Najpierw napisali o 11 mln zgromadzonych przez Piechotę w Szwajcarii. Potem zacytowali jego zdecydowane zaprzeczenie. Następnie powołali się na Prokuraturę Apelacyjną w Katowicach, która jednak odnalazła w Szwajcarii konto zarejestrowane na osobę Jacka Piechoty. Czy podważyło to jego zaprzeczenia? I tak, i nie, gdyż nie wiemy, w jaki sposób konto zostało założone, co z nim robiono i do jakiego stopnia Piechota mógł w tym uczestniczyć. Pełnomocnictwo do prowadzenia konta posiadał Tadeusz Filipczyński, były PRL-owski dyplomata, ojciec Petera Vogla. Vogel zaś to podejrzany macher finansowy o przestępczej przeszłości… W dalszej części artykułu Piński i Pietrzak dodali też, że prokuratura znalazła na szwajcarskim koncie Piechoty znacznie mniej pieniędzy: nie 11 mln, tylko 100 tys. dol. A przede wszystkim nie znalazła znamion przestępstwa. Dlatego umorzyła postępowanie w tej sprawie – choć nie do końca.

Cytuję: „Jeżeli chodzi o rachunek bankowy założony na nazwisko Jacka Piechoty, to w tym zakresie prowadzone było śledztwo w Prokuraturze Apelacyjnej w Katowicach o czyn z artykułu 299 §1 i 5 kodeksu karnego (pranie brudnych pieniędzy w grupie przestępczej – red.) i zostało zakończone 31 października 2014 r. umorzeniem, wobec uznania, iż czyn nie zawiera znamion czynu zabronionego. Część materiałów z tego postępowania została wyłączona do odrębnego postępowania, które jest nadal na biegu – informuje Leszek Goławski, rzecznik Prokuratury Apelacyjnej w Katowicach. Postępowanie to dotyczy prania brudnych pieniędzy. Prokuraturze Apelacyjnej w Katowicach znane jest tylko jedno konto należące do Jacka Piechoty, bądź na niego założone i było na nim 100 tys. USD przelane 27 września 1999 r. – Poprosiliśmy o pomoc skąd te pieniądze wpłynęły, ale Szwajcarzy nam nie odpowiedzieli. Napisali tylko, że był to przelew wewnętrzny i na tym koniec – dodaje Goławski. Zaznacza, że było kilka ponagleń o pomoce prawne. Dopiero 13 kwietnia 2013 r. Szwajcarzy odpowiedzieli, że co do tego nie mają informacji (tylko, że był to przelew wewnętrzny). Pełnomocnikiem do tego rachunku był nieżyjący już ojciec Petera V. Tadeusz Filipczyński”[247].

Sprawa Jacka Piechoty i jego domniemanych 11 mln dol. interesuje nas ze względu na losy pieniędzy zebranych przez księdza Rydzyka. Chcielibyśmy przecież wiedzieć, co się z nimi stało. Najpierw zaś chcielibyśmy wiedzieć, ile ich było. Jak wielka była różnica między kwotą, którą ksiądz Król stracił na spekulacjach giełdowych akcjami ESPEBEPE, a całą zebraną sumą, która wyparowała?

Według wyliczeń przytaczanych przez Daniela Gąsiorowskiego Tadeusz Rydzyk zdołał zgromadzić około 600 tys. świadectw udziałowych. To powinno było dać Rydzykowi 12 mln zł po cenie nominalnej. Ale po co miałby spieniężać świadectwa po cenie nominalnej, skoro cena rynkowa była znacznie wyższa? Jeśli uznać, że wynosiła średnio 100 zł, to ksiądz Rydzyk zebrał 60 mln zł. Do tego trzeba doliczyć 4 mln zł, które ksiądz Król uzyskał w postaci kredytu bankowego[248].

W świetle tych rachunków widać coraz większą różnicę między brakującą sumą a znacznie mniejszą kwotą 7,5 mln, którą ksiądz Król stracił na giełdzie. Co się stało z resztą pieniędzy?

Pytanie tym bardziej zasadne, że według niektórych źródeł zbiórka Tadeusza Rydzyka przyniosła jeszcze obfitszy plon. Między innymi dlatego, że trzeba do niego dodać bliżej nieokreśloną kwotę otrzymaną od tych ofiarodawców, którzy zamiast lub obok świadectw udziałowych przesyłali Rydzykowi po prostu pieniądze.

„Po stoczni krążyła informacja, że zebrali około 60 milionów zł i ponad 1,5 miliona świadectw. To dawałoby około 200 milionów nowych złotych” – powiedział „Gazecie Wyborczej” w 2006 r. związkowiec i polityk Jerzy Borowczak, jeden z liderów „Solidarności” w Stoczni Gdańskiej[249].

Piotr Głuchowski, późniejszy współautor książki Imperator, pisał wówczas, że mogło chodzić nawet o 100 mln dolarów lub równowartość tej sumy (356 mln 400 tys. zł w lutym 1998 r., gdy Głuchowski pisał te słowa)[250].

Takie kwoty mogą tłumaczyć los kapitana Bolesława Hutyry, prezesa komitetu prowadzącego zbiórkę.

Kapitan Hutyra był jednym z pierwszych, którzy zaczęli zgłaszać wątpliwości co do znikania pieniędzy i świadectw udziałowych. Hutyra szybko się zorientował, że:

- pełni funkcję prezesa komitetu zbiórkowego tylko oficjalnie;

- nie ma wpływu ani na komitet, ani na Rydzyka.

A to, co działo się później, tylko pogłębiło wątpliwości kapitana.

Kolejność zdarzeń wygląda następująco: w 1998 r. Stocznia Gdańska zostaje przejęta przez Stocznię Gdynia. Znikają szanse, żeby Tadeusz Rydzyk zdołał ją kupić za pieniądze uczestników swojej zbiórki[251]. Zatem staje się jasne, że czas z niej rozliczyć Rydzyka.

W październiku 1998 r. kapitan Bolesław Hutyra wysyła list do księdza Edwarda Nocunia, warszawskiego prowincjała redemptorystów.

W liście kapitan pisze, co następuje: „Jestem zmuszony prosić o pomoc w uzyskaniu szczerej rozmowy z O. Dyrektorem Radia Maryja, gdyż od maja 1997 roku takiej możliwości nie miałem (…). Ojciec Dyrektor Radia Maryja nie chce ze mną rozmawiać z powodu niejasnej informacji o funduszach zebranych na ratowanie Stoczni. Osobiście, zachęcony przez Ojca Dyrektora, dałem publicznie słowo honoru, że ani jedna złotówka nie zginie z ofiar na ratowanie Stoczni. Komitet podał pisemnie liczbę ofiarodawców – 937 521 osób i zebrane pieniądze w wysokości 25 mln zł. Nie informują mnie, jako Przewodniczącego, o źródle tych danych. Ojciec Dyrektor poinformował Komitet, że zebrano ok. 2,5 mln. dol. USA. Podane cyfry nie są ze sobą spójne, dlatego moim obowiązkiem było tę sprawę wyjaśnić. Napotkałem jednak kategoryczny sprzeciw i nieszczerość”.

Bolesław Hutyra żąda, żeby Rydzyk rozliczył się z tych pieniędzy. Wtedy ksiądz Rydzyk zaczyna atakować kapitana Hutyrę. Oskarża go o agenturalną przeszłość. Hutyra się nie poddaje. Wręcz przeciwnie, atak księdza jeszcze bardziej mobilizuje kapitana. Bolesław Hutyra próbuje na własną rękę ratować Stocznię Gdańską. Zakłada konkurencyjne wobec Rydzyka stowarzyszenie Arka. Planuje skupić wokół siebie stoczniowców, do których należy 40 proc. zakładu Stocznia Gdańska w upadłości. Zamierza razem z nimi:

- opanować radę nadzorczą zakładu;

- powołać własny zarząd;

- wystąpić do sądu o unieważnienie upadłości Stoczni Gdańskiej;

- odebrać majątek przejęty przez Stocznię Gdynia;

- w imieniu Stoczni Gdańskiej domagać się pieniędzy zebranych przez Tadeusza Rydzyka…[252]

15 września 2000 r. kapitan Hutyra jedzie na spotkanie z ministrem skarbu Andrzejem Chronowskim i ginie w wypadku samochodowym. Okoliczności tragedii są niejasne – podają media. Na prostej drodze, przy ładnej pogodzie i dobrej widoczności samochód z kapitanem i innymi pasażerami zderzył się z maszyną drogową. Wszyscy zginęli[253]. Po śmierci kapitana Bolesława Hutyry media Rydzyka zaczęły nad nią ubolewać, a nawet wychwalały zmarłego[254]. Jego rodzina uznała to jednak za krokodyle łzy.

W 2007 r. portal Onet.pl opublikował rozmowę z Tomaszem Hutyrą, synem kapitana. Oto, co mówi syn zmarłego: „Podczas spotkań i konferencji prasowych ludzie z otoczenia Rydzyka rzucali kalumnie i fałszywe oskarżenia przeciw mojemu ojcu. Były one tym bardziej krzywdzące, że dotyczyły rzekomej współpracy z WSI i ze Służbą Bezpieczeństwa. Nierzadko kłamstwa te rozpowszechniali ludzie związani z dawnym systemem komunistycznym. Tymczasem mój ojciec śmiało może zostać uznany za ofiarę tego reżimu. W grudniu 1970 r. miał odwagę odmówić wykonania rozkazu. Za to, że nie strzelał do robotników, został praktycznie zniszczony, jego kariera wojskowa została zakończona. W stanie wojennym był internowany. Natomiast w latach 90. jego głównym celem było ratowanie stoczni (…). Atak ze strony ludzi Rydzyka był związany z tym, że mój ojciec zorientował się, że pieniądze ze zbiórki na stocznię mogą zostać zmarnowane (…). Podczas jednej z konferencji prasowych na terenie Sejmu do mojego ojca podszedł jego znajomy. Powiedział wówczas: «Bolek, nie możemy dalej współpracować, gdyż z ust ojca dyrektora padają poważne zarzuty przeciwko tobie». Ponadto osobiście poznałem Rydzyka. Rządzi radiem niepodzielnie i nie wierzę, by ktokolwiek stamtąd robił coś bez jego przyzwolenia. Z atakami na mojego ojca było podobnie (…). Z pewnością Rydzyk i jego ludzie zaszczuli go. Było to tym bardziej ohydne, że tata oddałby życie za Rydzyka i sprawę stoczni. Pamiętam, jak w 1997 r. jechaliśmy we dwóch z Warszawy do Gdyni. Gdy przejeżdżaliśmy przez Toruń, tata stwierdził – Tomek, podjedziemy do Radia Maryja, czeka tam na nas ojciec dyrektor. Byłem bardzo zdziwiony, gdyż działo się to po północy. Było to moje pierwsze spotkanie z Rydzykiem. Okazało się, że on prawie w ogóle nie śpi, pracuje głównie nocami. O pierwszej w nocy odprawił mszę, na której byłem tylko ja z tatą. Wywarło to na mnie ogromne wrażenie. Uderzyła mnie też jego niesamowita zdolność manipulowania ludźmi. Chwila rozmowy, sposób patrzenia, który sugerował, że chce coś na mnie wymusić. Przypomniała mi się scena z Akwarium Suworowa i opisane tam szkolenia agentów”[255]. Akwarium to słynna książka byłego funkcjonariusza kremlowskiego wywiadu wojskowego GRU, Władimira Riezuna, który pisze pod pseudonimem Wiktor Suworow. Publikacja w formie sfabularyzowanej opisuje bezwzględne metody szkolenia i działania wywiadowców Kremla.

Czytając o tym wszystkim, trudno zachować spokój. Jednak im straszniej przedstawia się sprawa, tym chłodniej trzeba ją analizować. Wróćmy do naszych rachunków.

356,4 mln, 200 mln czy „tylko” podane przez Hutyrę 25 mln zł i 2,5 mln dol.? Ta ostatnia – dolarowa – kwota w przeliczeniu na złotówki wynosiłaby 8,6 mln zł (po kursie z dnia 19 października 1998 r., gdy Bolesław Hutyra pisał swój list)[256]. Czy Rydzyk liczył oddzielnie sumy w dolarach, przesyłane mu przez Polonusów z USA? Jeśli tak, to należałoby zsumować obie kwoty wymienione przez kapitana Hutyrę. Wobec tego mielibyśmy 33,6 mln zł w październiku 1998 r.

Niezależnie jednak od wysokości całej sumy, ciągle pozostaje wielka różnica między kwotą utraconą na spekulacjach giełdowych a całością brakującej sumy.

Jeśli Rydzyk z Królem stracili na giełdzie 7,5 mln, to gdzie się podziało:

- 26,1 mln z 33,6 mln?

- lub 192,5 mln zł z 200 mln?

- względnie 348,9 mln z 356,4 mln?

Czy gdziekolwiek można znaleźć ślad po zaginionych pieniądzach?

Z informacji red. Gąsiorowskiego wynika, że pewną część sumy zgromadzonej przez Rydzyka stanowiły 4 mln zł uzyskane drogą kredytu bankowego. Być może losy tych 4 mln zostały jakoś udokumentowane? Przecież banki zazwyczaj monitorują to, co się dzieje z dużymi kwotami, które pożyczyły. Czy tropiąc 4 mln zł z kredytu, trafimy na jakiś ślad pomocny w zrozumieniu, co się stało z resztą zaginionych milionów?

Akurat na temat tych 4 mln coś wiadomo. Obrotni zakonnicy wzięli pieniądze z kredytu i zamienili je na weksle. A transakcje z udziałem weksli stanowią handel cudzymi długami. Ten szczegół okazuje się znaczący.

Cytuję znowu red. Gąsiorowskiego: „Radio Maryja, jak i ojcowie Redemptoryści są w świetle prawa osobami kościelnymi, co skutkuje tym, że nie muszą płacić podatków (VAT, CIT). Jest jednak jedno «ale»: podmioty kościelne nie prowadzą działalności gospodarczej – jedynie statutową. Obrót wierzytelnościami nie jest jednak działalnością statutową kościoła. W takim przypadku należy prowadzić księgowość. Transakcję obsługiwała więc prywatna firma Polkombi”[257].

Ostatnie zdanie może stanowić ślad, którego brakowało nam w całej sprawie. Albowiem firma Polkombi była powiązana ze słynnym przestępcą, który doskonale wie, jak sprawić, by pieniądze zniknęły.

Oto, co gazeta „Puls Biznesu” napisała w 2001 r. o firmie Polkombi: „Polkombi zamierza wozić auta ciężarowe koleją (…), chce zająć się przewozem TIR-ów między zachodnią a wschodnią granicą Polski, który zamierza uruchomić Dyrekcja Kolejowych Przewozów Towarowych PKP Cargo. Na rynku pojawiły się już informacje, że kontrolę nad transportową spółką przejęła firma Variant Logistic, kontrolowana przez Bogusława Bagsika, byłego prezesa Art «B», i Jana Janika, byłego prezesa PKP. Polkombi zaprzecza (…).

Negocjujemy właśnie z PKP Cargo warunki przewozów ciężarówek koleją – mówi Lidia Kochanowicz, główna księgowa Polkombi (…).

Transportem ciężarówek koleją są zainteresowane prawie wyłącznie duże firmy transportowe zarejestrowane w Niemczech, głównie o kapitale rosyjskim (…).

Na rynku pojawiły się informacje, że przewozami kombinowanymi zainteresowały się spółki, nad którymi pieczę sprawują Bogusław Bagsik, były prezes słynnej przed laty Art «B», i Jan Janik, były prezes PKP.

Ich firma, Variant Logistic, kupiła spółkę Towin, która dysponuje 50,2-proc. pakietem walorów w Polkombi – twierdzi jeden z naszych informatorów. Stanowczo zaprzeczam tym doniesieniom. Akcjonariat Polkombi nie zmienił się od 1999 r. W sądzie rejestrowym nie ma też żadnej informacji o zmianach własnościowych w spółce Towin, która jest naszym głównym udziałowcem – mówi Lidia Kochanowicz”[258].

Wbrew zaprzeczeniom pani Kochanowicz o związkach Bagsika i firmy Variant Logistic z firmą Towin i Polkombi pisał również Andrzej Rozenek – wówczas dziennikarz, później lewicowy poseł na Sejm RP[259].

Jak wyglądała działalność firmy Variant Logistic, o której mowa w tekście „Pulsu Biznesu”? Opisał ją dziennikarz „Gazety Wyborczej” Michał Matys w artykule Polskie Koleje Przekręcone z 2001 r.

Firma Variant Logistic częściowo należała do wymienionego wcześniej Jana Janika, byłego prezesa PKP[260]. Również Janik, podobnie jak ksiądz Rydzyk i spółka Polkombi, miał do czynienia z wekslami. Wystawiał i poręczał weksle w imieniu PKP. W 2001 r. zarząd PKP zakwestionował 15 weksli na prawie 1 mld zł. Doradcą Janika był Bogusław Bagsik. Janik przyznawał się do tego otwarcie. Twierdził, że Bagsik doradzał mu tylko przez kilka miesięcy. Ale wychwalał go jako… doskonałego finansistę, od którego inni mogliby się uczyć[261].

Zatem po raz kolejny w naszej opowieści pojawia się superaferzysta Bogusław Bagsik, który pojawił się już w tomie pierwszym tej książki. Pojawiają się też wielkie spółki z kapitałem rosyjskim, z którymi chce współpracować firma Polkombi – ta sama, która księdzu Rydzykowi księguje weksle. To, że Bagsik i wielkie spółki rosyjskie występują obok siebie, nie powinno nas dziwić. Jak wspominałem w tomie pierwszym, Bagsik w swojej karierze działał m.in. jako:

- uczestnik operacji „Most”, w której obok służb izraelskich i PRL-owskich brały udział służby sowieckie;

- współpracownik kontrowersyjnych funkcjonariuszy służb Izraela, którzy uczestniczyli w działaniach korzystnych dla Kremla;

- szef szajki, która korzystała z gwarancji kremlowskiego Gazprombanku.

Kim zaś jest Lidia Kochanowicz, która jako księgowa Polkombi tak energicznie zaprzeczała związkom firmy z Bagsikiem? Pani Kochanowicz na stałe związała się z księdzem Rydzykiem. Obecnie figuruje we władzach fundacji Lux Veritatis założonej i kierowanej przez Rydzyka. Zasiada tam od 2011 r. pod pełnym nazwiskiem Lidia Dorota Kochanowicz-Mańk[262].

Trzy lata temu media (m.in. portal Money.pl) nazwały Lidię Kochanowicz-Mańk „księgową Tadeusza Rydzyka”. Jak już wiemy, Radio Maryja to „jednostka kościelna” i księgowości prowadzić nie musi. Ale spółki i fundacje związane z Rydzykiem – muszą to robić. Dlatego ksiądz Rydzyk w różnych sprawach korzysta z pomocy pani Kochanowicz.

Media podają, że:

- to Lidia Kochanowicz-Mańk walczyła z Krajową Radą Radiofonii i Telewizji o przyznanie miejsca TV Trwam na multipleksie (czyli w pakiecie programów TV nadawanych cyfrowo), dzięki czemu telewizję ojca Rydzyka można oglądać bezpłatnie w całej Polsce;

- gdy prezes Polkombi próbował zwolnić Lidię Kochanowicz-Mańk, wstawiła się za nią posłanka SLD, Ewa Spychalska, później ambasadorka RP na Białorusi;

- posłanka SLD Ewa Spychalska znała Lidię Kochanowicz-Mańk ze spółki… ESPEBEPE, w której ksiądz Król topił miliony zebrane przez Radio Maryja na „ratowanie Stoczni Gdańskiej”;

- pani Lidia Kochanowicz-Mańk zasiadała razem z posłanką SLD Ewą Spychalską w radzie nadzorczej spółki ESPEBEPE;

- w 2000 r. Kochanowicz-Mańk była jednym z akcjonariuszy spółki ESPEBEPE, posiadała 5,49 proc. kapitału akcyjnego[263].

Doniesienia mediów o związkach Lidii Kochanowicz-Mańk, posłanki SLD Ewy Spychalskiej oraz ESPEBEPE znajdują potwierdzenie w raporcie bieżącym spółki. Obie panie weszły do rady nadzorczej ESPEBEPE tego samego dnia, mianowicie 19 lipca 2007 r.

To znaczy, że Tadeusz Rydzyk powierza swoje pieniądze osobie ze spółki, w której rzekomo utopił wcześniej inne pieniądze – co znowu stawia pod znakiem zapytania domniemaną stratę. Gdyby Rydzyk naprawdę stracił na spółce ESPEBEPE, czy powierzałby swoje finanse osobie, która nadzorowała ESPEBEPE?

Co z kolei mówi nam obecność Ewy Spychalskiej w biznesowym ekosystemie Rydzyk–Król–ESPEBEPE–Polkombi? To, że obok Jacka Piechoty widzimy w tym układzie kolejną ważną osobę z postkomunistycznej partii SLD. Partii, która używała wówczas antyklerykalnej retoryki i publicznie krytykowała Tadeusza Rydzyka.

Odnotować też należy, że wiceprzewodniczącym rady nadzorczej ESPEBEPE był wtedy Aleksander Rostocki – pełnomocnik księdza Króla, który pomagał mu topić pieniądze słuchaczy Radia Maryja w tej spółce.

Gdy Król posiadał ponad 24 proc. akcji ESPEBEPE, działający u jego boku Rostocki miał ich 9 proc.[264]

Rostocki zasiadał w radzie nadzorczej ESPEBEPE aż do jej likwidacji i wykreślenia z Krajowego Rejestru Sądowego. Razem z Aleksandrem Rostockim do ostatniej chwili istnienia spółki w jej radzie nadzorczej zasiadała Lidia Kochanowicz-Mańk[265].

Tego samego Aleksandra Rostockiego niedługo potem, w 2012 r., odnajdujemy w radzie nadzorczej spółce Hatrol[266].

Razem z nim w radzie nadzorczej spółki Hatrol zasiadali:

- Wojciech Wierzejski, jeden z przywódców antyzachodniej Ligi Polskich Rodzin, wspieranej przez Tadeusza Rydzyka w latach 2001–2006;

- Daniel Pawłowiec, który rok później został wiceprezesem prokremlowskiego stowarzyszenia Europejskie Centrum Analiz Geopolitycznych (ECAG).

Przypomnę, że stowarzyszenie to założył i prowadził nasz dobry znajomy Mateusz Piskorski, oskarżony później przez prokuraturę o szpiegostwo na rzecz Rosji i Chin[267].

Wszystko to znaczy, że sprawa zniknięcia pieniędzy zebranych „na Stocznię” i ESPEBEPE zasługuje na szczególną uwagę. Rodzą się pytania. Czy osobom związanym ze spółką ESPEBEPE zależało na tym, żeby ksiądz Rydzyk zarobił? Jeśli tak, to dlaczego? Czy tylko dlatego, że razem z nim one też zarobiły? A może chodziło również o to, żeby Rydzyk zarobił, bo jest agresywnym antyzachodnim propagandzistą?

Na szczególną uwagę zasługuje również protektor i nadzorca spółki ESPEBEPE, były minister Jacek Piechota. Komunista, później postkomunista, który okazał odrobinę antyklerykalnej zgryźliwości, komentując „giełdowy” komunikat Radia Maryja o utracie pieniędzy ze zbiórki. Wcześniej jednak nie przeszkodził swoim podopiecznym robić dziwnych biznesów z firmą Archidiecezji Gdańskiej, wydawnictwem Stella Maris.

Media przez lata relacjonowały potyczki Jacka Piechoty z Instytutem Pamięci Narodowej. W esbeckich archiwach zachowały się dokumenty wskazujące, jakoby Piechota w latach 80. był tajnym współpracownikiem komunistycznej Służby Bezpieczeństwa, działającym pod pseudonimem „Robert”.

W 2014 r. prokurator Jolanta Jędrzejowska z Oddziałowego Biura Lustracyjnego IPN w Szczecinie oświadczyła, że zachowały się dokumenty, które „mogłyby wskazywać na ewentualną tajną współpracę Jacka Piechoty ze Służbą Bezpieczeństwa PRL. Zachował się np. dokument rejestracji byłego ministra jako TW Robert, ale nie ma jego akt, nie ma pisanych przez niego zobowiązań, czy potwierdzeń wypłaty wynagrodzenia”[268]. Szczeciński IPN wszczął procedurę lustracyjną. Funkcjonariusz SB, który według akt miał być oficerem prowadzącym Jacka Piechotę jako tajnego współpracownika, zaprzeczył współpracy Piechoty[269]. To osłabia moc dowodową esbeckich dokumentów wspomnianych przez prokurator Jędrzejowską, ale jej nie przekreśla. Byli esbecy niekiedy chronią swoich dawnych konfidentów – z lojalności albo w nadziei na wdzięczność.

Większe wątpliwości budzą daty. Otóż Piechota miałby:

- działać jako konfident SB w latach 80.;

- zostać zarejestrowany jako TW „Robert” na przełomie lat 70. i 80.[270]

Tymczasem od 1978 r. Jacek Piechota był członkiem komunistycznej partii rządzącej PZPR. Esbecy nie rejestrowali członków partii jako tajnych współpracowników, tylko jako nieformalnych informatorów, tzw. „kontakty operacyjne”.

Sprawa jest bardzo szczególna, gdyż Piechota… nie zaprzecza temu, że został zarejestrowany! Twierdzi jednak, że odbyło się to bez jego wiedzy. Skąd takie złamanie reguł?

„Podczas rozprawy w sądzie dowiedziałem się, że służby między sobą konkurowały – prawdopodobnie po to, żeby nie przejął mnie wywiad wojskowy, SB zarejestrowała mnie jako swojego współpracownika” – tak to tłumaczył Jacek Piechota w rozmowie z dziennikarką „Rzeczpospolitej”, Elizą Olczyk[271].

Jeśli PRL-owskie służby rywalizowały ze sobą o Piechotę, to znaczy, że uznały go za kogoś o wyjątkowych uzdolnieniach wywiadowczych.

Jak skończyło się postępowanie lustracyjne w sprawie Jacka Piechoty? Sąd Okręgowy w Szczecinie wielokrotnie stwierdzał, że Piechota nie współpracował z SB, a sąd apelacyjny odsyłał sprawę do ponownego rozpatrzenia[272]. W styczniu 2020 r. zapadł ostateczny wyrok, według którego Piechota z SB nie współpracował[273].

W rozmowie z „Rzeczpospolitą” Jacek Piechota odniósł się do sprawy, którą już częściowo poruszyliśmy. Mianowicie do doniesień o szwajcarskich kontach działaczy polskiej postkomunistycznej partii SLD. Według tych doniesień na konta polityków SLD w Szwajcarii miały spływać miliony z podejrzanych źródeł (w tym z łapówek pochodzących np. od rosyjskiego koncernu paliwowego Łukoil). Piechota zaś, jak wiemy, miał posiadać 11 mln dol. w szwajcarskim banku.

Cytowaliśmy zaprzeczenie Jacka Piechoty. W 2015 r. twierdził, że nie miał żadnego konta w Szwajcarii. Dwa lata później, gdy rozmawiał z „Rzeczpospolitą” i Elizą Olczyk, również sugerował, że doniesienia o jego szwajcarskim koncie są nieprawdziwe. Ale tym razem nie zaprzeczył im wszystkim jednoznacznie. Powiedział, że działa i zarabia legalnie. Nie powiedział w sposób wyraźny, że jego pieniądze nigdy nie trafiły do Szwajcarii:

„Wie pani, że ten przewodniczący składu sędziowskiego na moim procesie lustracyjnym przeczytał fragment artykułu z jakiejś prawicowej gazety dokładnie na ten temat i pytał, czy ja z tego powodu nie byłem szantażowany? Potem artykuł włączył do akt sprawy. Powiedziałem: wysoki sądzie, to jest tylko medialne doniesienie. Zostałem gruntownie prześwietlony pod względem majątkowym. Dwoje agentów CBA przez półtora roku zebrało ponad 1700 dokumentów z informacjami o moich kontaktach, jakie miałem dochody, jakie wydatki, czy mam jakiekolwiek udziały lub papiery wartościowe itd. Przeszukano moje mieszkanie, biura, nawet nasz domek letniskowy. Przetrząśnięto dyski komputerowe. W rezultacie otrzymałem solidne świadectwo moralności, że nigdy nie złamałem prawa”.

Jak wiemy, doniesienia o szwajcarskich kontach Jacka Piechoty pochodzą z zeznań lobbysty Marka Dochnala. Informując o tej sprawie prokuratorów, Dochnal miał się powoływać na wspomnianego wcześniej Petera Vogla. Według doniesień medialnych Vogel opiekował się kontami działaczy polskiej postkomunistycznej lewicy w Szwajcarii. Według prokuratury pełnomocnictwo do prowadzenia szwajcarskiego konta Piechoty miał ojciec Vogla, Tadeusz Filipczyński. Nic więc dziwnego, że Eliza Olczyk z „Rzeczpospolitej” postanowiła zagadnąć Jacka Piechotę o Petera Vogla.

„– Ale znał pan Petera Vogla, słynnego kasjera lewicy?

– W 1995 roku poznałem człowieka, który oficjalnie występował w polskim Sejmie jako przedstawiciel holenderskiego Telekomu. Organizował wyjazd do Holandii dla grupy posłów, którzy zajmowali się prawem telekomunikacyjnym, a ja byłem w tej grupie. Po latach ten człowiek wrócił do Polski jako szwajcarski bankier (…). To był Peter Vogel, który przyjaźnił się z wieloma politykami, nie tylko z lewicy” – odpowiedział Piechota[274].

Kim jest przywoływany przez Marka Dochnala i Elizę Olczyk bankier Peter Vogel? Nie tylko macherem finansowym. Jego przeszłość skrywa brudniejsze tajemnice.

W 2006 r. dziennikarz Grzegorz Indulski pisał tak: „Jaką rolę w polskiej polityce i biznesie odgrywał Peter Vogel? Jak Vogel, ułaskawiony przez Aleksandra Kwaśniewskiego sprawca mordu, później finansista w Szwajcarii, stał się jednym ze zworników polityczno-finansowego układu, który dominował w Polsce przez ostatnie dziesięć lat? Szwajcarscy śledczy potwierdzili istnienie około 30 rachunków w Coutts Banku i EFG Banku w Zurychu, przez które miały być transferowane łapówki, m.in. dla niektórych polskich polityków – łącznie ponad 50 mln franków szwajcarskich. Obecnie te konta – na wniosek szwajcarskiej prokuratury – zostały zablokowane. Tamtejsi śledczy weryfikują zeznania, które złożył aresztowany w 2004 r. biznesmen Marek Dochnal. Wśród prześwietlanych wątków znajduje się także ten dotyczący przelewów przez konta Dochnala łapówek, za które rosyjski koncern Łukoil miał zdobywać przychylność polskich polityków przy prywatyzacji Rafinerii Gdańskiej (…).

Peter Vogel vel Piotr Filipczyński urodził się w kwietniu 1954 r. Pod koniec 1971 r. trafił do więzienia z 25-letnim wyrokiem za brutalne zabójstwo, które popełnił jako nastolatek. Zabił guwernantkę kolegi ze szkoły (…). Rada Państwa wyrok na Filipczyńskiego złagodziła do 15 lat więzienia. Nic dziwnego, ojciec młodocianego mordercy był wysoko postawionym PRL-owskim dyplomatą. Prawdopodobnie właśnie układy ojca zdecydowały o tym, że już we wrześniu 1979 r. Filipczyński – w ramach przerwy w odbywaniu kary – opuścił więzienie, a 18 lipca 1983 r. wyjechał z kraju. W tym czasie trwał stan wojenny i wyjazd za granicę dla normalnych obywateli był niemal niemożliwy. Cała sprawa nie mogła się więc odbyć bez wiedzy i przyzwolenia PRL-owskich tajnych służb (…), najprawdopodobniej pomogły mu w tym wojskowe tajne służby (…), tuż po wyjeździe z kraju Filipczyński bezskutecznie starał się w 1983 r. o azyl w Szwajcarii (…). Tuż po wyjeździe Filipczyńskiego z Polski Interpol rozesłał za nim list gończy. Uciekinier jednak zacierał za sobą ślady. W 1988 r. przyjął nazwisko matki – Vogel. Osiadł w Szwajcarii (…). Potwierdza to sam Vogel. Sugeruje też, że wyjazd z Polski ułatwiła mu pozycja ojca. – Byłem synem dyplomaty. Uwadze ślamazarnej machiny biurokratycznej nie uszłoby przecież tak łatwo, że byłem karany – mówi Vogel (…).

Do świata finansjery Vogel trafił we wrześniu 1998 r. (…) Został administratorem aktywów Coutts Banku. Szybko awansował, bo przyprowadził do banku klientów, których majątek wyceniano na miliony franków. Po odejściu z Coutts Vogel pełnił podobną funkcję w szwajcarskim EFG Banku. Pieniądze z Polski płynęły szerokim strumieniem (…).

Jak potwierdzili (…) miejscowi przedsiębiorcy, Vogel w tamtym czasie miał nadzwyczaj dobre kontakty z polskimi elitami politycznymi i finansowymi. – Być może właśnie za tymi układami kryje się tajemnica tak szybkiego ułaskawienia Petera Vogla – ocenia Marek Biernacki, poseł PO, były minister spraw wewnętrznych i administracji (…).

Obecnie Vogel przebywa w Szwajcarii. Do Polski nie zamierza w najbliższym czasie przyjeżdżać, bo jest pewien, że zostanie zatrzymany i osadzony w areszcie. Wcześniej jednak, choć był poszukiwany, w Polsce bywał wielokrotnie – jako przedstawiciel koncernów telekomunikacyjnych (…).

Vogel pracował dla holenderskiego telekomu KPN, który był zainteresowany udziałem w prywatyzacji Telekomunikacji Polskiej. W połowie lat 90. pojawiał się w towarzystwie członków sejmowej komisji pracującej nad nowelizacją ustawy o łączności i projektem prywatyzacji telekomunikacji. Spotykał się m.in. z (…) Andrzejem Szarawarskim i Jackiem Piechotą (…). – Znam go oczywiście, poznaliśmy się w połowie lat 90., kiedy jako członkowie komisji pojechaliśmy do Holandii na zaproszenie tamtejszego telekomu. Potem regularnie spotykałem go na różnych imprezach, konferencjach, ale jego przeszłości nie znałem – mówi Jacek Piechota, były minister gospodarki (…)”[275]. Co w czasach nam bliższych robił były minister gospodarki Jacek Piechota?

Od 2011 r. Jacek Piechota jest prezesem Polsko-Ukraińskiej Izby Gospodarczej. W działalności tej instytucji brały udział osoby szacowne, w najpoważniejszym znaczeniu tego słowa. Wśród nich byli Ukraińcy działający na rzecz zbliżenia swego kraju z Zachodem[276]. Tak się jednak składa, że Jacek Piechota od 2010 r. jest również prezesem Międzynarodowego Stowarzyszenia Europa–Północ–Wschód[277]. Stowarzyszenie to organizowało w Świnoujściu i pobliskim niemieckim Heringsdorfie biznesowo-polityczne spotkania pod nazwą Business Baltic Forum[278].

W marcu 2013 r. organizatorzy tych spotkań oświadczyli, co następuje: „Z wielką radością ogłaszamy, że Federacja Rosyjska będzie honorowym gościem spotkań Baltic Business Forum 2013”[279].

Co na to ukraińscy znajomi Piechoty? Nie wiemy. Wiadomo za to, że w tym właśnie roku konflikt rosyjsko-ukraiński narastał. Władimir Putin próbował bronić antydemokratycznego i prokremlowskiego reżimu prezydenta Wiktora Janukowycza, który w końcu uciekł do Rosji. W 2013 r. nikt nie mógł wątpić, że państwo Putina to brutalna dyktatura, wroga wobec demokracji i agresywna wobec sąsiadów. Wiadomo było, że reżim dokonuje rzezi w Czeczenii, napadł na Gruzję, morduje dziennikarzy i aresztuje niezależnych przedsiębiorców. W 2013 r. dyktator użył też całej potęgi rosyjskiego państwa, żeby gnębić osoby LGBT.

Tymczasem w rozmowie z redakcją portalu NaszeMiasto.pl Jacek Piechota bronił decyzji o specjalnym uhonorowaniu Rosji podczas Baltic Business Forum.

Oto, co powiedział: „Dostawy ropy i gazu są niemal jedynym obszarem gospodarczej współpracy polsko-rosyjskiej. Brakuje nam kontaktów na poziomie małych i średnich przedsiębiorstw. Podczas Baltic Business Forum w Świnoujściu chcemy się zastanowić, jak dynamizować te relacje, jak usuwać bariery (…). Przypomnę, że Rosja (…) miała ambitny plan tworzenia sieci inkubatorów przedsiębiorczości, wspierania innowacji, rozwijania nowych technologii. Wspólnie chcemy przyjrzeć się, czy podołaliśmy tym wyzwaniom. Podczas forum chcemy też podjąć temat roli kapitału rosyjskiego w rozwoju gospodarczym całego regionu (…). W Polsce (…) mamy do czynienia z niesamowitą ideologizacją podejścia do rosyjskiego kapitału. W każdej potencjalnej inwestycji rodem z Moskwy czy Petersburga dopatrujemy się spisków i podstępów. Minister skarbu państwa z dumą mówi, że nie przeprowadził żadnej prywatyzacji przy udziale rosyjskich inwestorów (…). Po stronie rosyjskiej następuje normalizacja, rachunek ekonomiczny staje się najważniejszym (…), obwód kaliningradzki (…) ma (…) naturalne predyspozycje, by stać się ważnym centrum gospodarczo-biznesowym”[280].

„Po stronie rosyjskiej następuje normalizacja” – powiedział Jacek Piechota, gdy dla wszystkich było jasne, że putinowska Rosja to okrutna i agresywna dyktatura.

Patrząc na cały życiorys Piechoty, jak również na konsekwentnie antyzachodnią działalność księdza Rydzyka, trudno się dziwić powiązaniom obu panów. Powiązaniom polegającym m.in. na tym, że Rydzyk z Królem kupili:

- miliony akcji spółki ESPEBEPE nadzorowanej i chronionej przez Jacka Piechotę;

- przy tej okazji doszło do tajemniczego zniknięcia wielkiej sumy pieniędzy.

Zajmijmy się teraz inną, jeszcze słynniejszą aferą związaną z biznesami księdza Rydzyka. Może w niej coś nas zdziwi?

Rozdział XII
Geotermia po syberyjsku chłodnawa

Geotermalne przedsięwzięcia ojca Rydzyka od lat stanowią pośmiewisko całej Polski. Jednak gorzkie to pośmiewisko, gdyż słono nas kosztuje. „Ojciec Tadeusz jak Prometeusz, wybiera z ziemi ciepło dla ludzi. Dla każdej gminy, każdej rodziny, wielką nadzieję, dla Polski budzi” – śpiewał zespół Kapela znad Baryczy, pełniący funkcję nadwornych minstreli księdza Rydzyka[281]. Pół biedy, gdyby jedyny powód do śmiechu stanowiły żenujące pochlebstwa i częstochowskie rymy. Ale Polska przede wszystkim śmieje się z tego, że „Tadeusz Prometeusz” nie znalazł szumnie zapowiadanych gorących źródeł pod ziemią. Gdy się w nią zagłębił, trysnął mu wrzątek zbyt mało wrzący, żeby całe przedsięwzięcie miało sens. Solanka wydobywana przez Rydzyka ma 64 stopnie Celsjusza. A powinna mieć 130 stopni, żeby nadawała się do grzewczej sieci miejskiej. Ciecz uzyskana przez „ojca dyrektora” wystygłaby, zanim ogrzała cokolwiek[282]. Jeszcze śmieszniejsze – tak naprawdę godne politowania – jest to, że Tadeusz Rydzyk potrafi zarobić nawet na tak absurdalnym przedsięwzięciu. Osiąga to w bardzo prosty sposób. Ma bowiem do dyspozycji państwo polskie, które chętnie dofinansuje wszystko, co Rydzyk robi. Na przykład sfinansuje ciepłownię, która podgrzeje niedostatecznie gorącą wodę księdza Rydzyka. Zatem kto płaci za to, że Rydzyk trafił na niezbyt ciepłe źródło? Polski i europejski podatnik.

7 listopada 2017 r. agencje prasowe i media poinformowały, że spółka Geotermia Toruń otrzyma 19,5 mln zł publicznego dofinansowania na budowę ciepłowni. Geotermia Toruń to główne przedsięwzięcie geotermalne Tadeusza Rydzyka. Prezesem zarządu spółki jest ksiądz Jan Król, a właścicielem – znana już nam fundacja Lux Veritatis (pozwolę sobie przetłumaczyć na polski jej łacińską nazwę: Światło Prawdy). Kto zarządza fundacją? Jej prezes Tadeusz Rydzyk, który u swego boku ma Jana Króla i Lidię Kochanowicz-Mańk jako członków zarządu. Pani Kochanowicz-Mańk zasiada też w radzie nadzorczej Geotermii Toruń[283].

Co w tym przypadku oznaczały słowa „publiczne dofinansowanie”? Kto sponsorował Geotermię Toruń? Państwo polskie, które na ten cel przeznaczyło pieniądze otrzymane z zewnątrz. Oczywiście zawarło przy tym stosowną umowę z Geotermią Toruń. Zawarło i uroczyście podpisało w siedzibie ministerstwa środowiska. W wydarzeniu brali udział m.in. minister środowiska Jan Szyszko, prezes Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW) Kazimierz Kujda i ksiądz Tadeusz Rydzyk. Media podały, że inwestycja będzie dofinansowana ze środków unijnych[284]. Zatem z pieniędzy, które w zamierzeniu miały służyć wsparciu przedsięwzięć pożytecznych i modernizacyjnych, nie zaś absurdalnych.

Kim byli ci, którzy odebrali polskim przedsiębiorcom i działaczom szansę na uzyskanie europejskich milionów i dali je księdzu Rydzykowi?

Zacznijmy od Kazimierza Kujdy, ówczesnego prezesa NFOŚiGW – i od PiS-owskiej spółki Srebrna, której prezesem Kujda był wcześniej. Zarządzał nią w latach 1995–1998 oraz 2008–2016, następnie oddał stołek prezesa… swojej żonie, Małgorzacie Kujdzie[285].

Spółka Srebrna należy do fundacji Instytut im. Lecha Kaczyńskiego. W radzie nadzorczej fundacji znajdziemy samego Jarosława Kaczyńskiego. A w jej zarządzie – jak również w radzie nadzorczej spółki Srebrna – zasiada wieloletnia i bardzo zaufana sekretarka Kaczyńskiego, Barbara Skrzypek („pani Basia” rozsławiona przez serial Ucho Prezesa). Barbara Skrzypek posiada też dwa udziały w Srebrnej, a jej syn Marcin – jeden udział. To symboliczna współwłasność, ponieważ fundacja Kaczyńskiego ma pozostałe 5883 udziały[286].

Tak się składa, że pani Skrzypek, zanim zaczęła obsługiwać Kaczyńskiego, pracowała jako sekretarka komunistycznych dygnitarzy. W tym – generała Michała Janiszewskiego, jednego z najbardziej zaufanych współpracowników Wojciecha Jaruzelskiego, ostatniego władcy PRL[287].

Janiszewskiemu warto poświęcić kilka zdań. Kierował gabinetem Wojciecha Jaruzelskiego już w latach 1972–1981, gdy Jaruzelski dopiero piął się na szczyty jako minister obrony, a także w latach 1984–1989, gdy jako najwyższy przywódca PRL dzielił się władzą tylko z ministrem spraw wewnętrznych Kiszczakiem. Od 1983 r. generał Michał Janiszewski był też członkiem rady krajowej wielokrotnie wspominanego w tej książce Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Radzieckiej. W latach 1989–1990 Janiszewski kierował kancelarią Prezydenta PRL, potem Prezydenta RP – którym był również Wojciech Jaruzelski. Co interesujące, Michał Janiszewski został oszczędzony przez Instytut Pamięci Narodowej w 2007 r., gdy IPN wysłał do sądu akt oskarżenia przeciwko autorom stanu wojennego z 1981 r. Z jakichś przyczyn prokurator IPN uznał, że generał Michał Janiszewski nie żyje. Tymczasem generał Janiszewski zmarł w 2016 r., niemal 10 lat później. Jeszcze żył, gdy zapadały pierwsze wyroki w sprawie autorów stanu wojennego[288].

Wróćmy jednak do spraw nam bliższych, czyli do Kazimierza Kujdy i spółki Srebrna.

Otóż w lutym 2019 r. wybuchła tzw. afera Srebrnej. Mianowicie „Gazeta Wyborcza” opublikowała taśmy austriackiego przedsiębiorcy Geralda Birgfellnera, który potajemnie nagrał swoje rozmowy z Kaczyńskim. Rozmowy dotyczyły prac, które Austriak wykonał dla Srebrnej[289]. Z taśm wynikało, że:

- spółka związana z Kaczyńskim ociąga się z zapłaceniem swych należności wobec Birgfellnera;

- spółką zarządzają Jarosław Kaczyński i Kazimierz Kujda, choć nie mają do tego uprawnień.

Kujda był wtedy prezesem NFOŚiGW[290] i oficjalnie nie występował w strukturach Srebrnej[291]. A Kaczyński przez cały czas pełnił jedynie funkcję członka rady nadzorczej – i to nie spółki, ale fundacji, do której należała spółka.

Dla nas najistotniejsze jest to, co wypłynęło przy okazji. Po wybuchu afery Polki i Polacy zaczęli wyszukiwać nazwisko Kazimierza Kujdy w internecie. Odkryli wtedy, że IPN ujawnił jego akta, wcześniej ukryte w zbiorze zastrzeżonym, zawierającym utajnione dokumenty. Okazało się, że w czasach PRL Kujda jako TW „Ryszard” współpracował z komunistyczną Służbą Bezpieczeństwa, a dokładnie z kontrwywiadem PRL. Z akt wynika, że współpraca ta trwała w latach 1979–1987. Co interesujące, Kazimierz Kujda wykonywał dla kontrwywiadu PRL m.in. misje o charakterze wywiadowczym w Austrii. Kraj ten stanowił obszar intensywnej aktywności różnych służb – zachodnich i komunistycznych, przede wszystkim sowieckich[292]. Gdy „Gazeta Wyborcza” zaczęła ujawniać treść teczek Kujdy – dostępnych w IPN pod sygnaturą IPN Lu Z5051, tom 1 i tom 2 – Kazimierz Kujda najpierw zaprzeczył swojej współpracy ze Służbą Bezpieczeństwa, ale zaraz potem się do niej przyznał[293].

Życiorys Kujdy – który zaczynał w kontrwywiadzie PRL, a skończył jako przyboczny Kaczyńskiego – może fascynować. Jednak najważniejszym z hojnych sponsorów wydających unijne pieniądze na Rydzykową niby-geotermię, był minister środowiska Jan Szyszko.

Aż do swej śmierci w 2019 r. minister Szyszko wiernie stał u boku Tadeusza Rydzyka. A media Rydzyka konsekwentnie promowały Szyszkę. Obaj wspólnie stawiali opór Jarosławowi Kaczyńskiemu, gdy ten próbował poprawić los zwierząt hodowlanych.

Jan Szyszko robił też wszystko, żeby Polska wyłamała się ze wspólnych wysiłków krajów zachodnich na rzecz zatrzymania katastrofy klimatycznej i ograniczenia emisji dwutlenku węgla z paliw kopalnych.

Jeszcze kilka miesięcy przed śmiercią, we wrześniu 2019 r., minister Szyszko atakował unijną politykę klimatyczną w prawicowych mediach takich jak portal wPolityce.pl i radio Wnet. Odejście od trującego i przegrzewającego planetę węgla nazywał „działaniem na szkodę państwa”. Upierał się, jakoby ograniczanie emisji dwutlenku węgla w Polsce nie miało sensu. Sugerował też, jakoby węgiel spalany w naszym kraju był tylko polski (co było nieprawdą: za rządów PiS import rosyjskiego węgla wzrósł znacząco)[294].

Jako minister środowiska RP Szyszko konsultował swoją politykę:

- z administracją prokremlowskiego prezydenta USA Donalda Trumpa, który zaprzeczał zmianom klimatycznym i groźbie katastrofy ekologicznej[295];

- z rządem putinowskiej Rosji, która żyje z eksportu paliw kopalnych i jest jednym z głównych trucicieli planety[296].

Podobnie jak inni bywalcy Radia Maryja Jan Szyszko starał się prezentować jako konsekwentny prawicowiec i antykomunistyczny patriota. Jednak w przeszłości bywało różnie. Wytknął Szyszce to publicysta dziennika „Rzeczpospolita” Michał Szułdrzyński, który przypomniał, że „Jan Szyszko karierę polityczną zaczynał w 1987 r. od Miejskiej Rady Narodowej w Wesołej [pod Warszawą]”. Miejska Rada Narodowa stanowiła organ władzy lokalnej w PRL, trafiali do niej pomniejsi pupile reżimu komunistycznego[297]. Pełniejszy obraz daje nam teczka paszportowa Jana Szyszki z lat 70. i 80., dostępna w Instytucie Pamięci Narodowej pod sygnaturą IPN BU 763/96141. Przypomnijmy, że władze PRL z reguły dawały paszporty i zezwolenia na wyjazd do krajów zachodnich osobom, które uważały za niegroźne dla reżimu. Z teczki wynika, że Jan Szyszko takie zezwolenia otrzymywał. Kapitalistyczne Niemcy Zachodnie, Holandia, Belgia, Francja, Grecja i Turcja, skandynawska Finlandia – to kraje, o których czytamy w aktach Szyszki.

Tyle o Szyszce i Kujdzie. Wiemy już, kto dał ciepłowni księdza Rydzyka unijne miliony. A jakiego pretekstu przy tym użyto? Pretekstem była… ochrona środowiska. Otóż paliwowa podgrzewalnia wody, którą Rydzyk przedstawia jako zakład geotermalny, miałaby chronić nas przed smogiem!

To prawda, że energia geotermalna jest ekologiczna. Ale tylko wtedy, gdy jest naprawdę geotermalna, gdy pochodzi z naturalnie gorących źródeł. Jeśli naturalna temperatura wody jest zbyt niska, jeśli trzeba ją dogrzewać przy pomocy paliwa – to generuje się zanieczyszczenia, dym, smog. Nie ma wtedy mowy o ekologii.

W 2019 r. fachowo opisał to inżynier Piotr Sadowski na łamach „Gazety Wyborczej”: „Geotermia Rydzyka będzie truć: w godzinę tyle spalin, co z 45 tys. aut. Solanka w geotermii o. Rydzyka ma 64 st. C. Musi mieć 130 st., żeby dać ją do sieci miejskiej. Podgrzeje ją właśnie budowana ciepłownia, która wyemituje tyle trującego CO2, jakby w godzinę przejechało w tym miejscu 45 tys. samochodów. I pomyśleć, że za takie efekty ekologiczne inwestor uzyskał na ciepłownię unijną dotację 19,5 mln zł (…).

W celu odebrania ciepła z solanki o temperaturze 64 st. C i jednocześnie konieczności podwyższenia temperatury wody grzewczej do 95 st. C zastosowano bromolitowe absorpcyjne pompy ciepła. Ten typ pompy ciepła wymaga (…) doprowadzania dużej ilości wody o bardzo wysokiej temperaturze wynoszącej 170 st. C i wysokim ciśnieniu 16 bar. Z tego powodu powstała konieczność zainstalowania w ciepłowni (termalnej?) trzech kotłów o dużej mocy o parametrach 180/150 st. C opalanych gazem. W okresie zimowym będą pracowały dwa kotły gazowe o łącznej mocy 20 MW, a w okresie letnim jeden kocioł gazowy o mocy 1,2 MW. Część ciepła z tej kotłowni będzie wykorzystywana również do podwyższenia temperatury wody grzewczej z 95 do 130 st. C, jaka jest wymagana dla sieci miejskiej (…). Ciągłe działanie tej kotłowni jest warunkiem koniecznym, aby odzyskiwać ciepło z geotermii.

W oparciu o dane ujęte w projekcie budowlanym w okresie grzewczym kotły będą spalały 2236 m sześc. gazu/godz. W tym celu należy doprowadzić do ciepłowni gaz średnioprężny. Spalanie takiej ilości gazu emituje do atmosfery znaczne ilości zanieczyszczeń, w tym głównie dwutlenku węgla w ilości 4,5 tony/godz. (…) dla człowieka mieszkającego w sąsiedztwie tej ciepłowni skutek ekologiczny polegający na emisji szkodliwego CO2 będzie taki sam, jakby w każdej godzinie w tym sąsiedztwie przejeżdżało 45 000 samochodów (…).

Dodatkowym ujemnym efektem ekologicznym będzie to, że energia elektryczna pobierana przez ciepłownię (do 1416 kWh) jest produkowana przez elektrownie węglowe”[298].

Dodajmy, że niby-geotermalne inwestycje księdza Rydzyka nie ograniczają się do paliwowej ciepłowni. Na swoich „źródłach gorących inaczej” Tadeusz Rydzyk zamierza ufundować kurort. Kazał już zarejestrować spółkę Uzdrowisko Termy Toruńskie, w której funkcję prezesa zarządu pełni ksiądz Jan Król. Jedynym właścicielem firmy jest oczywiście fundacja Lux Veritatis, gdzie – jak wiemy – prezesuje sam Rydzyk[299]. Cynik mógłby zażartować, że wypada podziwiać samozaparcie księdza Rydzyka.

Ale samozaparcie to chyba za mało powiedziane.

Od kiedy bowiem Rydzyk musi wiedzieć, że jego geotermalne przedsięwzięcie nie ma jakichkolwiek podstaw ekonomicznych, ekologicznych, a przede wszystkim – geologicznych? Co najmniej od 12 lat.

Spójrzmy, co pisał w listopadzie 2008 r. „Nasz Dziennik”, czyli gazeta Rydzyka: „Pełnym sukcesem zakończył się pierwszy etap badań geotermalnych prowadzonych w Toruniu na zlecenie fundacji Lux Veritatis – z otworu na głębokości ponad dwóch kilometrów trysnęła pierwsza gorąca woda o temperaturze ponad 60 st. C. Ale źródła geotermalne, które będą eksploatowane gospodarczo, są zlokalizowane 500 metrów niżej. Wyniki przeprowadzonych wczoraj badań dowodzą, że toruńska inwestycja jest strzałem w «10», bo zapewni duże dostawy gorącej wody, którą będzie można np. ogrzewać budynki.

– Dziękujemy Panu Bogu za to, co się stało. Wszystko idzie według planów, dosłownie tak, jak uczeni przewidzieli. Jest to wspaniałe! Na tej głębokości woda ma powyżej 60 st. C, jest jej bardzo dużo – kilkaset metrów sześciennych na godzinę – cieszy się o. Tadeusz Rydzyk CSsR [Congregatio Sanctissimi Redemptoris, skrót oznaczający przynależność do katolickiego zakonu redemptorystów], dyrektor Radia Maryja.

Pierwszy etap badań geotermalnych zakończył się na głębokości 2351 metrów.

Po zakończeniu tzw. opróbowania będą kontynuowane wiercenia aż do głębokości 2800 metrów, następnie zostaną wpuszczone w odwiert rury 7-calowe. – Wtedy dopiero przystąpimy do przewiercenia wapienia muszlowego i jego opróbowania. To będzie drugi etap zakładany w projekcie (…). – Zobaczymy, co będzie, jak zejdziemy jeszcze głębiej, w tzw. wapień muszlowy. Takich badań i takimi metodami jeszcze nie było. Po raz pierwszy w Polsce i chyba pierwszy raz w Europie została zastosowana technologia z użyciem rur z włókna szklanego, tzw. fiberglassy, które nie rdzewieją – podkreśla o. Tadeusz Rydzyk.

Zadowolenia z udanych prac nie kryje o. Jan Król CSsR z Fundacji Lux Veritatis. – Wyniki prac potwierdzają nasze przewidywania. Próby wypadły pomyślnie co do temperatury i zasobności złoża. Jednak naszym celem jest przebicie się przez pokłady wapienia muszlowego i dotarcie do gorących wód zalegających pod nim. Wówczas zostaną przeprowadzone nowe badania właśnie tego drugiego złoża – mówi o. Król”.

Mimo tryumfalnego tonu sens artykułu jest jasny. Tekst nie mówi o żadnym sukcesie, tylko o tym, że trzeba wiercić dalej. Czytamy, że w 2008 r. Rydzyk nie zamierzał wykorzystywać wody o temperaturze 60 stopni Celsjusza. Musiał zatem wiedzieć, że to nie ma sensu. Zakładał, że pod 60-stopniową solanką znajdzie daleko gorętsze źródła. Takie, które pozwolą uruchomić geotermalną elektrociepłownię. Wrząca woda mogłaby dać nie tylko ciepło, ale też prąd… Dlatego Rydzyk nadal jej szukał i wiercił głębiej. Do czego się dowiercił?[300]

Trzy miesiące „Dziennik” napisał, że na większej głębokości Rydzyk zamiast wody znalazł coś znacznie mniej przydatnego:

„Ojciec Rydzyk bez gorącej wody i pieniędzy. Koniec marzeń szefa Radia Maryja o gorących źródłach. Mimo że toruński odwiert sięgnął 3 tys. metrów, nie trysnęła tam woda o temperaturze przekraczającej 80 stopni Celsjusza, której szukał ojciec Rydzyk – dowiedział się DZIENNNIK. Mimo to dwa tygodnie temu jego fundacja kolejny raz poprosiła MSWiA o zgodę na zbiórkę pieniędzy na prace (…). Dwóch niezależnych informatorów potwierdziło nam, że Rydzyk nie odnalazł tam tryskającego źródła wody o temperaturze od 85 do 90 stopni, ale… ciepłą i wilgotną skałę (…), «wody jest tam niewiele, bo skała jej nie przepuszcza. Nie da się jej wydobyć» – usłyszeliśmy od pracownika przeprowadzającego badania na odwiercie (…), z przedstawicielami fundacji nie sposób się skontaktować (…). To raczej koniec wielkich planów Rydzyka. Bliscy współpracownicy ojca dyrektora przekonywali, że dokopią się do wielkiego podziemnego źródła gorącej wody, którą później będzie można wykorzystać do produkcji prądu. Elektrociepłownia geotermalna miała produkować nawet 5 MW prądu. O. Rydzyk zamierzał zarobić miliony.

Zamiast tego będzie się musiał zadowolić znacznie zimniejszą, bo 60-stopniową wodą, którą odnalazł kilka miesięcy temu. Nią będzie mógł ogrzać najwyżej kompleks budynków stojących w pobliżu szkoły medialnej [Wyższa Szkoła Kultury Społecznej i Medialnej w Toruniu, uczelnia założona przez Rydzyka]. Jednak koszt wydobycia wody i podprowadzenie instalacji CO [centralnego ogrzewania] do kompleksu szkolnego sprawiłyby, że byłoby to najdroższe ogrzewanie na świecie.

Potwierdziły się zatem opinie polskich geologów, którzy bardzo sceptycznie podchodzili do wizji wielkich pokładów gorącej wody pod Toruniem. «Są tam źródła ciepłe, ale nie gorące, do tego silnie zasolone. Według mnie nie ma uzasadnienia geologicznego ani ekonomicznego dla kopania otworu w tym miejscu» – przewidywał już wiele miesięcy temu w rozmowie z DZIENNIKIEM dr Jan Szewczyk z Polskiego Instytutu Geologicznego.

Niezrażony niepowodzeniem o. Rydzyk składa wciąż nowe wnioski o zgodę na zbiórkę pieniędzy. «Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wpłynął do nas 14 stycznia. Ministerstwo nie zdążyło go jeszcze zaopiniować» – mówi DZIENNIKOWI Wioletta Paprocka, rzecznik prasowy resortu. Wcześniej w grudniu ub.r. ministerstwo odrzuciło prośbę o zezwolenie na przeprowadzenie zbiórki. Wówczas urzędnicy zakwestionowali wniosek, bo Lux Veritatis przedstawiła kilka alternatywnych celów zbiórki: od celów religijnych po poszukiwania wód geotermalnych (…)”[301].

Rok później profesor Wojciech Górecki z Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie przedstawił fiasko księdza Rydzyka nieco inaczej – wciąż jednak jako fiasko.

W rozmowie z portalem Nowosci.pl profesor powiedział, że Rydzyk znalazł pod ziemią trochę wrzątku, jednak w postaci niewystarczającej, aby cokolwiek z nim zrobić:

„Jeśli chodzi o inwestycję ojca dyrektora, wokół której było tyle niepotrzebnego hałasu, to potwierdziły się nasze wcześniejsze ustalenia (…). Chodzi o poziom dolnokredowy na głębokości około 2 kilometrów, gdzie wskazywaliśmy właśnie takie wydajności i temperaturę wody trochę ponad 60 stopni. Ale, jak wiadomo, podjęto próbę dowiercenia się głębiej, do triasu środkowego, około 3 kilometrów w głąb, by uzyskać wodę o temperaturze powyżej 100 stopni Celsjusza, która umożliwiłaby produkcję energii elektrycznej. Temperaturę uzyskano właściwą, ale wydajność wody była absolutnie niewystarczająca. Podjęto ryzyko, nie udało się. I tyle”[302].

Czy w otoczeniu Rydzyka był jakiś specjalista od geotermii i podziemnych źródeł? Jakiś geolog? Ktoś, kto znał się na rzeczy?

Gdyby ktoś taki był przy Rydzyku, to już w 2009 r. mógłby:

- powstrzymać księdza przed bezsensowną i szkodliwą inwestycją;

- albo zerwać z nim współpracę i ostrzegać przed jego pomysłami Toruń, Polskę oraz Unię Europejską.

Cóż, ktoś taki był przy Rydzyku – i to przez niemal dekadę.

W latach 2008–2017 w radzie nadzorczej Geotermii Toruń zasiadał międzynarodowy ekspert od projektów geotermalnych Piotr Długosz[303]. Jednak przez cały ten czas doświadczony geolog i geofizyk Długosz nie powstrzymał Rydzyka przed nonsensownym przedsięwzięciem. Przez cały ten czas nie odszedł z Rydzykowej spółki, żeby ostrzec mieszkańców Torunia przed niby-geotermią „ojca dyrektora”. Jeszcze w 2020 r. zachwalał ją w Radiu Maryja[304].

Kim jest Piotr Długosz?

Oto, jak sam się przedstawia na stronie internetowej swojej firmy Pro-Invest Solutions: „Prezes Zarządu i właściciel Dr inż. Piotr Długosz, absolwent wydziału geologiczno-poszukiwawczego, specjalność geofizyka stosowana AGH w Krakowie, w roku 1988 Stypendysta ONZ, w 1991 r. uczestnik programu UNU w Reykjaviku; Doktorant AGH, w 1994r uzyskał tytuł Doktora Nauk Technicznych na wydziale wiertniczo-naftowym AGH za pracę dotyczącą modelowania procesów termodynamicznych i hydraulicznych w niecce podhalańskiej. W latach 1988-1994 Pracownik Polskiej Akademii Nauk, współtwórca Pierwszego Doświadczalnego Zakładu Geotermalnego w Bańskiej na Podhalu (1992). Autor (z zespołem) projektu Geotermia Podhalańska (1993). W latach 1993-2003 wdraża jego realizację, tworząc spółkę PEC Geotermia Podhalańska SA i stojąc na jej czele przez 10 lat. Konsultant Banku Światowego oraz DEPA [Danish Environment Protection Agency, Duńska Agencja Ochrony Środowiska], realizuje misje w Rosji – Kamczatka, Sochi, Kaliningrad, Krasnodar, Ukrainie, Gruzji (2007-2009), Armenia (2008-2010) etc. W 2003 roku zakłada firmę PROFI-INVEST Piotr Długosz. Przygotowuje i realizuje projekty geotermalne w Polsce i na świecie, zwłaszcza w sektorze energetyki (ciepłownictwo), sportu i rekreacji (kompleksy kąpielisk termalnych, Aquaparki), balneologii (baseny cieplicowe i lecznicze). Jest obecnie Przewodniczącym Rady Nadzorczej Geotermii Podhalańskiej oraz członkiem Rady Naukowej Instytutu Ochrony Środowiska – PIB”[305].

Kogoś takiego trudno podejrzewać o niekompetencję. Jeśli pan Długosz firmował swoją osobą niby-geotermię Rydzyka, to musiał mieć powody.

O jakie powody mogłoby chodzić?

Pomyślmy: konsultant Banku Światowego, który współpracuje z ważną skandynawską instytucją, jaką jest DEPA, Duńska Agencja Ochrony Środowiska. O czym nam to przypomina?

O tym, że obaj mężowie pani Vassuli Ryden, pierwszej sponsorki Radia Maryja, to Skandynawowie związani z Bankiem Światowym. Kuszący trop – tym bardziej że drugi mąż „szwajcarskiej mistyczki”, Per Ryden, w latach 1977–1779 pracował w Mozambiku dla Szwedzkiej Agencji Międzynarodowej Rozwoju (SIDA)[306]. Ta sama organizacja w tym samym czasie i w tej samej części Afryki prowadziła wielkie badania geotermiczne[307]. A w latach 1987–1998 Ryden kierował Działem Rozwoju Instytucjonalnego w Światowej Unii Ochrony Przyrody, która to organizacja obserwuje i wspiera rozwój geotermii na świecie[308]. Nawet chwali się tym, że jej szwajcarska siedziba główna korzysta z geotermalnego ogrzewania[309].

Nie znalazłem jednak nic, co bezpośrednio łączyłoby Piotra Długosza z Perem Rydenem i jego żoną. Ani w związku z DEPA, ani w związku z jego skandynawskimi partnerami biznesowymi.

Piszę o skandynawskich partnerach biznesowych, gdyż pan Długosz robił biznesy z Duńczykami w Polsce i na Słowacji. Na te biznesy również warto rzucić okiem. Oto, co „Gazeta Wyborcza” napisała w październiku 2004 r.: „Piotr Długosz – były prezes Geotermii Podhalańskiej – zainwestował na Słowacji, zaledwie 30 km od Zakopanego, w budowę potężnego parku wodnego. A w Zakopanem niszczeje wstrzymana budowa podobnego parku, którą trzy lata temu rozpoczęła Geotermia Podhalańska z… Piotrem Długoszem na czele.

Od wiosny budowlańcy pracują w słowackiej wsi Orawice, słynącej także wśród polskich turystów z wód geotermalnych. To tylko kilkanaście kilometrów od polskiego Chochołowa i zaledwie kilka kilometrów w linii prostej od samej Doliny Chochołowskiej.

Ta budowa to spółka słowacko-duńsko-polska – wyjaśnia Juraj Choma, główny udziałowiec parku wodnego w Orawicach. – Faktycznie Polak, który tu zainwestował, mieszka w Zakopanem. To Piotr Długosz, który w Polsce ma doświadczenie w prowadzeniu podobnego interesu.

Piotr Długosz to były prezes Geotermii Podhalańskiej. W zeszłym roku podał się jednak do dymisji, po tym jak Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska zarzucił mu, że wpędził firmę w długi budową parku wodnego w Zakopanem. Teraz Długosz jest w 20 proc. właścicielem firmy TS Geotherm – większościowego udziałowca w Orawicach. Tyle samo ma jego duński znajomy Lars Toft Hansen, który za czasów prezesury Długosza pomagał Geotermii Podhalańskiej inwestować w Zakopanem. Duńczycy wsparli wtedy GP dotacją w wysokości 600 tys. dolarów”[310].

Kim jest duński znajomy Długosza, Lars Toft Hansen? Wygląda na to, że obu panów połączył Bank Światowy, jak również duńska DEPA. W latach 2001–2012 Lars Toft Hansen był wiceprezesem polskiego Przedsiębiorstwa Usług Ciepłowniczych Geotermia Standard[311]. Tak się składa, że Geotermia Standard:

- działała przy wsparciu Banku Światowego, z którym współpracował Piotr Długosz, kolega Toft Hansena;

- uzyskała dotację od duńskiej DEPA, z którą też współpracował Piotr Długosz, kolega Toft Hansena[312]. Słowackie inwestycje prezesa Długosza zapewne mają związek ze spółką Slov-Pol Invest ApS zarejestrowaną w Wielkiej Brytanii. W niej również znajdziemy Larsa Toft Hansena. Pan Lars Toft Hansen założył tę spółkę w roku 1992, do 2011 r. zasiadał w radzie nadzorczej, do kwietnia 2013 r. pełnił funkcję dyrektora. Wtedy oddał to stanowisko Piotrowi Długoszowi[313]. Co jeszcze mówią brytyjskie i światowe rejestry biznesowe?

Otóż w latach 1992–1999 razem z Larsem Toft Hansenem w radzie nadzorczej spółki Slov-Pol Invest ApS zasiadał niejaki Klaus Sørensen[314]. To popularne w Danii nazwisko. Jednak wśród wielu duńskich Klausów Sørensenów jest i taki, który na swojej stronie internetowej:

- chwali się swoją współpracą z DEPA i Bankiem Światowym;

- współpracował z nimi w tym samym czasie, w którym nadzorował brytyjską spółkę zarządzaną później przez Piotra Długosza.

Tak się składa, że akurat ten Klaus Sørensen to były dyplomata Królestwa Danii, który służył w Polsce i Rosji. W tym ostatnim państwie odpowiadał również za sprawy ukraińskie. Zatem pracował w krajach, w których działał też ekspert Tadeusza Rydzyka od geotermii, Piotr Długosz[315].

Oczywiście to, że ktoś służył w Rosji, jeszcze nie znaczy, że służył Rosji. Powstrzymywanie Kremla wymaga również dyplomacji – twardej, ale racjonalnej. Stanowczej wobec dyktatury, przyjaznej wobec jej poddanych. Jak oddzielić uczciwych mediatorów działających na rzecz pokoju od kapitulantów i zwolenników Putina? Moim zdaniem najlepszy test stanowi sprawdzenie, co dana osoba robiła w 2014 r., gdy putinowska Rosja napadła na Ukrainę.

Przenieśmy się do kwietnia 2014 r. To miesiąc, w którym prorosyjscy separatyści pod wodzą byłych funkcjonariuszy kremlowskiego wywiadu wojskowego Igora Girkina i Igora Bezlewa opanowują wschodnioukraiński obwód doniecki[316].

16 kwietnia zdobywają ratusz w Doniecku. 27 kwietnia zajmują siedzibę miejscowej telewizji regionalnej, skąd zaczynają nadawać kremlowską propagandę[317].

Świat wstrzymuje oddech i zastanawia się, czy rosyjską agresję powstrzymają:

- sankcje wprowadzone miesiąc wcześniej przez USA, Unię Europejską i Kanadę;

- nieuniknione trudności gospodarcze związane z wojną.

Co w tym czasie robił Klaus Sørensen, konsul Danii w Rosji odpowiedzialny również za sprawy ukraińskie? W miarę swoich możliwości chronił wojującą putinowską Rosję przed trudnościami gospodarczymi.

Dwa dni po zajęciu donieckiej telewizji regionalnej przez „zielone ludziki” Putina, w dniu 29 kwietnia 2014 r., duńskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych opublikowało komunikat o zdumiewającej treści:

Cytuję: „Odkłamanie nieprawdziwych opowieści o rynku rosyjskim. Duńskie Stowarzyszenie Menedżerów odwiedza Petersburg. Czy Rosja to niebezpieczny rynek? Czy jest jakiś powód, by być sceptycznym?

W kwietniu tego roku duńskie Stowarzyszenie Menedżerów z pomocą Konsulatu Generalnego Danii w Sankt Petersburgu odwiedziło północną stolicę Rosji. Cel był jeden: porzucić wszelkie uprzedzenia wobec Rosji i odkłamać nieprawdy na temat rosyjskiego rynku.

W dniach 23–27 kwietnia Duńskie Stowarzyszenie Menedżerów (w skrócie VL) we współpracy z Królewskim Konsulatem Generalnym Danii w Sankt Petersburgu zorganizowało wycieczkę dla swoich firm członkowskich do pięknej północnej stolicy Rosji, aby lepiej zrozumieć rynek rosyjski i wiele możliwości, jakie daje duńskim firmom, jak również samą Rosję.

Po przyjeździe grupę powitał Konsul Generalny Danii, Klaus Sørensen. A z nim – dyrektor rosyjskiego oddziału duńskiej firmy Viking Life-Saving Equipment, Erik Konggård-Andersen, który zapytał delegację, ilu z nich było wcześniej w Rosji.

Spośród 18 przedstawicieli tylko dwóch było w Rosji – i tylko jeden z nich prowadził tam interesy. Na pytanie, ilu z nich żywi sceptycyzm lub boi się robić interesy w Rosji, wszyscy – oprócz dwóch, którzy byli w tym kraju wcześniej – podnieśli rękę. Jednak główny cel wyjazdu – odkłamanie nieprawdziwych opowieści na temat rynku rosyjskiego – przewidywał taką postawę (…).

24 kwietnia odbył się bankiet zapoznawczy w Duńskim Instytucie Kultury, przygotowany we współpracy z Petersburskim Międzynarodowym Towarzystwem Biznesowym (przedstawiciele firm członkowskich tej organizacji też przybyli na imprezę).

Podczas bankietu Konsul Generalny Klaus Sørensen odpowiedział na pytanie, które zadano mu pierwszego dnia.

Brzmiało tak: «Jeśli rynek rosyjski rzeczywiście jest tak stabilny i silny, jak pan twierdzi, panie konsulu, to jaka byłaby jego najlepsza rada dla firmy próbującej wejść na rynek?».

Konsul Generalny odpowiedział pięcioma «P»: w Rosji trzeba «Pobyć, poczekać, podobijać się», ale nawet jeśli będzie ciężko, nie wolno zapominać, że na końcu drogi znajdują się wyjątkowe «potencjał i pieniądze».

Wizyta zakończyła się wielkim sukcesem, a delegacja duńska opuściła Petersburg z mocnym przekonaniem, że miasto i obwód leningradzki mają ogromne możliwości biznesowe, a Rosja nie jest tak daleko od Danii – kulturowo, geograficznie lub historycznie – jak mogli myśleć wcześniej”[318].

W spokojniejszych czasach „pięć P” konsula Sørensena można by streścić za pomocą jednego słowa na P, którym jest „pokora”. Ktoś złośliwy powiedziałby, że to raczej „podlizywanie się kontrahentom”. Ale nie będziemy tutaj oceniać strategii biznesowych preferowanych przez pana konsula. Gdyż nie o biznes tu chodzi. W kwietniu 2014 r. Rosja nie była już zwykłym ani nawet niezwykłym partnerem biznesowym. Dwa miesiące wcześniej, po zagarnięciu ukraińskiego Krymu, putinowska Rosja stała się jawnym wrogiem Ukrainy. Ukrainy, o którą konsul Sørensen także powinien był się troszczyć. Przecież stosunki duńsko-ukraińskie też wchodziły w zakres jego obowiązków dyplomatycznych! Na tym nie koniec. Po rosyjskiej napaści kraje zachodnie opowiedziały się za Ukrainą, więc w kwietniu 2014 r. Rosja była jawnym przeciwnikiem Zachodu. Jak również nieprzyjacielem światowego pokoju, gdyż napadając na Ukrainę, Kreml pogwałcił międzynarodowe prawa i postanowienia (w tym Memorandum Budapeszteńskie, ważne dla uchronienia ludzkości przed groźbą wojny nuklearnej). Zatem „pięć P” konsula Sørensena można streścić jednym słowem na P: „prokremlowski”.

Czy Klaus Sørensen, dyplomata i przedsiębiorca, podobne przemowy motywacyjne wygłaszał wobec swoich prywatnych partnerów biznesowych? Czy jego koledzy z biznesu przejawiali podobną postawę wobec władz i oligarchów putinowskiej Rosji?

Przypomnijmy: wśród tych kolegów był Lars Toft Hansen, który później współdziałał z Piotrem Długoszem, ekspertem Rydzyka od geotermii. Długosz przejął od Larsa Toft Hansena stanowisko szefa spółki nadzorowanej wcześniej przez prokremlowskiego konsula Klausa Sørensena. Prokremlowski Klaus Sørensen nadzorował tę spółkę, a równocześnie współpracował z DEPA i Bankiem Światowym jako konsultant. Podobnie, jak później robił to Długosz.

Przypomnijmy również, czym Długosz chwali się na stronie internetowej swojej polskiej firmy. Mianowicie tym, że w pierwszej dekadzie XXI w. współpracował z duńską DEPA i Bankiem Światowym na Kamczatce, w Soczi, w Krasnodarze i Kaliningradzie. Zatem zjeździł z tymi instytucjami putinowską Rosję jak długa i szeroka. Wypadałoby więc spytać, co konkretnie robił tam Piotr Długosz, ekspert Rydzyka od geotermii. Czy w swej rosyjskiej działalności stosował się do „pięciu P” Klausa Sørensena?

Sprawdziłem, jaką działalność w tym okresie DEPA prowadziła w Rosji razem ze skandynawskimi spółkami.

Na stronie internetowej firmy Consistent Software czytamy, że w kwietniu 2004 r.: „Duńska firma doradcza Krueger, duńska agencja ochrony środowiska DEPA oraz Wodokanał [miejskie przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne] podsumowały wyniki przetargu na stworzenie systemu informacji geograficznej (GIS) dla sieci wodociągowo-kanalizacyjnej w Kaliningradzie (…). Po rozpatrzeniu nadesłanych propozycji międzynarodowa komisja konkursowa przyznała pierwszeństwo wnioskowi złożonemu przez CS Trade Center for Engineering Technologies (kaliningradzki oddział grupy Consistent Software)”[319].

Czym jest firma Consistent Software, której Duńczycy i Rosjanie powierzyli zlecenie w Kaliningradzie? To rosyjska firma informatyczna powstała na przełomie roku 1989 i 1990, która później otworzyła swoją międzynarodową centralę w Norwegii. Centrala ta reklamuje się jako „norweska firma z licznym rosyjskim zespołem programistów”[320].

Przez następne lata firma Consistent Software cieszyła się szczególnym zaufaniem rosyjskich władz i służb. Na swojej stronie internetowej firma się chwali, że obsługuje instytucje państwowe Rosji oraz kluczowe dla Kremla koncerny paliwowe Gazprom i Rosnieft. Na czele tego ostatniego stoi Igor Sieczin, prawa ręka Putina, w przeszłości związany z kremlowskim wywiadem wojskowym GRU[321]. Informacje o związkach firmy Consistent Software z Rosnieftem Sieczina znajdują potwierdzenie w innych źródłach[322].

Rok 2004 r. zapisał się złotymi zgłoskami w historii firmy Consistent Software, gdyż zaczęła wtedy obsługiwać Gazprom i państwowe Koleje Rosyjskie[323].

Wiceszefem Kolei Rosyjskich był przyjaciel Putina, Władimir Jakunin (za czasów ZSRR as sowieckiego wywiadu KGB). Dwa lata później Jakunin awansował na szefa kolei. Dziś to wielki oligarcha, który wspiera m.in. założycieli słynnej polskiej organizacji ultrakonserwatywnej Ordo Iuris.

W 2018 r. firma Consistent Software uczestniczyła w konferencji z udziałem reżimowego koncernu paliwowego Gazprom, jego banku Gazprombank, jak również… Głównego Centrum Automatycznego Systemu Kierowania Wojsk Wewnętrznych Ministerstwa Spraw Wewnętrznych Rosji[324]. Wśród uczestników imprezy znalazło się też handlowe konsorcjum X5 Retail należące do znanego już nam kremlowskiego oligarchy Michaiła Fridmana, powiązanego pośrednio z Mateuszem Morawieckim i organizatorami polskiej afery taśmowej z 2014 r.

Wróćmy jednak do kaliningradzkiej sieci wodociągowo-kanalizacyjnej, nad którą czuwali Duńczycy z DEPA, współpracujący z Piotrem Długoszem, głównym geologiem Rydzyka. Co się działo z tą siecią dalej?

Otóż uzyskiwane przez nią zachodnie dotacje tajemniczo ginęły. W październiku 2004 r. dyrektorem kaliningradzkiego Wodokanału został Michaił Tiagusow. Dyrektor Tiagusow zachował się uczciwie i zaczął szukać brakujących pieniędzy. Napisał oficjalne zawiadomienie o znikających środkach i wysłał je do FSB, czyli rosyjskich cywilnych służb specjalnych. Być może sądził, że FSB zwalcza korupcję i defraudacje. Stanowiłoby to oznakę wielkiej naiwności, gdyż FSB roztacza parasol ochronny nad korupcją i defraudacją – jeśli tylko skorumpowani defraudanci nie mają zatargów z Kremlem i oddają FSB część łupu. Mer Kaliningradu Jurij Sawienko dowiedział się o tej korespondencji dyrektora Tiagusowa i zwolnił go za „niezrozumienie zadań stojących przed osobą decyzyjną”. W styczniu 2006 r. Tiagusow upublicznił informację, że w kasie brakuje 200 mln rubli[325].

Mer Sawienko nazwał to głupim gadaniem – a dosłownie, „brednią siwej kobyły”[326]. W sierpniu 2008 r. rosyjski tygodnik „Argumenty i Fakty” pisał tak: „Tiagusow (…) twierdził, że przez 6 lat firmy ze Szwecji i Danii brały nasze pieniądze za udzielanie konsultacji, które nic praktycznego miastu nie dały. Tymczasem firmy te wyłudziły na swoje usługi około 7 milionów dolarów z dotacji. W marcu 2005 roku Tiagusow wysłał stosowne pismo do burmistrza Kaliningradu J. Sawienki z prośbą o zapoznanie się i podjęcie decyzji merytorycznej. Jednocześnie przesłał powiadomienie do regionalnego oddziału FSB, wyrażając podejrzenie o pranie pieniędzy. Nawiasem mówiąc, to podejrzenie do tej pory nie zostały obalone”[327]. Doniesienia o defraudacji zachodnich dotacji przez poprzednie kierownictwo Wodokanału potwierdził również kaliningradzki dziennikarz i aktywista walczący z korupcją, Igor Rudnikow[328] (w późniejszych latach ciężko zraniony nożem przez napastnika związanego ze służbami Kremla, następnie aresztowany przez te służby[329]).

Co z tego wszystkiego dla nas wynika? Nie wątpię, że Duńska Agencja Ochrony Środowiska, czyli DEPA, dokonała wielu dobrych rzeczy na całym świecie. Jednak z zebranych przez nas informacji wynika, że:

- w latach 2004–2006 DEPA współdziałała ze skorumpowanym środowiskiem biznesowo-politycznym chronionym przez rosyjskie służby specjalne;

- w następnym roku zaczęła współpracować w Rosji z Piotrem Długoszem, ekspertem Tadeusza Rydzyka od geotermii;

- współpraca DEPA z Długoszem obejmowała Kaliningrad, czyli miejsce, w którym defraudowano pieniądze na inwestycję objętą patronatem tej samej DEPA.

Może jednak przypadek kaliningradzki stanowił niechlubny wyjątek? Może w innych rosyjskich miastach i regionach DEPA uczestniczyła w uczciwych biznesach? Sprawdziłem, kogo wówczas DEPA finansowała na Syberii.

Rosyjskie media podają, że w latach 2005–2012 DEPA podjęła się inwestycji w przebudowę Elektrociepłowni Amurskiej pod Chabarowskiem za 5,1 mln euro. Elektrociepłownia stanowiła własność spółki Dalniewostocznaja Gienierirujuszczaja Kompanija (Dalekowschodnie Przedsiębiorstwo Generacyjne) należącej w całości do spółki Dalniewostocznaja Eniergieticzeskaja Kompanija (Dalekowschodnie Przedsiębiorstwo Energetyczne). Przebudowa elektrociepłowni miała prowadzić do zmniejszenia emisji szkodliwych gazów do atmosfery[330].

Umowa została podpisana w 2005 r. przez DEPA oraz miejscowy kombinat Chabarowskenergo, do którego wówczas należała elektrociepłownia. Kombinatem kierował wówczas menedżer Walerij Lewit. Następnie kombinat Chabarowskenergo zlikwidowano. Zakłady i infrastruktura kombinatu przeszły na własność Dalekowschodniego Przedsiębiorstwa Generacyjnego, którym kierował ten sam Walerij Lewit. Zatem pan Lewit od początku do końca odpowiadał za współpracę z DEPA[331].

Kim był pan Lewit? Menedżerem pobłogosławionym przez dyktatora Władimira Putina. W 2009 r. pełnomocnik „prezydenta Federacji Rosyjskiej” (dyktatora Putina) uroczyście wręczył Lewitowi list dziękczynny od głowy państwa.

„Pełnomocnik prezydenta zwrócił uwagę na wieloletnią sumienną pracę i wielki osobisty wkład Walerego Lewita w rozwój społeczno-gospodarczy terytorium Chabarowska i całego rosyjskiego Dalekiego Wschodu. Stabilne, niezawodne i nieprzerwane dostawy energii cieplnej i elektrycznej na Daleki Wschód – to zadanie od wielu lat z powodzeniem rozwiązuje kierowana przez niego firma energetyczna” – czytamy w komunikacie[332].

Idyllę tę przerwali miejscowi dziennikarze, którzy odważyli się pisać o ciemnej stronie działalności pana Lewita.

Cytuję gazetę „Chabarowskij Ekspress”: „Honorowe odejście? W ubiegłym tygodniu decyzją Rady Nadzorczej spółki Dalekowschodnie Przedsiębiorstwo Generacyjne skończyły się rządy Walerija Lewita, który zarządzał firmą przez prawie 10 lat. (…)

Miesiąc temu pisaliśmy, że na rynku energetycznym Dalekiego Wschodu może wybuchnąć duży skandal (…). Okazało się, że w głównej komisji przetargowej Dalekowschodniego Przedsiębiorstwa Generacyjnego znaleźli się wysocy urzędnicy będący jednocześnie założycielami prywatnej firmy Energopolymer-DV LLC, z którą – jako ostatecznym zwycięzcą przetargu – zawarli kontrakty na usługi i naprawy.

Jednak żaden skandal nie wydarzył się po wydaniu naszego materiału. A w każdym razie – nie stało się o nim głośno. Ale nie próbowano też obalić przedstawionych informacji, zatem najwyraźniej wszyscy wszystko rozumieli (…). A teraz, miesiąc później, Walerij Lewit również opuścił swoje stanowisko.

W imieniu nowego kierownictwa Iwan Błagodyr, generalny dyrektor przedsiębiorstwa Energetyczne Systemy Wschodu, wysoko ocenił wieloletnią działalność i usługi Walerija Lewita w sektorze energetycznym Dalekiego Wschodu. Kolejny, który odszedł z honorem?”[333].

Trudno się dziwić. Menedżer pobłogosławiony przez Putina nie mógł odejść inaczej. Pana Lewita nie przeniesiono też do jakiejś zapadłej dziury, tylko do stolicy, do Moskwy. Gdzie się odnalazł? W tych samych Energetycznych Systemach Wschodu, których dyrektor Iwan Błagodyr tak bardzo chwalił Lewita[334].

Walerij Lewit został jego doradcą. Doradzał mu również wtedy, gdy Błagodyr nakłaniał byłych szefów Lewita do… defraudacji 250 mln rubli. Nie będę wdawał się w szczegóły tej afery. Dodam tylko, że opisywały ją rosyjskie media, a Iwan Błagodyr został skazany na 4 lata w obozie pracy[335]. Czyżby dlatego, że nie dostał takiego błogosławieństwa od Putina, jak jego kolega Lewit?

Sporo się dowiedzieliśmy o rosyjskich środowiskach, w których musiał działać Piotr Długosz, ekspert Rydzyka od geotermii. Czy jednak przekłada się to jakkolwiek na działalność Długosza w Polsce?

Czas rzucić okiem na polskie firmy i środowiska, z którymi związał się Piotr Długosz, ekspert Rydzyka od geotermii. Okazuje się bowiem, że Piotr Długosz, geolog i geofizyk Rydzyka, usytuował się w samym środku pewnego środowiska polityczno-biznesowego na najwyższych szczeblach „dobrej zmiany”. Środowiska nie tylko PiS-owskiego, ale też utrzymującego związki biznesowe z Rosją.

Rozdział XIII
Piotr Długosz, zwornik polski i wschodni

Przede wszystkim czas rzucić okiem na Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej Geotermia Podhalańska.

Przypomnę, co o sobie pisze Piotr Długosz: „Autor projektu Geotermia Podhalańska (1993). W latach 1993-2003 wdraża jego realizację, tworząc spółkę PEC Geotermia Podhalańska SA i stojąc na jej czele przez 10 lat”[336]. Wynika z tego, że Geotermia Podhalańska to ukochane dziecko Długosza. Jeszcze dobitniej niż sam Długosz potwierdza to Krajowy Rejestr Sądowy. Czytamy w nim bowiem, że Piotr Długosz nie tylko pełnił funkcję prezesa zarządu Geotermii Podhalańskiej do roku 2003 r. Po 13 latach, w roku 2016, wrócił do tej firmy i zajął miejsce w radzie nadzorczej. Zasiada w niej do dziś, a nawet jej przewodniczy[337], a nawet jej przewodniczy[338].

Ale Piotr Długosz nie jest jedynym, który żywi ciepłe uczucia dla przedsiębiorstwa z Podhala.

Jak pamiętamy, 7 listopada 2017 r. Geotermia Toruń księdza Rydzyka dostała od ministra Szyszki 19,5 mln zł. Tego samego dnia od tego samego Jana Szyszki Geotermia Podhalańska pana Długosza dostała 9,1 mln zł, również ze środków unijnych. Umowy o dofinansowaniu obu Geotermii – tej toruńskiej i tej z Podhala – podpisano podczas tej samej ceremonii, z udziałem tego samego Kazimierza Kujdy. Przypomnę: to były agent komunistycznego kontrwywiadu PRL, później przyboczny Jarosława Kaczyńskiego[339].

Czym jest Geotermia Podhalańska? Na swojej oficjalnej stronie internetowej przedsiębiorstwo informuje, że powstało z inicjatywy Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW)[340]. Do dziś NFOŚiGW posiada 90,60 proc. akcji Geotermii Podhalańskiej[341]. W latach 2000–2002, 2006–2008 i 2015–2019 prezesem NFOŚiGW był Kazimierz Kujda. Zatem Kujda zarządzał instytucją, do której należała Geotermia Podhalańska, gdy działał w niej Długosz.

Co jeszcze świadczy o związkach między Piotrem Długoszem a byłym agentem komunistycznego kontrwywiadu Kazimierzem Kujdą?

Według Krajowego Rejestru Sądowego w latach 2001–2002, gdy prezesem Geotermii Podhalańskiej był Piotr Długosz, stanowisko członka rady nadzorczej tej spółki zajmował Konrad Tchórzewski[342].

Tak samo nazywa się syn Krzysztofa Tchórzewskiego, PiS-owskiego ministra energii w latach 2015–2019. A Kujda to wieloletni przyjaciel Tchórzewskiego i jego rodziny (aczkolwiek w czasach PRL donosił na jej członków swoim zwierzchnikom z kontrwywiadu)[343].

Z raportów spółek i publikacji wynika, że Konrad Tchórzewski reprezentował NFOŚiGW w Geotermii Podhalańskiej, podobnie jak w innych spółkach. Robił to w latach, w których szefem NFOŚiGW był Kazimierz Kujda[344].

Skontaktowałem się z opozycyjnym senatorem Stanisławem Gawłowskim, byłym wiceministra środowiska w rządach PO. Senator Gawłowski znał dobrze Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. Zapytałem więc senatora, czy Konrad Tchórzewski z NFOŚiGW to syn Krzysztofa Tchórzewskiego i protegowany Kazimierza Kujdy.

„Tak mi go przedstawiano” – odpowiedział senator Gawłowski.

W 2016 r. prasa odkryła, że Konrad Tchórzewski, syn ministra energii, kieruje „biurem analizy zgodności inwestycyjnej” w Państwowym Zakładzie Ubezpieczeń (PZU). Wywołało to oburzenie. Nie tylko ze względu na podejrzenie o nepotyzm. Według doniesień medialnych w tym samym roku Tchórzewski junior pod wpływem alkoholu zaatakował sąsiadów i porąbał drzwi ich domu siekierą.

„Newsweekowi” udało się porozmawiać z Konradem Tchórzewskim na ten temat. Poniżej obszerny cytat z tej rozmowy:

„– Tata miał wpływ na pana zatrudnienie? – pytamy Konrada Tchórzewskiego.

– Z tego, co wiem, to nie.

– A jak pan trafił do PZU?

– Kilka lat temu już tam pracowałem, teraz wróciłem.

– Czyli zatrudniono pana bez konkursu?

– To sprawa między mną a pracodawcą.

– A co się dzieje z postępowaniem w sprawie pana ataku na dom sąsiadów? „Super Express” podał, że porąbał im pan drzwi siekierą.

– Nie wnosiłem o sprostowanie, ale to, co napisano, jest nieprawdą.

– W artykule zacytowano rzeczniczkę policji, która potwierdziła, że trwa dochodzenie w sprawie zajścia z pana udziałem.

– Prawda jest taka, że mam konflikt z sąsiadami, ale to prywatna sprawa”[345].

Dlaczego powiązanie między Długoszem a Tchórzewskimi jest dla nas istotne? Dlatego, że również rodzina Tchórzewskich ma związki z Rosją.

Brat ministra Krzysztofa, Artur Tchórzewski, jest właścicielem spółki transportowej A.T. Trading[346].

W latach 2010–2011 zarządzał nią również jako prezes, a w latach 2016––2018 reprezentował ją jako prokurent[347].

Na swojej oficjalnej stronie internetowej firmy napisano: „…dysponujemy już własnym magazynem w Moskwie i posiadamy tam biuro. Nasza praca to źródło naszej radości i satysfakcji (…). Nie będziemy opowiadać bajek o wielkich wartościach, które nam przyświecają (…). Specjalizujemy się w świadczeniu usług z zakresu transportu i spedycji zarówno krajowej, jak i międzynarodowej, obsługi celnej oraz oferujemy cały wachlarz usług związanych z magazynowaniem. Kraje, które obejmujemy naszą działalnością, to przede wszystkim państwa należące do Unii Europejskiej, Białoruś, Ukraina, Rosja i Kazachstan”[348].

Grunt to szczerość – chciałoby się powiedzieć. Firma nie kłamie, jeśli chodzi o swoje zaangażowanie na postsowieckim Wschodzie. W styczniu 2020 r. razem z dziennikarką i społeczniczką Karoliną Bacą-Pogorzelską przyjrzeliśmy się jednemu z polskich magazynów firmy A.T. Trading. Pod magazynem parkowały liczne ciężarówki z rosyjskimi i białoruskimi rejestracjami.

Czy rosyjskie biznesy Artura Tchórzewskiego jakkolwiek wpływały na działalność jego brata, ministra Krzysztofa Tchórzewskiego? To zasadne pytanie, skoro Artur Tchórzewski handlował z Rosją, a Krzysztof Tchórzewski jako minister energii ponosił współodpowiedzialność za import rosyjskiego węgla do Polski.

W lipcu 2019 r. posłanka opozycji Izabela Leszczyna skierowała do Krzysztofa Tchórzewskiego trzyczęściowe zapytanie następującej treści: „Czy Ministerstwo posiada informacje wskazujące na fakt, że spółka A.T. Trading Sp. z o.o. z siedzibą w Zamościu prowadzi działalność polegającą na imporcie węgla z Federacji Rosyjskiej lub w jakikolwiek inny sposób jest związana z tym procesem, np. świadcząc usługi transportowe, logistyczne, usługi agencji celnej? (…) Czy udziałowiec spółki (…) jest w jakikolwiek sposób rodzinnie powiązany z Panem Ministrem?”.

W odpowiedzi na to zapytanie Biuro Komunikacji Społecznej Ministerstwa Energii tak odpisało posłance: „Szanowna Pani Poseł, w nawiązaniu do wniosku (…) w sprawie A.T. Trading Sp. z o.o. z siedzibą w Zamościu uprzejmie informuję, co następuje. Minister Energii wykonuje prawa z akcji wobec 42 spółek z udziałem Skarbu Państwa na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 3 stycznia 2017 r. w sprawie wykazu spółek, w których prawa z akcji Skarbu Państwa wykonują inni niż Prezes Rady Ministrów członkowie Rady Ministrów, pełnomocnicy Rządu lub państwowe osoby prawne. Minister Energii poza nadzorem właścicielskim wykonywanym wobec tych podmiotów, pozostaje bez wpływu na działanie innych przedsiębiorstw, funkcjonujących w obrocie gospodarczym”[349].

Zatem Krzysztof Tchórzewski i jego ministerstwo nie odpowiedzieli na pytanie. Posłanka Leszczyna zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, aby skłonił ministra do odpowiedzi – i wygrała. W wyroku czytamy, że sąd „zobowiązuje Ministra Energii do rozpatrzenia wniosku Izabeli Leszczyny (…) o udostępnienie informacji publicznej, w terminie 14 dni od daty doręczenia prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy (…), zasądza od Ministra Energii na rzecz Izabeli Leszczyny kwotę 580 zł (…) tytułem zwrotu kosztów postępowania”.

Niestety, wyrok zapadł 19 listopada 2019 r. Cztery dni wcześniej Krzysztof Tchórzewski przestał być ministrem energii[350].

Czy zdymisjonowano go właśnie po to, żeby nie musiał odpowiadać na kłopotliwe pytania o rodzinno-biznesowe związki z Rosją?

Napisałem wcześniej, że minister energii Krzysztof Tchórzewski ponosił współodpowiedzialność za import węgla z Rosji. W jaki sposób działał na rzecz tego importu? Między innymi forsował rozbudowę Elektrowni Ostrołęka, która rosyjski węgiel importowała.

Oto, co w lutym 2019 r. pisał na ten temat Radosław Omachel w tygodniku Newsweek: „Amerykanie i Francuzi zarobią na budowie, Rosjanie – na dostawach węgla. Polakom zostaną kary za tony emitowanego do atmosfery CO2 i drogi prąd (…). Wiadomo, że w bankach komercyjnych budowniczowie Ostrołęki nie mają czego szukać. Stawianie elektrowni węglowej u progu trzeciej dekady XXI wieku w unijnym kraju zakrawa na seppuku: biznesowe, ekologiczne i wizerunkowe. Nawet BGK, czyli państwowy bank do zadań specjalnych, odprawił ich z kwitkiem. W końcu nawet największy fan tej inwestycji, minister energii Krzysztof Tchórzewski, na grudniowym szczycie klimatycznym w Katowicach przyznawał nie wprost, że jej biznesowy sens jest wątpliwy. Ale mimo to należy ją zrealizować”[351].

Na czym polegała inwestycja? Elektrownia Ostrołęka składa się z dwóch zakładów: Ostrołęka A i Ostrołęka B. Minister Krzysztof Tchórzewski w 2018 r. rozpoczął budowę bloku węglowego Ostrołęka C[352]. W maju 2019 r. strona internetowa ElektrowniaOstroleka.com, związana z ekologicznymi przeciwnikami projektu, opublikowała artykuł zatytułowany Ile rosyjskiego węgla spali Ostrołęka C?.

Oto, co w nim czytamy: „Dostawy węgla z polskich kopalń nie pokryją zapotrzebowania Ostrołęki C. Biorąc pod uwagę lawinowy wzrost importu z Rosji oraz fakt, że kupuje go też Ostrołęka B należy założyć, że to właśnie z tego kraju będzie pochodził węgiel do ostrołęckiej elektrowni (…). Jest to całkowicie sprzeczne z zapewnieniem Polsce niezależności i bezpieczeństwa energetycznego.

Węgiel kamienny z Rosji już dziś przyjeżdża do Ostrołęki drogą morską z portów w Gdańsku i Elblągu oraz dalej drogą kolejową. Jak informuje «Dziennik Gazeta Prawna», Ostrołęka B od 2005 r. sprowadza rosyjski węgiel i – jak wykazała kontrola NIK – mogła przepłacić za niego nawet 19 mln zł (…). Podnoszony przez Ministra Tchórzewskiego argument o niezależności energetycznej osiąganej dzięki powstaniu w północno-wschodniej Polsce kolejnej elektrowni, traci na wartości, jeśli od samego początku jej budowy i eksploatacji, Ostrołęka C zostanie uzależniona od zakupu rosyjskiego węgla”[353].

Zatem wypada się cieszyć, że budowa bloku Ostrołęka C została przerwana, choć państwo polskie utopiło w tym projekcie około 1 mld zł[354].

Artykuł opublikowany przez stronę ElektrowniaOstroleka.com odwołuje się do publikacji Karoliny Bacy-Pogorzelskiej, która jako pierwsza zaczęła dogłębnie badać związki ostrołęckiej elektrowni z Rosją. W lutym 2019 r. Baca-Pogorzelska zamieściła w „Dzienniku Gazecie Prawnej” artykuł pt. Rosyjski węgiel w Ostrołęce. I niejasny „gest” wart 19 mln zł. Czytamy w nim, że Elektrownia Ostrołęka:

- przez lata kupowała rosyjski węgiel od firmy Krex;

- przy transakcjach dochodziło do niejasności (przy zakupie 811 tys. ton węgla elektrownia z nieznanych przyczyn zapłaciła 19 mln drożej niż wynikałoby z cen rynkowych);

- firma Krex była podsłuchiwana przez… Marka Falentę, importera rosyjskiego węgla i współorganizatora antyzachodniej afery taśmowej z 2014 r.

W 2018 r. Marek Falenta został skazany na 6 miesięcy więzienia w zawieszeniu oraz 10 tys. zł grzywny za podrzucenie urządzeń podsłuchowych do firmy Krex[355].

Czyżby rosyjscy kontrahenci Falenty albo jego prorosyjscy przyjaciele chcieli w sposób szczególny monitorować firmę dostarczającą węgiel z Rosji do Elektrowni Ostrołęka?

Jak widać, nie ma nic dziwnego w pytaniach, które posłanka Izabela Leszczyna zadała ministrowi Tchórzewskiemu. Dogłębnego wyjaśnienia wymaga sytuacja, w której:

- minister energii obiecuje Polkom i Polakom niezależność energetyczną;

- jednak pomaga uzależniać Polskę od rosyjskiego węgla;

- równocześnie brat ministra robi biznesy z Rosją.

Kolejne powiązanie między rodziną Tchórzewskich a Markiem Falentą i aferą taśmową znalazł dziennikarz tygodnika „Polityka”, Grzegorz Rzeczkowski (autor książki o aferze taśmowej Obcym alfabetem). W lipcu 2020 r. Rzeczkowski opublikował artykuł pt. Polityczno-rodzinny tandem z rosyjskim węglem w tle. Występuje w nim młodszy syn ministra, Karol Tchórzewski.

W tekście czytamy, co następuje: „Syn ministra Karol Tchórzewski startował na prezydenta Siedlec. Jego zastępcą miał być lokalny polityk związany wcześniej z Kukiz’15 – którego brat pracuje u rosyjskiego giganta węglowego (…). W kręgu Tchórzewskich znajduje się osoba mocniej związana z Rosją, a ściślej – z rosyjskim przemysłem węglowym. To Robert Rzepka, brat byłego politycznego sojusznika Karola Tchórzewskiego Jarosława Rzepki.

Jarosław Rzepka mieszka w Siedlcach (…). Był członkiem władz Kukiz’15 w okręgu siedlecko-ostrołęckim, a w wyborach samorządowych jesienią 2018 r. został kandydatem na wiceprezydenta miasta u boku Tchórzewskiego juniora, który startował na prezydenta z poparciem PiS (…). Jak można usłyszeć w Siedlcach, kandydatura Rzepki była kompletnym zaskoczeniem. Nie znali go nawet lokalni dziennikarze. Skąd więc się wziął i to od razu tak wysoko? On sam w rozmowie z «Polityką» nie chciał odpowiedzieć na to pytanie. Tropy prowadzą do Krzysztofa Tchórzewskiego (…). Gdy jesienią 2018 r. Jarosław Rzepka szykował się do fotela wiceszefa miasta, jego brat Robert od przeszło trzech lat pracował u rosyjskiego giganta węglowego, czyli w spółce KTK Polska, gdzie odpowiada m.in. za budżetowanie. To ta sama firma z Gdańska, z którą biznesowe relacje utrzymywał Marek Falenta, główny skazany w aferze podsłuchowej. Właśnie z nią negocjował umowę na milion ton węgla, który miał otrzymać na kredyt. To jej spółkę matkę, czyli KTK z syberyjskiego Kemerowa, Falenta odwiedził kilkanaście dni przed wybuchem afery”[356].

Czy można sobie wyobrazić coś bardziej niepokojącego, gdy chodzi o ministra energii kraju, który walczy z uzależnieniem energetycznym od Rosji?

Niestety, można. Czymś jeszcze bardziej niepokojącym jest żerowanie na agresji Kremla przeciwko sąsiedniemu krajowi, blisko związanemu z Polską.

W 2017 r. dziennikarze Karolina Baca-Pogorzelska i Michał Potocki ujawnili, że węgiel z zagarniętego przez Rosję ukraińskiego Donbasu trafia do Polski[357].

Z kolejnych ich publikacji wynika, że minister energii Krzysztof Tchórzewski nie zrobił nic, żeby ukrócić ten proceder.

Oto, co w sierpniu 2018 r. pisali Baca-Pogorzelska i Potocki: „Donbas jest integralną częścią Ukrainy – wszyscy jesteśmy co do tego zgodni. Jeśli więc Rosjanie wyzyskują tamtejszych górników, a antracyt sprzedają jako własny, choć zgodnie z prawem międzynarodowym jest ukraiński, to go kradną. A jeśli ktoś kupuje od złodzieja, jest paserem. Przerażające jest to, że choć proceder trwa, a antracytu z Donbasu jest w Polsce coraz więcej, to polska administracja od października 2017 r., gdy ujawniliśmy sprawę na łamach DGP, nie zrobiła nic. Po raz kolejny pokazały to środowe wypowiedzi ministra energii Krzysztofa Tchórzewskiego.

Podczas konferencji w resorcie energii dziennikarz TVN24 zadał ministrowi Tchórzewskiemu pytanie o import do Polski antracytu z Zagłębia Donieckiego. W odpowiedź szefa resortu trudno w pierwszej chwili uwierzyć, bo pokazuje, że przez 10 ostatnich miesięcy ani Tchórzewski, ani jego resort nie zrobili w tej bulwersującej sprawie nic. Minister powtarza dokładnie to, co po naszych pierwszych publikacjach w październiku 2017 r. Na przykład, że takie ilości antracytu, jakie pojawiają się na naszym rynku, nie są konkurencją dla naszego węgla (…). Ja naprawdę nie wszystko wiem – tłumaczył (…). Nie wiem, ja tylko czytam. Ja tego nie wiem, a tu się dowiaduję (…). Ja po prostu jestem czasami zaskoczony wiedzą, której nie mogę skądinąd pozyskać – powiedział nam minister Tchórzewski. My natomiast jesteśmy czasami zaskoczeni niewiedzą urzędników, którzy wiedzieć (i robić) powinni najwięcej”[358].

Tyle o Tchórzewskim. Podsumujmy to, co już wiemy na temat Długosza i jego powiązań.

Piotr Długosz, ekspert Rydzyka od geotermii, w pierwszej dekadzie XXI w. działał w Rosji razem z Duńczykami, którzy uczestniczyli w biznesach skorumpowanych przedstawicieli rosyjskiego państwa i struktur lokalnych chronionych przez FSB.

W Polsce poprzez Geotermię Podhalańską i NFOŚiGW Długosz związał się z:

- antyzachodnim i antyekologicznym ministrem środowiska Janem Szyszką;

- byłym agentem komunistycznego kontrwywiadu PRL, Kazimierzem Kujdą;

- rodziną Tchórzewskich, która robi biznesy z Rosją i wspiera import rosyjskiego węgla do Polski.

Co jeszcze wiadomo o Geotermii Podhalańskiej?

Obecność Konrada Tchórzewskiego – ekonomisty z siekierą i syna ministra – w radzie nadzorczej przedsiębiorstwa sugeruje, że to przechowalnia kłopotliwych krewnych i znajomych.

Jednak Geotermia Podhalańska może być również czymś więcej, skoro trafiła do niej Monika Chryplewicz-Kałwa. W latach 2019–2020 Chryplewicz-Kałwa zasiadała w radzie nadzorczej Geotermii Podhalańskiej razem z Piotrem Długoszem[359].

Kim jest Chryplewicz-Kałwa? Sprawia wrażenie osoby cieszącej się szczególnym zaufaniem PiS-owskiego Ministerstwa Środowiska. Zajmuje w nim stanowisko dyrektorki Departamentu Nadzoru Geologicznego[360].

A przede wszystkim reprezentuje ministerstwo w komisji rewizyjnej Interoceanmetalu[361].

Interoceanmetal to naukowo-gospodarcza organizacja międzypaństwowa o wyjątkowym statusie, która powstała dla celów eksploracji dna Oceanu Spokojnego. Siedziba Interoceanmetalu mieści się w Szczecinie. Jakie państwa działają w tej organizacji? Rosja, Polska, Czechy, Słowacja, Bułgaria i… komunistyczna Kuba. Cóż, Interoceanmetal wywodzi się jeszcze z czasów komunizmu[362]. Być może to tłumaczy przywileje, którymi organizacja cieszy się w Rzeczypospolitej Polskiej.

W 2006 r. wiceminister środowiska Mariusz Orion-Jędrysek odpowiedział na interpelację poselską dotyczącą tych przywilejów. Cytuję: „Majątek Interoceanmetalu nie podlega zajęciu, wywłaszczeniu, zatrzymaniu i konfiskacie w trybie administracyjnym. Pomieszczenia Interoceanmetalu oraz jego archiwa i dokumenty znajdujące się na obszarze Umawiających się Stron są nietykalne.

Interoceanmetal jest zwolniony na terytorium państw Umawiających się Stron ze wszystkich bezpośrednich podatków i opłat zarówno ogólnopaństwowych, jak i lokalnych, z wyjątkiem płatności za usługi komunalne i inne podobne usługi.

Interoceanmetal jest zwolniony na terytorium państw Umawiających się Stron z opłat celnych i ograniczeń przy wwozie i wywozie towarów i przedmiotów przeznaczonych do prowadzenia jego działalności.

Działalność finansowa Interoceanmetalu nie podlega kontroli centralnych lub lokalnych organów państwa – siedziby”[363].

Zatem organizacja, której członkiem jest Federacja Rosyjska, ma na terenie Polski status nietykalnej i eksterytorialnej, również dla policji i służb specjalnych RP.

Oczywiście, wielu z nas uważa, że nie każda forma współpracy gospodarczej z Rosją od razu stanowi zagrożenie. W spokojniejszych czasach zapewne zgodziłbym się z tą opinią. Musimy jednak pamiętać, że dziś mamy do czynienia z Rosją dyktatora Władimira Putina, zatem z Rosją antydemokratyczną, antyzachodnią i agresywną. Reżim Putina podporządkował sobie wszelkie sfery działalności rosyjskiego państwa i społeczeństwa, także sferę biznesową i naukową. Wykorzystuje je do wzmacniania swojej władzy w kraju i swoich wpływów za granicą.

Pokusa, żeby przymknąć na to oczy, w przypadku Interoceanmetalu jest spora. Organizacja zajmuje się bowiem działalnością potencjalnie bardzo zyskowną dla Polski. Chodzi o ewentualne wydobywanie tzw. konkrecji polimetalicznych z dna Pacyfiku (grudki mineralne zawierające cenne i rzadkie metale). Jednak eksterytorialność i nietykalność Interoceanmetalu musi niepokoić ze względu na obecną postawę władz Rosji. Czy korzyści, jakie w przyszłości może nam przynieść eksploracja pacyficznych głębin, usprawiedliwiają ryzyko?

O te korzyści – jak również o to, ile jeszcze będziemy na nie czekać – zapytałem byłego dyrektora generalnego Interoceanmetalu, znakomitego polskiego oceanologa Ryszarda Kotlińskiego[364].

„Nie jest źle, ale sprawa się ślimaczy, gdyż brak międzynarodowych decyzji pozwalających na eksploatację złóż. Rząd próbuje wspierać Interoceanmetal, ale ministrowie się zmieniają. A dyplomatów już w tej chwili nie mamy, którzy by zadbali o międzynarodowe decyzje pozwalające przyspieszyć rozpoczęcie prac” – powiedział Ryszard Kotliński.

Zapytałem go również o to, kto z sowieckich i rosyjskich współzałożycieli Interoceanmetalu wywarł największy wpływ na organizację.

„Z Rosjan ważny był Jurij Kazmin” – bez wahania odpowiedział Kotliński.

Kim jest Jurij Kazmin? To były naczelnik Departamentu Zasobów Mineralnych Oceanu Spokojnego w sowieckim Ministerstwie Geologii. W latach 1988–1992 był głównym specjalistą Państwowej Komisji ds. Arktyki przy rządzie ZSRR. Później pełnił funkcję wicedyrektora Departamentu Nauki i Prac Morskich rosyjskiego Ministerstwa Zasobów Naturalnych. Następnie reprezentował Rosję w międzynarodowej Komisji ds. Granic Szelfu Kontynentalnego[365]. Negocjował przebieg granic wód terytorialnych USA, Norwegii, Ukrainy, Rumunii, Kazachstanu i Gruzji[366].

Kazmin działał również w sektorze prywatnym. Między innymi zajmował stanowisko głównego geologa firmy Siewiernieftiegaz[367].

Kto był akcjonariuszem firmy Siewiernieftiegaz, gdy jej głównym geologiem był Kazmin? Wielkie rosyjskie przedsiębiorstwo Nowolipieckij Mietałłurgiczeskij Kombinat NLMK. Nazwę tę tłumaczy się na polski jako Nowolipiecki Metalurgiczny Kombinat. W krajach anglojęzycznych ta potężna firma znana jest jako Novolipetsk Steel[368].

Kto zaś jest właścicielem kombinatu NLMK? Wielki rosyjski oligarcha Władimir Lisin, który również zarządza firmą[369].

Media, w tym główna rosyjska agencja informacyjna TASS, wskazywały na Lisina jako na właściciela Siewiernieftiegazu[370]. Zatem to oligarcha Lisin był najwyższym biznesowym zwierzchnikiem Kazmina ze szczecińskiego Interoceanmetalu.

Władimir Lisin to człowiek niebywale potężny, także w sensie politycznym. Potrafi wciągać najwyższych kremlowskich dygnitarzy w swoje rozgrywki biznesowe. W 2010 r. „The Guardian”, jeden z najbardziej renomowanych dzienników świata, uznał Lisina za najbogatszego ze wszystkich Rosjan[371].

W 2019 r. Wikipedia przyznała mu miejsce drugie[372]. W tym samym roku Lisin zajął 45. miejsce na światowej liście miliarderów „Forbesa”[373].

Łatwo się domyślić, że Władimir Lisin nie zdobyłby takiej fortuny, gdyby nie był bliskim sojusznikiem kremlowskiego dyktatora Władimira Putina. Oligarcha Lisin ma też dobre stosunki z prawą ręką Putina, Igorem Sieczinem (wspominany już w tej książce szef Rosnieftu związany z wywiadem wojskowym Kremla).

Według magazynu „Forbes” Putin i Sieczin pomogli Lisinowi pokonać metalurgiczno-węglową firmę Meczel, z którą oligarcha wszedł w konflikt (Lisin uważał, że Meczel zbyt drogo sprzedaje mu węgiel)[374].

Innym sojusznikiem Władimira Lisina jest znany już nam kremlowski mafijny oligarcha Michaił Fridman, pośrednio powiązany z Mateuszem Morawieckim i organizatorami polskiej afery taśmowej z 2014 r.

Jeśli chodzi o związki Fridmana z Lisinem, to:

- podobnie jak Putin i Sieczin, również Fridman pomagał Lisinowi w jego walce z firmą Meczel[375];

- Fridman mógł też pomagać Lisinowi, gdy ten przejmował rosyjską firmę Maxi-Group (przy tej operacji Lisin wykorzystał informacje, które najprawdopodobniej uzyskał od Alfa-Banku Fridmana)[376];

- należący do Fridmana Alfa-Bank organizował dla swoich klientów wycieczki do kombinatu NLMK, zachęcając ich do inwestowania w firmę Lisina[377];

- Lisin, zapalony myśliwy, ma do swojej dyspozycji wielkie połacie lasów, a w nich rezydencję o nazwie Lisia Nora, w której bawi się ze wspólnikiem Fridmana, Piotrem Awienem[378].

Co z tego wszystkiego wynika dla nas? To, że Rosję w Interoceanmetalu zapewne reprezentują sprytne lisy. Czy sprosta im pani Chryplewicz-Kałwa, koleżanka Piotra Długosza z rady nadzorczej Geotermii Podhalańskiej?

Chcę wierzyć, że ministerstwo środowiska ma pewność co do kompetencji Chryplewicz-Kałwy, skoro wysłało ją do Interoceanmetalu.

A jeśli ministerstwo ma taką pewność, to znaczy, że darzy szczególnymi względami Geotermię Podhalańską Długosza – skoro wcześniej wysłało do tej firmy kogoś tak sprawnego i zaufanego jak Monika Chryplewicz-Kałwa…

Jednak pewien szczegół – drobny, ale znamienny – może budzić wątpliwości co do dyplomatycznych talentów Chryplewicz-Kałwy.

Szczegół ten rzuci się w oczy każdemu, kto choćby na chwilę zajrzy do internetowych rejestrów biznesowych opartych na Krajowym Rejestrze Sądowym. Widać tam bowiem, że nazwiska przedstawicieli Rosji i Bułgarii w Interoceanmetalu przez długi czas pisane były zgodnie z międzynarodową transkrypcją angielską (np. Irina Ponomareva, nie Irina Ponomariewa)[379].

Coś jednak się zmieniło, gdy do komisji rewizyjnej Interoceanmetalu weszła Monika Chryplewicz-Kałwa, koleżanka Piotra Długosza z Geotermii Podhalańskiej. Wygląda na to, że język rosyjski wrócił wówczas do łask.

Otóż pani Chryplewicz-Kałwa została członkinią komisji rewizyjnej Interoceanmetalu w dniu 27 maja 2020 r. W tym samym dniu do tej samej komisji wszedł Vladimír Bomberovič, czeski specjalista od przemysłu i handlu zagranicznego z doświadczeniem dyplomatycznym[380].

I jakoś tak się stało, że nazwisko przedstawiciela Czech w polskim rejestrze handlowym zapisano według transkrypcji rosyjskiej. Vladimír Bomberovič stał się Władimirem Bomberowiczem.

Do takiej rusyfikacji czeskiego eksperta doszło zarówno w cyfrowym Rejestrze Informacji Obywatelskiej (Rejestr.io), jak i w Internetowym Monitorze Sądowym i Gospodarczym (IMSiG). To znaczy, że Czecha najpierw zrusyfikowano w materiale źródłowym, czyli w papierowym Krajowym Rejestrze Sądowym[381].

Zatem ktoś, kto w imieniu szczecińskiego Interoceanmetalu zgłaszał polskiemu sądowi gospodarczemu nazwiska nowych członków komisji rewizyjnej, musiał posługiwać się dość szczególną ściągawką. Zapewne była to ściągawka pisana cyrylicą.

Przyglądając się ukochanemu dziecku Piotra Długosza, czyli Geotermii Podhalańskiej, zauważymy również Oskara Marka Kowalewskiego. Kowalewski w latach 2006–2008 zasiadał w radzie nadzorczej Geotermii Podhalańskiej. Kim jest Oskar Kowalewski?[382]

To kolejna osoba związana z byłym agentem komunistycznego kontrwywiadu, Kazimierzem Kujdą. W jednym z protokołów Naczelnej Izby Kontroli z 2007 r. czytamy, że Oskar Marek Kowalewski działał razem z Kujdą w zarządzie Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej do 19 października 2006 r.[383]

W raporcie biegłego rewidenta firmy Finans Servis z 2006 r. (uzupełnienie do opinii z badania sprawozdania finansowego Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej) czytamy, że w lutym 2006 r. Oskar Kowalewski został zastępcą Kazimierza Kujdy w NFOŚiGW[384].

Pan Kowalewski zasiadał też w radzie nadzorczej Banku Ochrony Środowiska (BOŚ). Głównym akcjonariuszem banku jest Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. Kowalewski należał do rady nadzorczej BOŚ w latach 2016–2018 – zatem wtedy, gdy prezesem NFOŚiGW był Kazimierz Kujda.

Naszą uwagę musi zwrócić jeszcze jedna okoliczność. Otóż w latach 2012–2016 Oskara Marka Kowalewskiego znajdujemy również w składzie rady nadzorczej firmy W Investments SA (później Baltic Bridge SA)[385].

Firma ta była wspólnikiem w spółce Dengold Capital Limited zarejestrowanej na Cyprze. Po co polskiej firmie spółka na Cyprze? Cypr jest rajem podatkowym. Prawo tego niewielkiego wyspiarskiego państwa ułatwia prowadzenie anonimowej działalności gospodarczej. Dzięki temu rosyjski kapitał często wkracza do Polski właśnie przez Cypr.

W przypadku firmy W Investments SA nadzorowanej przez Oskara Marka Kowalewskiego związki z Rosją są oczywiste. W 2015 r. firma W Investments SA pozbyła się części udziałów w cypryjskiej spółce. Sprzedała je bliżej nieznanej Rosjance o nazwisku Jewgienija Aleksandrowna Rusakowa[386]. Z innego komunikatu dowiadujemy się, że w 2014 r. Rusakowa nabyła 81 proc. udziałów w spółce… W Investments. Nie chodziło jednak o polską W Investments SA, nadzorowaną przez Oskara Marka Kowalewskiego, tylko o niemal identycznie nazywającą się spółkę cypryjską W Investments Limited[387].

Po co komuś taka plątanina, w której spółka polska posiada spółkę cypryjską, a obok funkcjonuje jeszcze jedna spółka cypryjska nazywająca się tak samo jak polska? Polskie spółki, które wolą płacić podatki na Cyprze, tworzą tam firmy klony. A firmy klony z przyczyn marketingowych nieraz występują pod tą samą nazwą co ich polski odpowiednik. Jak to wygląda? Polska firma – nazwijmy ją ABC sp. z o.o. – prowadzi działalność w Polsce, ale jako jej właściciel występuje cypryjski klon ABC Limited. Polska firma ABC deklaruje znikome zyski, albowiem wielką część przychodów zabiera jej „właściciel” – czyli cypryjski klon ABC Limited. On zaś płaci niskie podatki na wyspie i cieszy się ochroną tamtejszego prawa, pobłażliwego dla nietransparentnych przedsiębiorców.

Ale nie tylko biznesmeni uciekający przed polskim fiskusem tworzą takie łańcuszki firm. Również rosyjskie mafie i służby specjalne wykorzystują raje podatkowe do tworzenia złożonych sieci wpływu, które mają oddziaływać na polityków w innych krajach. W tym celu Rosjanie planowo, systematycznie budują skomplikowane pajęczyny powiązanych z sobą spółek. Pomaga to dezorientować zachodnie służby i media, które niekiedy usiłują prześwietlać rosyjskie sieci wpływu. W przypadku spółek W Investments nie można wykluczyć tego drugiego – „rosyjskiego” – wariantu ze względu na polityczne powiązania firm i obecność Rusakowej.

Czy na tym kończą się intrygujące powiązania Długosza, głównego geologa i geofizyka księdza Tadeusza Rydzyka?

Nie, albowiem nie tylko Geotermią Podhalańską Piotr Długosz żyje.

Odnajdujemy go jako wspólnika spółki Geonergy Solutions. Jak łatwo się domyślić, również ta spółka zajmuje się wydobywaniem „z ziemi ciepła dla ludzi”. Mieści się w Krakowie, pod tym samym adresem co wspomniana wcześniej firma Długosza Pro-Invest Solutions[388].

Obok Piotra Długosza drugim wspólnikiem spółki Geonergy Solutions jest obywatel Polski o nazwisku Farhat Khan[389].

Kilkanaście lat temu ten sam Farhat Khan stał się bohaterem publikacji polskich mediów.

W 2005 r. portal WirtualnaPolska.pl opublikował artykuł pt. Polskie dzieci Allaha, w którym czytamy: „Duże wpływy ma także Związek Muzułmanów Polskich zarejestrowany jako stowarzyszenie w 1999 roku. Nieformalnie działa od 1991 roku. Został założony przez polskich i tatarskich uczniów szkoły koranicznej w Sarajewie Gazi Husrev Bega. Jednym z jego liderów jest Farhat Khan, syn Pakistańczyka i Polki. Celem związku jest «przekazywanie wiary w czystej postaci bez naleciałości kulturowych» i «budowanie nowego porządku Europy», jak czytamy na stronie internetowej ZMP”[390]. Rok wcześniej, w 2004 r., dziennikarka śledcza Violetta Krasnowska opublikowała artykuł pt. Siatka Ammara. Opisała w nim sieć kontaktów stworzoną przez islamistę o nazwisku Ahmed Ammar. Ammar przez lata działał w Polsce, zanim został wydalony z kraju przez władze RP. Jednym z celów Ammara było przeciągnięcie na stronę wojującego islamu polskich Tatarów – wcześniej znanych z pokojowego nastawienia i nowoczesnego podejścia do swej wiary.

Cytuję Violettę Krasnowską: „Efekty tego już widać, skoro Tomasz Miśkiewicz, zwierzchnik religijny polskich muzułmanów, pochodzący z tatarskiej rodziny osiadłej w Rzeczypospolitej od wieków, oświadczył niedawno: «Polscy muzułmanie zbyt przesiąknęli kulturą europejską, dlatego powinni wrócić do muzułmańskich korzeni» (…). Decyzja o wyrzuceniu imama Ammara może się zemścić na Polsce, bo będzie traktowana przez świat islamu jak Ameryka – grozi Jan Sobolewski, były wieloletni przywódca Muzułmańskiego Związku Religijnego w RP, obecnie prezes honorowy tej organizacji. Takie słowa dowodzą, że polscy muzułmanie pochodzenia tatarskiego radykalnie zmienili swoje nastawienie. To m.in. skutek tego, że takie osoby jak Ammar wprowadziły do organizacji religijnych i społecznych polskich muzułmanów młode wilki – radykałów, którzy przybyli z krajów arabskich. Oficjalnie są biznesmenami, naukowcami, studentami (…), próbują podporządkować sobie praktycznie wszystkie organizacje zrzeszające polskich muzułmanów (…).

Związek Muzułmanów Polskich, działający nieformalnie od 1991 r., a zarejestrowany jako stowarzyszenie w 1999 r., to organizacja mająca najwięcej zagranicznych kontaktów. Inicjatorami powołania ZMP byli polscy i tatarscy uczniowie szkoły koranicznej Gazi Husrev Bega w Sarajewie. Jednym z liderów ZMP jest Farhat Khan. «Chcemy swoim działaniem zbliżyć ludzi do Allaha i Allaha do ludzi, budować nowy porządek Europy, zaczynając od Polski i Europy Środkowo-Wschodniej» – ogłosili działacze ZMP. Celem związku stało się «dążenie do islamizacji polskich muzułmanów narażonych na utratę wiary w kraju chrześcijańskim i przekazywanie wiary w czystej postaci, bez naleciałości kulturowych». Podczas wojny w Bośni część członków ZMP walczyła w Sarajewie.

Kierowani przez Khana działacze ZMP chcieli przejąć kontrolę nad Muzułmańską Gminą Warszawską oraz warszawskim Centrum Islamu przy ulicy Wiertniczej. – Khan chciał przejąć władzę i tereny należące do gminy muzułmańskiej. Chciał oddać te tereny szyitom – opowiada Jan Sobolewski z Muzułmańskiego Związku Religijnego w RP. Z Khanem współpracowało Stowarzyszenie Braci Muzułmańskich, którego przewodniczący jest przedstawicielem szyickiej organizacji Ahlul Bayt Islamic League.

Związek Muzułmanów Polskich ma liczne kontakty biznesowe w krajach muzułmańskich. Witryna internetowa ZMP znalazła się na stronach firmy IP Direct z Pakistanu. Prowadzi interesy w Iranie, Iraku, Sudanie, Syrii, Pakistanie, Libii, Emiratach Arabskich i Arabii Saudyjskiej. W latach 1999–2001 ZMP współtworzył przedsiębiorstwa i instytucje finansowe z udziałem głównie kapitału saudyjskiego. Związek pomagał w uzyskaniu stypendiów w Malezji, Pakistanie, Zjednoczonych Emiratach Arabskich, Egipcie i Arabii Saudyjskiej”[391].

Zatem wygląda na to, że Piotr Długosz, ekspert Rydzyka od geotermii, stoi w niezwykłym rozkroku. Z jednej strony ultrakatolicki ksiądz Tadeusz Rydzyk i jego PiS-owscy sponsorzy, w tym były agent komunistycznego kontrwywiadu Kazimierz Kujda. Z drugiej strony – islamista Farhat Khan.

Udało mi się dotrzeć do Farhata Khana. Poniżej przedstawiam skrócony zapis naszej rozmowy.

Tomasz Piątek: Pogooglowałem i zobaczyłem, że jest taka firma Geoenergy Solutions w Krakowie.

Farhat Khan: Tak, zgadza się, jest taka firma.

T.P.: I pan jest tam w zarządzie?

F.K.: Jestem właścicielem.

T.P.: Ona współpracuje z firmą ProInvest Solution [Piotra Długosza, głównego geologa Rydzyka.], pod tym samym adresem?

F.K.: Tak, tak współpracuje (…).

T.P.: Ale pan jest też imamem Związku Muzułmanów Polskich…

F.K.: Tak, jest to tytuł honorowy. Ja jestem założycielem Związku Muzułmanów Polskich i nie mamy takiego meczetu, w którym można by prowadzić działalność (…).

T.P.: Jeśli dobrze doczytałem w internecie, to pan założył ten związek czy też współzakładał go już dawno temu, minęło ze 20 lat?

F.K.: Związek jako związek istniał wcześniej pod nazwą Koła Muzułmanów Polskich i to Koło było już założone w 1992 roku (…), później Koło Muzułmanów Polskich przekształciło się w Związek – Stowarzyszenie i na początku działało przy Muzułmańskim Związku Religijnym.

T.P.: To jeszcze o ostatnią rzecz dopytam. Widziałem, że pan – jeśli dobrze doczytałem w internecie – wydawał książki tureckiego lidera religijnego (…), Harun Yahya on się nazywa…

F.K.: Tak, jest taki autor, to znaczy Harun Yahya to jest pseudonim, pod którym kryje się wielu autorów i jednym z nich jest właśnie Adnan Oktar (…), chyba jest aresztowany, bo tam w Turcji, powiedzmy, jest jakaś polityczna walka pomiędzy różnymi frakcjami. W tym czasie, kiedy my to wydawaliśmy (to było chyba na początku lat dwutysięcznych), wybór na tego autora padł z tego powodu, że książka akurat bardzo dobrze opisuje pojęcia: śmierci, zmartwychwstania i piekła. Na podstawie hadisów [spisane wypowiedzi Mahometa oraz jego uczniów, traktowane przez niektórych wyznawców islamu niemal na równi z Koranem] i Koranu. Głównie Koranu. A brakowało takiej pozycji [polskim] muzułmanom, która by opisywała dokładnie, jak wygląda ta cała eschatologia muzułmańska, dotycząca zjawiska śmierci, tego, co się dzieje po śmierci z ludźmi, jaka jest nagroda, jaka jest kara, czego oczekiwać. Pamiętam, że mój wybór padł też na tę książkę, ponieważ prowadziłem wykłady przy Wiertniczej dla młodzieży. I ta młodzież bardzo często pytała: a co się dzieje po śmierci? Takie pytanie ciągle padało i musiałem odpowiadać. Pomyślałem sobie: dobra, przetłumaczę taką książkę. I szukałem jakiejś odpowiedniej pozycji. Akurat Harun Yahya był wtedy bardzo popularny, i tak to zostało wydane. On ma publikacje dosyć kolorowe, fajne, takie, powiedzmy, w stylu Świadków Jehowy.

T.P.: Rozumiem. Ale Harun Yahya to jest ruch założony przez tego człowieka w Turcji?

F.K.: Adnan Oktar jest liderem tego ruchu. Nie wiem dokładnie, czy akurat on założył, ale rzeczywiście on jest – czy był – takim właśnie motorem tego całego ruchu związanego z kreacjonizmem. Pierwszą poważną i dosyć kontrowersyjną książką, którą wydał, była książka pod tytułem The Evolution Deceit (Oszustwo Ewolucji). I to „Oszustwo Ewolucji” zrobiło jakąś wielką furorę w Turcji. I on później na tej bazie zaczął wydawać inne książki. Harun Yahya to był pseudonim, bo Harun Yahya to imię dla wielu autorów. Ponieważ to niemożliwe, by jeden autor napisał tyle książek w ciągu tak krótkiego czasu. Ale pod jednym autorem to wszystko wychodziło.

Dlaczego zapytałem Farhata Khana o związki z ruchem Harun Yahya i jego liderem Adnanem Oktarem?

Dlatego, że to szczególnie zdumiewająca okoliczność. Ortodoksyjny muzułmanin – ani nikt, kto chce traktować religię poważnie – nie powinien zadawać się z Adnanem Oktarem i ruchem Harun Yahya.

Sława, a raczej niesława pana Oktara dotarła również do Polski. W styczniu 2021 r. „Gazeta Wyborcza” opublikowała artykuł pt. Turecki teleewangelista skazany na 1075 lat więzienia. Mówił, że ma tysiąc kochanek, te opowiedziały o przemocy seksualnej.

Oto, co czytamy w artykule: „Twórca groźnej sekty Adnan Oktar podczas procesu chwalił się «nadzwyczajną potencją». Ale według prokuratury dopuszczał się po prostu przestępstw seksualnych. Oprócz potencji Oktarowi nie można odmówić oryginalności. W swoich programach nadawanych na kanale internetowym wychwalał wartości konserwatywne, podczas gdy otaczały go skąpo odziane i mocno umalowane «kociaki».

Prokuratorzy twierdzą, że kierowany przez niego gang od późnych lat dziewięćdziesiątych rekrutował młode kobiety. «Organizacja wykorzystywała swoich przystojnych członków do oszukiwania młodych dziewcząt i kobiet. Były on gwałcone lub w inny sposób wykorzystywane seksualnie. Potem je szantażowano, udając, że zostały nagrane na wideo. Pod pretekstem nauk religijnych poddawano je również praniu mózgu» – oceniła prokuratura.

Podczas procesu, który przez miesiące był relacjonowany przez tureckie media, można było usłyszeć poruszające zeznania świadków. Jedna z kobiet, która dołączyła do sekty w wieku 17 lat, powiedziała, że Oktar wielokrotnie wykorzystywał seksualnie ją i inne kobiety (…). Na przesłuchaniach opowiadał, że ma blisko tysiąc dziewczyn. – Moje serce przepełnia miłość do kobiet. Miłość to ludzka cecha. To cecha muzułmanina – mówił. I zapewniał o swojej «niezwykłej potencji» (…).

Adnan Oktar już w latach 80. zyskiwał zwolenników wśród studentów, głównie dzieci zamożnej elity (…). W latach 90-tych Oktar zbudował wokół siebie sektę uwikłaną w liczne skandale seksualne (…). Był potępiany przez tureckich przywódców religijnych (…).

64-letni dziś Oktar został zatrzymany w 2018 r. przez jednostkę ds. przestępstw finansowych policji w Stambule, wraz z ponad 200 innymi podejrzanymi. 500-stronicowy akt oskarżenia przedstawia go jako przywódcę gangu zarabiającego na szantażach, wymuszeniach, praniu pieniędzy i szeregu innych przestępstw. Wśród zarzutów są próby szpiegostwa politycznego i wojskowego, tortury, uprowadzenia, nielegalne podsłuchiwanie, oszustwa, groźby, usiłowanie zabójstwa i fałszerstwa, a także wykorzystywanie seksualne (…). W poniedziałek skazano go na 1075 lat więzienia za napaść na tle seksualnym, wykorzystywanie seksualne nieletnich, oszustwa i próby szpiegostwa politycznego i wojskowego. Dodatkowo został uznany za winnego pomocy grupie kierowanej przez amerykańskiego muzułmańskiego kaznodzieję Fethullaha Gülena, którego Turcja obwinia za zorganizowanie nieudanej próby zamachu stanu w 2016 r. Co do tego ostatniego zarzutu – Oktarowi należy się domniemanie niewinności. Wiadomo, że władze tureckie każdego uznanego za wroga lubią powiązać z Güllenem bez dowodów. Tak odrażająca postać jak Oktar dobrze pasuje do diabelskich mocy przypisywanych przez prezydenta Recepa Tayyipa Erdogana jego wrogowi numer jeden (…)”[392].

Zatem zdumiewać musi to, że Farhat Khan wydawał dzieła Adnana Oktara (o czym można się przekonać nie tylko z jego słów, ale także z informacji dostępnych w internecie[393]). Zdumiewa też przepojony uwielbieniem list, jaki Farhat Khan wysłał do kierownictwa sekty Oktara, zamieszczony na jej stronie internetowej. Nie ma tu mowy o „wydawnictwie dosyć kolorowym, fajnym, w stylu Świadków Jehowy”.

Co zamiast tego czytamy w liście Farhata Khana, wspólnika Piotra Długosza, skierowanym do tureckiej gangsterskiej sekty?

Cytuję: „TA KSIĄŻKA JEST JEDNYM Z NAJLEPSZYCH OPISÓW MUZUŁMAŃSKIEGO ZROZUMIENIA ŚMIERCI, ZMARTWYCHWSTANIA I PIEKŁA. Polska to jeden z największych krajów katolickich w sercu Europy Środkowo-Wschodniej. W granicach Polski znajduje się również jedna z najstarszych mniejszości muzułmańskich. Ale 600-letnia tradycja współistnienia muzułmanów i nie-muzułmanów nadal nie zapewnia wzajemnego zrozumienia. Ludzie niewiele wiedzą o islamskich wartościach i standardach. Ze względu na stereotypy boją się wartości muzułmańskich. Dlatego my, polscy muzułmanie, utworzyliśmy w 1990 r. roku stowarzyszenie, którego głównym celem jest lepsze wzajemne zrozumienie wartości i idei. Jak również – pokój między wyznawcami różnych religii i kultur. Wierzymy, że wiedza stanowi najlepszą ochronę pokoju. Działania ruchu Harun Yahya na rzecz tej ochrony zaliczają się do wysiłków, które wzbudziły najwięcej uznania w naszych czasach.

Piszę do Was w imieniu Polskiego Koła Muzułmańskiego. Przez ostatnie 5 lat organizowaliśmy otwarte wykłady na różne tematy związane z islamem. Odkryliśmy, że ludzi w Polsce najbardziej interesuje kwestia śmierci, zmartwychwstania i piekła. Zaczęliśmy szukać najlepszych analiz, które zgłębiają ten temat z muzułmańskiego punktu widzenia. I tak znaleźliśmy w sieci wydaną przez Harun Yahya książkę «O Śmierci, Zmartwychwstaniu i Piekle». Po przeanalizowaniu różnych autorów i tytułów zdecydowaliśmy się przetłumaczyć książkę Harun Yahya jako najlepszy wybór. Naszym zdaniem ta książka jest jednym z najlepszych opisów muzułmańskiego rozumienia śmierci, zmartwychwstania i piekła. Wewnętrzną siłę książki i przejrzystość tekstu dostrzegło kilku polskich intelektualistów, którzy zdecydowali się na przetłumaczenie innych książek Harun Yahya na tematy islamskie. Mamy nadzieję, że pewnego dnia Autor będzie mógł odwiedzić Polskę i poznać ludzi, którzy tu mieszkają i pracują. Życzymy mu wszystkiego najlepszego w tym życiu i później i prosimy Allaha, aby chronił go przed wszelkiego rodzaju fitną [ciężka próba, udręczenie]. Farhat Khan, Sekretarz Generalny Polskiego Koła Muzułmańskiego”[394].

Zatem ortodoksyjny muzułmanin Farhat Khan, podobnie jak Piotr Długosz, stoi w niezwykłym rozkroku. Po jednej stronie Farhat Khan ma Długosza, który działał w Rosji i współdziałał z Tadeuszem Rydzykiem oraz esbeckim konfidentem Kujdą. Po drugiej – gangsterską i gwałcicielską sektę turecką, którą Khan wielbi za jej głębokie zrozumienie „śmierci, zmartwychwstania i piekła”, jak również za „wysiłki” na rzecz „ochrony pokoju”.

Wygląda to na niezwykle egzotyczny sojusz. Co mogło stanowić jego spoiwo?

Tak się składa, że gangster, gwałciciel i kaznodzieja Adnan Oktar popiera zbliżenie Turcji z Rosją. W sierpniu 2016 r. Odnar na portalu DiplomacyPakistan.com opublikował artykuł pt. Poprawa stosunków Turcji z Rosją.

Cytuję: „Republika Turecka stosuje wyjątkowe metody. Strategiczne położenie Turcji geograficzne czyni ją pomostem między Wschodem a Zachodem. Tym może być jedyny naród, który znajduje się między tymi dwoma światami. Gdy Turcja grawitowała w kierunku zachodnim, poczuła groźny oddech Wschodu na plecach. A gdy zwróciła się twarzą na Wschód, Zachód zaczął wywierać na nią identyczną presję (…). Przyjęcie Turcji do NATO w fantastyczny sposób pomogło jej posprzątać swe podwórko, ale z pewnością zaowocowało kolejnymi problemami w już spolaryzowanym świecie (…). Jednak praktycznie wszyscy na planecie są teraz świadomi, że przestaliśmy żyć w spolaryzowanym świecie. Turcja należy do krajów, które dostrzegają tę rzeczywistość. Zimna wojna się skończyła i Turcja nie musi odgrywać pokornego wieśniaka wobec nikogo. Większość obserwatorów zapewne rozumie obecność Turcji w NATO jako przynależność do sojuszu zachodniego. Ale NATO powstało przede wszystkim po to, aby dbać o pokój. W obecnym stanie ten cel można by realizować jeszcze lepiej przez włączenie Wschodu do sojuszu. Mówiliśmy o tym fakcie już wiele lat temu: gdyby Rosję włączyć do NATO, świat stałby się bardziej pokojowy. Niemniej z jakichś przyczyn niektórzy dążą do utwardzania polityki i w tym celu chcą dzielić świat na dwa bloki, jak najbardziej od siebie różne (…). Jeśli chodzi o stosunki turecko-rosyjskie, dojdziemy do następnego wniosku: zacieśniając swoją wieloletnią przyjaźń z Rosją, Turcja w żadnym wypadku nie zwróciła się ponownie przeciw NATO i zachodnim sojusznikom. W przyszłości niewątpliwie wzmocnią się związki Turcji z Rosją (…). Jednak Turcja jest warta swoich zachodnich sojuszników i pragnie jeszcze mocniej się z nimi wiązać. Gdyż Turcja to naród, który rozumie, że prawdziwe rozwiązanie problemów świata można osiągnąć wyłącznie poprzez zawarcie sojuszy i że polaryzacja nie stanowi odpowiedniej metody (…). Miły widok dwóch przywódców, Recepa Tayyipa Erdoğana i Władimira Putina, ściskających sobie dłonie w Petersburgu, nie powinien prowadzić do bezzasadnych spekulacji. Turcja to wieśniak, który pragnąłby i mógłby zaprzyjaźnić się z Zachodem i Wschodem. Trzeba też pomyśleć o znaczeniu więzi turecko-rosyjskiej dla rozstrzygnięcia wojny w Syrii”.

Można by powiedzieć, że gangster-gwałciciel wypowiada się w sposób zaskakująco dyplomatyczny, a nad jego wywodem unosi się duch nie tyle prokremlowski, ile neutralistyczno-symetrystyczny. Jednak takiego właśnie ducha Kreml wspiera w krajach, których nie może zupełnie zwasalizować. Kremlowscy władcy zapewne pragnęliby całkowicie zhołdować Turcję. Ale dopóki to jest niemożliwe, starają się ją jak najbardziej odciągnąć od Zachodu. Formułki takie jak „nie żyjemy już w spolaryzowanym świecie”, „porządek świata jest wielobiegunowy” i „konieczna jest polityka wielowektorowa” – to slogany używane przez Putina i jego zwolenników[395].

Nie przypadkiem godłem prokremlowskiej partii Zmiana była litera Z zakończona strzałkami-wektorami wskazującymi dwie przeciwne strony. Jedna ze strzałek wskazywała na Wschód, druga na Zachód. Mimo to lider partii, Mateusz Piskorski, cieszył się wyłącznym wsparciem mediów ze Wschodu. Nie wspierała go np. amerykańska CNN czy niemiecka Deutsche Welle, tylko kremlowski Sputnik. A inne powiązania „wielowektorowego” Piskorskiego sprawiły, że oskarżono go o szpiegostwo na rzecz Rosji i Chin, nie USA czy Niemiec. Albowiem w dzisiejszej geopolityce „wielowektorowość” to przewrotne hasło. Pozornie symetrystyczne, zatem brzmiące rozsądnie dla niektórych uszu – jednak kryje się za nim dążenie do osłabienia demokratycznego Zachodu, z oczywistą korzyścią dla totalitarnego Wschodu.

Adnan Oktar najwyraźniej lubił takie podchody i manipulacje. Wcześniej, w latach 2012–2013 r. krytykował Rosję za wspieranie Baszara al-Asada, zbrodniczego dyktatora Syrii. Twierdził jednak, że presja ekonomiczna nie będzie potrzebna, żeby skłonić Rosję do rozstania z dyktatorem Al-Asadem. Głosił, że wystarczy presja moralna i apelowanie do dobrego serca kremlowskich elit i ich poczucia wstydu…[396]

Wszelkich złudzeń pozbędzie się ten, kto zajrzy na stronę internetową sekty Adnana Oktara i przeczyta relację z jego pobytu w Moskwie[397]. Gangster-gwałciciel-kaznodzieja odwiedził rosyjską stolicę w grudniu 2016 r., gdzie spotkał się z… Władimirem Żyrinowskim – słynnym rosyjskim faszystą i najgłośniejszym zwolennikiem imperialnej polityki Kremla. „Władimirowi Żyrinowskiemu zaprezentowano dzieła Adnana Oktara, mianowicie «Atlas Stworzenia» i «Oszustwo Ewolucji». W siedzibie rosyjskiej Dumy telewizja A9 TV przeprowadziła również wywiad z Żyrinowskim na temat stosunków turecko-rosyjskich” – czytamy na stronie. Duma to fasadowy parlament Rosji. A telewizja A9 TV to satelitarny kanał turecki związany z ruchem Harun Yahya Adnana Oktara. Główną gwiazdą kanału jest sam Adnan Oktar.

Jak widać, również krajowe powiązania Piotra Długosza, geologa Rydzyka, prowadzą znowu za granicę – i znowu na Wschód.

Kończąc ten rozdział, rzućmy raz jeszcze okiem na firmę Pro-Invest Solutions. Przypomnę: to ta, która na swojej stronie internetowej zamieściła biografię Długosza zacytowaną w poprzednim rozdziale.

Na tej samej stronie znajduje się życiorys Roberta Jarugi[398]. To analityk finansowy w firmie Długosza, jego zaufany człowiek od pieniędzy. W życiorysie Jarugi czytamy, że „posiada ponad 20-letnie doświadczenie zawodowe związane z rynkiem finansowym, które nabywał m.in. w Beskidzkim Domie Maklerskim; Ustroniance; Beskidzkim Biurze Consultingowym, ABS Investment; Rubicon Corporate Finance (…)”[399].

O jakich firmach mowa? A przede wszystkim – o czyich?

Firmy Rubicon Corporate Finance nie można znaleźć w Krajowym Rejestrze Sądowym. Znajdujemy w nim za to firmę Rubicon Partners Corporate Finance, której prezesem od 2008 r. jest nieprzerwanie Grzegorz Golec[400].

Kim jest Grzegorz Golec?

To menedżer-finansista, który jako prezes spółki NFI Progress zainwestował w producenta naczyń kuchennych Emalia Olkusz. Zrobił to w 2007 r., zatem akurat wtedy, gdy Emalia Olkusz postanowiła ruszyć na podbój rynku rosyjskiego[401].

W 2009 r. Golec ratował włosko-polską firmę Gino Rossi sprzedającą odzież i obuwie nie tylko w Polsce, ale także w Rosji oraz na innych postsowieckich i postkomunistycznych rynkach[402].

W latach 2011–2013 r. Grzegorz Golec nadzorował spółkę akcyjną Sapling[403], a następnie występował w roli jej doradcy[404]. W tym samym okresie firma Sapling:

- deklarowała, że jeden z jej rynków docelowych stanowi Rosja;

- informowała oficjalnie o zawarciu „umowy dystrybucyjnej z Teploproect OOO, z siedzibą w Czernijachowsku, w obwodzie kaliningradzkim” i podawała, że „przedmiotem umowy jest dystrybucja towarów, technologii i urządzeń SAPLING na terenie Federacji Rosyjskiej w ramach sieci handlowej kontrahenta”[405].

W jednym z dokumentów firmy Sapling czytamy, że Grzegorz Golec pełnił funkcję jej doradcy jako prezes spółki Rubicon Partners Corporate Finance, najwyraźniej wynajętej przez Sapling w celu doradztwa[406].

Wygląda na to, że chodzi o tę samą spółkę „Rubicon Corporate Finance”, w której pracował Robert Jaruga, spec od finansów Piotra Długosza, geologa Rydzyka.

Ale czy na pewno? Czy na pewno pan Jaruga to współpracownik Grzegorza Golca, menedżera-finansisty lubiącego rosyjskie rynki?

Na pewno. W Krajowym Rejestrze Sądowym znajdujemy firmę Beskidzkie Biuro Consultingowe Capital. A w nim – pana Roberta Jarugę jako współwłaściciela firmy (w latach 2007–2009) i wiceprezesa zarządu (w latach 2009–2010). Dokładnie rzecz biorąc, Jaruga przestał być wiceprezesem 9 kwietnia 2010 r.

W tym samym dniu wspólnikiem firmy przestała być spółka akcyjna V Narodowy Fundusz Inwestycyjny Victoria[407]. Zaraz potem przemianowana na Rubicon Partners Narodowy Fundusz Inwestycyjny[408], potem na Rubicon Partners, obecnie nazywa się Novavis Group[409]. Najwyraźniej szefowie tej spółki akcyjnej mają zamiłowanie do łacińskich nazw o wydźwięku dramatycznym. „Victoria” znaczy bowiem zwycięstwo, „Rubicon” sugeruje decyzję, której nie można cofnąć (tak się nazywała rzeka graniczna, którą rzymski wódz Cezar przekroczył wraz z armią, wypowiadając wojnę swemu koledze Pompejuszowi). „Novavis” to „Nova Vis”, czyli „Nowa Siła”…

Tak czy inaczej, pan Jaruga odszedł z Beskidzkiego Biura Consultingowego Capital w tym samym dniu co spółka akcyjna o wielu łacińskich nazwach. To znaczy, że był z nią związany. A kto rządził w „łacińskiej” spółce akcyjnej, gdy Jaruga działał na jej rzecz w beskidzkim Capitalu? Ten sam menedżer-finansista Grzegorz Golec, który lubi rosyjskie rynki. Pan Golec najpierw nadzorował „łacińską” spółkę akcyjną, potem nią zarządzał. Zarówno wtedy, gdy nazywała się V Narodowy Fundusz Inwestycyjny Viktoria, jak i wtedy, gdy nazywała się Rubicon Partners Narodowy Fundusz Inwestycyjny[410].

Dwa lata później, w 2012 r., media branżowe poinformowały, że:

- w spółkę Rubicon Partners Narodowy Fundusz Inwestycyjny zainwestował słynny polski miliarder Roman Karkosik;

- Grzegorz Golec się z tego cieszył.

„Rubicon Partners NFI: Spółki Karkosika kupiły akcje. W prywatnej ofercie Rubicon Partners NFI sprzedał 31 mln nowych akcji, które dają 27,9-proc. udział w podwyższonym kapitale. Z naszych informacji wynika, że po 5,5 mln walorów kupiły NFI Krezus i Uniprojekt” – podał portal Parkiet.com[411].

„Karkosik w Rubiconie? Kurs eksplodował. NFI Krezus i Uniprojekt, spółki w których udziały ma Roman Karkosik, objęły część nowej emisji akcji Rubicon Partners NFI – pisze «Parkiet». Kurs funduszu rośnie prawie o 30 proc. (…) Grzegorz Golec, prezes Rubiconu, nie chce zdradzić na co pójdą pieniądze z emisji (9,3 mln zł). Mówi jedynie, że na «nowe, duże projekty». W planach jest kolejna emisja akcji” – napisał „Puls Biznesu”[412].

Jak widać, inwestycja miliardera Karkosika w spółkę akcyjną o łacińskich nazwach przyniosła firmie wielomilionowe zyski.

Tak się składa, że miliarder Roman Karkosik na wiele sposobów związany był z Rosją. Tak się również składa, że miliarder Roman Karkosik próbował robić wielomilionowe biznesy telekomunikacyjne z… księdzem Tadeuszem Rydzykiem.

Opowiemy o tym już za chwilę, w następnym rozdziale tej książki. Ale zanim do tego przejdziemy, odnotujmy jeszcze kilka powiązań.

W 2014 r. obok Grzegorza Golca w zarządzie Novavis Group (wcześniej Rubicon Partners NFI) zasiadał przez pół roku Jerzy Karney[413]. Ten sam Jerzy Karney przez poprzednie dwa lata był prezesem spółki HAWE[414] należącej do… Marka Falenty – importera rosyjskiego węgla, który odegrał kluczową rolę w operacji służb specjalnych Kremla, znanej jako afera taśmowa z 2014 r.

A co do analityka finansowego Roberta Jarugi – związanego z współtworzącym Rydzykową geotermię Piotrem Długoszem i lubiącym rosyjskie rynki Grzegorzem Golcem – to wypada zauważyć jeszcze dwie okoliczności. Analityk Robert Jaruga:

- w latach 2011–2012 zasiadał w radzie nadzorczej firmy Robinson Europe produkującej sprzęt wędkarski[415], której międzynarodowe sukcesy zaczęły się od eksportu produktów do Rosji w 1997 r.[416];

- w latach 2009–2011 posiadał spółkę RG Bau, a do 2013 r. zarządzał nią, zanim przejęła ją firma Deluxe, reprezentowana przez osobę ze Wschodu o nazwisku Tatiana Kalinina (według Krajowego Rejestru Sądowego za firmą Deluxe stała spółka Patros i jej prezeska Chulkar Eroliowa, za którymi z kolei stała spółka Aerospace i jej prezeska Uliana Sarwajewa – najwyraźniej kolejna osoba ze Wschodu w tym łańcuszku)[417].

Tyle o Robercie Jarudze i jego wschodnich koneksjach. Co do szefa Jarugi, Piotra Długosza, na koniec przytoczę jeszcze jedno powiązanie. Powiązanie, które wyjątkowo wygląda na „czysto polskie”, krajowe – a jednak zasługuje na przytoczenie. Świadczy bowiem o związkach Długosza z najtłustszą śmietanką PiS-owskiego obozu władzy.

Piotr Długosz i jego żona, była narciarka alpejska Małgorzata Tlałka-Długosz, kierują Fundacją Integracji Przez Sport Handicap Zakopane[418].

W marcu 2021 r. „Gazeta Wyborcza” ujawniła, że:

- PiS-owskie władze Małopolski przekazały fundacji państwa Długoszów ponad 3 mln zł;

- słynny prezes państwowego koncernu paliwowego Orlen i pupil partii rządzącej, Daniel Obajtek, użyczył fundacji Długoszów swojego… dworku w Borkówku na Pomorzu.

W tym ostatnim przypadku nie do końca jest jasne, kto kogo bardziej dopieszcza. Fundacja korzysta z dworku, ale równocześnie remontuje go Obajtkowi…[419]

Rozdział XIV
Król giełdy i złomu podbija świat od Wschodu

Co połączyło dwóch potężnych biznesmenów, księdza Tadeusza Rydzyka i miliardera Romana Karkosika? Pomysł stworzenia wspólnej telefonii komórkowej.

Po co to było Rydzykowi? Zapewne po to, żeby zarobić. Trzeba jednak pamiętać, że operator telekomunikacyjny nie tylko zarabia wielkie pieniądze. Gromadzi również ogromną ilość danych, nieraz poufnych i wrażliwych. Dane te są cenne dla fachowców od marketingu biznesowego i politycznego, jak również dla każdej profesjonalnie działającej służby specjalnej. Można je sprzedawać, zarabiając kolejne pieniądze. Ale można też przetwarzać i analizować dane w celu zwiększenia własnej wiedzy, władzy i wpływów.

Co wiemy o telefonicznych inwestycjach Rydzyka i Karkosika?

W 2008 r. oficjalna strona internetowa spółki CenterNet, należącej pośrednio do Romana Karkosika, poinformowała o rozpoczęciu współpracy z fundacją Lux Veritatis księdza Tadeusza Rydzyka. Czemu miała służyć ta współpraca? Prowadzeniu i sprzedaży usług telefonicznych – rzecz jasna, w sieci komórkowej. Po co Karkosikowi był do tego ksiądz Rydzyk? Otóż oferta miała zostać skierowana do wyznawców Rydzyka, czyli słuchaczy Radia Maryja i odbiorców innych mediów księdza.

Na pierwszy rzut oka wygląda to dziwnie. Dlaczego ktoś przy wyborze firmy telekomunikacyjnej miałby się kierować względami religijnymi? Czy telefony mają wyznanie i światopogląd? Cóż, było jasne, że wielbiciele Rydzyka chcą podążać za swym guru również w najbardziej prozaicznych i codziennych sprawach. Było jasne, że jeśli Rydzyk każe swoim fanom podpisać umowę ze wskazanym przez niego operatorem telefonicznym, znajdą się tacy, którzy to zrobią. Tego typu grupy religijne oddzielają się od społeczeństwa, nie tylko podczas swych obrzędów, ale także w dniu powszednim. Między innymi robią to poprzez korzystanie z odmiennych produktów. Niektóre wspólnoty wyznaniowe w USA zarabiają miliony na gadżetach, które sprzedają wiernym. Sprytne sekty śledzą nowinki technologiczne, szukając takich, które będą zbieżne z potrzebami wyznawców i ich liderów. W latach 80. członkowie pewnej wspólnoty nowojorskich ortodoksyjnych Żydów obsesyjnie czekali na to, żeby ich cadyk ogłosił się Mesjaszem. Nie chcieli przegapić tej chwili. Telefony komórkowe nie były jeszcze w powszechnym użyciu, ale pagery (nadajniki i odbiorniki wiadomości tekstowych) już pojawiły się na rynku. Wspólnota zaczęła zaopatrywać swych członków w pagery na wypadek nagłego SMS-a o treści „To ja, wasz Mesjasz”…

Zatem można się doszukiwać biznesowych względów, które przemawiały za Karkosikowo-Rydzykowym projektem telekomunikacyjnym. Uczestnictwo Tadeusza Rydzyka i jego mediów mogło wyglądać jak gwarancja pozyskania licznych i wiernych klientów – i to bez zbytnich wydatków na reklamę.

Czy jednak w umyśle Romana Karkosika, bardzo doświadczonego gracza, obawy nie powinny były przeważyć nad pokusą? Ugrupowania religijne tworzone przez charyzmatycznych przywódców zachowują się często nieracjonalnie i nieprzewidywalnie. Bywa, że się rozpadają. Ich liderzy prędzej czy później się kompromitują. Rzecz jasna, przywódców nieraz ratuje to, że wierni mają niezwykłą zdolność zamykania oczu i uszu na wszystko (włącznie z kompromitacją liderów). Bez takiej zdolności trudno przecież wytrwać w sekcie. Wyznawca przez cały czas musi ignorować informacje pochodzące ze „zwodniczego” i „zepsutego” świata zewnętrznego, jak również ewentualne podszepty rozłamowców. Ta wyuczona głuchota i ślepota służy przywódcom, czasem może jednak obrócić się przeciwko nim. Gdy członkowie sekty czują, że nie są w stanie spełnić kolejnego wymagania swojego lidera, wtedy zamykają oczy i uszy na to wymaganie. Nie formułują sprzeciwu, tylko biernie ignorują żądanie swego mistrza, okazując poza tym niezachwiane posłuszeństwo.

Jak potoczyły się losy telefonii Rydzyka i Karkosika?

W październiku 2008 r. ksiądz Tadeusz Rydzyk wystąpił na antenie Radia Maryja, aby zareklamować słuchaczom swego nowego partnera biznesowego, Romana Karkosika. Tłumaczył im, że:

- firmy Karkosika to stuprocentowo polski kapitał;

- dzięki wspólnemu przedsięwzięciu telefonicznemu Rydzyka i Karkosika pieniądze pozostaną w kraju (zamiast ulec wyssaniu z polskiego rynku przez operatorów cudzoziemskiego pochodzenia);

- za te pieniądze uboga młodzież będzie mogła się kształcić w Wyższej Szkole Kultury Społecznej i Medialnej, czyli na toruńskiej uczelni Rydzyka, gdzie ksiądz ufunduje dla młodych bezpłatne lub tanie studia…

Podczas gdy ksiądz Rydzyk przedstawiał swój projekt jako patriotyczny i charytatywny, Karkosik już się chwalił spodziewanymi zyskami. Przedstawiciele firmy CenterNet mówili, że liczą na 2, 4 miliony abonentów.

10 miesięcy później, w lipcu 2009 r. Tadeusz Rydzyk dokonał uroczystej inauguracji sieci telefonicznej wRodzinie. Jak widać, ochrzcił ją nazwą brzmiącą swojsko, ale zapisywaną nowocześnie i po hipstersku – z wielką drugą literą zamiast pierwszej. Inauguracja odbyła się na Jasnej Górze, gdzie Rydzyk witał 100 tys. pielgrzymów razem z księdzem Królem. Podczas imprezy obiektem kultu stał się jeden z aparatów telefonicznych sprzedawanych przez sieć Rydzyka. Stojąc na estradzie, ponad głowami wiernych, Rydzyk i Król pokazywali im przedmiot czci.

Według kalkulacji firmy Karkosika sporą część potencjalnych klientów sieci wRodzinie miały stanowić osoby, które nigdy dotąd nie używały telefonu komórkowego. Być może dlatego podczas inauguracji ksiądz Rydzyk przedstawiany był niemalże jak wynalazca telefonii komórkowej. Tak brzmiały słowa gościa honorowego imprezy, Jarosława Kaczyńskiego. Polityk zachęcał słuchaczy do jednoczenia się wokół Radia Maryja, TV Trwam i… „wokół tego nowego, naprawdę wielkiego, powiem: genialnego pomysłu, jakim jest telefonia komórkowa. Tak, to powinno być coś, co nas łączy. Chcę dzisiaj powiedzieć z tego miejsca, że jeśli tylko to ruszy, to sam natychmiast taki telefon nabędę”.

Jednak sieć wRodzinie była jednym z najmniej udanych biznesów księdza Rydzyka, a także Romana Karkosika. W rok zdobyła tylko 160 tys. abonentów. Inni operatorzy pozyskiwali wtedy miliony klientów.

Cóż, nie pierwszy raz w historii wielkie plany boleśnie zderzyły się z rzeczywistością. Rzecz jasna, Rydzyk obwinił o tę klapę Karkosika. Karkosik zaś nie pozostał mu dłużny i obwinił Rydzyka. Firma CenterNet ogłosiła, że porażka w pozyskiwaniu klientów wynikała z postawy Tadeusza Rydzyka, który nie zbudował obiecywanej liczby punktów sprzedaży. Najwyraźniej tworzenie takich punktów przerosło wyznawców Tadeusza Rydzyka. Umiejętności społeczne i kompetencje biznesowe wiernych zapewne nie dorównują umiejętnościom i kompetencjom mistrza.

Można było się tego spodziewać. Zatem należy się dziwić, że Roman Karkosik – doświadczony gracz, który rok wcześniej zainwestował w telefonię komórkową na Wyspach Brytyjskich[420], w ogóle poszedł na tak ryzykowny hazard. Czyżby Karkosik przystąpił do telefonicznego interesu księdza Rydzyka ze względów innych niż biznesowe? Czy to możliwe, że od początku nie liczył się z zyskami? A ze współpracy z Rydzykiem wycofał się dopiero wtedy, gdy zagroziła stratami zbyt kosztownymi nawet dla miliardera?

Bardzo możliwe – odpowie nam większość obserwatorów polskiej sceny politycznej. Inwestycję poparł przecież Jarosław Kaczyński. Zatem miliarder Karkosik mógł sypnąć groszem Rydzykowi w nadziei na przychylność Kaczyńskiego i jego prawicy. Formacja ta rządziła Polską w latach 2005–2007. Wciąż miała miliony zwolenników i fanatyków. Można było oczekiwać, że do władzy wróci. Ale dlaczego Roman Karkosik pozwalał swoim ludziom gadać o 4 mln abonentów, choć wiedział, że nic z tego może nie wyjść? Przecież to ośmieszyło miliardera.

Szukając rozwiązania tej zagadki, czytelnicy prasy biznesowej zapewne wspomną, że Karkosik był znany ze skrytości. Nieraz ukrywał się za różnymi maskami i fasadami. Zazwyczaj unikał widocznych powiązań z aktorami polskiej sceny politycznej. Czyżby więc rozpuszczał wieści o rzekomo spodziewanych zyskach tylko po to, żeby przedstawić polityczną przysługę jako czysto biznesową inwestycję?

To wytłumaczenie zdaje się brzmieć prawdopodobnie, jednak nie odpowiada na wszystkie pytania. Przede wszystkim dlatego, że jedyną sławą, na której zależało skrytemu miliarderowi, była sława biznesowego króla Midasa. Drobni giełdowi gracze wierzyli w tajemniczy instynkt i sekretne talenty Romana Karkosika. Wystarczyło, żeby Karkosik kupił akcje jakiejś spółki – a natychmiast za jego przykładem podążali inni. Wtedy rósł popyt na te akcje, rosła ich cena, firma miała więcej pieniędzy i mogła kwitnąć. A król Midas nie tylko odsprzedawał akcje z zyskiem, ale też chodził w glorii autora sukcesu spółki. Roman Karkosik był więc żywą, samospełniającą się przepowiednią sukcesu. Każda klapa groziła temu wizerunkowi cenniejszemu niż złoto. Zatem trudno uwierzyć, żeby Karkosik zechciał popełnić biznesowe seppuku tylko dla przyjemności Rydzyka i wdzięczności Kaczyńskiego. Dla wdzięczności, dodajmy, która mogła zaowocować ewentualnymi korzyściami dla biznesmena dopiero po kilku latach.

Jeśli Roman Karkosik poszedł na takie ryzyko, to nie dla korzyści hipotetycznych i mglistych, tylko dla profitów namacalnych i pewnych. Mogło chodzić o jakiś bardziej złożony układ wymienny, w którym brał udział nie tylko Tadeusz Rydzyk. Dlatego musimy przyjrzeć się temu, z kim jeszcze w tamtym okresie Karkosik robił interesy.

Tak się składa, że już w 2007 r. – zatem na rok przed tym, jak Roman Karkosik ogłosił, że zainwestuje w Rydzyka – media podały godną uwagi wiadomość. Poinformowały, że Karkosik zaoferował polskiej Grupie Lotos ropę naftową od… Gazpromnieftu. To jedna ze spółek kremlowskiego megakoncernu Gazprom[421].

Przelotne zbliżenie między gigantem z Rosji i miliarderem z Polski? Wygląda na to, że zostawiło trwałe ślady. W lipcu 2013 r. Karkosik zatrudnił osobę posądzaną o zbytnią przychylność wobec Gazpromu, mianowicie Mikołaja Budzanowskiego – byłego ministra skarbu państwa w rządzie Platformy Obywatelskiej. Chodziło nawet nie o jeden, ale o dwa stołki. Miliarder powierzył Budzanowskiemu funkcję członka zarządu spółki Boryszew SA oraz stanowisko dyrektora do spraw rozwoju, również w spółce Boryszew SA[422].

Stało się to trzy miesiące po tym, jak Mikołaj Budzanowski wyleciał z rządu Donalda Tuska. Za co? Za to, że bez wiedzy rządu uzgodnił treść wstępnego porozumienia między polskim państwowym koncernem PGNiG a Gazpromem. Porozumienie zawierało ryzykowne sformułowania, które pozwoliły Gazpromowi ogłosić, że zbuduje drugą nitkę swego gazociągu w Polsce[423].

Rok wcześniej Budzanowski publicznie zachwalał układy z Gazpromem. Cytuję jedną z jego deklaracji z 2012 r: „Porozumienie w sprawie nowych cen gazu między PGNiG i Gazpromem to bardzo dobra wiadomość dla Polski i wszystkich odbiorców gazu (…). Polskie gospodarstwa domowe zapłacą najniższe rachunki za gaz w regionie”[424].

Na tym nie koniec intrygujących koincydencji między Karkosikiem a kremlowskim megakoncernem paliwowym. W 2015 r. ta sama spółka Boryszew SA uzyskała 41 mln zł kredytu z Banku Gospodarstwa Krajowego przy pomocy kancelarii Clifford Chance[425].

Tak się składa, że kancelaria Clifford Chance pomagała również:

- ministerstwu finansów putinowskiej Rosji[426];

- firmie kremlowskiego oligarchy Romana Awdiejewa, objętego sankcjami przez USA jako współpracownik Putina[427];

- Gazpromowi, m.in. przy budowie gazociągu Nord Stream 2.

W marcu 2011 r. niemiecka filia Gazpromu przy pomocy kancelarii Clifford Chance uzyskała pożyczkę w wysokości 500 mln euro[428]. W tym samym czasie kancelaria Clifford Chance zajmowała się pożyczką w wysokości 2,5 mld euro dla konsorcjum budującego Nord Stream 2. Kto miał 51 proc. udziałów w konsorcjum? Oczywiście Gazprom[429].

Przypomnę, że Polska jest przeciwna tej ostatniej inwestycji Gazpromu. Gazociąg Nord Stream 2 może zwiększyć uzależnienie Europy Zachodniej od Rosji. Mowa o uzależnieniu nie tylko biznesowym, lecz także politycznym.

Czy to wszystko, co łączyło Karkosika z imperium Kremla?

Gdy zapoznamy się bliżej z życiorysem Karkosika, przekonamy się, że tych związków było znacznie więcej. Zanim jednak do tego przejdziemy, musimy przyjrzeć się czemuś innemu, czemuś niezwykłemu, co zaszło, gdy Roman Karkosik kończył swoją współpracę z Tadeuszem Rydzykiem.

Współpraca Rydzyka i Karkosika trwała do 2010 r. To był rok, w którym jasne się stało, że telefonia Tadeusza Rydzyka nie wypaliła tak, jak miała wypalić. To był rok, w którym oligarcha Karkosik opuścił swego duchownego partnera ze względu na brak obiecanych zdobyczy. Ale był to również rok, w którym przeznaczenie więcej niż hojnie wynagrodziło Karkosikowi tę przykrość. W roli przeznaczenia wystąpił słynny włoski przedsiębiorca i polityk zaprzyjaźniony z Kremlem i Gazpromem, Silvio Berlusconi. Roman Karkosik uzyskał wtedy największą ze swoich zdobyczy. Zaoferowano mu korzyści nie tyle ogromne, ile wręcz przerastające możliwości jego konsumpcji.

W 2010 r. należący do Karkosika koncern Boryszew nagle rozpoczął ekspansję międzynarodową, przejmując aktywa włoskiej grupy Maflow. Grupa działała we Włoszech, w Polsce, we Francji, w Hiszpanii, Brazylii, Chinach i Japonii[430]. Zakup wielkiego włoskiego koncernu przez spółkę spoza Italii wymagał zgody ministerstwa rozwoju gospodarczego Włoch. Roman Karkosik taką zgodę otrzymał. To nieco zaskakująca decyzja ze względu na nieufność wobec przedsiębiorców z Europy Środkowo-Wschodniej, wówczas jeszcze powszechniejszą we Włoszech niż dziś. Tym bardziej że Karkosik i jego ludzie pozwalali sobie wówczas na brawurowo brzmiące deklaracje. Twierdzili, że kupią włosko-międzynarodowy koncern bez znaczącego wsparcia ze strony banków lub zewnętrznych inwestorów.

Dziennikarka Jowita Flankowska tak opisywała tę sytuację: „Pod koniec września Grupa Boryszew oficjalnie stała się właścicielem włoskich zakładów grupy Maflow, globalnego producenta m.in. gumowych przewodów dla przemysłu motoryzacyjnego, a konkretnie dla niemal wszystkich marek samochodów. W październiku Boryszew sfinalizuje kupno zakładów w Hiszpanii, we Francji, w Brazylii, Japonii, Chinach i Polsce. Cała transakcja będzie kosztować 100 mln zł. Niemal 75 proc. tej sumy trzeba wydać na trzy najbardziej rentowne fabryki, które są w Polsce, ale to włoskie zakłady są kluczowe, bo właśnie tam się projektuje komponenty i opracowuje nowe technologie. Grupa Boryszew chce sfinansować transakcję częściowo z emisji akcji, a częściowo ze środków własnych”[431]. Artykuł cytował też Witolda Michałka z Business Centre Club, który zachwycał się „uciułanym” potencjałem Karkosika i innych polskich miliarderów: „Teraz widać, że polskim przedsiębiorcom opłacało się latami zbierać grosz do grosza”.

Tak zupełnie bez pożyczek się nie obyło. Sprawozdanie roczne grupy kapitałowej Boryszew SA z 2010 r. podaje, że Boryszew wziął kredyt w Alior Banku na rozkręcenie polskiej filii Maflow w Tychach. Kredyt ten został zaciągnięty na rok i wynosił 25 mln zł[432]. Nie wygląda to jednak na dużą sumę dla kogoś, kto zarządza światowym koncernem. W sprawozdaniu Boryszew SA za 2010 r. czytamy, że między grudniem 2009 r. a grudniem 2010 r. zadłużenie grupy netto względem wartości kapitału własnego oraz wartość zobowiązań finansowych się… zmniejszyły[433].

Czy można kupić globalny koncern, równocześnie nie zwiększając swoich długów, a nawet je zmniejszając? Jak Roman Karkosik tego dokonał?

W sobie właściwy sposób. Mianowicie wykorzystał swój największy kapitał, czyli magię nazwiska. W latach 2009–2010 bez żadnego wysiłku podwyższył kapitał spółki Boryszew SA z 6,2 mln zł do 225,6 mln zł. Po prostu wypuścił na rynek akcje[434]. Wiedział, że rzucą się na nie prawdziwi ciułacze, czyli drobni gracze marzący o wielkich zyskach i wpatrzeni w Romana Karkosika. Wiedział, że rzucą się na akcje tym łapczywiej, gdy się dowiedzą, że ich ulubieniec – tajemniczy król Midas, który mało mówi, ale sekretnym sposobem zmienia błoto w złoto – staje się właśnie globalnym magnatem.

Tym razem król Midas odniósł tylko przejściowe zwycięstwo. 6 lipca 2010 r. giełda się dowiedziała, że Roman Karkosik kupił polskie zakłady Maflow oraz uzyskał zgodę władz Italii na zakup włoskich, chińskich i brazylijskich fabryk koncernu. Tego samego dnia kurs akcji Boryszewa podskoczył o 3,3 proc., z 2,1 zł na 2,17 zł[435]. Sukces? Raczej sukcesik, i to przelotny. Jak to bowiem wyglądało w skali roku? W następnych miesiącach wartość akcji Boryszew SA rosła. W październiku osiągnęła aż 4,89 zł[436].

Potem jednak akcje zaczęły spadać. 22 grudnia 2010 r. kurs wynosił… 1,89 zł. Później bywało jeszcze gorzej. W lutym 2011 r. akcje sprzedawano po 1,72 zł. W maju 2011 r. – po 99 groszy. W październiku 2011 r. – po 52 grosze. Za tę samą cenę w lipcu 2012 r.

Nie dziwi zatem to, co robotnicy włoskich fabryk Maflow piszą na swojej stronie internetowej, stanowiącej kronikę przedsiębiorstwa: „Z początku lata 2012 r. (…) było już oczywiste, że «nowa» Maflow Boryszew właśnie umiera”. W tym samym 2012 r., żeby przetrwać, włoscy robotnicy Maflow powołali spółdzielnię zajmującą się recyklingiem. Nazwali ją RiMaflow[437]. Aby ratować inne zakłady swego globalnego koncernu, Roman Karkosik musiał nieco bardziej niż poprzednio oprzeć się na pomocy banków. Pięć lat po swoim wielkim światowym zakupie polski czarodziej giełdy starał się w Banku Gospodarstwa Krajowego o 41 mln zł kredytu na rozwój Maflow. To właśnie wtedy obsługująca Gazprom kancelaria Clifford Chance przyczyniła się do sukcesu starań Karkosika[438].

Najwyraźniej pieniądze z lokat i wyemitowanych akcji nie wystarczyły, żeby ożywić włoski biznes. Zapłacili za to robotnicy Maflow we Włoszech. Wypada zatem spytać, kto w Italii podjął ryzyko i zgodził się na sprzedanie koncernu Karkosikowi. Dlaczego piszę „podjął ryzyko”? Ponieważ niefrasobliwe oddanie wielkiej włoskiej firmy królowi lokalnej giełdy z dalekiej Polski, posyłającemu na bruk pracowników koncernu, mogłoby zagrozić karierze polityka, który podpisał się pod decyzją. Bezrobotni pracownicy to przecież wyborcy.

Okazuje się, że decyzję podjął sam włoski premier Silvio Berlusconi, który wówczas pełnił też funkcję ministra rozwoju gospodarczego Włoch[439]. Prorosyjski przywódca włoskiej prawicy, który afiszuje się swoją przyjaźnią z Władimirem Putinem.

Na czym polega ta przyjaźń? Berlusconi między innymi gościł Putina w jednej ze swych pięknych willi, na malowniczej Sardynii. Putin rewanżował się włoskiemu politykowi, podejmując go w Rosji, w swej daczy, gdzie razem chodzili do bani (rosyjskiej łaźni). Ale nie tylko w wodzie obaj panowie się nurzali, również w finansowych profitach. Według doniesień medialnych zażyłość z Putinem zaczęła przynosić Berlusconiemu wielkie korzyści osobiste na przełomie roku 2008 i 2009. Korzyści te wiązały się z kremlowskim megakoncernem Gazprom. Tak się osobliwie składa, że daleko od Italii miliarder Karkosik, również powiązany z Gazpromem, w tym samym czasie wsparł miejscowego księdza-biznesmena Rydzyka.

Co łączyło Gazprom i Berlusconiego? Brytyjski „The Guardian” podaje treść depeszy ze stycznia 2009 r. wysłanej z Rzymu do Waszyngtonu. Jej autorem był Ronald Spogli, ambasador USA we Włoszech. Czytamy w niej, że „Putin obiecał Berlusconiemu procent od zysków każdego z gazociągów zbudowanych przez Gazprom w porozumieniu z ENI”[440].

ENI to włoski gigant paliwowy kontrolowany przez państwo, zatem przez Berlusconiego. Krótko przedtem, w październiku 2008 r., Silvio Berlusconi zaczął nawoływać Włochów, żeby kupowali akcje ENI. „The Guardian” wnioskuje, że Berlusconi mógł być osobiście zainteresowany powodzeniem współpracy ENI z Gazpromem[441]. Wygląda to tak, jakby włoski polityk:

- obawiał się, że zyski ze współpracy rosyjsko-włoskiej przyjdą później, jeśli firmie ENI zabraknie gotówki na szybką realizację wspólnych projektów;

- i dlatego spróbował wyciągnąć tę gotówkę od obywateli.

Podsumujmy wszystko, co już wiemy o czworokącie Rydzyk–Karkosik–Berlusconi–Gazprom:

- tuż przed tym, jak Roman Karkosik zaryzykował dla Rydzyka, dostał ropę od jednej ze spółek Gazpromu;

- zaraz po tym, jak Roman Karkosik zaryzykował dla Rydzyka, zaprzyjaźniony z Gazpromem i Putinem włoski premier Berlusconi zaryzykował dla Karkosika i dał mu zgodę na przejęcie Maflow;

- kancelaria współpracująca z Gazpromem pomagała Karkosikowi w obsłudze tego niezwykłego prezentu;

- w firmie Boryszew SA zarządzającej tym prezentem Karkosik zatrudnił byłego ministra Mikołaja Budzanowskiego podejrzewanego o szczególną przyjaźń z Gazpromem.

Jeśli mamy do czynienia ze zbiegiem okoliczności, to chodzi o zbieg okoliczności wielopiętrowy, składający się z licznych niezwykłych przypadków i anomalii.

Odnotujmy kolejną z nich. Po tym, jak Roman Karkosik w trudnej chwili opuścił Rydzyka, miliarder na długie lata powinien się stać czarnym charakterem Rydzykowej propagandy. Łatwo byłoby w tym celu wykorzystać dwie esbeckie teczki dotyczące Karkosika i dostępne w IPN (za chwilę się nimi zajmiemy).

Jednak stało się inaczej. 20 stycznia 2021 r. wpisałem nazwisko „Karkosik” w wyszukiwarkę portalu RadioMaryja.pl, a wyszukiwarka nie znalazła nic.

Gdy wpisałem CenterNet, pojawiło się jedynie 12 wpisów z lat 2008–2011.

To duże zaskoczenie – tym bardziej że portal publikuje nie tylko informacje własne, ale również powtarza treści nadawane przez Radio Maryja i TV Trwam. Czyżby Rydzyk bał się zemsty Karkosika i jego ludzi za nieprzychylne publikacje? Wiemy, że ksiądz Rydzyk nie obawia się atakować nawet osób bardzo wpływowych. A może hamulcem były rozliczenia po rozstaniu? Może Rydzyk się bał, że Karkosik w odwecie za ewentualne napaści w mediach nie przekaże jakiejś transzy pieniędzy należnych fundacji księdza? Trudno przypuścić, żeby te rozliczenia trwały do dzisiaj. A do dzisiaj trwa cisza.

Dlaczego Tadeusz Rydzyk, mimo swej wielkiej miłości do pieniędzy, przebaczył miliarderowi, który opuścił księdza po finansowej porażce telefonii wRodzinie? Poniekąd przypomina to wybaczenie, które spotkało Jana Króla po domniemanej utracie milionów ze zbiórki na Stocznię Gdańską. Czy mamy do czynienia z powtórką mechanizmu, który wystąpił przy okazji spółki ESPEBEPE, czyli z niepowodzeniem pozornym? Czy znaczy to, że głośna klęska telefonii wRodzinie została jednak jakoś wynagrodzona – nie tylko Karkosikowi, ale też Rydzykowi?

Wypada spytać, kto był na tyle potężny, żeby wynagrodzić straty Romanowi Karkosikowi i Tadeuszowi Rydzykowi. Względnie – kto był na tyle potężny, żeby wynagrodzić straty Romanowi Karkosikowi i uciszyć Tadeusza Rydzyka.

Jasne jest, że musiałoby chodzić o kogoś zainteresowanego biznesami obu panów i bardzo potężnego. Potężniejszego niż Jarosław Kaczyński, który nie miał wówczas władzy, więc nie dysponował miliardami i nie miał żadnego wpływu na losy ani decyzje Karkosika. W dużej mierze nie miał też wpływu na księdza Rydzyka (w latach 2008–2010 Kaczyński dopiero leczył rany po utracie władzy, więc to on raczej potrzebował Rydzyka niż Rydzyk Kaczyńskiego).

Środki nacisku na Karkosika miał za to Silvio Berlusconi, który mógł Polakowi otworzyć lub zamknąć drogę do kupna Maflow. Nie ma jednak mowy – to chyba oczywiste – żeby Berlusconi stał za całą intrygą. Włoch w znikomym stopniu interesował się Polską. A jeszcze mniej obchodził go jakiś polski ksiądz ze swymi biznesami.

Po co więc włoski prawicowy przywódca miałby brać udział w intrydze? Jeśli w niej uczestniczył, to tylko po to, żeby wyświadczyć przysługę któremuś ze swoich sojuszników lub przyjaciół. Takiemu, który interesował się Polską i wspierał działalność Rydzyka.

Spośród sojuszników i przyjaciół Berlusconiego przychodzi na myśl tylko jeden. Ten, dla którego Silvio Berlusconi był gotów zrobić naprawdę wiele. Ten, z którym Berlusconi afiszował się wielokrotnie i wbrew wszystkim. Tak jak w 2015 r. na Krymie zagarniętym przez Rosję. Berlusconi bratał się tam ze swoim kremlowskim przyjacielem na przekór całej wspólnocie Zachodu[442].

Hipotezę, która rysuje się przed nami, można kwestionować. Można argumentować, że Berlusconi nie posunąłby się tak daleko. Przekorne gesty polityczne na zaanektowanym Krymie czy nawet wzięcie po cichu łapówki od Gazpromu to mniejsze ryzyko niż rzucenie na niepewne wody dużego koncernu. Jak już podkreślałem, pracowali w nim przecież Włosi, potencjalni wyborcy premiera Berlusconiego. Czy włoski polityk oddałby Maflow podejrzanemu nabywcy z Europy Wschodniej tylko po to, żeby pójść na rękę przyjacielowi z Eurazji Północnej?

Niestety, odpowiedź jest oczywista. Silvio Berlusconi wsławił się jako człowiek, który zrobił karierę dzięki korupcji i wymianie przysług. Nieraz skrajnie ryzykownych i wstydliwych – gdyż świadczonych bandytom mniej potężnym, ale jeszcze bardziej kompromitującym niż Putin. W latach 70. lokatorem posiadłości Silvio Berlusconiego pod Mediolanem był mafijny boss Vittorio Mangano, którego Berlusconi fikcyjnie zatrudnił jako… masztalerza w swojej stajni[443].

Należałoby raczej spytać, czy w międzynarodowej intrydze biznesowo-politycznej, która zarysowała się przed nami, uczestniczyłby Roman Karkosik. Gracz przemyślny, o ambicjach znacznie większych i szerszych niż Polska, który jednak starał się przeważnie, aby nie kojarzono go z polityką. Gdyby Karkosik korzystał z pomocy Rosjan, znaczyłoby to, że jest z nimi blisko związany. Czy był? Jeden biznes z Gazpromem, dwie synekury dla polityka przyjaznego Gazpromowi i korzystanie z usług kancelarii Gazpromu – to istotne wskazówki. Jednak nie całkiem odpowiadają na nasze pytanie. Wciąż możemy mieć do czynienia z osobliwym, ale przypadkowym zbiegiem okoliczności.

W poszukiwaniu odpowiedzi musimy jeszcze bliżej przyjrzeć się związkom Karkosika z imperium Kremla. Musimy – jak to obiecałem wcześniej – zgłębić dokładniej jego życiorys.

Nie będzie to łatwe. Miliardera podziwiano nie tylko za jego ogromny majątek. Również za wielką zdolność do dyskrecji i skrytości, o której już wspominałem. „Największy prywatny inwestor na warszawskiej giełdzie nie bryluje na salonach i raczej stroni od kontaktów z politykami. Co ciekawe, nic na tym nie traci. W przypadku Romana Karkosika rosyjskie porzekadło «Tisze jediesz, dalsze budiesz» [Im ciszej jedziesz, tym dalej dotrzesz] wyjątkowo dobrze się sprawdza” – pisała w 2007 r. Ryszarda Socha, dziennikarka tygodnika „Polityka” i autorka artykułu Roman Karkosik: miliarder, outsider[444]. Dodajmy, że również brat Karkosika, Ryszard, przytaczał powiedzenie „Tisze jedziesz, dalsze budiesz” w odpowiedzi na pytanie o charakter i metody Romana[445].

W artykule red. Sochy czytamy dalej: „Roman Karkosik wyraźnie lubi cień. Nie kieruje żadną z kontrolowanych spółek. Zadowala się członkostwem w kilku radach nadzorczych. Wrogowie mówią, że w ten sposób chce uniknąć odpowiedzialności. Przyjaciele, że to optymalne biznesowe rozwiązanie (…). Jest milkliwy. Na pytania odpowiada krótko i szybko. Nie widać, żeby bogactwo (portfel akcji wyceniany jest na 4 mld zł) rzutowało na jego sposób bycia. Zero pozy. Trochę się tylko krzywi, gdy media ujmują jego awans w efektowną klamrę: «od magazyniera do miliardera». To pierwsze zajęcie w Spółdzielni Kółek Rolniczych było krótkim epizodem, praktyką tuż po skończeniu Technikum Cukrowniczego w Toruniu. Naprawdę, jak pisze Ewa Bałdyga, odpowiedzialna za kontakty biznesmena z mediami, «Roman Karkosik rozpoczął swoją przygodę z biznesem w latach 80. Otworzył wtedy w podtoruńskim Czernikowie mały bar. Interes prosperował na tyle dobrze, że wkrótce ruszyła wytwórnia napojów gazowanych. A trochę później powstała firma Karo, produkująca przewody elektryczne. (…) A gdy brakowało surowca do tej produkcji, rozwinął sieć punktów skupu metali. Nie tylko w Polsce. Także w Rosji, Czechach, Bułgarii i na Słowacji»”[446].

Informację o skupowaniu złomu w Rosji przez Karkosika podają również portale Money.pl i BusinessInsider[447].

Ryszarda Socha opisuje też nieczysty biznes Karkosika z lat 90. – nieczysty z ekologicznego punktu widzenia, ale nie tylko. Chodziło o produkowany przez Romana Karkosika surowiec do butelek plastikowych, które zaśmiecają i trują środowisko. Jak również o niejasne relacje biznesmena ze spółką państwową Elana. Badał je… Urząd Ochrony Państwa, zatem służby specjalne zajmujące się bezpieczeństwem kraju, wywiadem i kontrwywiadem. Kto reprezentował Karkosika w biznesach z Elaną? Przestępca, który próbował skorumpować funkcjonariusza UOP i trafił do aresztu.

Znów cytuję „Politykę”: „Karkosik dla swojej spółki Unibax sprowadził ze Szwajcarii najpierw jedną maszynę do polimeru butelkowego, potem drugą. Półprodukt do jego wytwarzania – polimer amorficzny – Unibax kupował od toruńskiej Elany. W 1996 r. sprzedał oba urządzenia Elanie (…). Kilka lat później został właścicielem Elany, z maszynami włącznie (…). Transakcją kupna przez Elanę maszyn od Unibaksu interesował się Urząd Ochrony Państwa w Bydgoszczy. Prokuratura uznała umowę za niekorzystną dla Elany, która zapłaciła Unibaksowi za maszyny 43 mln zł, o 20 mln zł więcej niż wydał na nie Unibax. Ciekawostka – w negocjacjach, które poprzedziły tę transakcję, Karkosika reprezentował Mirosław Stajszczak, biznesmen z Bydgoszczy, o którym głośno było w związku z tzw. schnapsgate. Dziś R. Karkosik nie pamięta o tych negocjacjach. Twierdzi, że ze Stajszczakiem nic go nie wiązało. W 1998 r. Stajszczak został aresztowany. Poszło o korumpowanie oficera UOP. Karkosik wpłacił za niego 1,5 mln zł kaucji”[448]. Czy Urząd Ochrony Państwa zajmował się Stajszczakiem, zanim ten złożył korupcyjną propozycję funkcjonariuszowi? Cóż, UOP musiałby cierpieć na ślepotę, gdyby funkcjonariuszy już wcześniej nie zainteresowały powiązania Mirosława Stajszczaka, przedstawiciela Karkosika.

O jakie powiązania chodzi? Wspomniana przez redaktor Sochę Schnapsgate to tzw. afera alkoholowa z lat 1988–1990, która polegał na nadużywaniu prawa do bezcłowego importu alkoholu przeznaczonego na własny użytek. Aferzyści wykorzystywali to prawo, aby masowo sprowadzać cysterny spirytusu do Polski, a przez Polskę – również do Rosji[449].

Jednak nie tylko to łączyło Mirosława Stajszczaka z tym krajem. W 1994 r. „Gazeta Wyborcza” podawała, że Stajszczak w porozumieniu z rosyjską mafią przemycał złoto z Rosji do Indii.

Do tego należy dodać, że:

- Mirosław Stajszczak rozpoczął działalność przestępczą we współpracy z bratem Januszem;

- w tym samym 1994 r. Janusz Stajszczak był podejrzany o ukrycie mienia, które usiłował zająć komornik;

- w związku z tą sprawą prokuratura rozesłała międzynarodowy list gończy za Januszem Stajszczakiem, gdyż ukrywał się w… Rosji[450].

Mimo takich związków, mimo zainteresowania ze strony służb specjalnych RP Roman Karkosik w latach 90. i pierwszej dekadzie XXI w. bogacił się bez przeszkód. Jego giełdowe sukcesy wiązały się z brawurowymi „operacjami pod przykrywką”. Takimi jak podstawianie licznych osób, które udawały, że nabywają akcje dla siebie, podczas gdy nabywały je dla Karkosika. Gdy sprywatyzowano Bank Śląski i jego akcje znalazły się na rynku, obowiązywał indywidualny limit zakupu. Każdy nabywca mógł kupić tylko ograniczoną liczbę akcji. Roman Karkosik ominął tę przeszkodę, powierzając pieniądze swoim pracownikom. Oni zaś ustawili się w kolejce, zakupili akcje banku, potem przynieśli je posłusznie swemu szefowi[451].

Dziennikarz Jacek Stelmachowski w artykule Roman Karkosik – człowiek z cienia tak opisywał finansowe machinacje swego bohatera: „Pierwsza giełdowa katapulta przenosząca Karkosika ze świata milionerów do wąskiego kręgu miliarderów, czyli kupowanie i późniejsze operacje spółkami na skraju upadłości, to inwestycja w Garbarnię Brzeg. Bo Karkosik swojego majątku (szacowanego na 2,5 mld zł) dorobił się głównie na ślepej, graniczącej z naiwnością, wierze rzesz giełdowych spekulantów i drobnych inwestorów, że cokolwiek Karkosik kupi, jak Midas zamieni w krociowy biznes, że wystarczy podpiąć kapitalik pod to, co robi guru, by zrobił się z tego kapitał. Nieistotne, czy katapultą jest garbarnia czy gorzelnia… Rzeczywiście, wyniki kolejnych strzałów Karkosika z katapulty były imponujące. Jeszcze w 2005 r. po pierwszych dwóch kwartałach Garbarnia Brzeg miała 3,5 mln zł strat i 3 mln zł przychodów. Po roku 20 mln zł zysku. W niespełna trzy lata wartość rynkowa Garbarni Brzeg wzrosła z 4 mln do 2,5 mld zł. Tylko w 2006 r. jej wycena zwiększyła się 50-krotnie. Do tego spółka bez trudu ściągnęła od inwestorów 90 mln zł z nowych emisji akcji. To wystarczyło, by w pełni zasłużyła na swoją nową nazwę – Alchemia”[452].

Firmy Romana Karkosika tworzyły razem gęstą i nieprzejrzystą pajęczynę powiązań. Stanowiło to barierę ochronną, odstraszającą każdego, kto chciałby zrozumieć strukturę imperium Karkosika. Hamowało to nie tylko wścibską konkurencję i dziennikarzy, ale też służby i władze RP. Z tymi władzami Karkosik zwykle się nie afiszował. Na jego korzyść interweniowali politycy stojący po przeciwnych stronach sceny politycznej, przynajmniej pozornie (z antyzachodniej Ligi Polskich Rodzin i postkomunistycznego Sojuszu Lewicy Demokratycznej). Nie wiadomo jednak, czy Roman Karkosik spotkał osobiście któregokolwiek z tych pomocnych polityków. Wśród nich znalazł się Jerzy Wenderlich z SLD (skądinąd znajomy Tadeusza Rydzyka z lat 70., gdy Rydzyk organizował festiwal muzyczny Sacrosong w Toruniu). Wenderlich wsparł publicznie Karkosika w jego bojach z pewną południowokoreańską spółką. Twierdzi jednak, że nigdy w życiu nie zetknął się z miliarderem[453].

Imperium Romana Karkosika opierało się na dwóch filarach, którymi były koncern Alchemia (garbarnia, która stała się rozgałęzionym megaprzedsiębiorstwem… hutniczym) i koncern Boryszew (fabryki chemiczne i zakłady przetwórstwa metali).

Jedna z firm Boryszewa, mianowicie Hutmen, utrzymywała długotrwałe relacje biznesowe z Rosją[454].

Karkosik, podobnie jak Rydzyk, też się interesował zakupem Stoczni Gdańskiej, ale do zakupu nie doszło. Zajmował się również budowlanką i produkcją części samochodowych. Ten ostatni trop znów prowadzi na Wschód.

W 2013 r. portal Biznes.pl (obecnie BusinessInsider) opublikował wywiad z Romanem Karkosikiem. W rozmowie Karkosik z nietypową dla siebie ostentacją pochwalił się swymi sukcesami. Cytuję słowa miliardera: „Teraz już w zasadzie wszystkie spółki z mojego portfela mają usystematyzowaną strategię rozwoju i mogą wydawać pieniądze na zakupy. Przykładem Boryszew, który kupił jednego z największych w Europie producentów przewodów klimatyzacyjnych – spółkę Maflow. Warto podkreślić, że dotychczasowi właściciele Maflow nie potrafili utrzymać biznesu, a my nie dość, że go wyciągamy z dołka, to jeszcze rozwijamy na światową skalę. Szczęście sprzyja lepszym. Głównym odbiorcą produktów Maflow jest Grupa Volkswagen, świetnie radząca sobie na rynku. My rośniemy razem z VW. Na prośbę tego koncernu Boryszew buduje fabrykę w Rosji – oddanie za miesiąc”[455].

Chodzi o fabrykę części samochodowych postawioną przez Volkswagena i Boryszew (koncern Karkosika) w Dzierżyńsku pod Niżnym Nowogrodem.

Zapewne ważną rolę w tej inwestycji odegrało doświadczenie Karkosika w kontaktach z Rosjanami i rosyjskimi władzami. Doświadczenie, które zdobył w latach 90. przy organizowaniu sieci punktów skupu złomu w Rosji. Jednak o tym Roman Karkosik w wywiadzie nie mówi. Cóż, jak wiemy, dyskrecja stanowiła jego drugą naturę.

Co ciekawe, nie tylko Volkswagen, lecz także inne światowe firmy motoryzacyjne miały się zainteresować talentem Romana Karkosika do stawiania i prowadzenia fabryk samochodowych w Rosji. W maju 2019 r. gazeta branżowa „Puls Biznesu” opublikowała artykuł pt. Rosja wabi Boryszew.

Oto, co czytamy w „Pulsie Biznesu”: „Jeszcze w tym roku najważniejsza spółka Romana Karkosika może się zdecydować na postawienie kolejnej fabryki za naszą wschodnią granicą. Współpraca z azjatyckim producentem samochodów, który jest bardzo zainteresowany rozwojem na rynku rosyjskim może stać się dla Boryszewa przyczynkiem do inwestycji.

– Jeśli będziemy mieli od niego zamówienia na produkcję części, być może zdecydujemy się zbudować w Rosji kolejny zakład – mówi Piotr Lisiecki, prezes Boryszewa.

Nie chce jednak ujawnić nazwy, ani nawet kraju pochodzenia motoryzacyjnego koncernu, który chce współpracować z Boryszewem w Rosji. Nic nie mówi też o ewentualnych kosztach projektu.

– To mogłaby być nasza inwestycja, a może być też joint venture z azjatyckim partnerem. Choćby z tego powodu nie można na razie określić jej skali – uzasadnia prezes.

Według niego firma powinna się zdecydować na tę inwestycję. Uzasadnieniem ma być dynamiczny rozwój rynku w Rosji oraz bardzo dobra sytuacja pierwszej fabryki Boryszewa w tym kraju. Chodzi o uruchomioną w 2013 r. przy współpracy z Grupą VW fabrykę w mieście Dzierżyńsk niedaleko Niżnego Nowgorodu nad Wołgą. Jak podkreśla Piotr Lisiecki to obecnie najbardziej efektywna motoryzacyjna fabryka grupy.

Nowy zakład powstałby jednak w zupełnie innej lokalizacji.

– Skłaniamy się ku Petersburgowi – deklaruje prezes”[456].

Przypomnę, że pięć lat przed publikacją artykułu Kreml napadł na Ukrainę. Dotąd się z niej nie wycofał. I dopóki się nie wycofa, odpowiedzialni polscy przedsiębiorcy powinni w miarę możności unikać biznesów z putinowską Rosją. A nawet przedsiębiorca, który myśli tylko o własnych zyskach, winien mieć na uwadze ekonomiczne skutki wojny. Przecież w 2014 r. rozpoczęło się postępujące osłabienie gospodarcze Rosji i ubożenie tamtejszego społeczeństwa. Tymczasem przedstawiciel Romana Karkosika opowiadał „Pulsowi Biznesu” o dynamicznym rozwoju rosyjskiego rynku…

Wszystko wskazuje na to, że Rosja była dla Karkosika ważna. Jak bardzo? Od jak dawna? Jak to się stało, że w latach 90. Roman Karkosik stworzył swoją sieć punktów skupu złomu, która sięgnęła Rosji i pomogła mu zdobyć fortunę?

Światło na początki Karkosika rzucają dwie teczki dostępne w Instytucie Pamięci Narodowej pod sygnaturami IPN By 770/139 i IPN By 770/146. Obie zawierają dokładnie te same informacje.

Co w nich czytamy?

To, że w 1984 r. Roman Karkosik, kierownik baru w Czernikowie, został zwerbowany przez komunistyczny kontrwywiad PRL. Zarejestrowano go jako tajnego współpracownika o pseudonimie „Paweł”.

Dlaczego Służba Bezpieczeństwa zdecydowała się pozyskać Karkosika?

Z dwóch przyczyn. Po pierwsze, okolice Torunia, Bydgoszczy i Grudziądza uważano za rejon potencjalnej penetracji zachodnioniemieckiego wywiadu. Skąd taka obawa wśród esbeków? Otóż znacząca część mieszkańców tamtych stron miała niemieckie korzenie, często też krewnych w Niemczech. Czy Roman Karkosik, kierownik baru, donosił PRL-owskim kontrwywiadowcom na sąsiadów odwiedzanych przez Niemców? Jak najbardziej, w teczce znajdują się takie donosy. Tym rozdziałem swego życiorysu Karkosik zapewne nie chwalił się późniejszym partnerom z Volkswagena.

Drugi powód werbunku został opisany w esbeckiej teczce Karkosika następująco: „…wyjeżdża często za granicę, więc może udzielać informacji na temat zachowania się ob. [obywateli] PRL za granicą, próbami [sic!] indagacji i werbunku ze strony służb specjalnych państw NATO”.

Znajdujący się w teczce kwestionariusz wylicza podróże Karkosika. Podaje, że Roman Karkosik odwiedził Węgry w 1980 r., Turcję w 1981 r., Finlandię w 1984 r. Nasuwa się pytanie, jak Karkosik tam sobie radził – gdyż według esbeckich akt znał wyłącznie język rosyjski. Trzeba jednak pamiętać, że w tamtych czasach Polacy wyjeżdżali do Turcji i Węgier głównie w celach handlowych. Rozmawiali z miejscową ludnością głównie przy pomocy cyfr pisanych na karteczce.

Z teczki dowiadujemy się również, że przyszły miliarder należał do prokomunistycznego Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego („chłopska” fasadowa przybudówka rządzącej partii komunistycznej).

Jak się zdaje, Roman Karkosik nie był szczególnie ważnym konfidentem. Zamiast oficerów prowadzących miał podoficerów. Zwerbował go sierżant Gerard Rybaczewski, potem Karkosikiem zajął się kapral Mirosław Kwaśniewski. Jednak z jakichś przyczyn spotkania odbywały się w pełnej konspiracji, na wolnym powietrzu, z dala od ludzkich siedzib. A współpracę podoficerów z Karkosikiem monitorował Ryszard Mikołajczak, wiceszef Rejonowego Urzędu Spraw Wewnętrznych w Lipnie.

Skąd to wiemy? Wiceszef Mikołajczak wpisał się na karcie kontrolnej w teczce Karkosika jako jeden z funkcjonariuszy czytających jej zawartość. Ryszard Mikołajczak odpowiadał wówczas za wszystkie działania Służby Bezpieczeństwa w całym rejonie Lipna, gdzie mieszkało kilkadziesiąt tysięcy osób.

Dlaczego esbecki nadzorca dziesiątek tysięcy ludzi, Ryszard Mikołajczak, interesował się podrzędnym konfidentem Romanem Karkosikiem? Nie wiemy.

Wiemy natomiast, że Ryszard Mikołajczak był protegowanym:

- Henryka Dojerskiego, głównego esbeka w Toruniu i całym województwie, weterana stalinowskiego Urzędu Bezpieczeństwa i absolwenta Wyższej Szkoły KGB w Moskwie (to Dojerski zrobił młodego Mikołajczaka esbeckim nadzorcą Lipna i okolic);

- funkcjonariusza Jerzego Jatczaka, który w lutym 1987 r. też pojechał szkolić się w moskiewskiej szkole KGB (w poprzednich latach Jatczak i Mikołajczak razem zwalczali podziemne związki zawodowe, potem Kościoły)[457].

Krótko po wyjeździe Jatczaka do Związku Sowieckiego rozpoczął się okres wielkich zmian w życiu Romana Karkosika. W maju 1987 r. tajny współpracownik „Paweł”, czyli Karkosik właśnie, zaczął unikać spotkań ze swoim podoficerem prowadzącym. Najwyraźniej chciał się wymigać od współpracy z SB.

Taki sabotaż zazwyczaj podlegał karze, czasem spektakularnej, czasem cichej. Na kierowniku wiejskiego baru esbecy mogli się zemścić bez większych trudności. Mogli rozpuścić plotkę, że swoim klientom podaje mięso psów. Mogli nasłać na niego sanepid i urząd skarbowy. Mogli zniszczyć mu biznes na wiele sposobów.

Doszło jednak do czegoś przeciwnego: PRL jeszcze się nie skończył, a Roman Karkosik już zdążył się stać dynamicznym milionerem. Został kujawskim królem oranżady. Potem rozciągnął swoje władanie na sferę metali przemysłowych, nie tylko w Polsce.

Portal Money.pl opisywał tę ekspansję w sposób następujący: „Swoją przygodę z biznesem rozpoczął w latach 80. od otwarcia w rodzinnej miejscowości małego baru. Biznes kwitł, gdyż jako jeden z nielicznych zawsze miał w ofercie deficytowy w tamtych czasach towar – piwo. Interes prosperował na tyle dobrze, że wkrótce ruszyła wytwórnia napojów gazowanych, a oranżada Karkosika zalała lokalny rynek, dając biznesmenowi pierwszy milion na koncie. Kolejne firmy powstawały w dużej mierze z potrzeby chwili i deficytu na rynku. Realizując kolejne inwestycje, np. budując hale, Roman Karkosik napotkał na problemy z dostępnością kabli. Tak w 1989 r. rozpoczął produkcję przewodów w funkcjonującej do dziś w Czernikowie firmie Karo. Gdy brakowało surowca, a KGHM, państwowy monopolista na rynku metali, ograniczał podaż, Karkosik dostrzegł szansę w złomie. Tak powstała sieć punktów skupu i odzysku metali ze złomu, niezbędnych do produkcji kabli. Nie tylko w Polsce, ale też w Rosji, Czechach, Bułgarii i na Słowacji”[458].

Porównajmy tę wersję z relacją rzeczniczki Karkosika, Ewy Bałdygi: „Roman Karkosik rozpoczął swoją przygodę z biznesem w latach 80. Otworzył wtedy w podtoruńskim Czernikowie mały bar. Interes prosperował na tyle dobrze, że wkrótce ruszyła wytwórnia napojów gazowanych. A trochę później powstała firma Karo, produkująca przewody elektryczne. (…) A gdy brakowało surowca do tej produkcji, rozwinął sieć punktów skupu metali. Nie tylko w Polsce. Także w Rosji, Czechach, Bułgarii i na Słowacji”[459].

Co wynika z porównania obu wersji?

Dowiadujemy się, że:

- Karkosik zaczął produkować przewody elektryczne w 1989 r.;

- wytwórnia napojów gazowanych już wcześniej zdążyła mu przynieść milion.

Zatem wytwórnia napojów musiała powstać najpóźniej w 1988 r., jeśli nie w 1987 r. Chyba że portal Money.pl ma na myśli milion nie dolarów, ale zdewaluowanych PRL-owskich złotych… Tyle że wtedy cały wywód byłby bez sensu, gdyż przeciętne roczne wynagrodzenie w 1988 r. wynosiło 637 tys. zł[460]. Posiadacz miliona PRL-owskich złotych w 1988 r. nie był milionerem. Zalanie oranżadą choćby jednego powiatu musiałoby przynieść znacznie większe pieniądze.

Wynika z tego, że Roman Karkosik z kierownika baru stał się królem oranżady wtedy, gdy zerwał z komunistyczną Służbą Bezpieczeństwa. Mimo że esbecy zwykle utrudniali karierę tym, którzy próbowali wystawić ich do wiatru. Jak to możliwe, że Roman Karkosik odmówił współpracy wszechpotężnej SB i zamiast stracić bar zyskał jeszcze fabryczkę oranżady, a zaraz potem wytwórnię kabli? Do tego wypada dodać rozległą sieć punktów skupu złomu, najpierw krajową, potem międzynarodową. Kiedy dokładnie powstała ta sieć? Czy jej początki też sięgają czasów PRL, gdy SB mogła wpływać na kariery, sukcesy i porażki zwykłych obywateli?

Z artykułów publikowanych przez dziennik „Rzeczpospolita” oraz portale Finanse.pl i Forsal.pl wynika, że Roman Karkosik stworzył swoją sieć punktów skupu złomu razem z fabryką kabli. Zarówno w artykule „Rzeczypospolitej”, jak i w tekście Forsalu znajduje się identyczny fragment, zapewne przeklejony z materiałów nadesłanych do mediów przez rzeczniczkę Karkosika, panią Bałdygę. Brzmi on następująco: „W 1989 r. rozpoczął produkcję przewodów i kabli. Działalność tę prowadzi nadal jako osoba fizyczna pod szyldem KARO – Roman Karkosik. By pozyskiwać surowiec (metale kolorowe), otworzył sieć punktów skupu złomu”[461]. Jak widać, Forsal.pl, „Rzeczpospolita” i najwyraźniej sam Karkosik mówią nam, że skupowanie złomu stanowiło warunek produkcji kabli w 1989 r. Zatem musiało się rozpocząć razem z tą produkcją, jeśli nie wcześniej.

Te przypuszczenia potwierdza artykuł Jacka Konikowskiego z „Pulsu Biznesu”, przedstawiający sylwetkę Romana Karkosika na podstawie rozmów z nim samym oraz jego krewnymi i znajomymi.

Cytuję: „Po dwóch miesiącach otworzył rozlewnię oranżady, którą zalał cały miejscowy rynek – aż pod Toruń. Był pierwszy milion. Postawił dom naprzeciw sołtysa. Ale miał problem. Jak budował – nigdzie kabla nie mógł dostać. Takie czasy… Więc następny biznes to wytwórnia kabli. W 1989 roku, na tyłach domu w Czernikowie, stanęła mała hala. W niej przywiezione ze Szwecji maszyny. Kabla starczyło dla siebie, gdy w końcu zabrakło surowca: tworzywa i miedzi. Tych w okolicy było już tyle, co lodu w Urugwaju. Więc kolejny biznes: skup złomu metali kolorowych. Wkrótce miał już sieć w całym kraju. Skupował, przetapiał w hucie i robił drut. A gdy zorientował się ze na Zachodzie za ten sam złom płacą krocie, zaczął tam sprzedawać. Wkrótce nawet go importował: ze Wschodu, potem z Czech, Bułgarii, nawet Grecji. I na Zachód”[462].

Brzmi to trochę tak, jak gdyby Roman Karkosik nie dom budował, ale ogromny pałac. Pałac, który potrzebował tyle kabli, że maszynę do ich produkcji opłaciło się sprowadzić ze Szwecji (w 1989 r. był to ogromny wydatek). Raczej jednak mamy tu do czynienia z przejawem zmysłu biznesowego. Gdy Karkosik zaczął mieć problemy ze zdobyciem kabla, to zrozumiał, że inni też stoją przed podobnym kłopotem i słono za kabel zapłacą. Nie założył więc fabryczki wyłącznie na swoje potrzeby. Ale nie przewidział jednego. Tego, że próba zaspokojenia rynkowego popytu zderzy się z brakiem surowca, który był równie trudno dostępny, jak kabel. Romanowi Karkosikowi ledwie starczyło miedzi na okablowanie własnego domu. Jednak zaradził temu, gdyż od razu zaczął zbierać złom.

Artykuł Konikowskiego, gdy przeczytać go wnikliwie, jest potrójnie cenny.

Po pierwsze, autor cytuje samego Karkosika i ludzi, którzy blisko go znali. Po drugie, autor potwierdza, że Karkosik zaczął skupować złom w 1989 r. W tym roku rozpoczął produkcję kabli – i już po wyprodukowaniu niewielkiej ilości wystarczającej do wyposażenia jednej willi musiał rozpocząć pozyskiwanie złomu metali kolorowych. Po trzecie, autor wyraźnie i jednoznacznie stwierdza, że pierwszym zagranicznym źródłem, z którego Roman Karkosik zaczął pozyskiwać złom metali, był postsowiecki Wschód. Dopiero po podbiciu Wschodu kapitalista Karkosik zwrócił się na południe, ku Czechom, Bułgarii i Grecji.

Dodatkowe potwierdzenie tego, że Roman Karkosik zaczął skupować złom w 1989 r., znajdujemy w artykule Jowity Flankowskiej Król Midas zmienia branżę z 2010 r. Czytamy w nim, że „w 1989 r. była produkcja kabli, których nigdzie nie można było kupić, i sieć punktów złomu, by zapewnić nowej fabryce surowiec do produkcji”[463].

Co ciekawe, można znaleźć również rosyjskie publikacje (jak np. artykuł na portalu Peoples.ru), które nie tylko przedstawiają sylwetkę Romana Karkosika, ale też podają, że już w 1989 r. Karkosik handlował metalami[464].

To prowadzi do kolejnego pytania: kiedy Roman Karkosik rozszerzył swoją sieć punktów skupu złomu o kraje postsowieckiego Wschodu? Kiedy Karkosik rozpoczął działalność w Rosji?

Rosyjskie rejestry biznesowe podają, że firma związana z Karkosikiem działała w tym kraju w 1994 r. Dokładnie rzecz biorąc, 14 czerwca 1994 r. w rosyjskim mieście Kaługa, przy ul. Woskriesienskiej 25 m. 2 została zarejestrowana firma Grossi (pełna nazwa Akcjoniernoje Obszczestwo Zakrytowo Tipa Grossi, Spółka Akcyjna Typu Zamkniętego Grossi).

Firmę tę zlikwidowano w 2011 r. Rosyjski państwowy rejestr biznesowy przedstawia:

- niejakiego Stanisława Strieleckiego jako menedżera i oficjalnego przedstawiciela spółki Grossi;

- Romana Karkosika jako jedynego udziałowca spółki[465].

Rzecz jasna, w 1994 r. założenie spółki akcyjnej w Rosji, tym bardziej na rosyjskiej prowincji, to nie było coś, czego Polak mógł dokonać podczas jednej wizyty. Jeśli Roman Karkosik założył spółkę w połowie 1994 r., to znaczy, że wcześniej przez pewien czas załatwiał formalności. A jeszcze wcześniej – badał grunt. Zatem wypada założyć, że Karkosik działał w Rosji już w 1993 r., jeśli nie wcześniej.

Czy szlaki w tym kraju przecierał mu Jerzy Jatczak, absolwent kursów Wyższej Szkoły KGB? Kolega i protektor Ryszarda Mikołajczaka, który zajmował się Karkosikiem jako konfidentem SB?

Chciałem o to zapytać Jerzego Jatczaka. Niestety, dowiedziałem się, że zmarł w 2015 r.[466]

Czas na podsumowanie życiorysu miliardera, który z niejasnych przyczyn próbował wesprzeć swoimi miliardami Tadeusza Rydzyka.

W latach 80. Roman Karkosik to kierownik baru i konfident komunistycznej Służby Bezpieczeństwa, nadzorowany przez wiceszefa miejscowej SB, który cieszył się protekcją najbardziej promoskiewskich esbeków. To konfident, który w 1987 r. zrywa współpracę z SB, jednak nie ponosi konsekwencji. Nie traci baru, tylko zarabia miliony na oranżadzie, kablach i sieci punktów skupu złomu – i to jeszcze zanim upada PRL. Po jej upadku Karkosik, były konfident promoskiewskich esbeków, rozciąga swą sieć punktów skupu nie tylko na całą Polskę, ale także na obszar postsowiecki. Współpracuje z przestępcami, którzy tam działają.

W pierwszej dekadzie XXI w. Roman Karkosik, były konfident promoskiewskich esbeków:

- sprzedaje paliwo Gazpromu;

- uzyskuje korzyści dzięki kancelarii obsługującej Gazprom;

- zatrudnia polityka podejrzewanego o zbytnie zaprzyjaźnienie się z Gazpromem.

Następnie pomnaża swą fortunę przy pomocy Silvio Berlusconiego, włoskiego przyjaciela Putina i Gazpromu.

Roman Karkosik posiada też firmę Hutmen, utrzymującą długoterminowe związki z Rosją. Zna rosyjskie rynki, układy i władze na tyle dobrze, że niemiecki gigant samochodowy powierza mu fabrykę części w Dzierżyńsku pod Niżnym Nowogrodem. Zaraz potem Rosja napada na zaprzyjaźnionego sąsiada Polski, ale firma Karkosika mimo to chce rozwijać swoje biznesy w imperium Kremla. Jej prezes opowiada o dynamicznym rozwoju rosyjskiego rynku, choć cała Rosja przeżywa zapaść ekonomiczną.

Tyle o Karkosiku. A co się działo dalej z telefonią wRodzinie?

Abonenci zostali z Karkosikiem i jego firmą CenterNet. W marcu 2013 r. portal Telepolis.pl zamieścił następujący komunikat: „MVNO [Mobile Virtual Network Operator, wirtualny operator komórkowy] wRodzinie, należący do CenterNetu, na koniec 2012 roku miał 189 tys. aktywnych kart SIM – wynika z danych opublikowanych przez Midasa [tak Karkosik nazwał jedną ze swoich firm], właściciela CenterNetu. Duża liczba aktywnych kart SIM może wynikać z dwuletniej ważności konta po każdym doładowaniu. Jak podają przedstawiciele Midasa, projekt wRodzinie jest rentowny”.

Ksiądz Rydzyk w 2011 r. założył nową sieć telefoniczną. Nadał jej nazwę… wnaszejRodzinie. Pozyskiwał do niej m.in. abonentów poprzedniej sieci, którzy nie chcieli zostać z Karkosikiem.

Ale i w tym przypadku Tadeusz Rydzyk nie działał sam. Sieć wnaszejRodzinie stworzył razem z wielkim operatorem komórkowym Polkomtel, jak również ze słynnymi parabankami SKOK (Spółdzielcze Kasy Oszczędnościowo-Kredytowe).

Lansując nową telefonię, Tadeusz Rydzyk i jego ludzie promowali też SKOK-i. Za autorami książki Imperator cytuję komunikat skierowany przez Rydzyka do nowych abonentów: „…wnaszejRodzinie to telefonia, która ma zaspokajać potrzeby bezpieczeństwa i przynależności do grupy tkwiące w każdym z nas. Chcemy zapewnić miejsce w rodzinie także osobom czującym się do tej pory samotnie, spychanym na margines życia na przykład z powodu swojego wieku i statusu. Dlatego też pozyskaliśmy do współpracy przy tworzeniu telefonii wiarygodnego, sprawdzonego partnera, jakim są Spółdzielcze Kasy Oszczędnościowo-Kredytowe. Niezaprzeczalnym atutem SKOK-ów jest to, że opierają się wyłącznie na polskim kapitale (…). SKOK-i ściśle współpracują z Radiem Maryja oraz Fundacją Lux Veritatis. Są reklamodawcą TV Trwam, dzięki czemu przyczyniają się do realizacji misji tej stacji (…), oferują społeczności skupionej wokół Radia Maryja i TV Trwam specjalnie dobrany produkt finansowy: kartę VISA Rodzina. Członkowie SKOK nie płacą prowizji od przelewów na rzecz Radia Maryja i Fundacji Lux Veritatis. Oprócz tego SKOK-i już kolejny rok z rzędu fundują stypendia dla studentów Wyższej Szkoły Kultury Społecznej i Medialnej…”.

Roman Karkosik stanowił niejasny, a zarazem malowniczy epizod w biznesowej karierze Tadeusza Rydzyka. Natomiast system parabanków SKOK przewija się w niej nieustannie. Zatem czas zająć się SKOK-ami.

Rozdział XV
Skok na Wschód

Polskie media obszernie informowały o Spółdzielczych Kasach Oszczędnościowo-Kredytowych i ich problemach. Szczególne zasługi ma w tej dziedzinie dziennikarka śledcza Bianka Mikołajewska, która opisywała nieprawidłowości finansowe w kasach (m.in. nielegalne finansowanie kampanii wyborczej PiS przez SKOK-i). W odpowiedzi kierownictwo SKOK-ów wyprodukowało serię pozwów, próbując obalić ustalenia Mikołajewskiej w sądach. Tam jednak przegrywało[467]. Podobnie wyglądała utarczka sądowa kas SKOK z Mateuszem Szczurkiem, ministrem finansów w rządzie PO. W 2015 r. Szczurek na posiedzeniu sejmowej Komisji Finansów Publicznych nazwał system SKOK-ów piramidą finansową. Czym jest piramida finansowa? Chodzi o oszustwo polegające na tym, że:

- oszust kusi ludzi, obiecując im wysokie odsetki, choć nie prowadzi działalności gospodarczej pozwalającej na osiągnięcie takich zysków;

- jednak przez pewien czas może realizować swoją obietnicę, ponieważ zgłaszają się do niego kolejni skuszeni klienci;

- oszust oddaje swoim pierwszym klientom ich wkład razem z wysokimi odsetkami, które bierze z pieniędzy powierzonych mu przez następnych klientów;

- aby zrobić to samo z następnymi klientami, oszust potrzebuje coraz to nowych i nowych klientów;

- system może działać przez pewien czas, zawsze jednak w końcu się zawali.

Minister Szczurek przedstawił swoją ocenę na podstawie kontroli przeprowadzonej w największych SKOK-ach (należało do nich ok. 70 proc. pieniędzy wchłoniętych przez cały system SKOK). Zarządzająca tym systemem Kasa Krajowa SKOK wytoczyła Szczurkowi proces, ale go przegrała – zarówno w pierwszej, jak i w drugiej instancji[468].

Na czym w tym przypadku miała polegać piramida finansowa? Na wysokim oprocentowaniu kont oszczędnościowych w SKOK-ach.

To wysokie oprocentowanie z jednej strony przyciągało nowych klientów, z drugiej strony wymuszało przyjmowanie ich w możliwie największej liczbie.

Jak to wyglądało? Otóż system SKOK-ów musiał pozyskiwać coraz to nowych klientów wpłacających pieniądze na konta, ponieważ inaczej nie dawał rady sfinansować wysokich odsetek obiecanych poprzednim członkom.

Rzecz jasna, system powinien finansować te odsetki, inwestując pieniądze uzyskane od klientów. Tak to wygląda w teorii i w większości banków.

Jednak inwestycje SKOK-ów miały charakter niezwykle osobliwy. Udzielano pożyczek osobom, które nie miały zdolności kredytowej. Jako zabezpieczenie tych kredytów SKOK-i akceptowały nieruchomości o niewielkiej wartości, nieodpowiadającej wysokości pożyczki.

Najsłynniejszy przykład upadłego SKOK-u stanowi SKOK Wołomin. Gdy w 2014 r. SKOK Wołomin upadł, jego szefowie razem z kierownictwem Kasy Krajowej SKOK przedstawiali się jako ofiary oszustwa. Twierdzili, jakoby do katastrofy doszło w wyniku machinacji byłych oficerów Wojskowych Służb Informacyjnych, m.in. eks-funkcjonariusza Piotra Polaszczyka.

Przypomnę: Wojskowe Służby Informacyjne (WSI) to wywiad i kontrwywiad wojskowy RP z lat 1991–2006. Mowa zatem o czymś, co w chwili upadku SKOK-u Wołomin od 8 lat już nie istniało. Tłumaczenia szefów SKOK-u brzmią więc dziwnie. Po bliższym przyjrzeniu można w nich znaleźć element prawdy. Jednak ta prawda niekoniecznie stawia system SKOK-ów w dobrym świetle.

Liczne źródła potwierdzają, że w tym systemie faktycznie działały osoby związane wcześniej z WSI. A nawet z komunistyczną Wojskową Służbą Wewnętrzną (WSW), czyli z kontrwywiadem PRL-owskiej armii, który pełnił również funkcję żandarmerii. Można o tym przeczytać m.in. na portalu Skarbowcy.pl. Czytamy tam, że „Piotr P. [Polaszczyk] to były agent Wojskowych Służb Informacyjnych w stopniu kapitana (…), był bliskim współpracownikiem (…) płk. Marka Wolnego (ostatniego szefa Oddziału II w Zarządzie III WSW), który według naszych ustaleń był także jednym z członków wołomińskiej spółdzielni”[469].

To istotna informacja. Tak się bowiem składa, że płk Marek Wolny z WSW współpracował ze znanym już nam Maciejem W., o którym była mowa w tomie pierwszym niniejszej książki. Z tym samym Maciejem W., który razem ze słynnym superaferzystą Bogusławem Bagsikiem:

- przerzucał wyłudzone pieniądze na Cypr i jeszcze dalej;

- w swoich machinacjach korzystał z gwarancji kremlowskiego Gazprombanku.

Marek Wolny pełnił funkcję prezesa zarządu spółek grupy Pax Invest[470]. Właścicielem tych firm był właśnie kompan Bagsika, Maciej W.

Zatem po raz kolejny natykamy się na Bogusława Bagsika i jego znajomych w środowiskach bliskich Tadeuszowi Rydzykowi.

Potwierdza to również Marcin Karliński, prezes Stowarzyszenia Wspierania Spółdzielczości Finansowej im. św. Michała[471]. Stowarzyszenie występuje w imieniu członków SKOK-u Wołomin poszkodowanych przez bankructwo tej kasy[472]. Nazwa stowarzyszenia bierze się stąd, że po upadku SKOK-u Wołomin jego członkowie zebrali się w katolickim kościele pod wezwaniem św. Michała Archanioła w Warszawie.

Rozmawiając z portalem Onet.pl o nieprawidłowościach w SKOK-u, Marcin Karliński powiedział, że „w tych oszustwach brały udział zorganizowane grupy, powiązane z aferami Art-B”[473]. Na przełomie 2020 i 2021 r. prezes Karliński skontaktował się ze mną. Powiedział mi m.in., że sam Maciej W., kompan Bagsika, był prominentnym członkiem SKOK Wołomin.

Czy jednak to wszystko rozgrzesza kierownictwo SKOK Wołomin oraz Kasy Krajowej? Czy szefowie całego systemu byli tylko niewinnymi ofiarami funkcjonariuszy komunistycznych i postkomunistycznych służb?

Prezes Karliński uważa, że kierownictwo systemu SKOK musiało wiedzieć o nieprawidłowościach w SKOK-u Wołomin. Według niego szefowie:

- przymykali oko na działalność Polaszczyka oraz jego kolegów z WSI i WSW;

- wiedzieli, że niespłacalne kredyty są udzielane podstawionym osobom w celu wyprowadzenia pieniędzy z wołomińskiego parabanku.

Kombinatorzy mieli przyprowadzać do SKOK-u Wołomin tzw. słupy. Chodziłoby o fikcyjnych kredytobiorców, którzy godzili się wziąć kredyt i przekazać większość pieniędzy prawdziwym, nieoficjalnym beneficjentom. Przy tej okazji skorumpowani rzeczoznawcy mieli zawyżać wartość nieruchomości należącej do słupa i służącej jako zabezpieczenie kredytu.

Można spytać, po co ktoś miałby się godzić na tak niewdzięczną rolę. Przecież nieoficjalny beneficjent może zniknąć, zerwać kontakt ze słupem, na tysiąc sposobów wykręcać się od spłacania kredytu – podczas gdy oficjalny kredytobiorca, czyli słup, ten kredyt później spłacać musi… Źródła mówią, że słupami bywały osoby w trudnej sytuacji życiowej, które pilnie potrzebowały gotówki.

Potwierdza to również najlepsza znawczyni tematu, Bianka Mikołajewska, która pisze, że SKOK-i udzielały kredytów „emerytom, rencistom, ludziom z obszarów ogarniętych strukturalnym bezrobociem”. Zatem osobom bardzo biednym, dla których spłata pożyczki stanowiła nieraz zadanie ponad siły. Przedstawiano to jako „walkę z wykluczeniem finansowym”[474].

Również Mikołajewska daleka jest od rozgrzeszania Kasy Krajowej SKOK z upadku SKOK-u Wołomin. Uważa, że kierownictwo Kasy Krajowej wiedziało, co się dzieje w SKOK-ach, włącznie z wołomińskim.

Wszystkim zainteresowanym polecam artykuł Mikołajewskiej pt. SKOK przenosi długi do Luksemburga z 2012 r. Tekst nie tylko daje wgląd w funkcjonowanie systemu SKOK-ów. Pokazuje też, jak ten system bronił się przed nadzorem ze strony państwa.

Poniżej przedstawiam najważniejsze informacje, które podaje Bianka Mikołajewska:

- twórcami systemu są ludzie związani z PiS, w tym Grzegorz Bierecki (obecnie senator tej partii) i Adam Jedliński (przyjaciel zmarłego prezydenta Lecha Kaczyńskiego);

- pierwotnie usługi SKOK-ów nie podlegały nadzorowi państwa, gdyż każda kasa miała prowadzić działalność mikrokredytową w środowisku osób, które znają się i nawzajem sobie ufają;

- dlatego każdy SKOK miał obsługiwać pracowników jednego zakładu lub członków jednego stowarzyszenia;

- jednak SKOK-i ominęły to ograniczenie, zakładając stowarzyszenia, do których mógł przystąpić każdy;

- w ten sposób stały się ogromnym systemem parabankowym, który zrzeszał osoby nieznające się osobiście;

- inne ograniczenia też omijano (np. usługi finansowe, których SKOK-om nie wolno było świadczyć, świadczyła spółka komercyjna powołana przez szefów SKOK-ów i ściśle związana z systemem);

- mimo to SKOK-i nadal nie były objęte nadzorem państwowym;

- gdy w 2011 r. władze RP postanowiły objąć je takim nadzorem, SKOK-i zaczęły się zaciekle bronić;

- brak kontroli pozwalał na udzielanie pożyczek osobom bez zdolności kredytowej.

Cytuję jeden z przypadków opisanych przez Mikołajewską: „21-letni Marcin i 23-letni Sebastian z Częstochowy, o tym, że na ich zmarłym ojcu Piotrze Opali ciążył dług, dowiedzieli się kilka lat po jego śmierci, gdy SKOK im. Stefczyka wystąpił do sądu o przeprowadzenie postępowania spadkowego po nim.

– Synowie prawie nie znali ojca, rozwiodłam się z nim, gdy mieli po kilka lat. Alimenty od lat płaciło za niego państwo, bo on nie miał dochodów – mówi Agata Opala, matka Marcina i Sebastiana.

Zdziwiła się, gdy okazało się, że w 2005 r. SKOK im. Stefczyka udzielił jej byłemu mężowi 10 tys. zł pożyczki. Z zaświadczenia, które później dostała z ZUS, wynika, że w latach 2003–06 zarejestrowany był w urzędzie pracy jako bezrobotny bez prawa do zasiłku, nie płacił żadnych składek.

W SKOK odmówiono jej informacji, na jakiej podstawie dostał pożyczkę. Wiadomo, że od początku jej nie spłacał i w 2006 r. sąd wydał nakaz zapłaty, ale nie zdołano go wyegzekwować, bo Piotr Opala zmarł. W sprawie spadkowej wytoczonej parę lat później przez SKOK sąd orzekł, że ponieważ Marcin i Sebastian byli w chwili śmierci ojca niepełnoletni, za jego zobowiązania będą odpowiadać tylko do wysokości pozostawionego przez niego majątku. Wydawało się, że sprawa jest zakończona, bo ojciec nie zostawił po sobie niczego. SKOK uruchomił jednak egzekucję argumentując, że dopóki spadkobiercy nie zrobią spisu inwentarza po zmarłym, Kasa ma prawo dochodzić od nich całej kwoty pożyczki wraz z odsetkami i kosztami sądowymi. Łącznie około 40 tys. zł.

– W Stefczyku doskonale wiedzą, że mój były mąż nie pozostawił po sobie żadnego „inwentarza”, ale nie chcą odpuścić, bo musieliby się przyznać, że udzielili pożyczki komuś, kto nie miał zdolności kredytowej ani majątku – denerwuje się Agata Opala”.

Rzecz jasna, nieprawidłowości w SKOK-ach nie są tematem tej książki. Cytuję artykuł Bianki Mikołajewskiej dlatego, że czysto ludzkie względy nie pozwalają zupełnie pominąć wyżej opisanych machinacji. Ale również dlatego, że tekst Mikołajewskiej zawiera informacje istotne dla ustalenia międzynarodowych powiązań SKOK-ów.

Autorka tekstu pisze też bowiem, że:

- Kasa Krajowa SKOK pozwalała poszczególnym SKOK-om zaniżać rezerwy, czyli pieniądze, które bank musi trzymać w zapasie na wypadek niewypłacalności kredytobiorców;

- tych niewypłacalnych kredytobiorców, takich jak zmarły pan Opala, było bardzo dużo (w 2010 r. SKOK-i miały problem z odzyskaniem 2,15 mld zł, co stanowiło 22 proc. wszystkich kredytów, których udzieliły!);

- w związku z tym Ministerstwo Finansów zaczęło prace nad projektem ustawy o SKOK-ach, która wprowadzałaby państwowy nadzór nad SKOK-ami.

O taki nadzór apelował m.in. Bank Światowy. Jednak najwięcej w tej kwestii miała do powiedzenia inna międzynarodowa organizacja.

Oto kolejny cytat z artykułu Mikołajewskiej: „Przygotowując rozporządzenie urzędnicy ministerstwa opierają się na wytycznych World Council of Credit Unions [Światowej Rady Związków Kredytowych], organizacji zrzeszającej kasy kredytowe na całym świecie – również SKOK. Wiceszefem WOCCU jest prezes [Kasy] Krajowej SKOK Grzegorz Bierecki, równocześnie senator PiS, wiceprzewodniczący senackiej komisji finansów publicznych i główny doradca Jarosława Kaczyńskiego w sprawach ekonomicznych.

Według zaleceń WOCCU, jeśli termin spłaty jednej raty pożyczki danego klienta został przekroczony o kwartał, kasa kredytowa powinna utworzyć rezerwę w wysokości co najmniej 35 proc. jego zadłużenia. Przy przeterminowaniu powyżej roku rezerwa powinna być równa całemu zadłużeniu.

Dokładnie takie poziomy obowiązkowych rezerw dla SKOK wpisuje do rozporządzenia Ministerstwo Finansów.

W Krajowej SKOK (…) trwają prace związane z rozporządzeniem. Przez lata Krajówka podpowiadała Kasom księgowe sztuczki pozwalające zmniejszać rezerwy na przeterminowane pożyczki (o czym za chwilę), wejście w życie nowych regulacji oznaczałoby konieczność znacznego ich podniesienia.

Grono wynajętych przez Krajówkę prawników i specjalistów od finansów pracuje jednak nad mechanizmem, dzięki któremu Kasy nie tylko nie będą musiały podnosić rezerw na «złe długi» [niespłacalne kredyty], ale w ogóle nie będą ich robić. SKOK-i mają wnosić przeterminowane należności do spółki w Luksemburgu. W zamian otrzymywać będą dłużne papiery wartościowe. Luksemburska spółka wykupi je od Kas, jeśli pożyczkobiorcy SKOK spłacą zaległe zadłużenie. Zamiast wierzytelności w bilansach Kas pojawią się więc krótko- i długoterminowe inwestycje (…).

W lutym br., kilka dni po wejściu w życie rozporządzenia ministra finansów, Kasy powołują spółkę ASK Invest s.a.r.l. z siedzibą w Luksemburgu i rozpoczynają operację przenoszenia do niej «złych długów». Rzecznik Krajowej SKOK Andrzej Dunajski nie chce ujawnić, ile należności przerzucono do Luksemburga do tej pory (…).

ASK Invest jest już drugą spółką Kas w Luksemburgu. W 2007 r., gdy Kasy straciły zwolnienie podatkowe, którym cieszyły się przez kilka lat, powołana została tam spółka SKOK Holding – do której Krajówka wniosła posiadane udziały w spółkach należących do systemu SKOK.

Bierecki tłumaczył potem podczas walnego zgromadzenia Krajowej SKOK, że chodzi o «optymalizację obciążeń podatkowych» [unikanie płacenia podatków].

Znów zapytaliśmy: jak tworzenie kolejnych powiązanych z Kasami spółek w Luksemburgu ma się do powtarzanych przy każdej okazji przez Grzegorza Biereckiego słów, że Kasy są «polską instytucją i mają polskie obowiązki»?

Dunajski tłumaczy: «Luksemburska spółka jest podmiotem prawa europejskiego (Polska jest częścią UE)»”[475].

Co wiemy o spółkach SKOK Holding i ASK Invest założonych w Luksemburgu przez kierownictwo SKOK-ów?

Niewiele, gdyż Luksemburg to klasyczny raj podatkowy, który żyje z nieprzejrzystości rejestrowanych tam firm.

Mimo to trafiamy na okoliczność, przy której trzeba się zatrzymać. Otóż spółka ASK Invest obsługiwana była w Luksemburgu przez notariuszkę Martine Schaeffer[476]. Ta sama notariuszka Martine Schaeffer obsługiwała też… Sbierbank[477].

Sbierbank to wielki rosyjski bank, którego głównym udziałowcem jest Kreml (dokładnie rzecz biorąc, Bank Centralny Federacji Rosyjskiej, który podlega kremlowskim władzom)[478]. Sbierbankiem zarządza Gierman Grief, na Zachodzie znany jako Hermann Gräf albo Herman Gref[479]. To były putinowski minister rozwoju gospodarczego i handlu w latach 2000–2007.

W rejestrach biznesowych czytamy, że 2 kwietnia 2012 r. przedstawiciel Sbierbanku przybył do notariuszki Martine Schaeffer w Luksemburgu, aby przerejestrować z euro na dolary kapitał firmy SB International (jedna ze spółek Sbierbanku)[480].

Rzecz jasna, luksemburscy notariusze obsługują różne firmy z różnych stron świata. Jedna koincydencja tego rodzaju znaczyłaby niewiele lub nic – gdyby była osamotniona. Tak jednak nie jest.

Spółka ASK Invest, założona przez SKOK i obsługiwana przez notariuszkę Martine Schaeffer, korzystała również z usług prawnika o nazwisku Serge Zeien. W latach 2013–2014 r. Zeien oficjalnie reprezentował zarząd ASK Invest[481].

Tak się składa, że Serge Zeien pracuje w kancelarii Allen & Overy, która od lat zajmuje się… kremlowskim Sbierbankiem[482]. W latach 2015–2016 r. kancelaria Zeiena występowała oficjalnie jako doradca Sbierbanku[483].

Na tym nie koniec. Kto jeszcze spośród luksemburskich prawników obsługiwał Sbierbank? Niejaki Joseph Elvinger[484]. Ten sam Joseph Elvinger świadczył swe usługi firmie… SKOK Holding, czyli siostrzanej spółce ASK Invest[485]. Przypomnę: obie zostały założone w Luksemburgu przez kierownictwo SKOK, aby przerzucać do nich niespłacalne kredyty.

Co jeszcze wiemy o spółce SKOK Holding? Do grudnia 2014 r. mieściła się przy ulicy Guillaume’a Krolla 5 w mieście Luksemburg[486]. Pod tym samym adresem znajdujemy siedzibę funduszu Arista, inwestującego w Rosji[487] i finansowanego przez… Sbierbank[488]. Gdy więc podążamy tropem spółki SKOK Holding w Luksemburgu, co chwila potykamy się o Sbierbank kontrolowany przez Kreml.

To dla nas szczególnie interesujące, ponieważ SKOK Holding w latach 2010–2013 był wspólnikiem w znanej już nam firmie… Geotermia Toruń, kontrolowanej przez księdza Rydzyka. Dokładnie rzecz biorąc, w tych latach SKOK Holding posiadał mniejszość udziałów w Geotermii Toruń, podczas gdy większość należała do Fundacji Lux Veritatis kierowanej przez Rydzyka[489].

Zatem polska sieć parabanków, która najwyraźniej wymaga prześwietlenia przez służby nie tylko finansowe, była związana z dwoma kluczowymi inwestycjami Tadeusza Rydzyka – mianowicie z jego telefonią i jego geotermią.

Co jeszcze łączy Tadeusza Rydzyka z nieprzejrzystą siecią SKOK-ów?

Kasy SKOK sponsorowały też Wyższą Szkołę Kultury Społecznej i Medialnej, czyli toruńską uczelnię księdza Rydzyka. Skąd to wiemy? Między innymi od samego Rydzyka.

W 2009 r. na antenie Radia Maryja ksiądz Tadeusz Rydzyk chwalił bowiem kasy SKOK za ten sponsoring i równocześnie bronił ich przed rzekomymi prześladowaniami.

Cytuję: „W październiku będziemy rozpatrywać, ilu młodym ludziom możemy pomóc zapłacić czesne – całe bądź jego część. W ubiegłym roku akademickim mieliśmy kilkudziesięciu takich studentów, ale teraz będzie ich więcej. Pomaga wiele osób, także takie instytucje jak SKOK-i. Ze strony rządzących obserwuje się obecnie skok na SKOK-i – chcą je zlikwidować, bo SKOK-i są polskie. Odbywa się niszczenie i likwidacja tego, co polskie. Inaczej jest w Niemczech – to, co niemieckie, jest tam rozwijane”[490].

Jak już wiemy, kasy SKOK są nie tylko polskie, w istotnej mierze też luksemburskie. Ale co z tego? Przecież celem tyrady księdza Rydzyka o polskości SKOK-ów nie było służenie prawdzie. Chodziło o cele znacznie bardziej namacalne.

Głuchowski i Hołub w książce Imperator piszą, że kasy SKOK i Tadeusza Rydzyka łączył ścisły kontrakt. Cytuję: „Umowa między SKOK i Lux Veritatis zawarta «w dziedzinie społecznej edukacji finansowej» mówi, że SKOK Stefczyka (największa Kasa systemu) ustanawia fundusz, z którego będzie wypłacał pieniądze na rzecz WSKSiM. Kasy zapłacą też fundacji za każdego klienta, który powie przy okienku, że usłyszał o nich w Radiu Maryja. W zamian menedżerowie SKOK-ów pojawiają się w «Rozmowach niedokończonych» i innych programach rozgłośni”.

W tym samym 2009 r. przedstawiciele SKOK-ów razem z księdzem prowadzącym Dariuszem Drążkiem zapewniali słuchaczy Radia Maryja, że pieniądze w SKOK-u są pewniejsze niż w banku. Nawet, gdyby przyszedł krach…

Po kilku latach SKOK-i znów wspomogły księdza Rydzyka, i to w sprawie dla niego kluczowej. Wszystko zaczęło się w 2010 r., gdy w Polsce ruszyła naziemna telewizja cyfrowa. Nadawcy bili się o miejsca w pakiecie programów nadawanych cyfrowo. Miejsca te przyznawała Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji (KRRiTV). Wejście do pakietu stanowiło marzenie księdza Rydzyka. Rydzyk wiedział, że nadawanie cyfrowe pozwoli TV Trwam dotrzeć do widzów w całej Polsce. Również do tych, którzy nie mają kablówki, anteny satelitarnej ani internetu szerokopasmowego w komputerze.

Jednak KRRiTV włącznie ze swym przewodniczącym Janem Dworakiem nie chciała przyznać Rydzykowi miejsca w pakiecie cyfrowym. Przez następne trzy lata Tadeusz Rydzyk agresywnie żądał dopuszczenia do pakietu. Mobilizował swoich wyznawców do protestowania w tej sprawie, organizował głośne akcje, jego wierni śpiewali nawet hymny na cześć TV Trwam.

W 2013 r. ksiądz Rydzyk osiągnął, czego chciał. Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji wprowadziła TV Trwam do pakietu cyfrowego. Doszło do tego dzięki pomocy SKOK-ów. Otóż KRRiTV uznała, że Fundacja Lux Veritatis, nadawca TV Trwam, stała się pewniejszym partnerem, gwarantującym ciągłość nadawania. Skąd taki wniosek? Dlatego, że fundacja przedstawiła promesę kredytową od SKOK-ów. Znaczyło to, że w razie trudności SKOK-i pożyczą Rydzykowi, jego fundacji i jego telewizji odpowiednią kwotę, mogącą wynosić nawet 15 mln zł.

Kto zarządza mechanizmem finansowym SKOK-ów, zawsze gotowym wesprzeć Tadeusza Rydzyka? Twarzą całego systemu i jego współtwórcą jest senator PiS, Grzegorz Bierecki.

W 2016 r. jeden z moich informatorów – człowiek zazwyczaj dobrze zorientowany w PiS-owskich środowiskach – powiedział mi, że powinienem przyjrzeć się podróżom Biereckiego na postsowiecki Wschód. Pomyślałem wówczas, że mój dobrze zorientowany informator tym razem dał się zwieść na manowce fantazji. Wiedziałem już wtedy o rosyjskich powiązaniach Antoniego Macierewicza. Uznawałem jednak Macierewicza za anomalię, za przypadek wyjątkowy. Dlatego zlekceważyłem wskazówkę.

Wróciłem do niej dopiero teraz, przy pisaniu tej książki. Co się okazało?

Najpierw to, że senator PiS i współtwórca systemu SKOK, Grzegorz Bierecki, nie jest w putinowskiej Rosji postacią całkiem nieznaną.

W 2004 r. rosyjska Liga Związków Kredytowych opublikowała wydanie specjalne swego biuletynu, zatytułowane „Polski model rozwijania współpracy kredytowej”[491]. Czym jest Liga Związków Kredytowych? Przez lata stanowiła odpowiednik polskiej sieci SKOK-ów w Rosji. Liga Związków Kredytowych należy do Światowej Rady Związków Kredytowych (World Council of Credit Unions, WOCCU) na tych samych prawach co SKOK[492]. W biuletynie rosyjskiej Ligi znajdujemy obszerną wypowiedź Grzegorza Biereckiego, który dzieli się swoim doświadczeniem jako „prezes krajowego stowarzyszenia spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych Rzeczpospolitej Polskiej KSKOK”[493].

Określenie Kasy Krajowej (Krajowej Spółdzielczej Kasy Oszczędnościowo-Kredytowej) jako „krajowego stowarzyszenia” stanowi tłumaczenie z angielskiego. Polski system SKOK w tym języku jest określany jako NACSCU, National Association of Cooperative Savings and Credit Unions, Krajowe Stowarzyszenie Spółdzielczych Związków Oszczędnościowo-Kredytowych[494].

W innych rosyjskojęzycznych dokumentach system SKOK i jego Kasa Krajowa bywają określane podobnie, np. jako „krajowe polskie stowarzyszenie związków kredytowych” albo „krajowe stowarzyszenie związków kredytowych Polski”[495].

Rosyjski biuletyn zawiera też zdjęcie młodego Biereckiego z 1990 r., kiedy to przyszły senator wizytował USA z kolegami. A puentę całej publikacji stanowi wspólna fotografia kierownictwa Kasy Krajowej SKOK i delegacji rosyjskich spółdzielców. Fotografia pochodzi z 2004 r. i upamiętnia spotkanie, do którego doszło w Sopocie[496].

Trzy lata później w Moskwie odbył się trzydniowy Wschodnioeuropejski Kongres Związków Kredytowych z 2007 r. W programie imprezy czytamy, że Grzegorz Bierecki, „prezes krajowego Stowarzyszenia Związków Kredytowych Polski” , miał wystąpić podczas kongresu aż dwukrotnie. Najpierw pierwszego dnia, a potem trzeciego, przy czym to drugie wystąpienie zaplanowano jako część uroczystego zamknięcia imprezy[497].

Jednym z wydarzeń kongresu była debata pt. „Praktyka rozwijania jakościowych usług dla członków związków kredytowych”. Prowadził ją niewymieniony z nazwiska „przedstawiciel krajowego Stowarzyszenia Kredytowych Związków Polski”[498]. Jak już wiemy, tak właśnie Rosjanie nazywają sieć SKOK. To znaczy, że reprezentanci SKOK mieli wystąpić na imprezie co najmniej trzykrotnie.

Na marginesie odnotujmy jeszcze jedną informację. Mianowicie program kongresu przewidywał, że weźmie w nim udział Aleksandr Sołomkin, wicedyrektor generalny rosyjskiej Ligi Związków Kredytowych[499]. Zapamiętajmy to nazwisko.

W październiku 2011 r. podobna impreza odbyła się na łukaszenkowskiej Białorusi, w Mińsku, z okazji Światowego Dnia Związków Kredytowych. W wydarzeniu uczestniczyli Grzegorz Bierecki i Paweł Grzesik, przedstawieni jako „prezes krajowego polskiego stowarzyszenia związków kredytowych” i „kierownik warszawskiego biura narodowego polskiego stowarzyszenia związków kredytowych”[500]. Dokładnie rzecz biorąc, tak ich przedstawił miński portal biznesowy Allminsk.biz. Portal uparcie nazywał Grzesika „Gżeżikiem”, ale poza tym podawał w miarę dokładne informacje. Na oficjalnej stronie SKOK czytamy bowiem, że Grzesik faktycznie kierował biurem Kasy Krajowej w Warszawie[501]. Trzy miesiące wcześniej w tym samym łukaszenkowskim Mińsku odbył się okrągły stół poświęcony samoregulacji kas oszczędnościowo-kredytowych (jak wiemy, to idea szczególnie droga szefom SKOK, jeśli przez samoregulację rozumieć brak nadzoru zewnętrznego). Według portalu Allminsk.biz w dyskusji wziął udział Aleksandr Sołomkin z Rosji[502]. Ten sam, który cztery lata wcześniej w randze wicedyrektora Ligi Związków Kredytowych gościł Grzegorza Biereckiego w Moskwie. Po drodze Sołomkin musiał awansować, gdyż w 2011 r. występował już jako dyrektor generalny Ligi.

Kto debatował podczas mińskiego okrągłego stołu z Sołomkinem? Znany już nam Paweł Grzesik ze SKOK, przedstawiony jako „kierownik warszawskiego biura Krajowego Stowarzyszenia kredytowych związków Polski”[503].

Wszystko wskazuje na to, że Aleksandr Sołomkin znał Biereckiego i Grzesika nie tylko pobieżnie.

Minęły kolejne trzy lata – i w grudniu 2014 r. Sołomkin wystąpił podczas rosyjskiej XIII Krajowej Konferencji na rzecz Mikrofinansowania. Program imprezy podaje jego życiorys. Czytamy, że w latach 2004–2007 Sołomkin dwukrotnie szkolił się w… polskiej sieci SKOK.

Co to znaczy? Przypomnę, że Aleksandr Sołomkin był wicedyrektorem, a potem dyrektorem generalnym Ligi Związków Kredytowych, rosyjskiego odpowiednika polskiego systemu SKOK.

Wynika z tego, że szef rosyjskiego odpowiednika polskiej sieci SKOK to uczeń tej właśnie polskiej sieci. Uczeń sieci stworzonej przez senatora PiS Grzegorza Biereckiego i blisko współpracującej z Tadeuszem Rydzykiem.

Ale nie tylko Sołomkin szkolił się w polskich kasach spółdzielczych. W 2012 r. przewodniczącym rady rosyjskiej Ligi Związków Kredytowych był Anatolij Kadrow[504].

Kadrow to pionier parabankowej spółdzielczości w Rosji, działający w tej branży od 1993 r.

W życiorysie Anatolija Kadrowa czytamy, że zdobywał doświadczenie w „krajowej polskiej Lidze Związków Kredytowych”[505]. Trudno przypuścić, żeby była mowa o czymś innym niż o SKOK-u, który stanowił polski odpowiednik rosyjskiej Ligi i który reprezentuje Polskę w WOCCU tak samo jak Liga reprezentuje Rosję[506].

Życiorys pana Kadrowa wspomina również o „wyższym wykształceniu wojskowym”. Sprawdziłem zatem, co robił Anatolij Kadrow, zanim stał się pionierem rosyjskiej bankowości alternatywnej i uczniem polskich kas spółdzielczych.

W lutym 2013 r. gazeta „Nasze Wriemia” (Nasz Czas) wychodząca w Rostowie opublikowała wywiad z Kadrowem pod pięknym tytułem Wierzcie w swoje siły!. Kadrow uchyla w nim rąbka tajemnicy na temat swojej wojskowej przeszłości.

Cytuję: „Spełniłem swoje marzenia z dzieciństwa. Stałem się oficerem Sił Zbrojnych Związku Sowieckiego. Cóż, trzeba przyznać, że kariery szczególnej nie zrobiłem, gdyż czas i przesłanki dla dobrego startu mojej kariery – awans na majora, perspektywa studiów na akademii wojskowej – zderzyły się z początkami pieriestrojki [liberalizacja sowieckiego komunizmu w latach 1986–1991, która doprowadziła do upadku ZSRR]. Pieriestrojka zastała mnie na Litwie w 1991 r. Ze wszystkimi konsekwencjami…”.

Jakie konsekwencje może mieć na myśli były major Anatolij Kadrow? Wróćmy do czasów, o których wspomina. Litwa ogłosiła wtedy niepodległość, odłączając się od ZSRR. Jak na to zareagował Kreml? W styczniu 1991 r. sowieckie wojsko otoczyło litewskie budynki rządowe w Wilnie, zabiło 14 cywili i raniło 702 osoby.

Ale były major Kadrow ubolewa najwyraźniej nad czymś innym: „Oddziały rosyjskie objęła konieczność wyprowadzenia z Litwy. Służącym w nich oficerom zaproponowano różne możliwości służenia w Rosji. Wybrałem odejście”. Kadrow dodaje, że była to dla niego bardzo trudna decyzja. Usprawiedliwia ją jednak długotrwałą zapaścią sił zbrojnych Kremla po pieriestrojce.

Cóż, wiele rosyjskich serc – choć zapewne nie wszystkie – poczuje sympatię do spółdzielczości kredytowej na myśl o tym, że zaczął ją krzewić w Rosji dzielny służbista. Służbista, który do tego stopnia nie mógł się pogodzić z upadkiem Związku Sowieckiego, że odszedł z ukochanej armii. Ciekawe, czy podczas szkolenia w Polsce Kadrow dzielił się tymi uczuciami ze swoimi polskimi kolegami.

Na koniec przypomnę, że odnotowaliśmy koincydencje między spółkami sieci SKOK w Luksemburgu a kremlowskim Sbierbankiem (ten sam prawnik, ci sami notariusze, w jednym wypadku nawet ten sam adres). Dlatego sprawdziłem, jak wyglądały relacje Ligi Związków Kredytowych ze Sbierbankiem. Względy czysto biznesowe nakazywały się spodziewać ostrej konkurencji między jedną a drugą instytucją. Albowiem i Sbierbank, i Liga działały przez lata na głębokiej rosyjskiej prowincji, gdzie inne instytucje oraz firmy finansowe nie docierały. Jednak z publikacji, do których dotarłem, wyłania się odmienny obraz. Wynika z nich, że Sbierbank i Liga raczej się uzupełniały. Liga bowiem sięgała tam, gdzie Sbierbank nie sięgał.

Na przykład w 2005 r. rosyjski portal finansowy Bosfera.ru opublikował wywiad z Wadimem Kaliniczewem, ówczesnym dyrektorem Ligi Związków Kredytowych. W rozmowie z portalem dyrektor Kaliniczew chwalił się sukcesami rosyjskich parabanków w miejscach tak odległych, jak Ałtaj, Jakucja czy Chabarowsk. Do tego wywiadu portal dodał komentarz, w którym czytamy: „Te dalekie terytoria, lokalne centra regionów pogrążonych w kryzysie nie mają możliwości przesyłania pieniędzy nawet przez Sbierbank”[507].

Rok później rosyjskie czasopismo „Ekonomika i życie” pisało, że: „Wiejskie spółdzielnie kredytowe mają wiele zalet (…), bankowi nie opłaca się otwierać oddziału w mieście liczącym 5–10 tys. mieszkańców. W takich warunkach idealne rozwiązanie to spółdzielnia. O wiele łatwiej mają jej udziałowcy, którzy znają się nawzajem dobrze – zgodnie z porzekadłem, wiedzą, co sąsiad ma pod paznokciem. Po tym, jak Sbierbank Rosji, który zajmował praktycznie monopolistyczną pozycję na rynku pożyczek dla rolnictwa, zmniejszył sieć oddziałów, problem zaspokojenia popytu na wiejskie pożyczki stał się bardziej palący niż kiedykolwiek”[508].

Co więcej, w 2010 r. szkolony przez SKOK dyrektor generalny Ligi, Sołomkin, otwarcie przyznał, że oferowane przez jego system pożyczki są… droższe niż te, które można dostać w Sbierbanku[509]. Zatem trudno tu mówić o konkurencji. Raczej trzeba mówić o dwóch równoległych ofertach, które się uzupełniają, gdyż zaspokajają dwa różne (choć zbliżone) segmenty rynku. Mieszkasz w średnim mieście daleko od Moskwy? Masz łatwy dostęp do taniej pożyczki w Sbierbanku. Mieszkasz w małym mieście lub na wsi, bardzo daleko od Moskwy? W zasięgu ręki jest tylko droższa pożyczka u Sołomkina.

Podsumujmy zatem wszystko, czego dowiedzieliśmy się o systemie parabanków SKOK, który ściśle współpracuje z Tadeuszem Rydzykiem i częściowo finansuje jego działania.

System SKOK przez lata stanowił zagłębie nieprawidłowości finansowych. Uczestniczyli w nich funkcjonariusze wojskowych służb specjalnych PRL. Współtwórcą i szefem systemu SKOK jest senator PiS, Grzegorz Bierecki. System SKOK kształcił pionierów i liderów analogicznego systemu w Rosji. Wśród nich znajdujemy byłego oficera oddziałów sowieckich na Litwie, które zabijały litewskich cywili. On również szkolił się u polskich kolegów.

Wbrew temu, czego można by się spodziewać, rosyjski system utworzony przy pomocy SKOK nie rywalizował ze swoim potencjalnym największym konkurentem, Sbierbankiem. Z publikacji branżowych wynika, że odgrywał wobec niego rolę komplementarną.

Ten sam Sbierbank korzystał z tego samego prawnika i tych samych notariuszy, co luksemburskie spółki utworzone przez system SKOK. Jedna z nich mieściła się pod tym samym adresem co fundusz finansowany przez Sbierbank.

Rozdział XVI
Żabka łapkę podaje

Zapewne większość czytelniczek i czytelników tej książki słyszała o związkach księdza Rydzyka z potężną i wszechobecną siecią sklepów Żabka. Gdy rządząca Polską prawicowa partia PiS wprowadziła zakaz handlu w niedzielę, sieć Żabka ominęła ten zakaz. Jak? Ogłosiła, że jej sklepy nie są sklepami, tylko „placówkami pocztowymi”, gdyż można w nich odbierać przesyłki… Krążyła wówczas pogłoska, jakoby zakaz niedzielnego handlu stanowił specjalną przysługę dla Żabki. Przysługę, którą Żabka miała uzyskać dzięki wstawiennictwu Rydzyka.

Dlatego w tym rozdziale pochylimy się nad związkami Tadeusza Rydzyka i jego biznesów z siecią Żabka, jak również nad międzynarodowymi powiązaniami tej sieci.

O interesach Żabki zapewne można by napisać równie wiele, co o interesach SKOK. Media informowały o skargach ajentów, jak również franczyzobiorców, którzy włączyli swój sklep do sieci Żabka, a potem poczuli się wyrobnikami tej organizacji.

W 2017 r. portal Bezprawnik.pl opublikował artykuł pt. Czy Żabka to tak naprawdę Ropucha?. Czytamy w nim, że „Spółka kusi przedsiębiorców nowoczesnym modelem franczyzy, który wymaga jedynie zainwestowania 5000 złotych. W zamian otrzymujemy wsparcie na cały czas prowadzenia biznesu, wyposażenie lokalu oraz stałe zaopatrzenie w towary. Przy prawidłowym wykonywaniu umowy firma gwarantuje 6500 zł przychodu, nowatorski format sklepu oraz rozpoznawalną markę”. Jednak jeden z byłych ajentów twierdzi, że „wsparcie polega na ciągłej kontroli ze strony partnera, czyli Żabki, która ajenta rozlicza z każdego najmniejszego uchybienia. W efekcie sklepy muszą zaopatrywać się w towar, którego wcale nie chcą, ale muszą go mieć w ofercie, bo tak wymaga sieć. Kary za braki mogą być bardziej dotkliwe niż koszty ich zakupu. Straty, które wynikają z takiej polityki, musi pokryć oczywiście ajent.

Jedną z głównych zasad franczyzy z tą siecią jest zaopatrzenie w towar bezpośrednio od centrali (…), to z jednej strony niezwykle wygodne rozwiązanie, bowiem z barków franczyzobiorcy zdjęty jest całkowicie obowiązek poszukiwania i kupowania (…), jest to jednocześnie największe przekleństwo tego biznesu i źródło ogromnych problemów finansowych (…). Takie rozwiązanie prowadzi do tego, że przedsiębiorca nie ma żadnego wpływu na to, co aktualnie jest sprzedawane w sklepie. Wszystko ustalane jest odgórnie, w centrali sieci. Często zatem zdarza się, że rozchwytywany towar zostaje wycofywany ze sklepów ze względu na nowszą politykę promocyjną sklepu. Koszty towaru, który nie został sprzedany, spoczywają oczywiście na ajencie. Nie wszystkie towary da się zwrócić ze względu na datę przydatności do spożycia, to wszak sklep spożywczy, a straty pokrywa sprzedawca. Pozostałe niesprzedane towary należy odsprzedać ponownie do sieci, która wystawia sutą fakturę za taką «usługę». Obowiązek zapłaty podatku VAT spoczywa oczywiście na ajencie. Do tego wszystkiego należy doliczyć chociażby wypłatę wynagrodzenia zatrudnionym kasjerkom oraz wszystkie inne koszty jak przy każdej działalności gospodarczej. W efekcie zamiast gwarantowanych 6500 zł przychodu ajent zarabia mniej niż zatrudniane przez niego kasjerki”[510].

Trzy lata później dwie byłe franczyzobiorczynie Żabki, Anna Mendrok i Agnieszka Nowak, wystąpiły na konferencji prasowej w Sejmie, gdzie przedstawiły swoje doświadczenia z siecią w skrajnie negatywnym świetle[511]. Mendrok i Nowak założyły też Stowarzyszenie Ajentów i Franczyzobiorców, mające chronić właścicieli sklepów sieciowych przed wyzyskiem ze strony sieci[512].

W tym samym czasie znana dziennikarka gospodarczo-społeczna Adriana Rozwadowska opublikowała w „Gazecie Wyborczej” artykuł pt. Myślałam, że wyląduję w psychiatryku. Czytamy w nim, że franczyzobiorcy Żabki „Pracują po kilkanaście godzin dziennie przez siedem dni w tygodniu, wykonują każde polecenie sieci Żabka, a mimo to mają do spłaty długi opiewające na 50, 100 czy nawet 200 tys. zł”[513]. Żabka broniła się, twierdząc, że:

- odeszło od niej tylko 8 proc. ajentów;

- jedynie połowa ajentów, którzy odeszli, popadła w długi;

- długi te w żadnym z indywidualnych przypadków nie przekraczają kilkunastu tysięcy złotych[514].

Jak to się ma do faktów zebranych przez „Gazetę Wyborczą”? Już w 2005 r. „Gazeta Wyborcza” pisała o ajentach mających 36 tys. zł i 123 tys. zł długu. W artykule pt. Ajent w sieci. Żabka czy ropucha czytamy również, że w 2001 r. prezesem Żabki został były komunistyczny milicjant Krystian Czarnota. Gdy PRL upadał, milicjant Czarnota walczył z przestępczością gospodarczą. W ramach tej walki miał skontrolować Elektromis, pierwszą firmę założyciela Żabki, Mariusza Świtalskiego. Jednak Czarnota zamiast kontrolować Świtalskiego wolał u niego pracować. Został jednym z szefów Elektromisu, a potem – Żabki[515]. Dla ścisłości dodam, że w elektronicznym Krajowym Rejestrze Sądowym Czarnota nie figuruje jako prezes firmy Żabka Polska, ale jako członek jej zarządu w latach 2001–2006.

Trzeba też odnotować, że nieprzejrzystą działalność spółki Elektromis Mariusza Świtalskiego, późniejszego założyciela Żabki, śledził dziennikarz Jarosław Ziętara. Redaktor Ziętara zaginął we wrześniu 1992 r.[516] Uznano go za zmarłego. O jego zabójstwo krakowska prokuratura oskarżyła Mirosława R. i Dariusza L., byłych ochroniarzy pracujących dla… Elektromisu.

W maju 2020 r. przed sądem stanął jeden z byłych wspólników Świtalskiego, założyciela Elektromisu i Żabki. Zeznał, że:

- kierownictwo Elektromisu chciało „uciszyć” Ziętarę;

- Ziętarę zabił gangster ze Wschodu o pseudonimie „Malowany”[517].

Tak się składa, że:

- „Malowany” to pseudonim gangstera Andrieja Isajewa, członka mafii sołncewskiej (wielka postsowiecka organizacja przestępcza, która współdziała ze służbami specjalnymi Kremla);

- Andriej „Malowany” Isajew miał powiązanie z byłym szefem komunistycznego kontrwywiadu w Poznaniu, Wojciechem Sobisiakiem;

- Sobisiak w latach 80. zajmował się Romanem Paszkowskim, u którego Tadeusz Rydzyk mieszkał wówczas w Norymberdze.

Te koneksje zostały dokładnie opisane w tomie pierwszym niniejszej książki.

O ile jednak wiadomo, bliskie związki księdza Rydzyka z właścicielami sieci Żabka zaczęły się w czasach znacznie późniejszych. Wtedy, gdy Żabka zaczęła należeć do światowego funduszu CVC Capital Partners. Fundusz ten przejął Żabkę w lutym 2017 r.[518]

Niecałe dwa lata później, 18 stycznia 2019 r., ten sam fundusz CVC Capital Partners podpisał list intencyjny o współpracy z Wyższą Szkołą Kultury Społecznej i Medialnej, czyli z toruńską uczelnią Rydzyka.

Fundusz współorganizował też konferencję, która odbyła się na tej uczelni. Tytuł imprezy brzmiał w sposób zaskakująco prozachodni: „Wyzwania XXI wieku, sojusz polsko-amerykański – cyberbezpieczeństwo”. Być może nazwano ją tak dlatego, że w kierownictwie CVC Capital Partners pracują Amerykanie.

Oto, jak konferencję opisują Głuchowski i Hołub, autorzy książki Imperator: „Uczelnia zazwyczaj pobiera opłaty za udział w konferencjach, tym razem wstęp jest darmowy – wystarczy wcześniejsza rejestracja telefoniczna. Ojciec Rydzyk występuje w auli przy Starotoruńskiej ramię w ramię z prezesem CVCCP Polska [polski oddział CVC Capital Partners] Krzysztofem Krawczykiem. W słowie wstępnym mówi, że bezpieczeństwo to priorytet, bo «wiemy, co się dzieje w świecie», a niedawno ktoś zadzwonił do WSKSiM i nastraszył panią z sekretariatu, że w budynku jest bomba. Przybyli pirotechnicy i policja z psami, studenci i wykładowcy musieli opuścić kampus. Ładunku, na szczęście, nie było.

W trakcie sympozjum amerykański fundusz i polska uczelnia podpisują list o współpracy. Potem wszyscy słuchają wykładów. Antoni Macierewicz mówi o współpracy cybernetycznej w ramach NATO. O technikach ataków przez internet i kataklizmach, jakie mogą wywołać w napadniętych krajach, opowiadają między innymi Piotr Naimski, pełnomocnik rządu do spraw strategicznej infrastruktury energetycznej, Piotr Bączek, szef kontrwywiadu za czasów Beaty Szydło, i Avi Corfas z izraelsko-amerykańskiej spółki Skybox Security. Odmalowują przed słuchaczami katastrofy w elektrowniach, zderzające się pociągi, spadające samoloty, pożary i powodzie (…).

No dobrze… ale po co w ogóle odbyła się ta konferencja o cyberbezpieczeństwie? Odpowiedź może być banalna – szkoła medialna wzięła czterysta szesnaście tysięcy na projekt «Bądźmy bezpieczni» i trzeba było zorganizować głośne wydarzenie. Poza sympozjum studenci [uczelni Rydzyka] założyli jeszcze portal Ostrzegamy.online. Fachowcy od bezpieczeństwa (serwis Niebezpiecznik.pl) opisują go tak: «…jest tam dziewięć artykułów, żaden z nich nie dotyczy spraw aktualnych i żaden z nich nie ostrzega przed najczęstszymi skierowanymi w Polaków atakami (…). Serwis pozbawiony jest użytecznej wiedzy dla przeciętnego Polaka, a czasem wręcz zachęca do bezsensownych z punktu widzenia bezpieczeństwa IT działań».

Co zyskali na toruńskiej konferencji Amerykanie ze Skybox Security i CVCCP? Możemy się tylko domyślić, że nawiązali kontakt z takimi ludźmi, jak: Macierewicz, Naimski, Bączek czy również obecny w WSKSiM minister energetyki Krzysztof Tchórzewski”.

Macierewicza, Naimskiego i Tchórzewskiego już znamy. Wiemy, w jaki sposób powiązani są z Rosją. Kim jest „szef kontrwywiadu Piotr Bączek”? To jeden z faworytów Antoniego Macierewicza, mianowany przez niego szefem Służby Kontrwywiadu Wojskowego (SKW) w 2016 r.

Miałem do czynienia z Bączkiem w 2016 r., gdy Radosław Gruca i ja ujawniliśmy, że 9 lat wcześniej SKW pod wodzą Macierewicza przyznała prawo dostępu do tajemnic Jackowi Kotasowi – wieloletniemu prezesowi spółek deweloperskiej Grupy Radius. Jej związki z kremlowskimi oligarchami opisałem w książce Macierewicz i jego tajemnice.

Po publikacji artykułów Grucy i moich Piotr Bączek jako szef SKW opublikował zdumiewające oświadczenie. Cytuję: „Pan Jacek Kotas w latach 2001–2007, według dokumentów z urzędów i organów skarbowych, ochrony porządku publicznego, a także jego osobistego oświadczenia, nie był zatrudniony, nie był prezesem, ani udziałowcem żadnego podmiotu gospodarczego, w tym spółki Radius”[519].

Cóż, wystarczy zajrzeć do Krajowego Rejestru Sądowego, by się przekonać, że jest inaczej, niż napisał Bączek.

Jacek Kotas w latach 2001–2007 był prezesem dwóch spółek Grupy Radius. Pierwsza z nich nazywała się Era 200 i stanowiła trzon całego konsorcjum. Druga nazywała się MKM Development[520]. Jej prezesem został później Krzysztof Janiszewski – wspominany już w tej książce współzałożyciel słynnej podsłuchowej restauracji Sowa & Przyjaciele[521].

Zatem „amerykańskość” Rydzykowo-Żabkowej konferencji budzi mocne wątpliwości. Jak to często w Polsce bywa, amerykański szyld spróbowali wykorzystać ludzie związani ze Wschodem lub działający na jego korzyść. Czy Amerykanie i inni światowcy z funduszu CVC Capital Partners byli tego świadomi? Dlaczego w ogóle zadali się z Rydzykiem?

Portal OKO.press zapytał o to prezesa polskiego oddziału funduszu, Krzysztofa Krawczyka. A prezes Krawczyk zadziwił wszystkich swoją szczerą odpowiedzią: „Niestety, dialog z ministrami tego rządu możemy mieć właśnie tam. To nie była konferencja światopoglądowa, a nasz wkład polegał na dzieleniu się wiedzą. Jesteśmy biznesem regulowanym i chcemy, żeby polska administracja wiedziała co robimy (…). Moja rola to doprowadzenie do dialogu z osobami, które od trzech lat nie chciały się z nami spotkać. W normalnym kraju mielibyśmy ten dialog”[522].

Godna podziwu otwartość. Prezes Krawczyk uważa Polskę za kraj nienormalny, w którym do rządzących można dotrzeć tylko poprzez antyzachodniego i antyeuropejskiego demagoga. Zatem uznaje, że trzeba tego demagoga wesprzeć. Ubolewa nad tym, ale zasili gotówką kogoś, kto prowadzi szkodliwą działalność…

Doświadczenie uczy, że osoby przemyślne pozwalają sobie na tego rodzaju szczerość, gdy za jej pomocą próbują coś ukryć. Gdy chcą odwrócić uwagę od jakiegoś innego tematu, jeszcze bardziej wstydliwego.

Czy Żabka albo fundusz CVC Capital Partners mają coś wspólnego z putinowską Rosją? Nie coś, ale kogoś. Nawet niejednego.

Jeśli chodzi o Żabkę, to w 2017 r. dyrektorem ds. rozwoju biznesowego w tej firmie został Andrzej Mróz. Mróz pracował wcześniej w Rosji, w konsorcjum handlowym X5 Retail Group, które należy do kremlowskiego oligarchy Michaiła Fridmana[523].

Wcześniej, w 2014 r. w radzie nadzorczej Żabki zasiadł Frank Michael Mros, który bezpośrednio przedtem był menedżerem rosyjskiej sieci sklepów Piatieroczka. Sieć Piatieroczka należy do… konsorcjum X5 Retail Group i Michaiła Fridmana[524].

Wygląda na to, że powołanie się na Michaiła Fridmana stanowi dobrą rekomendację w Żabce.

Przypomnę, kim jest oligarcha Fridman, wielokrotnie wspominany w tej książce. To przede wszystkim bliski sojusznik Putina. Według organizacji eksperckiej Stratfor Michaił Fridman związany jest także z mafią sołncewską. Raport Stratforu łączy Fridmana ze śmiercią dziennikarzy Gieorgija Gongadzego i Paula Klebnikova (Pawła Chlebnikowa), którzy prowadzili śledztwa na temat biznesów oligarchy[525].

Przypomnę: Michaił Fridman został opisany w książce Morawiecki i jego tajemnice ze względu na pośrednie związki między nim a Mateuszem Morawieckim, premierem RP. Między innymi dobry znajomy premiera RP Mateusza Morawieckiego, miliarder Tomasz Misiak, posiadał firmę Work Service. Rosyjska filia tej firmy działała we wszystkich 5 tys. sklepów należących do Fridmana.

Serdeczny zaś przyjaciel Fridmana, mafijny oligarcha Oleg Bojko, poprzez firmę pożyczkową Vivus opłacał polskiego lobbystę Igora Jankego – autora książki Twierdza o Kornelu i Mateuszu Morawieckich. Książka wyszła w 2014 r. i ułatwiła przyszłemu premierowi przeskok z prozachodniego obozu PO do antyzachodniego obozu PiS. Przedstawiła go bowiem jako prawicowego niepodległościowca o rodowodzie i poglądach miłych PiS-owskiemu wyborcy.

Ale to nie koniec powiązań personalnych między szefami sieci Żabka a Michaiłem Fridmanem. Przejdźmy do funduszu CVC Capital Partners, który jako właściciel Żabki podpisał list intencyjny o współpracy z Rydzykiem.

Tak się bowiem składa, że w 2009 r. do kierownictwa CVC Capital Partners w charakterze starszego doradcy dołączył brytyjski menedżer Julian Horn-Smith[526]. Właściwie sir Julian Horn-Smith, gdyż w 2004 r. z okazji urodzin angielskiej królowej Brytyjczyk uzyskał tytuł szlachecki. Wyróżnienie przyznano mu za zasługi dla rozwoju branży telekomunikacyjnej, w której działał[527].

Jednak to nie tym zaszczytem fundusz CVC Capital Partners się chwalił, gdy przedstawiał światu swój nowy nabytek w postaci brytyjskiego szlachcica. Pochwalił się za to czymś innym. Mianowicie tym, że Horn-Smith pracował dla kremlowskiego oligarchy Michaiła Fridmana w firmie Altimo (telekomunikacyjny oddział Alfa-Group należącej do Fridmana)[528].

W oficjalnych komunikatach spółek czytamy również, że sir Julian Horn-Smith zasiadał w radzie nadzorczej firmy VimpelCom, która później stała się koncernem VEON[529]. Współwłaścicielem VimpelCom i VEON jest nie kto inny jak oligarcha Michaił Fridman[530]. Ten sam Fridman zasiada też w radzie nadzorczej VEON[531].

Gazeta „Irish Times” opisuje sir Juliana Horn-Smitha jako „wieloletniego doradcę” Michaiła Fridmana. Przedstawia go też jako kogoś w rodzaju biznesowego swata oligarchy. Według irlandzkich dziennikarzy to właśnie sir Horn-Smith połączył Fridmana z tamtejszym przedsiębiorcą Denisem O’Brienem we wspólnym przedsięwzięciu, które łącznie miało przynieść 16 mln dol.[532]

Czy fundusz CVC Capital Partners, który jako właściciel Żabki współdziałał z Rydzykiem, ma jeszcze inne powiązania z oligarchą Michaiłem Fridmanem?

Nie inaczej. W 2018 r. do kierownictwa CVC Capital Partners dołączył menedżer Leif Lindbäck, który wcześniej pracował w firmie inwestycyjnej LetterOne należącej do Michaiła Fridmana[533]. W funduszu CVC Capital Partners pracował również Jonathan Levy. On też trafił tam z firmy LetterOne Fridmana[534].

A może coś łączy CVC Capital Partners z polskim miliarderem Tomaszem Misiakiem, którego firma działała w rosyjskich sklepach Fridmana?

Na to pytanie odpowiedź także brzmi twierdząco.

Otóż fundusz CVC Capital Partners od 2015 r. jest wspólnikiem w firmie paliwowej Neptune Energy razem z China Investment Corporation (CIC). To chiński państwowy fundusz inwestycyjny, całkowicie kontrolowany przez totalitarny reżim Chin. Zasoby CIC zbliżają się do biliona dolarów USA[535]. Dlaczego o tym piszę? Nie tylko dlatego, że Chiny ściśle współpracują z putinowską Rosją. Również dlatego, że sam fundusz CIC ściśle współpracuje z Rosjanami. Dokładnie rzecz biorąc, CIC inwestuje w Rosji za pośrednictwem Rosyjsko-Chińskiego Funduszu Inwestycyjnego (RCIF)[536]. Ta ostatnia instytucja ma dwóch szefów. Jednym z nich jest Chińczyk o nazwisku Bing Hu, który od 2007 r. pracuje w CIC. Drugi szef to Rosjanin – Kiriłł Dmitriew[537].

Czytelnicy książki Morawiecki i jego tajemnice dobrze znają to nazwisko. Dmitriew to kremlowski dygnitarz odpowiedzialny za ściąganie zagranicznych pieniędzy do Rosji. W przeszłości współpracował ze wspólnikami polskiego miliardera Tomasza Misiaka. Tego samego, który zarabiał wielkie pieniądze w Rosji, działając we wszystkich 5 tys. sklepów należących do Fridmana. Tego samego Misiaka, który wprowadził Marka Falentę na warszawskie salony biznesowe. Tego samego Misiaka, który zapraszał znajomych na rozmowy do podsłuchowej restauracji Sowa & Przyjaciele.

Jak to możliwe? Otóż Dmitriew, zanim został kremlowskim dygnitarzem i kompanem bilionowych Chińczyków, pracował w Amerykańsko-Rosyjskim Funduszu Inwestycyjnym TUSRIF (The US Russia Investment Fund). Była to instytucja powstała z inicjatywy Amerykanów, która w założeniu miała wyciągać gospodarkę postsowieckiej Rosji z zapaści lat 90. Jednak przeobraziła się w kopalnię pieniędzy dla oligarchów z Moskwy i cwaniaków z Nowego Jorku. W TUSRIF Dmitriew miał okazję poznać dwóch amerykańskich Greków działających w Rosji, Paula Sofianosa i Paula Christodoulu. Po latach obaj Grecy stali się wspólnikami firmy Work Service założonej przez Tomasza Misiaka.

Czy jest coś, co w prostszy sposób łączy dygnitarza Dmitriewa z oligarchą Fridmanem?

Jak najbardziej. Rosyjskie media pisały o zaangażowaniu kapitałowym Rosyjskiego Funduszu Inwestycji Bezpośrednich, kierowanego przez Dmitriewa, w firmę Roswodokanał należącą do Fridmana[538]. Również sam Rosyjski Fundusz Inwestycji Bezpośrednich na swojej oficjalnej stronie internetowej potwierdzał, że planuje tę inwestycję[539].

Skoro mowa o inwestycjach, to wróćmy do funduszu CVC Capital Partners, który wsparł uczelnię Rydzyka. Czy ten fundusz inwestuje w biznesy związane z putinowską Rosją?

Inwestuje. Na ile pozwalają to ocenić oficjalne komunikaty, rosyjskie inwestycje CVC Capital Partners nie są głównym źródłem dochodów funduszu. Jednak niektóre z tych inwestycji budzą niepokój ze względu na swoją datę. Najlepszą oznaką geopolitycznej postawy ludzi i firm jest ich stosunek do putinowskiej Rosji w 2014 r. oraz w następnych latach. Jak wiemy, w 2014 r. Władimir Putin napadł Ukrainę i zagarnął Krym. Stał się wtedy jawnym nieprzyjacielem Zachodu i całego cywilizowanego świata. Kto wówczas decydował się na biznes z Putinem, godził się na biznes z wrogiem.

Tymczasem 22 października 2014 r., już po napaści na Donbas i zagarnięciu Półwyspu Krymskiego, fundusz CVC Capital Partners wydał komunikat następującej treści: „CVC Capital Partners zgadza się przejąć Paroc (…). Firma Paroc z siedzibą w Helsinkach to wiodący producent izolacji z wełny kamiennej (…). W ostatnim czasie grupa zainwestowała w nowy zakład w Rosji, w miejscowości Izoplit, co umożliwi rozszerzenie dotychczasowej sprzedaży na szybko rozwijający się rynek rosyjski”[540].

Rok później fundusz wydał podobny komunikat: „Konsorcjum inwestorów pod przywództwem CVC Capital Partners (…) nabyło pakiet kontrolny w Alvogen, szybko rozwijającej się firmie farmaceutycznej”. Komunikat jest długi, ale pod koniec czytamy, że Rosja stanowi jeden z „kluczowych rynków” firmy Alvogen[541].

Czy na tym kończą się powiązania CVC Capital Partners z Rosją?

Wygląda na to, że nie. Fundusz CVC Capital Partners posiadał Żabkę za pośrednictwem luksemburskiej spółki Heket Investments[542].

Spółka Heket Investments mieściła się w Luksemburgu pod tym samym adresem co tamtejszy oddział CVC Capital Partners, mianowicie przy Avenue Monterey pod numerem 20[543]. Do października 2017 r. jedynym udziałowcem spółki Heket Investments była spółka Heket Holdings, również związana z funduszem CVC Capital Partners[544].

W październiku 2017 r. – czyli 8 miesięcy po przejęciu sieci Żabka – spółka Heket Holdings odstąpiła innym osobom część swoich akcji w Heket Investments (bezpośredni właściciel Żabki).

Pierwszą z tych osób był działający w Belgii menedżer Jacques de Vaucleroy[545].

Co wcześniej robił de Vaucleroy? W 2007 r. wprowadzał wielką grupę ubezpieczeniową ING na rynek rosyjski[546]. Na tym samym rynku Jacques de Vaucleroy działał też w strukturach spółki RESO Garantia[547]. Spółka RESO Garantia przez lata była jednym z głównych ubezpieczycieli w Rosji (zajmowała piąte miejsce na rynku rosyjskich ubezpieczeń, a pierwsze pod względem ubezpieczeń motoryzacyjnych[548]). Jeszcze w latach 90. prezes RESO Garantia, niejaki Andriej Sokołow, przeszedł do Alfa-Banku. To wielki rosyjski bank, który należy do Michaiła Fridmana. Tego samego kremlowskiego oligarchy, na którego ciągle wpadamy, podążając tropem międzynarodowych powiązań Żabki… A w roku 2011 Sokołow z Reso Garantia został prezesem Alfa-Banku[549].

Drugą z osób, które przejęły udziały w Heket Investments, była osoba prawna: luksemburska spółka Amphibian Investments. Amphibian znaczy tyle co „płaz”, zatem wypada przypuścić, że ktoś nazwał tak tę spółkę w związku z Żabką[550].

Co wiemy o spółce Amphibian Investments, która cztery lata temu stała się pośrednim współwłaścicielem Żabki?

W serwisie Dato Capital zakupiłem raport na temat spółki Amphibian Investments zawierający wpisy do luksemburskich rejestrów biznesowych. Raport podaje, że spółką zarządza Reeba Nachtegaele, urodzona w Kanadzie.

Ta sama Reeba Nachtegaele zasiada w zarządzie funduszu inwestycyjnego Altera. Jego pełna nazwa brzmi Altera Investment Fund SICAV-SIF SA[551].

Wspólnikiem zarządzającym w tym funduszu jest Rosjanin o nazwisku Kiriłł Androsow[552].

Androsow wcześniej był… wiceministrem rozwoju gospodarczego putinowskiej Rosji[553].

Na tym nie koniec. Przyznam się, że byłem zdumiony, gdy odkryłem, z kim Androsow założył firmę Altera Capital – czyli firmę, do której należy fundusz Altera Investment Fund (a dla tego funduszu pracuje menedżerka Reeba Nachtegaele, zarządzająca współwłaścicielem Żabki). Otóż Androsow założył Alterę razem z innym Rosjaninem, Wiaczesławem Piwowarowem, który wcześniej tworzył znany już nam Rosyjski Fundusz Inwestycji Bezpośrednich, następnie przejęty przez Kiriłła Dmitriewa[554]. Tak, chodzi o tego samego Kiriłła Dmitriewa, który:

- miał finansować firmę oligarchy Michaiła Fridmana;

- współpracował z partnerami biznesowymi Tomasza Misiaka, przedsiębiorcy powiązanego z polską aferą taśmową i działającego w rosyjskich sklepach Fridmana;

- współpracuje z chińskim reżimowym funduszem CIC, wspólnikiem CVC Capital Partners, które jako właściciel Żabki wspierało uczelnię Rydzyka.

Po raz kolejny więc spotykamy w tej opowieści kremlowskiego dygnitarza Kiriłła Dmitriewa, jak również nieustannie powracający cień Fridmana.

Po raz kolejny spotykamy też… Sbierbank. Wielki kremlowski bank, który korzysta z tych samych luksemburskich notariuszy i z tego samego luksemburskiego prawnika co sieć parabanków SKOK (jak wiemy, konsekwentnie wspierająca Tadeusza Rydzyka).

Otóż według rosyjskich mediów Kiriłł Androsow z funduszu Altera – w którym działa związana z Żabką menedżerka Nachtegaele – przez lata ściśle współdziałał ze Sbierbankiem i jego szefem Giermanem Griefem (Hermanem Grefem)[555].

Potwierdza to doświadczony obserwator rosyjskiej gospodarki, australijski dziennikarz ekonomiczny John Helmer, który mieszka w Rosji. Helmer zazwyczaj jest znakomicie poinformowany, aczkolwiek do informacji podawanych przez niego trzeba podchodzić z pewną dozą ostrożności (dziennikarz najprawdopodobniej zawdzięcza swoją wiedzę bliskim kontaktom ze służbami specjalnymi Kremla – one zaś mogą mu serwować cenne prawdziwe informacje z przemyślaną domieszką kłamstwa)[556]. Według Helmera Kiriłł Androsow to pośrednik, dzięki któremu przedsiębiorcy uzyskują finansowanie ze strony Sbierbanku[557].

Zatem Żabka to już drugi z Rydzykowych sojuszników biznesowych, w którego otoczeniu natykamy się na Sbierbank.

Czas podsumować nasze ustalenia dotyczące Żabki i CVC Capital Partners.

Fundusz CVC Capital Partners jako właściciel Żabki wsparł toruńską uczelnię Rydzyka. Zorganizował na niej konferencję z udziałem najbardziej antyzachodnich przedstawicieli PiS-owskiego obozu władzy. Podpisał z uczelnią list intencyjny o współpracy.

Ten sam fundusz CVC Capital Partners zatrudnił jako doradcę Juliana Horn-Smitha, który doradzał też kremlowskiemu oligarsze Michaiłowi Fridmanowi przy miliardowych inwestycjach.

Fundusz CVC Capital Partners robi interesy z chińską reżimową korporacją CIC, która inwestuje w Rosji z udziałem Kiriłła Dmitriewa. Ze swej strony Dmitriew miał finansować firmę oligarchy Michaiła Fridmana. A w przeszłości współpracował z Paulem Sofianosem i Paulem Christodoulou – amerykańskimi Grekami, którzy później działali z Tomaszem Misiakiem w sklepach oligarchy Fridmana.

Dmitriew to szef Rosyjskiego Funduszu Inwestycji Bezpośrednich stworzonego przez Wiaczesława Piwowarowa. Piwowarow zaś stworzył firmę Altera Capital, do której należy fundusz Altera Investment Fund. Dla tego funduszu pracuje menedżerka Reeba Nachtegaele – która dziwnym trafem pracuje też dla spółki Amphibian Investments, pośredniego współwłaściciela Żabki.

Obok spółki Amphibian Investments pośrednim współwłaścicielem Żabki został Jacques de Vaucleroy, który działał w rosyjskiej firmie RESO Garantia. Jej prezes Andriej Sokołow stał się później prezesem Alfa-Banku należącego do Michaiła Fridmana.

W Żabce pracowali menedżerowie Andrzej Mróz i Frank Michael Mros, którzy wcześniej byli zatrudnieni w Rosji. Przez kogo? Przez firmy kremlowskiego oligarchy Michaiła Fridmana.

To wszystko pozwala nam zrozumieć, jakie sojusze stały m.in. za konferencją pod pięknym tytułem „Wyzwania XXI wieku, sojusz polsko-amerykański – cyberbezpieczeństwo”, którą właściciele Żabki pomogli Rydzykowi zorganizować.

Być może tę imprezę właściwiej byłoby zatytułować: „Fridman jest wszędzie”.

Zakończenie
Kim jest ten człowiek

Mimo że Tadeusz Rydzyk z wielkim zaangażowaniem odgrywa postać sługi Boga, miliony Polek i Polaków coraz wyraźniej dostrzegają biznesowy charakter działalności potężnego księdza, jej polityczne i geopolityczne oblicze. Nie da się nie zauważać, że każde działanie Rydzyka ma przynosić korzyści samemu Rydzykowi. Ale też trudno nie dostrzegać, że niemal każde działanie Rydzyka przynosi korzyści putinowskiej Rosji. Mimo że ksiądz Rydzyk udaje patriotę, kolejne środowiska otwierają oczy. Niektórzy, jak Jarosław Kaczyński, już w latach 90. skojarzyli Rydzyka z Targowicą. Dziś Kaczyński próbuje pogrzebać tamte słowa w niepamięci. Ale ludzie pamiętają, papier pamięta, internet pamięta – i zapewne pamięta też Jarosław Kaczyński, który dobrze wie, z kim zawarł sojusz.

Przeszłość wraca. Dotyczy to również Tadeusza Rydzyka, choć jego staranność w ukrywaniu własnej historii zakrawa na profesjonalizm wysokiej klasy. Rydzyk sprawnie zamiata swoją przeszłość pod dywan, ale ona właśnie spod dywanu wyszła.

Każdy, kto przeczytał oba tomy tej książki, już wie, kim był i kim jest ksiądz Rydzyk.

Spójrzmy raz jeszcze na kamienie milowe jego drogi życiowej.

Młody seminarzysta, podatny na wpływy, który na granicy ZSRR wpadł w ręce sowieckich kontrwywiadowców i współpracujących z nimi PRL-owskich esbeków.

Młody ksiądz, który wiódł młodzież do buntu, wieszał krzyże w szkołach, drukował ulotki… A mimo to hołubiony przez promoskiewskich funkcjonariuszy SB, którzy pozwalali mu jeździć po świecie, także do krajów zachodnich. Podczas gdy innych antykomunistycznych księży bito, ośmieszano, nawet zabijano – i odpowiadali za to esbecy, których bliska współpracownica umożliwiła Rydzykowi podróżowanie na Zachód.

Duchowny, który zniknął na dwa lata w Niemczech Zachodnich, dokąd wyjechał na zaproszenie byłego PRL-owskiego milicjanta, członka partii komunistycznej, nagle przemienionego w zachodnioniemieckiego przedsiębiorcę.

Duchowny, którego teczki przechowywano w różnych jednostkach PRL-owskiej Służby Bezpieczeństwa, znajdujących się w kilku miastach. Duchowny, którego esbeckie teczki z tych miast tajemniczo poznikały, podobnie jak teczki komunistycznego milicjanta, który gościł księdza Rydzyka na Zachodzie.

Obywatel, którego przeszłość ktoś próbował ukryć, zaczerniając flamastrem kluczowy esbecki dokument na temat Rydzyka.

Obywatel, który po upadku komunizmu nagle stał się wielkim przedsiębiorcą medialnym.

Przedsiębiorca, który swój pierwszy maszt radiowy postawił dzięki pomocy grecko-szwajcarskiej „mistyczki” wychwalającej Rosję.

Przedsiębiorca udostępniający swoje media antyzachodnim, antynowoczesnym, antysemickim, antykobiecym, antygejowskim krzykaczom, którzy są powiązani z Rosją lub byli powiązani z SB – i głoszą propagandę zbieżną z kłamstwami Kremla.

Przedsiębiorca wsparty przez miliardera Romana Karkosika o licznych związkach z Rosją. Później wspierany przez sieć parabanków o licznych związkach z tym samym krajem, jak również przez sieć sklepów o licznych związkach z kremlowskim oligarchą Fridmanem.

Inicjator absurdalnej inwestycji „geotermalnej”, wspomagany w tym przedsięwzięciu przez geologa z rosyjskim doświadczeniem i rosyjskimi powiązaniami.

Autor wielkiej zbiórki pieniężnej, w której zebrane fundusze tajemniczo zaginęły – najwyraźniej przy udziale osób z esbeckim i kremlowskim zapleczem.

Człowiek, który nadawał na pół świata dzięki rosyjskim nadajnikom oraz częstotliwościom wojskowym, uzyskanym z łaski Kremla.

Człowiek uhonorowany obecnością delegacji rosyjskiej na ósmych urodzinach Radia Maryja.

Człowiek, którego powinniśmy wezwać, aby stanął przed sądem lub komisją śledczą i ze wszystkiego spróbował się wytłumaczyć.

NOTY DO TOMU I

Nota 1
Spacer po lodzie

W tomie pierwszym książki Rydzyk i przyjaciele, zatytułowanym Kręte ścieżki, został opisany istotny epizod z młodości Tadeusza Rydzyka.

Zimą 1962 r. 17-letni seminarzysta Rydzyk nielegalnie przekroczył granicę Związku Sowieckiego na zamarzniętym Zalewie Wiślanym (rzekomo zabłądził podczas spaceru). Został schwytany przez sowieckich pograniczników. Przesłuchiwali go funkcjonariusze kontrwywiadu ZSRR, którzy następnie przekazali Rydzyka swoim polskim kolegom z PRL-owskiej Służby Bezpieczeństwa. Esbecy próbowali go zwerbować. Ksiądz Rydzyk twierdzi, że zwerbować się nie dał mimo gróźb ze strony SB.

Grzegorz Rzeczkowski, dziennikarz śledczy tygodnika „Polityka”, przeanalizował tę sytuację. Również pod względem środków nacisku, którymi dysponowali esbecy wobec Rydzyka (czyli konsekwencji prawnych, grożących wtedy obywatelowi, który nielegalnie przekroczył granicę państwa). W kwietniu 2021 r. Rzeczkowski opublikował swoje wnioski w „Polityce”, w artykule pt. Prześwietlanie ojca Rydzyka.

Cytuję fragmenty artykułu: „Na początku lat 60. nastoletni kleryk Tadeusz Rydzyk trafia do klasztoru redemptorystów w Braniewie, miasta położonego 8 km od radzieckiej granicy. Tam po raz pierwszy wpada w sieć SB, gdy w 1962 r. podczas pieszej wycieczki z zakonnym współbratem znajduje się w pasie przygranicznym obwodu kaliningradzkiego. Zatrzymany przez radzieckich pograniczników, zgodnie z obowiązującą wówczas polsko-radziecką umową o wzajemnej pomocy w sprawach granicznych, zostaje przekazany polskim władzom.

Sprawa jest poważna. Dekret Rady Państwa z 1956 r. przewidywał za taki czyn karę nawet pięciu lat więzienia. Dla SB to idealne narzędzie szantażu (…). SB podjęła próbę werbunku 17-letniego Rydzyka. Podczas przesłuchania, na którym miał się wytłumaczyć z granicznego incydentu, esbecy nakłaniali go do podpisania zobowiązania do współpracy. Jak przyznawał sam zainteresowany, posłużyli się szantażem. Jednak – co zdumiewające – nie sięgnęli po kluczowe narzędzie nacisku, czyli więzienie za przekroczenie granicy. Przynajmniej Rydzyk nic o tym nie wspomina. Podczas trzygodzinnego przesłuchania mieli mu tylko grozić, że go opiszą «w prasie centralnej», z czego nie będzie w stanie się wybronić i co sprawi, że nie zostanie księdzem. Trudno się dziwić, że kleryk Tadeusz oparł się takiej groźbie i zniechęcił esbeków, wykrzykując, że «nie będzie Judaszem».

Esbecy prawdopodobnie rzeczywiście zagrozili nastolatkowi, że nie zostanie księdzem, ale nie dlatego, że prasa opisze jego czyn, ale że kolejne lata spędzi za kratami. A jak wyjdzie, nie będzie już miał do czego wracać. To po prostu niemożliwe, by nie użyli tego argumentu do werbunku. Tym bardziej że – jak wspomina Rydzyk – przesłuchiwali go systematycznie i wielokrotnie, no i nie patyczkowali się z młodzieńcem, m.in. podnosząc na niego głos.

W wersję zakonnika trudno uwierzyć także dlatego, że operacje werbunku były planowane i zatwierdzane przez przełożonych, a za działanie niezgodne z tym planem groziły kary dyscyplinarne. Tymczasem – jak odkrył Piątek – szefem braniewskiego SB był w tamtym czasie Władysław Stefaniak, który do 1956 r., czyli w czasach stalinowskich, specjalizował się w walce z Kościołem. To niewiarygodne, by przepuścił taką okazję do pozyskania agenta.

Zwłaszcza że już jako kleryk Tadeusz Rydzyk wykazywał cechy, które SB oceniała jako wartościowe przy typowaniu kandydatów na agentów – czyli inicjatywę i upór w dążeniu do celu (…). Incydent graniczny i potyczki z SB, z rzekomą odmową współpracy włącznie, nie wpłynęły negatywnie ani na karierę zakonną Tadeusza Rydzyka, ani nie ściągnęły na niego szykan ze strony władz. A przynajmniej nic na ten temat nie wiadomo”[558].

Nota 2
Dodatkowe dokumenty w sprawie Romana Paszkowskiego

W tomie pierwszym na stronie 102 (Rozdział IX Czuły dobroczyńca i hotelowi podglądacze) znajduje się fragment dotyczący Romana Paszkowskiego – byłego milicjanta i członka PZPR, którego Rydzyk w latach 80. zgłaszał esbekom jako swojego gospodarza w zachodnioniemieckiej Norymberdze.

Fragment odnosi się do nielicznych zachowanych esbeckich dokumentów związanych z Romanem Paszkowskim, który w latach 80. stanowił obiekt zainteresowania poznańskiej jednostki kontrwywiadu PRL. Niestety, wiele dokumentów SB dotyczących Paszkowskiego (tak samo jak wiele dokumentów SB dotyczących Rydzyka) zaginęło w niewyjaśnionych okolicznościach.

Cytuję wspomniany fragment: „Oprócz milicyjnych akt, które już przestudiowaliśmy, w archiwach IPN Roman Paszkowski pojawia się jeszcze w trzech esbeckich teczkach.

Jedna to teczka paszportowa uczestników zbiorowej wycieczki turystycznej na Węgry w latach 70., dostępna pod sygnaturą IPN Po 1100/289. Mowa zatem o dokumencie dość błahym.

Druga to teczka zawierająca korespondencję służbową prowadzoną przez esbeckie archiwum w Poznaniu. Korespondencja dotyczyła akt wypożyczanych z archiwum przez inne jednostki SB w 1987 r. To, że nazwisko „Roman Paszkowski” pojawia się w tej drugiej teczce, rzuca niejakie światło na datę zapisku z koperty. Czyżby właśnie w 1987 r. ktoś wypożyczył stare akta osobowe milicjanta Romana Paszkowskiego i zostawił w nich kopertę z odręcznym zapiskiem?

Niestety, utrudnienia związane z pandemią koronawirusa uniemożliwiły mi dotarcie do tej teczki. Spisy archiwalne IPN mówią jedynie, że:

- teczka taka istnieje;

- dotyczy akt mieszkańców Poznania i okolic;

- jest zarejestrowana pod sygnaturą IPN Po 06/245 t. 73;

- pojawia się w niej nazwisko Romana Paszkowskiego.

Spis nie podaje daty urodzenia ani innych danych ułatwiających identyfikację. Dlatego nie możemy uznać, że na pewno chodzi o naszego Romana Paszkowskiego, czyli byłego milicjanta związanego z Tadeuszem Rydzykiem. Jest to jednak bardzo prawdopodobne. Gdyby faktycznie chodziło o naszego Paszkowskiego, to co by to znaczyło? Ewentualne wypożyczenie jego akt w 1987 r. najpewniej wiązałoby się z rozpracowaniem prowadzonym wobec naszego Romana Paszkowskiego przez poznański kontrwywiad w tym samym roku. A gdyby się okazało, że akta wypożyczyła inna jednostka, nie poznański kontrwywiad? Najpewniej znaczyłoby to, że uczestniczyła w rozpracowywaniu Paszkowskiego razem z kontrwywiadem. Czym było rozpracowanie względnie rozpracowywanie? Esbecy tak nazywali inwigilację, analizy i operacje, których celem było zbadanie jakiejś sprawy lub osoby, a w razie potrzeby również jej unieszkodliwienie”.

Koniec cytatu. Już po publikacji tomu pierwszego dotarłem do obu wyżej wspomnianych teczek. Czego się z nich dowiadujemy?

W teczce opatrzonej sygnaturą IPN Po 1100/289 czytamy, że Roman Paszkowski w 1973 r.:

- wciąż był członkiem komunistycznej partii rządzącej PZPR;

- uzyskał od SB zgodę na wyjazd na Węgry (jak również na wyjazdy zagraniczne do innych krajów komunistycznych przez następne 5 lat).

W jakiej mierze te informacje są dla nas istotne? Roman Paszkowski odszedł z komunistycznej milicji w 1967 r., podczas antysemickiej czystki. Zapewne przyczyniło się do tego żydowskie pochodzenie jego teścia i żony. Jednak najwyraźniej nie popsuło to w sposób głębszy lub trwały jego stosunków z komunistycznymi władzami. W 1973 r. Paszkowski wciąż (albo znowu) należy do PZPR, a SB pozwala mu wyjeżdżać za granicę.

Roman Paszkowski nie był pod tym względem jedyny. W 1970 r. władzę w PRL przejął Edward Gierek. Wcześniej, w latach 1967–1968, Gierek częściowo przyłączył się do antysemickiej nagonki. Uważał jednak jej organizatorów za swoich konkurentów, a nawet wrogów. Na początku lat 70. zwalczał ich wpływy. Żydzi i osoby z nimi związane mogły poczuć się względnie bezpieczniej.

Druga teczka, ta opatrzona sygnaturą IPN Po 06/245 t. 73, potwierdza, że poznański kontrwywiad w latach 80. zajmował się Romanem Paszkowskim i jego przeszłością jako komunistycznego milicjanta.

Dowiadujemy się, że zainteresowanie to zaczęło się już w roku 1985. Dokładnie rzecz biorąc, 4 listopada 1985 r. major Tadeusz Kuligowski (wiceszef poznańskiego kontrwywiadu) wypożyczył z esbeckiego archiwum stare akta Paszkowskiego, dotyczące jego służby jako milicjanta.

Zainteresowanie Romanem Paszkowskim ze strony poznańskiego kontrwywiadu wygląda na dogłębne. Akta zwrócono do archiwum dopiero po półtora roku, w czerwcu 1987 r.

To kolejny dowód na to, że kontrwywiad PRL w Poznaniu rozpracowywał Paszkowskiego. Dlaczego zatem w Instytucie Pamięci Narodowej brakuje akt tego rozpracowania?

Nota 3
Zamazany dokument

W tzw. teczce paszportowej Tadeusza Rydzyka, dostępnej w Instytucie Pamięci Narodowej, znajduje się dokument, który ktoś – najprawdopodobniej esbek – zamazał flamastrem.

Dokument zawiera informacje wysłane przez esbecką centralę w Warszawie do krakowskiej (wojewódzkiej) jednostki Służby Bezpieczeństwa w odpowiedzi na pytanie o akta dotyczące Rydzyka i działania podejmowane przez SB względem jego osoby.

Przy pomocy specjalisty zrekonstruowałem zamazany tekst, którego treść w tomie pierwszym została podana w brzmieniu następującym:

„- Teczka na księdza w Wydz. IV WUSW Kraków do w. [wglądu?] 26/105

- Mat. [materiały] w 01 835 Wydz. IV WUSW Toruń przesłał dnia. 14 08 1976 do Wydz. [C?] WUSW Koszalin dla Wydz. IV [kilka nieczytelnych liter] OMA-001364/76. Z Wydz. IV WUSW Toruń przesłano mat [materiały] do Wydz. IV WUSW Elbląg [kilka nieczytelnych liter] 00111/82 dnia 3 III 82 r. (innych danych brak)”.

Tekst zrekonstruowano poprzez zmienianie harmonii kolorystycznej zdjęcia zamazanego dokumentu (nie mogłem pracować na oryginalnym dokumencie, ponieważ ten stanowi własność Instytutu Pamięci Narodowej). Dzięki zmianom harmonii kolorystycznej czerń tuszu stała się mniejszą przeszkodą dla czytelnika, a niebieski ślad długopisu zrobił się znacznie wyraźniejszy. To pozwoliło odczytać zamazaną treść dokumentu.

W drugim zdaniu zrekonstruowanego tekstu znajduje się sygnatura względnie numer rejestracyjny „01 835”. Podczas prac nad rekonstrukcją pojawiły się dwie możliwości odczytania tego numeru: „01 835” lub „00-833”.

Cyfry „00” na początku numeru byłyby znaczące, ponieważ esbecy oznaczali nimi dokumenty „tajne specjalnego znaczenia”. Takimi dokumentami tajnymi specjalnego znaczenia były np. materiały, o których mowa w dalszej części tekstu, a które oznaczono numerem „OMA-001364/76”.

Gdyby dokumenty wspomniane w drugim zdaniu tekstu oznaczono numerem „00-833”, a nie „01 835”, mogłoby to sugerować, że one też miały charakter „tajny specjalnego znaczenia”. Obciążałoby to dodatkowo Tadeusza Rydzyka. Oznaczałoby, że wśród dotyczących go materiałów, które tajemniczo zniknęły, było więcej supertajnych materiałów.

Zgodnie z zasadą in dubio pro reo („wątpliwości należy tłumaczyć na korzyść podejrzanego”) opublikowałem rekonstrukcję zamazanego numeru w wersji „01 835”, mniej dla Rydzyka kłopotliwej.

Już po publikacji tomu pierwszego udało mi się uzyskać wersję kolorystyczną zdjęcia, na której zamazany tekst widać jeszcze wyraźniej niż na poprzednich wersjach.

Nowa, wyraźniejsza wersja potwierdziła przeprowadzoną poprzednio rekonstrukcję zamazanej treści jako poprawną – z jednym wyjątkiem, być może znamiennym.

Brzmienie tekstu w stosunku do opublikowanej wersji się nie zmieniło – oprócz tego, że numer zrekonstruowany jako „01 835” okazał się jednak numerem „00-833”.

Zatem zamazany tekst należy czytać jako:

„- Teczka na księdza w Wydz. IV WUSW Kraków do w. [wglądu?] 26/105

- Mat. [materiały] w 00-833 Wydz. IV WUSW Toruń przesłał dnia. 14 08 1976 do Wydz. [C?] WUSW Koszalin dla Wydz. IV [kilka nieczytelnych liter] OMA-001364/76. Z Wydz. IV WUSW Toruń przesłano mat [materiały] do Wydz. IV WUSW Elbląg [kilka nieczytelnych liter] 00111/82 dnia 3 III 82 r. (innych danych brak)”.

Przypisy

1
P. Głuchowski, J. Hołub, Imperator. Sekrety ojca Rydzyka, Agora, Warszawa 2019.

2
W tekstach cytowanych zachowano pisownię oryginalną.

3
http://www.radiomaryja.pl.eu.org/prace/Teoria_i_praktyka_propagandy_na_przykladzie_audycji_RM.pdf

4
G. Rzeczkowski, Katastrofa posmoleńska. Kto rozbił Polskę, Wydawnictwo Tarcza, Warszawa 2020.

5
http://www.michalkiewicz.pl/tekst.php?tekst=3542

6
https://www.radiomaryja.pl/bez-kategorii/prawda-z-magla/
http://www.michalkiewicz.pl/tekst.php?tekst=953

7
https://www.radiomaryja.pl/multimedia/myslac-ojczyzna-red-stanislaw-michalkiewicz-47/

8
https://www.economist.com/europe/2006/04/12/radio-nasty
https://www.theguardian.com/world/2006/jun/05/poland

9
https://www.adl.org/blog/radio-maryja-25-years-of-anti-semitism

10
https://www.state.gov/reports/2016-report-on-international-religious-freedom/poland/

11
https://www.gosc.pl/doc/764160.Ojciec-Rydzyk-przeprasza

12
https://www.irishtimes.com/news/head-of-polish-radio-station-sorry-for-anti-semetic-remarks-1.1038225

13
https://www.theguardian.com/world/2006/jun/05/poland

14
T. Piątek, Macierewicz i jego tajemnice, Wydawnictwo Arbitror, Warszawa 2017 oraz Idem, Macierewicz. Jak to się stało, Wydawnictwo Arbitror, Warszawa 2018.

15
G. Rzeczkowski, Obcym alfabetem. Jak ludzie Kremla i PiS zagrali podsłuchami, Wydawnictwo Arbitror, Warszawa 2019.

16
https://warszawa.wyborcza.pl/warszawa/1,34889,16792345,Izraelski_komandos_na_tropie_macew___Ciagle_odbieramy.html
http://www.polityka.pl/tygodnikpolityka/spoleczenstwo/1653522,1,akcja-ratowania-zydowskich-nagrobkow.read
https://wiadomosci.dziennik.pl/historia/wydarzenia/galeria/485758,macewy-w-wychodku-kamien-szlifierski-chodnik-bruk-fundacja-from-the-depths-i-projekt-matzeva-w-polsce-zdjecia.html

17
https://wpolityce.pl/spoleczenstwo/379891-jesli-okaze-sie-ze-polakow-mozna-wrobic-w-holocaust-to-znaczy-ze-mozna-z-nami-zrobic-wszystko-nie-bedzie-przed-nami-przyszlosci
https://wpolityce.pl/tag/jan-tomasz-gross
https://wpolityce.pl/historia/498734-oswiadczenie-kolegium-instytutu-pamieci-narodowej
https://wpolityce.pl/polityka/539309-skandaliczny-wpis-francuskiego-radia-wiceszef-msz-reaguje

18
https://wpolityce.pl/lifestyle/221720-strongmani-ratowali-zydowskie-nagrobki-silacze-tym-razem-dzwigali-charytatywnie

19
https://wpolityce.pl/polityka/383239-mocny-wywiad-jonnego-danielsa-dla-sieci-90-proc-tego-co-uwaza-sie-na-swiecie-za-polski-antysemityzm-to-historie-bez-oparcia-w-rzeczywistosci

20
https://www.fromthedepths.org/

21
https://wiadomosci.onet.pl/tylko-w-onecie/jonny-daniels-o-o-rydzyku-poznalem-otwartego-czlowieka/zrctw80

22
https://dorzeczy.pl/kraj/19168/W-ojcu-Rydzyku-nie-ma-antysemityzmu.html

23
https://wpolityce.pl/spoleczenstwo/314457-jonny-daniels-gleboko-pochwalam-ojca-dyrektora-rydzyka-za-budowe-pamiatkowej-kaplicy-pamieci-sprawiedliwych

24
http://www.radiomaryja.pl/informacje/j-daniels-radiu-maryja-chcemy-podziekowac-wszystkim-sprawiedliwym/

25
https://wiadomosci.onet.pl/tylko-w-onecie/dlaczego-trzymam-z-ojcem-dyrektorem-rydzykiem/bxj541

26
Ibidem.

27
T. Piątek, Morawiecki i jego tajemnice, Wydawnictwo Arbitror, Warszawa 2019;
https://arbinfo.pl/bombowy-ukrainozerca-michal-dworczyk-do-mon-arbinfo-prezentuje-fragmenty-ksiazki-morawiecki-i-jego-tajemnice-dotyczace-niebezpiecznej-dzialalnosci-dworczyka/

28
https://wiadomosci.onet.pl/kraj/politycy-pis-spotkali-sie-z-izraelskim-ministrem-ajjubem-kara-na-kolacji-szabasowej/7y8789v

29
https://haitiholocaustsurvivors.wordpress.com/guest-posts/43rd-tikkun-olam-award-to-jonny-daniels/
https://thenegotiator.co.uk/estate-agencies-bought-sold-addisons-crisis/
https://www.addisons.co.uk/about.htm

30
https://www.jonnydaniels.com/who_we_are

31
https://wpolityce.pl/polityka/383239-mocny-wywiad-jonnego-danielsa-dla-sieci-90-proc-tego-co-uwaza-sie-na-swiecie-za-polski-antysemityzm-to-historie-bez-oparcia-w-rzeczywistosci

32
https://www.wirtualnemedia.pl/artykul/jonny-daniels-pr-uruchomil-biuro-w-polsce-szefowa-lena-klaudel

33
https://www.linkedin.com/in/alicja-hytrek-99ba153b/

34
https://www.linkedin.com/in/lena-klaudel-761319a8/

35
https://tvn24.pl/katowice/krzysztof-j-byly-minister-spraw-wewnetrznych-z-zarzutami-korupcji-ra581278-3314738
https://katowice.wyborcza.pl/katowice/1,35063,18934178,prokuratura-byly-wiceszef-sld-wzial-140-tys-zl-lapowki.html

36
https://www.gazetaprawna.pl/wiadomosci/artykuly/1080768,janik-przed-katowickim-sadem-nie-przyznal-sie-do-korupcji.html

37
https://rejestr.io/krs/283764/centrala-handlu-zagranicznego-alians-poludniowo-wschodni

38
https://youcontrol.com.ua/en/catalog/company_details/31738105/

39
https://wiadomosci.onet.pl/swiat/dlaczego-polska-powinna-sie-cieszyc-z-prezydenta-trumpa/n17kn7

40
https://wiadomosci.wp.pl/doradcy-trumpa-w-polsce-spotkaja-sie-z-waszczykowskim-i-rydzykiem-6102038748796033a
https://www.radiomaryja.pl/informacje/szef-komitetu-doradczego-ds-religii-prezydenta-donalda-trumpa-spotkal-sie-o-tadeuszem-rydzykiem-cssr/attachment/ralph-reed-o-dyrektor-tadeusz-rydzyk-spotkanie/
https://wyborcza.pl/7,75968,21510450,kiwal-klientow-doradzal-trumpowi-spotka-sie-z-waszczykowskim.html

41
https://www.jpost.com/Opinion/Politics-On-Trumps-side-453257

42
https://www.forbes.com/profile/stewart-rahr/?sh=3d32ef3f646b

43
https://nypost.com/2014/01/26/billionaire-pays-for-israeli-politicians-trips-to-auschwitz/

44
http://www.proto.pl/wywiady/jonny-daniels

45
https://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4544289,00.html
https://www.jpost.com/Israel-News/Politics-And-Diplomacy/Ex-deputy-defense-minister-says-criticism-of-negligent-handling-of-Hamas-tunnels-led-to-ouster-376515

46
https://www.aljazeera.com/program/talk-to-al-jazeera/2011/8/5/danny-danon-talks-to-al-jazeera/

47
https://www.timesofisrael.com/danon-and-elkin-to-head-likud-institutions/

48
http://www.jpost.com/Diplomacy-and-Politics/Likud-ministers-concerned-peace-moves-could-split-party-318012

49
https://www.israelnationalnews.com/News/News.aspx/199506
https://www.haaretz.com/.premium-netanyahu-buries-bill-calling-for-death-penalty-for-terrorists-1.5303534

50
https://www.jpost.com/Diplomacy-and-Politics/Israels-lobbying-efforts-to-stop-S-300-shipment-to-Syria-were-not-in-vain-318206
https://www.the-american-interest.com/2016/06/08/israel-pivots-to-russia/
http://en.israel-today.ru/elkin-relations-between-putin-and-netanyahu-made-to-achieve-agreement-interview.html
https://www.i24news.tv/en/news/international/90834-151030-israeli-minister-meets-with-russian-fm-lavrov-in-moscow
https://www.timesofisrael.com/israel-ties-of-great-importance-says-putin-as-he-meets-netanyahu/

51
K. Suchanow, To jest wojna. Kobiety, fundamentaliści i nowe średniowiecze, Agora, Warszawa 2020.

52
https://www.mk.ru/incident/2013/05/11/852504-v-volgograde-otprazdnovali-9-maya-zhestokim-ubiystvom-geya.html
https://newsland.com/community/politic/content/v-volgograde-otprazdnovali-9-maia-zhestokim-ubiistvom-geia/1981505

53
https://www.kp.ru/online/news/1453399/

54
https://warszawa.wyborcza.pl/warszawa/7,54420,26861066,homofobiczny-atak-w-warszawie-napastnik-zaatakowal-nozem-szuka.html

55
https://krakow.wyborcza.pl/krakow/7,44425,25517337,abp-marek-jedraszewski-teczowa-zaraza-jak-epidemia-cholery.html
https://wyborcza.pl/1,75398,18473687,abp-jedraszewski-in-vitro-konwencja-i-ustawa-o-uzgodnieniu.html

56
https://rusk.ru/newsdata.php?idar=104919
https://arbinfo.pl/skad-arcybiskup-jedraszewski-wzial-pomysl-zeby-nazwac-lgbt-zaraza/

57
http://www.portal-credo.ru/site/print.php?act=rating&id=30
https://sobesednik.ru/obshchestvo/20190506-i-fizik-i-klirik

58
https://wyborcza.pl/1,75398,15043114,Cerkiew_i_Kosciol_razem_przeciw_gender.html

59
https://wyborcza.pl/1,75398,14269672,Ojciec_Rydzyk__Teraz_gender_to_wrog.html

60
https://wiadomosci.gazeta.pl/wiadomosci/7,114871,26269297,o-rydzyk-wierzymy-bardziej-w-wirusa-czy-w-chrystusa-w-sobote.html

61
https://wiadomosci.wp.pl/biskup-dec-gender-gorszy-niz-glod-6551393634073472a

62
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6137759/
https://foreignpolicy.com/2019/04/09/in-the-united-states-russian-trolls-are-peddling-measles-disinformation-on-twitter/

63
https://www.radiomaryja.pl/?s=Grzegorz+Braun
https://www.radiomaryja.pl/informacje/tylko-u-nas-g-braun-chcemy-polski-a-nie-landu-eurokolchozowego-chcemy-normalnosci/
https://www.radiomaryja.pl/informacje/g-braun-moj-wynik-w-gdansku-pokazuje-ze-jest-miejsce-na-prawo-od-pis/

64
System. Od Lenina do Putina / o teorii i praktyce sowietyzmu rozmawiają Grzegorz Braun
i Rafał Otoka-Frąckiewicz , Wydawnictwo Fronda, Warszawa 2019;
https://arbinfo.pl/antykremlowska-ksiazka-brauna-autor-chwali-carska-rosje-i-stalina-a-smolensk-to-robota-amerykanow-ktorzy-chcieli-uderzyc-w-putina/

65
https://www.radiomaryja.pl/informacje/tylko-u-nas-m-misko-polskie-standardy-hodowli-zwierzat-na-futra-sa-najwyzsze-na-calym-swiecie/

66
https://www.radiomaryja.pl/informacje/u-nas-j-podgorski-zakaz-hodowli-zwierzat-futra-wyslanie-bruk-okolo-60-tys-osob/

67
https://www.radiomaryja.pl/informacje/komu-zalezy-na-zniszczeniu-polskiego-rolnictwa/

68
https://www.radiomaryja.pl/informacje/u-nas-sz-wojcik-ws-przemyslu-futrzarskiego-dobra-zmiana-miala-wspierac-polska-gospodarke-a-ja-niszczyc/
https://www.radiomaryja.pl/informacje/branza-zadbalismy-o-bezpieczenstwo-na-fermach-norek-w-polsce/
https://rejestr.io/osoby/497802/szczepan-wojcik

69
https://swiatrolnika.info/szczepan-wojcik-norki-lgbt

70
https://radiovesti.ru/brand/61178/episode/1412781/

71
https://www.youtube.com/watch?v=U63OAoTJLu8
https://www.rp.pl/Spoleczenstwo/181009505-Michalkiewicz-Milion-za-molestowanie-kto-by-nie-chcial.html

72
J. Urban, Alfabet Urbana. Od UA do Z, BGW, Warszawa 1990.

73
https://www.gazetaprawna.pl/wiadomosci/artykuly/813933,korwin-mikke-oczywiscie-uwazam-ze-pan-putin-bylby-swietnym-prezydentem-polski.html
https://www.se.pl/wiadomosci/polityka/korwin-mikke-putin-prezydentem-polski-aa-oKAG-BoHQ-P1YK.html

74
https://europarlament.pap.pl/konfederacja-zaprezentowala-kandydatow-na-europoslow

75
https://rejestr.io/krs/266206/ogolnopolski-komitet-budowy-pomnika-ofiar-ludobojstwa-dokonanego-przez-oun-upa-na-ludnosci-polskiej-

76
https://dzieje.pl/aktualnosci/prezydent-ukrainy-oddal-hold-ofiarom-zbrodni-wolynskiej

77
https://rejestr.io/krs/266206/ogolnopolski-komitet-budowy-pomnika-ofiar-ludobojstwa-dokonanego-przez-oun-upa-na-ludnosci-polskiej-

78
https://wyborcza.pl/politykaekstra/1,132907,17513879,Powrot_ludowca_z_historia.html

79
https://rejestr.io/krs/470543/stowarzyszenie-wspolpracy-polska-rosja/powiazania?m=wszystkie
https://pl.sputniknews.com/opinie/2019121111481660-prezes-stowarzyszenia-wspolpracy-polskarosja-klimat-zmienia-sie-na-lepsze/
https://wyborcza.pl/1,75398,19337864,rosyjski-dziennikarz-leonid-swiridow-opuscil-polske-nasze-sluzby.html
https://arbinfo.pl/strajk-eu-czy-strajk-ru-kremlowski-sputnik-i-polski-portal-ktory-chce-byc-lewicowy/

80
https://rejestr.io/krs/101773/stowarzyszenie-wspolpracy-polska-wschod

81
https://rejestr.io/osoby/1272578/jerzy-smolinski

82
https://pl.sputniknews.com/opinie/2019121111481660-prezes-stowarzyszenia-wspolpracy-polskarosja-klimat-zmienia-sie-na-lepsze/

83
http://orka2.sejm.gov.pl/Debata3.nsf/main/4E1D374E

84
https://rejestr.io/krs/158306/stowarzyszenie-polska-bialorus

85
https://trybuna.info/polska/stanowisko-stowarzyszenia-polska-bialorus/

86
https://rejestr.io/krs/470543/stowarzyszenie-wspolpracy-polska-rosja
https://rejestr.io/krs/158306/stowarzyszenie-polska-bialorus

87
https://www.facebook.com/partia.zmiana/posts/502456833279489/

88
https://pl.sputniknews.com/opinie/201612064358213-Jest-taka-partia-Zmiana/

89
https://rejestr.io/krs/334398/stowarzyszenie-instytut-kresow-rzeczypospolitej/powiazania?m=wszystkie

90
http://www.mysl-polska.pl/node/267

91
http://www.mysl-polska.pl/858

92
https://newsbalt.ru/news/2014/11/18/polskiy-veteran-agressor-ne-rossiya/

93
https://rejestr.io/krs/118483/klub-kombatantow-4-pomorskiej-dywizji-piechoty-im-jana-kilinskiego/powiazania?m=wszystkie

94
S. Komornicki, Wojsko Polskie: krótki informator historyczny o Wojsku Polskim w latach II wojny światowej, t. 1, Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, Warszawa 1965.

95
https://rejestr.io/krs/334398/stowarzyszenie-instytut-kresow-rzeczypospolitej/powiazania?m=wszystkie
https://3obieg.pl/wolny-czyn-v-kolumna-tylko-w-polsce-bardziej-putinowscy-niz-putin/

96
https://3obieg.pl/wolny-czyn-v-kolumna-tylko-w-polsce-bardziej-putinowscy-niz-putin/

97
T. Piątek, Macierewicz i jego tajemnice, op. cit.

98
J.R. Nowak, Kogo muszą przeprosić Żydzi, Wydawnictwo Maron, Warszawa 2001.

99
A. Gielewska, M. Dzierżanowski, Antoni Macierewicz. Biografia nieautoryzowana, Znak, Kraków 2018.

100
C. Łazarewicz, Jerzy R. Nowak – życiorys splątany, „Polityka”, rok 2008, nr 13.

101
W. Kasprzak, Spiró i Bogusławski, Miesięcznik „Teatr”, nr 1/2009.
http://www.mzk.ibi.uw.edu.pl/dramat_wegierski.pdf

102
http://www.jerzyrobertnowak.com/autor.html

103
https://www.wprost.pl/tygodnik/113520/Agent-u-Rydzyka.html

104
http://blogpress.pl/node/21688

105
https://www.fronda.pl/a/jurek-jerzy-robert-nowak-nie-wstapil-do-naszej-partii-z-januszem-korwinem-mikke-idziemy-innymi-drogami,13385.html

106
https://www.facebook.com/monitoring.Radia.Maryja/posts/10152229855134664

107
https://www.tvp.info/14817511/portal-tvpinfo-na-tropie-programow-na-eurowybory

108
https://www.polityka.pl/tygodnikpolityka/kraj/1576643,1,rydzyk-daje-pis-owi-zolta-kartke.read
https://wiadomosci.gazeta.pl/wiadomosci/1,114871,15772460,w-studiu-radia-maryja-ziobro-i-kempa-nagle-dzwoni-o-rydzyk.html

109
https://wiadomosci.gazeta.pl/wiadomosci/1,114871,15802082,Kurski_przekonany___Mamy_dobre_listy__Ziobro__Kempa_.html

110
https://www.polityka.pl/tygodnikpolityka/kraj/1576643,1,rydzyk-daje-pis-owi-zolta-kartke.read

111
https://www.radiomaryja.pl/informacje/marek-jurek-laureatem-nagrody-im-slugi-bozego-jerzego-ciesielskiego/
https://www.radiomaryja.pl/informacje/marek-jurek-otrzymal-nagrode-im-slugi-bozego-jerzego-ciesielskiego/
https://www.radiomaryja.pl/multimedia/marek-jurek-otrzymal-nagrode-im-slugi-bozego-jerzego-ciesielskiego-2/

112
https://www.radiomaryja.pl/multimedia/polski-punkt-widzenia-20-05-2014/

113
http://www.krrit.gov.pl/krrit/aktualnosci/news,1572,kampania-pe-2014---wyniki-monitoringu.html

114
https://jerzyrnowak.blogspot.com/2016/08/szeryf-ziobro-ich-zaatwi.html

115
https://www.radiomaryja.pl/?s=Krzysztof+Kaw%C4%99cki

116
https://prawy.pl/4558-krzysztof-kawecki-kapitulacja-chadecji/
https://prawy.pl/102874-krzysztof-kawecki-o-traktacie-wersalskim-i-przemowieniu-romana-dmowskiego/

117
https://prawy.pl/4304-krzysztof-kawecki-ideologia-tolerancjonizmu/

118
https://prawy.pl/32853-krzysztof-kawecki-o-relacjach-prawicy-rp-z-pis-i-zbrodni-wolynskiej/

119
https://prawy.pl/103361-onr-abc-narodowi-radykalni-wolnorynkowcy-sceptyczni-wobec-demokracji/
https://www.dw.com/pl/faz-podejrzane-kontakty-bartosza-kownackiego/a-39639832
https://wiadomosci.onet.pl/macierewicz-lekcewazy-reke-kremla/ltllxn

120
https://prawy.pl/7368-brutalnie-zgwalcili-prawie-300-kobiet-i-sa-nazywani-polskimi-sojusznikami/

121
https://naszeblogi.pl/54052-polscy-sojusznicy-zgwalcili-300-kobiet

122
https://rejestr.io/krs/307583/ruch-przelomu-narodowego
https://rejestr.io/krs/269802/multistrada
http://pl.near-place.com/instytut-praski-zabkowska-38a-warszawa
https://www.google.com/maps/place/Instytut+Praski/@52.2544713,21.0431887,17z/data=!3m1!4b1!4m5!3m4!1s0x471ecc37f6680343:0x357027e7161a54d5!8m2!3d52.2544713!4d21.0453774
https://www.facebook.com/InstytutPraski

123
https://rejestr.io/krs/215438/fundacja-s-o-s-obrony-poczetego-zycia

124
https://www.niedziela.pl/artykul/95199/nd/Portal-PRAWYPL-wystartowal

125
https://rejestr.io/krs/215438/fundacja-s-o-s-obrony-poczetego-zycia
https://prawy.pl/109747-ks-ryszard-halwa-mocno-o-powstaniu-warszawskim-i-profanacjach-lgbt-wideo/

126
https://rejestr.io/krs/139568/terra-humana/powiazania?m=wszystkie

127
http://www.terrahumana.pl/index.php/projekty

128
https://wpolityce.pl/polityka/265020-prof-wolniewicz-idzie-na-nas-fala-islamu-tej-fali-nie-powstrzyma-sie-bez-przelewu-krwi-i-to-z-obu-stron-nasz-wywiad

129
http://www.mysl-polska.pl/858

130
https://rejestr.io/krs/861541/fundacja-katedra-boguslawa-wolniewicza

131
http://journals.pan.pl/Content/109479/PDF/P.Filoz.+3-18+11-P.Okolowski.pdf?handler=pdf

132
https://rejestr.io/krs/315394/ism-eurocenter/powiazania?m=wszystkie

133
Ibidem.

134
https://rejestr.io/krs/259888/jw-projan
https://rejestr.io/krs/315394/ism-eurocenter/powiazania?m=wszystkie

135
http://jasnagora.com/wydarzenie-7804

136
http://ludzie.pb.pl/jacek-jozef-waksmundzki

137
https://rejestr.io/krs/134613/europejski-fundusz-hipoteczny/powiazania?m=wszystkie
https://www.parkiet.com/assets/pdf/PA117693117.pdf
https://rejestr.io/osoby/1398072/grzegorz-leszczynski

138
https://www.wprost.pl/454187/Przyjaciel-Sowy

139
https://www.imsig.pl/pozycja/2010/76/KRS/51850,SOWA_%26_PRZYJACIELE_SP%C3%93%C5%81KA_Z_OGRANICZON%C4%84_ODPOWIEDZIALNO%C5%9ACI%C4%84

140
https://rejestr.io/osoby/1249281/krzysztof-janiszewski

141
Ibidem;
https://rejestr.io/krs/134613/europejski-fundusz-hipoteczny/powiazania?m=wszystkie
https://www.parkiet.com/assets/pdf/PA117693117.pdf

142
https://rejestr.io/krs/134613/europejski-fundusz-hipoteczny/powiazania?m=wszystkie
http://ludzie.pb.pl/jacek-jozef-waksmundzki

143
https://fundacjasos.pl/wladze/
https://rejestr.io/krs/215438/fundacja-s-o-s-obrony-poczetego-zycia

144
https://rejestr.io/krs/65868/stowarzyszenie-rodzina-polska

145
https://sbc.org.pl/Content/20112/mielczarek_od_medialnego.pdf

146
http://www.rodzinapolska.pl/dok.php?art=poznajprawde/archiwum/2008/939_1.htm
http://www.rodzinapolska.pl/dok.php?art=poznajprawde/archiwum/2004/301_1.htm
http://www.rodzinapolska.pl/dok.php?art=religia/archiwum/2007/895_1.htm
http://www.rodzinapolska.pl/dok.php?art=tomczak/archiwum/2007/928_1.htm

147
http://www.rodzinapolska.pl/dok.php?art=listy/archiwum/2003/177_1.htm

148
http://rm.radiomaryja.pl.eu.org/rodzrm.htm

149
http://janmariajackowski.pl/?page_id=53

150
https://naszdziennik.pl/mysl-felieton/100079,bl-don-alvaro-zwany-skala.html

151
https://opusdei.org/pl-pl/article/bl-don-alvaro-zwany-skala/

152
J. Ynfante, El Santo Fundador del Opus Dei. Biografía completa de Josémaría Escrivá de Balaguer, Crítica, Barcelona 2002;
https://www.opuslibros.org/escritos/santo_fundador_intro.htm
https://www.theguardian.com/world/2002/oct/05/spain.gilestremlett

153
M. Mettner, Katolicka mafia, Wydawnictwo Interart, Warszawa 1995.

154
https://opusdei.org/es/article/el-opus-dei-y-la-mortificacion-corporal/

155
https://opusdei.org/en/article/opus-dei-in-the-heart-of-russia/

156
https://www.catholicnewsagency.com/news/patriarchate_of_moscow_welcomes_opus_dei_presence_in_russia

157
http://janmariajackowski.pl/?page_id=86

158
https://praweksiazki.pl/glowna/5829-uslyszec-glos-ludzi-8388794132.html
https://www.niedziela.pl/artykul/74411/nd/Bezdroza-III-RP

159
https://tvn24.pl/polska/byly-opozycjonista-esbekiem-ra259096-3501350
https://wpolityce.pl/polityka/134609-uwazam-rze-marian-kotarski-szef-oficyny-wydawniczej-rytm-to-faktycznie-marian-pekalski-oficer-sb-skierowany-do-podziemia
https://katalog.bip.ipn.gov.pl/informacje/139043
http://grupyoporu.pl/agentura-w-go-s/
https://rejestr.io/krs/376643/oficyna-wydawnicza-rytm/powiazania?m=wszystkie
https://rynek-ksiazki.pl/aktualnosci/dorota-swiderek-prezesem-zarzadu/
https://www.imsig.pl/pozycja/2011/26/KRS/13765,OFICYNA_WYDAWNICZA_RYTM_SP%C3%93%C5%81KA_Z_OGRANICZON%C4%84_ODPOWIEDZIALNO%C5%9ACI%C4%84
https://www.imsig.pl/pozycja/2012/16/KRS/9504,OFICYNA_WYDAWNICZA_RYTM_SP%C3%93%C5%81KA_Z_OGRANICZON%C4%84_ODPOWIEDZIALNO%C5%9ACI%C4%84
https://www.imsig.pl/pozycja/2013/129/KRS/129884,OFICYNA_WYDAWNICZA_RYTM_SP%C3%93%C5%81KA_Z_OGRANICZON%C4%84_ODPOWIEDZIALNO%C5%9ACI%C4%84
http://docplayer.pl/7025232-W-polsce-lukasz-golebiewski-pawel-waszczyk-www-olesiejuk-pl-patronat-medialny-najwieksza-hurtownia-ksiazek-w-polsce.html
https://www.gandalf.com.pl/files/products/texts/337905.pdf
https://www.publio.pl/files/samples/ea/fe/45/109687/Rynek_ksiazki_w_Polsce_2014_Wydawnictwa_demo.pdf
http://docplayer.pl/7025232-W-polsce-lukasz-golebiewski-pawel-waszczyk-www-olesiejuk-pl-patronat-medialny-najwieksza-hurtownia-ksiazek-w-polsce.html

160
https://rejestr.io/krs/228174/instytut-wolnosci-gospodarczej/powiazania?m=wszystkie

161
Ibidem.

162
https://archive.is/0Ps8t

163
https://bydgoszcz.wyborcza.pl/bydgoszcz/1,48722,19092194,wybory-2015-znamy-wyniki-wyborow-w-okregu-bydgoskim.html

164
https://sejmsenat2019.pkw.gov.pl/sejmsenat2019/pl/wyniki/komitet/26073/sejm/okr/19

165
https://www.mp.pl/szczepienia/specjalne/137347,czterech-jezdzcow-proepidemicznej-apokalipsy

166
Parlamentarny Zespół ds. Bezpieczeństwa Programu Szczepień Ochronnych Dzieci i Dorosłych, Sejm.gov.pl, http://www.sejm.gov.pl/sejm8.nsf/agent.xsp?symbol=SKLADZE-SP&Zesp=371, dostęp: 11 kwietnia 2019.

167
„Hezbollah to najlepsza armia Bliskiego Wschodu”. Poseł Kukiz’15 pod lupą ABW, Dziennik.pl, 29 marca 2018, https://wiadomosci.dziennik.pl/polityka/artykuly/570566,skutecki-kukiz-15-abw-hezbollah-onr-falanga.html.

168
K. Szczygieł, Za podpalenie na Ukrainie ABW zatrzymała działaczy organizacji proobronnej współpracującej z MON, a równocześnie – neofaszystowskiej Falangi, OKO.press, 14 marca 2018;
https://oko.press/abw-zatrzyma-dzialaczy-organizacji-proobronnej-wspolpracujacej-mon-a-rownoczesnie-neofaszystowskiej-falangi-podpalenie-ukrainie/

169
Walcząc kulturą: Rosyjska siatka wpływów w Polsce, Liberte.pl, 27 marca 2017, https://liberte.pl/walczac-kultura-rosyjska-siatka-wplywow-w-polsce/
P. Witkowski, Żywot Mateusza, Krytykapolityczna.pl, 30 maja 2018, https://krytykapolityczna.pl/kraj/zywot-mateusza-witkowski-piskorski/

170
https://www.ifri.org/fr/espace-media/lifri-medias/frances-yellow-vests-and-russian-trolls-encourage-them
https://carnegieeurope.eu/strategiceurope/81322

171
https://www.rferl.org/a/france-ukraine-separatists/29742009.html
https://www.codastory.com/disinformation/yellow-vests-donbas-paris/

172
https://www.senat.gov.pl/prace/posiedzenia/przebieg,515,1.html

173
https://rejestr.io/krs/33690/polskie-sieci-elektroenergetyczne-info/powiazania?m=wszystkie

174
https://www.imsig.pl/pozycja/2001/165/KRS/21289,%22POLSKIE_SIECI_ELEKTROENERGRTYCZNE-INFO%22_SP%C3%93%C5%81KA_Z_OGRANICZON%C4%84_ODPOWIEDZIALNO%C5%9ACI%C4%84
https://www.imsig.pl/pozycja/2008/60/KRS/34253,%22POLSKIE_SIECI_ELEKTROENERGETYCZNE-INFO%22_SP%C3%93%C5%81KA_Z_OGRANICZON%C4%84_ODPOWIEDZIALNO%C5%9ACI%C4%84

175
https://rejestr.io/krs/59307/pge-polska-grupa-energetyczna/powiazania?m=wszystkie
https://rejestr.io/osoby/907244/stanislaw-dobrzanski

176
https://www.rp.pl/artykul/72004-Dobrzanski-nie-bedzie-szefem-URE.html
https://www.rmf24.pl/fakty/polska/news-staszek-nie-sprawdzi-sie-w-biznesie,nId,228111

177
https://rejestr.io/osoby/578011/henryk-baranowski
https://pl.wikipedia.org/wiki/Henryk_Baranowski_(in%C5%BCynier)

178
https://forsal.pl/artykuly/910188,terminal-lng-swinoujscie-pierwsza-dostawa-gazu-metanowiec-al-nuaman.html,terminal-lng-swinoujscie-pierwsza-dostawa-gazu-metanowiec-al-nuaman.html,komentarze-najnowsze,1

179
https://www.pb.pl/marcinkiewicz-rzad-zdecydowal-o-budowie-gazoportu-293546
https://www.polskielng.pl/press-office/news/news/artykul/201123/

180
https://www.senat.gov.pl/prace/posiedzenia/przebieg,447,1,opis.html

181
http://janmariajackowski.pl/?p=13571

182
https://pgegiek.pl/O-firmie https://www.gkpge.pl/relacje-inwestorskie/Grupa/Kim-jestesmy

183
https://www.senat.gov.pl/gfx/senat/userfiles/_public/k8/dokumenty/stenogram/oswiadczenia/pek/8201.pdf

184
https://pgegiek.pl/O-firmie/Kontakt.

185
https://wybory2011.pkw.gov.pl/cpr/snt-39/pl/681f884a-3bbd-4e22-8545-6b696e88b67b.html https://www.senat.gov.pl/sklad/okregi-wyborcze/page,4.html

186
https://pgegiek.pl/O-firmie/Kim-jestesmy

187
https://rejestr.io/krs/59307/pge-polska-grupa-energetyczna/powiazania?m=wszystkie

188
https://www.cire.pl/item,122768,1,78,79,0,279685,0,msp-henryk-baranowski-powazna-kandydatura-na-stanowisko-prezesa-pge.html
https://www.parkiet.com/artykul/1455053.html

189
https://www.wnp.pl/energetyka/henryk-baranowski-zostal-prezesem-pge,270037.html https://businessinsider.com.pl/henryk-baranowski-nowym-prezesem-pge/t7s741e
https://rejestr.io/krs/59307/pge-polska-grupa-energetyczna/powiazania?m=wszystkie

190
https://www.gazetaprawna.pl/wiadomosci/artykuly/976329,pis-jackiewicz-wypelnil-swoja-misje-dymisja-zgodna-z-harmonogramem.html
https://www.pb.pl/pis-jackiewicz-wypelnil-swoja-misje-dymisja-zgodna-z-harmonogramem-842071

191
https://rejestr.io/osoby/1209100/jacek-rusiecki
https://rejestr.io/krs/44915/pge-energia-odnawialna/powiazania?m=wszystkie
https://www.linkedin.com/in/jacek-rusiecki-bb74985a/?originalSubdomain=pl

192
https://rejestr.io/krs/44915/pge-energia-odnawialna

193
https://rejestr.io/krs/236457/instytucja-filmowa-max-film/powiazania?m=wszystkie
https://biznes.wprost.pl/gospodarka/108358/zabawa-w-biznes.html

194
https://rejestr.io/krs/38378/winuel/powiazania?m=wszystkie
https://rejestr.io/osoby/1573524/andrzej-kosturek
https://rejestr.io/osoby/772645/piotr-kardach
https://www.imsig.pl/pozycja/2007/75/KRS/40866,SYGNITY_SP%C3%93%C5%81KA_AKCYJNA
https://www.imsig.pl/szukaj/osoba,PIOTR,KARDACH,ceea8afeb8d
https://www.imsig.pl/szukaj?imiona=PIOTR&nazwisko=KARDACH&rok=57&strona=3
https://www.imsig.pl/szukaj?imiona=PIOTR&nazwisko=KARDACH&rok=57&strona=2

195
https://www.imsig.pl/pozycja/2011/5/KRS/2438,WINUEL_SP%C3%93%C5%81KA_AKCYJNA

196
A. Jadczak, S. Kosieliński, Przejściowe problemy, Computerworld.pl, 6 października 2003, https://www.computerworld.pl/news/Przejsciowe-problemy,302312.html;
B. Tomaszkiewicz, Bartimpex: oferty do Iraku, Pb.pl, 22 sierpnia 2003, https://www.pb.pl/bartimpex-oferty-do-iraku-174064 Bartimpex: oferty do Iraku;
Odpowiedź sekretarza stanu w Ministerstwie Gospodarki i Pracy – z upoważnienia ministra – na zapytanie nr 3659 w sprawie możliwości uczestnictwa polskich firm
w inwestycjach oraz w handlu w Iraku, Sejm.gov.pl, http://orka2.sejm.gov.pl/IZ4.nsf/main/7A2DC29A, dostęp: 11 kwietnia 2019;
Konsorcja PSE i Bartimpeksu będą współpracować przy odbudowie Iraku, Parkiet.com,
15 września 2003, https://www.parkiet.com/artykul/308954.html

197
M. Matys, P. Smoleński, Stajnie Gudzowatego, Wyborcza.pl, 1 stycznia 2013, http://wyborcza.pl/duzyformat/1,127290,13127766,STAJNIE_GUDZOWATEGO.html

198
https://wolnosc.pl/uchwala-zalozycieli-partii-korwin-nr-32015/

199
https://fundacjarepublikanska.org/marsz-niepodleglosci/

200
https://wiadomosci.gazeta.pl/wiadomosci/7,114884,25391011,czyli-z-roberta-winnickiego-pan-zyje-bosak-pytany-o-zrodla.html

201
https://rejestr.io/krs/340559/fundacja-republikanska/powiazania?m=wszystkie

202
https://rejestr.io/krs/455262/fundacja-narodowe-centrum-studiow-strategicznych/powiazania?m=wszystkie

203
https://wyborcza.pl/1,75968,20287758,macierewicz-i-chwalcy-putina-wciaz-wychodza-na-jaw-nowe-powiazania.html
https://wyborcza.pl/7,75398,21034224,macierewicz-i-rosyjski-lacznik-ministerstwo-obrony-obludy.html
https://rejestr.io/krs/44577/exatel/powiazania?m=wszystkie

204
https://rejestr.io/krs/455262/fundacja-narodowe-centrum-studiow-strategicznych/powiazania?m=wszystkie

205
https://rejestr.io/osoby/743822/jacek-kotas

206
http://www.nto.pl/magazyn/reportaz/art/4629609,grzegorz-kwasniak-nie-wierze-w-skutecznosc-nato,id,t.html
https://wyborcza.pl/1,75968,20287758,macierewicz-i-chwalcy-putina-wciaz-wychodza-na-jaw-nowe-powiazania.html
http://kresy.pl/publicystyka/faszysci-u-naszych-bram/

207
https://www.wnp.pl/parlamentarny/ludzie/kownacki-grabski-falkowski-i-szatkowski-wiceszefami-mon,2396.html
https://archiwum2019.mon.gov.pl/ministerstwo/kierownictwo/podsekretarz-stanu-tomasz-szatkowski/

208
https://wyborcza.pl/7,75398,22243038,czego-chce-mon-od-przyjaciela-putina.html

209
https://www.defence24.pl/szatkowski-konczy-misje-w-mon-i-obejmie-stanowisko-ambasadora-przy-nato

210
https://rejestr.io/krs/340559/fundacja-republikanska/powiazania?m=wszystkie

211
https://www.parkiet.com/artykul/1455053.html

212
https://arbinfo.pl/energia-i-niepodleglosc-rosyjski-wegiel-i-esbecko-moskiewska-protekcja-stare-papiery-rzucaja-swiatlo-na-dzialalnosc-naimskiego/

213
Ibidem.

214
https://www.radiomaryja.pl/informacje/zaskakujaca-smierc-prof-jerzego-urbanowicza/

215
https://www.radiomaryja.pl/informacje/pozegnanie-prof-jerzego-urbanowicza/

216
https://www.rodaknet.com/rp_art_5098_czytelnia_prof_urbanowicz_demontaz_bezpieczenstwa_panstwa.htm

217
https://www.radiomaryja.pl/polecamy/lacznosc-w-obcych-rekach/

218
https://rejestr.io/krs/320405/fundacja-veritas-et-scentia

219
https://wiadomosci.wp.pl/wybory-2020-miroslaw-piotrowski-bez-programu-w-telewizji-trwam-wychodza-na-jaw-nowe-watki-w-sprawie-6502301199841409a

220
https://wiadomosci.onet.pl/lublin/wybory-prezydenckie-2020-miroslaw-piotrowski-nie-wycofa-sie-z-wyborow/tygqsfk

221
https://www.niedziela.pl/artykul/99458/nd/Czlowiek-wiary-i-nauki

222
https://rejestr.io/krs/33690/polskie-sieci-elektroenergetyczne-info/powiazania?m=wszystkie

223
https://rejestr.io/krs/44577/exatel/powiazania?m=wszystkie
https://www.imsig.pl/krs/0000044577?strona=9
https://www.imsig.pl/pozycja/2001/208/KRS/30856,TELEKOMUNIKACJA_ENERGETYCZNA_TEL-ENERGO_SP%C3%93%C5%81KA_AKCYJNA
https://rejestr.io/osoby/1241969/jerzy-urbanowicz

224
https://www.radiomaryja.pl/informacje/pozegnanie-prof-jerzego-urbanowicza/

225
http://mediologia-pl.neon24.pl/post/84552,list-otwarty-do-a-macierewicza

226
https://arbinfo.pl/jestesmy-bezbronni-wobec-putina-macierewicz-powinien-byc-skazany-powiedzial-przed-smiercia-minister-pietak/

227
https://arbinfo.pl/jestesmy-bezbronni-wobec-putina-macierewicz-powinien-byc-skazany-powiedzial-przed-smiercia-minister-pietak/

228
https://rejestr.io/krs/365575/stowarzyszenie-spoleczny-komitet-ratowania-stoczni-gdanskiej-i-przemyslu-okretowego?wpis=1

229
https://wyborcza.pl/1,76842,3170824.html

230
https://www.money.pl/archiwum/wiadomosci/artykul/historia;imperium;ojca;rydzyka,
158,0,152222.html

231
http://www.archiwum.wyborcza.pl/Archiwum/1,0,515557,19951123PO-DLO,Swiadectwa_zostaly_rzucone__SWIADECTWA_UDZIALOWE,.html
https://nowiny24.pl/kto-zarobil-na-swiadectwach/ar/5900703

232
https://www.money.pl/archiwum/wiadomosci/artykul/historia;imperium;ojca;rydzyka,
158,0,152222.html

233
https://www.money.pl/archiwum/wiadomosci/artykul/historia;imperium;ojca;rydzyka,
158,0,152222.html

234
https://www.portalmorski.pl/stocznie-statki/2536-stoczniowcy-nie-chca-pieniedzy-od-ojca-rydzyka

235
https://wiadomosci.wp.pl/minister-ziobro-zainterweniuje-ws-inwestycji-radia-maryja-6036384088929409a?amp=1

236
https://www.portalmorski.pl/stocznie-statki/2528-rydzyk-stracil-miliony

237
http://www.krs-online.com.pl/szczecinskie-przedsiebiorstwo-budownictwa-krs-26943.html

238
https://gs24.pl/pierwsze-starcie/ar/5229356
http://www.archiwum.wyborcza.pl/Archiwum/1,0,4691936,20060413SZ-DLO,Redemptorysci_przeliczyli_sie,.html
https://genergy.pl/o-firmie/wladze-spolki/

239
http://www.archiwum.wyborcza.pl/Archiwum/1,0,4691936,20060413SZ-DLO,Redemptorysci_przeliczyli_sie,.html

240
https://szczecin.wyborcza.pl/szczecin/1,34939,1649606.html

241
https://szczecin.wyborcza.pl/szczecin/1,34939,1661388.html

242
https://www.money.pl/archiwum/wiadomosci/artykul/historia;imperium;ojca;rydzyka,
158,0,152222.html

243
http://www.skarbowcy.pl/blaster/print.php?mod=extarticle&article_id=24255
https://www.fakt.pl/pieniadze/finanse/tajne-konta-politykow-w-szwajcarskich-bankach-wznowienie-sledztwa/tjh420s

244
https://www.money.pl/archiwum/wiadomosci_agencyjne/pap/artykul/katowice;prokuratura;sprawdza;jak;zeznania;dochnala;wyciekly;do;prasy,37,0,230693.html
https://www.bankier.pl/wiadomosc/Prokuratura-bada-przeciek-w-sprawie-zeznan-Dochnala-1559210.html

245
https://www.wirtualnemedia.pl/artykul/jan-pinski-odchodzi-warszawska-gazeta-powodem-okladka-nazywajaca-europoslow-szmatami
https://zakazanehistorie.pl/autor/

246
https://www.wirtualnemedia.pl/artykul/gazeta-finansowa-warszawska-gazeta-i-polski-niepodleglej-wydawca-piotr-bachurski-wyniki-finansowe-2019-ile-zarabia
https://rejestr.io/osoby/1314261/piotr-bachurski

247
https://archiwum.gf24.pl/tajne-konta-politykow-rekordzista-jacek-piechota/

248
https://www.money.pl/archiwum/wiadomosci/artykul/historia;imperium;ojca;rydzyka,
158,0,152222.html

249
https://wyborcza.pl/1,76842,3170824.html

250
https://wiadomosci.gazeta.pl/wiadomosci/1,114873,3170862.html
https://www.money.pl/pieniadze/nbp/srednie/?date=1998-02-18

251
https://wyborcza.pl/1,76842,3170824.html

252
Ibidem.

253
https://wiadomosci.wp.pl/zginal-z-milosci-do-stoczni-6037680807281793a

254
https://wiadomosci.onet.pl/kraj/zaszczuty-przez-ojca-dyrektora/0jh9c

255
https://wiadomosci.onet.pl/kraj/zaszczuty-przez-ojca-dyrektora/0jh9c

256
https://www.money.pl/pieniadze/nbp/srednie/?date=1998-10-19

257
https://www.money.pl/archiwum/wiadomosci/artykul/historia;imperium;ojca;rydzyka,
158,0,152222.html

258
https://www.pb.pl/polkombi-zamierza-wozic-auta-ciezarowe-koleja-69709

259
Tekst w tygodniu „NIE” nr 26/2003.

260
https://rejestr.io/krs/26185/variant-logistic/powiazania?m=wszystkie

261
http://www.archiwum.wyborcza.pl/Archiwum/1,0,1587098,20011117RP-DGW,POLSKIE_KOLEJE_PRZEKRECONE,.html
http://gorliceiokolice.eu/2018/01/polskie-koleje-przekrecone-albo-o-poczatkach-wielkiej-kariery-senatora-stanislawa-koguta/

262
https://rejestr.io/krs/139773/fundacja-lux-veritatis

263
https://www.wprost.pl/tygodnik/10078510/Ksiegowa-Ojca-Dyrektora.html
https://www.money.pl/gospodarka/wiadomosci/artykul/wprost-biznes-ksiadz-ojciec-dyrektor,92,0,2371676.html

264
https://www.bankier.pl/wiadomosc/ESPEBEPE-HOLDING-S-A-Informacja-o-odwolaniu-oraz-powolaniu-nowych-czlonkow-Rady-Nadzorczej-148653.html
https://biznes.interia.pl/gieldy/raporty-espi/news-nabycie-akcji-przez-dotychczasowego-akcjonariusza,nId,3394800
http://www.archiwum.wyborcza.pl/Archiwum/1,0,4691936,20060413SZ-DLO,Redemptorysci_przeliczyli_sie,.html

265
https://rejestr.io/krs/28877/szczecinskie-przedsiebiorstwo-budownictwa-przemyslowego-holding?wpis=10

266
https://rejestr.io/krs/228518/hatrol/powiazania?m=wszystkie

267
https://rejestr.io/osoby/916655/daniel-pawlowiec
https://rejestr.io/krs/273255/stowarzyszenie-europejskie-centrum-analiz-geopolitycznych
https://rejestr.io/osoby/939260/mateusz-piskorski
https://wyborcza.pl/7,75398,23310186,prokuratura-skierowala-do-sadu-akt-oskarzenia-przeciw-mateuszowi.html

268
https://gk24.pl/jacek-piechota-pod-lupa-ipn-w-szczecinie/ar/4604337

269
Ibidem.

270
https://www.rp.pl/Plus-Minus/303169896-Jacek-Piechota-Na-Slasku-palono-moje-kukly.html

271
Ibidem.

272
https://24kurier.pl/aktualnosci/wiadomosci/esbecka-szafa-bez-tw-roberta/
https://24kurier.pl/aktualnosci/wiadomosci/bedzie-czwarte-podejscie-do-lustracji-piechoty/

273
https://gs24.pl/koniec-lustracyjnego-tasiemca-jacka-piechoty-jest-prawomocny-wyrok/ar/c1-14720358

274
https://www.rp.pl/Plus-Minus/303169896-Jacek-Piechota-Na-Slasku-palono-moje-kukly.html

275
https://www.wprost.pl/tygodnik/85649/Kasjer-Vogel.html

276
https://rejestr.io/krs/176567/polsko-ukrainska

277
https://rejestr.io/krs/354622/miedzynarodowe-stowarzyszenie-europa-polnoc-wschod

278
https://szczecin.naszemiasto.pl/baltic-business-forum-2013-rozmowa-z-jackiem-piechota/ar/c3-1797586

279
https://neweasterneurope.eu/2013/03/27/baltic-business-forum-2013-will-connect-north-east-and-west-europe/

280
https://szczecin.naszemiasto.pl/baltic-business-forum-2013-rozmowa-z-jackiem-piechota/ar/c3-1797586

281
https://www.youtube.com/watch?v=YOQNMsGDe0I

282
https://torun.wyborcza.pl/torun/7,48723,24898113,torunska-geotermia-na-bakier-z-ekologia-nie-ochroni-przyrody.html

283
https://rejestr.io/krs/309280/geotermia-torun/powiazania?m=wszystkie
https://rejestr.io/krs/139773/fundacja-lux-veritatis

284
https://www.polsatnews.pl/wiadomosc/2017-11-07/geotermia-z-podhala-oraz-geotermia-o-rydzyka-dostana-30-mln-zl-z-nfosigw/
https://www.wnp.pl/energetyka/geotermia-podhalanska-i-geotermia-torun-z-dotacjami-z-nfosigw,310144.html

285
https://rejestr.io/krs/69050/srebrna/powiazania?m=wszystkie
https://www.polityka.pl/tygodnikpolityka/kraj/1780548,1,kazimierz-kujda-od-lat-doglada-interesow-pis.read

286
https://rejestr.io/krs/173661/instytut-imienia-lecha-kaczynskiego/powiazania?m=wszystkie
https://rejestr.io/krs/69050/srebrna
https://wyborcza.pl/magazyn/1,124059,20704823,rodzina-z-ulicy-srebrnej-krewny-i-zaufani-prezesa-pis-kontra.html
https://natemat.pl/231821,wszystko-co-musisz-wiedziec-o-spolce-srebrna-kim-jest-barbara-skrzypek

287
https://wiadomosci.gazeta.pl/wiadomosci/7,114884,24444532,barbara-skrzypek-czyli-pani-basia-od-kaczynskiego-pracowala.html
Michał Krzymowski, Jarosław. Tajemnice Kaczyńskiego. Portret niepolityczny, Ringier Axel Springer, Warszawa 2015.

288
https://tvn24.pl/polska/michal-janiszewski-komunistyczny-general-pominiety-przez-ipn-ra926798-2312340

289
https://wyborcza.pl/7,75398,24429749,tasmy-kaczynskiego-to-prezes-pis-rzadzi-spolka-srebrna.html

290
http://www.nfosigw.gov.pl/o-nfosigw/aktualnosci/art,767.html
https://wiadomosci.onet.pl/kraj/kazimierz-kujda-nie-jest-juz-prezesem-narodowego-funduszu-ochrony-srodowiska-i/d7mfsq7

291
https://rejestr.io/osoby/1294997/kazimierz-kujda

292
https://wyborcza.pl/7,75398,24440061,co-jest-w-teczce-kazimierza-kujdy.html

293
https://wyborcza.pl/7,75398,24440049,agent-w-sercu-pis-lustracja-po-tasmach-kaczynskiego.html

294
https://wpolityce.pl/gospodarka/465099-prof-szyszko-dekarbonizacja-to-dzialanie-na-szkode-panstwa
https://www.tysol.pl/a37503-Prof-Jan-Szyszko-o-Grecie-Thunberg-W-gruncie-rzeczy-serdecznie-jej-wspolczuje

295
https://insideclimatenews.org/news/02012020/trump-climate-policy-record-rollback-fossil-energy-history-candidate-profile/

296
https://biznesalert.pl/szyszko-polityka-klimatyczna-usa-rosja/
https://cop24.gov.pl/pl/najwazniejsze/details/news/polish-american-talks-on-climate-policy-at-cop23/

297
https://www.rp.pl/Komentarze/180709745-Walka-z-postkomunizmem-Morawiecki- powinien-zaczac-od-PiS.html

298
https://torun.wyborcza.pl/torun/7,48723,24898113,torunska-geotermia-na-bakier-z-ekologia-nie-ochroni-przyrody.html

299
https://rejestr.io/krs/651077/uzdrowisko-termy-torunskie
https://rejestr.io/krs/139773/fundacja-lux-veritatis

300
http://www.energia.iap.pl/pl/15399/7215/Pierwsze_sukcesy_Torunia.html
https://wiadomosci.dziennik.pl/polityka/artykuly/136788,ojciec-rydzyk-bez-goracej-wody-i-pieniedzy.html

301
https://wiadomosci.dziennik.pl/polityka/artykuly/136788,ojciec-rydzyk-bez-goracej-wody-i-pieniedzy.html
https://nettg.pl/news/8691/fiasko-odwiertowlucis-veritatis-

302
https://nowosci.com.pl/kto-sie-boi-cieplej-wody/ar/c3-11049550

303
https://rejestr.io/krs/309280/geotermia-torun/powiazania?m=wszystkie

304
https://www.radiomaryja.pl/informacje/tylko-u-nas-dr-inz-p-dlugosz-geotermia-jest-lokalna-i-odnawialna-w-geotermii-torun-pierwszy-otwor-wykonano-w-2008-roku-mamy-nadzieje-ze-rozruch-bedzie-we-wrzesniu-2020-r/

305
https://proinsol.pl/o-nas/

306
https://www.un.org/press/en/1998/19980915.bio3192.html

307
https://openjicareport.jica.go.jp/pdf/12147823.pdf

308
https://www.un.org/press/en/1998/19980915.bio3192.html
https://www.grida.no/resources/7054
https://www.usaid.gov/sites/default/files/documents/1865/IUCN-USAID_LaGeo_Gender-Responsive_Geothermal_Generation_0.pdf

309
https://www.iucn.org/about/iucn-conservation-centre

310
https://krakow.wyborcza.pl/krakow/1,44425,2336727.html

311
https://rejestr.io/krs/75473/przedsiebiorstwo-uslug-cieplowniczych-geotermia-stargard/powiazania?m=wszystkie

312
http://documents1.worldbank.org/curated/ar/405381468752073859/pdf/261350Regional1Energy0Project0Brief.pdf

313
https://opencorporates.com/officers/216128830

314
Ibidem.

315
https://www.klaus-sorensen.dk/

316
https://web.archive.org/web/20140904150402/https://www.kyivpost.com/content/ukraine/activists-easily-seize-local-council-building-in-donetsk-regions-zhdanovka-343434.html
https://www.rand.org/content/dam/rand/pubs/research_reports/RR1400/RR1498/RAND_RR1498.pdf

317
https://www.washingtonpost.com/gdpr-consent/?next_url=https%3a%2f%2fwww.washingtonpost.com%2fworld%2f2014%2f04%2f16%2f4d36b1b6-c532-11e3-b574-f8748871856a_story.html
https://web.archive.org/web/20140427204110/https://www.reuters.com/article/2014/04/27/us-ukraine-separatists-tv-idUSBREA3Q0CZ20140427

318
https://rusland.um.dk/en/news/newsdisplaypage/?newsid=07eed0bc-d721-4e9f-878e-7d2d1bcc1364

319
https://www.csoft.ru/press/news/news_20040412.html

320
https://www.csoft.ru/about/history.html
https://www.csoft.ru/about/
https://www10.aeccafe.com/nbc/articles/view_article.php?articleid=62208
https://www.devex.com/organizations/consistent-software-international-csoft-22905
https://www.linkedin.com/company/csoftas/

321
https://www.csoft.ru/about/vendors/csoft-development.html

322
http://zakupki.rosneft.ru/zakupki/work?order=field_zakup_end_value&sort=asc&page=1957&term=All&term_2=&title=&field_zakup_type=All
http://zakupki.rosneft.ru/files/zakup/450/2014-12/132799/izv/%D0%B8%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%89%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D0%BE%20%D0%B7%D0%B0%D0%BA%D1%83%D0%BF%D0%BA%D0%B5.doc
http://www.anhp.ru/

323
https://www.csoft.ru/about/history.html
https://www.csoft.ru/clients/firm_23430.html

324
https://www.dataplus.ru/events/esriconf2018/members/

325
https://www.newkaliningrad.ru/news/others/81954-.html

326
https://www.newkaliningrad.ru/news/others/81234-.html

327
https://klg.aif.ru/archive/1773734

328
https://old.rudnikov.com/article.php?ELEMENT_ID=23116

329
T. Piątek, Morawiecki i jego tajemnice, op. cit.

330
https://www.kommersant.ru/doc/818096
https://zrpress.ru/politics/dalnij-vostok_01.01.1996_22745_na-dalnem-vostoke-uzhe-est-pervyj-proekt.html

331
https://www.dvgk.ru/page/424
https://zrpress.ru/politics/dalnij-vostok_01.01.1996_22745_na-dalnem-vostoke-uzhe-est-pervyj-proekt.html
https://www.kommersant.ru/doc/818096

332
https://dvkapital.ru/regionnow/rf_15.12.2009_4022_valerij-levit-poluchil-blagodarnost-polpreda-prezidenta.html

333
http://46.36.217.159/paper/61/595/

334
https://www.dvgk.ru/page/424

335
https://www.kommersant.ru/doc/4269455

336
https://proinsol.pl/o-nas/

337
https://rejestr.io/krs/40456/przedsiebiorstwo-energetyki-cieplnej-geotermia-podhalanska/powiazania?m=wszystkie

338
https://geotermia.pl/wladze/

339
https://www.polsatnews.pl/wiadomosc/2017-11-07/geotermia-z-podhala-oraz-geotermia-o-rydzyka-dostana-30-mln-zl-z-nfosigw/
https://www.wnp.pl/energetyka/geotermia-podhalanska-i-geotermia-torun-z-dotacjami-z-nfosigw,310144.html

340
https://geotermia.pl/historia/

341
https://geotermia.pl/wladze/

342
https://rejestr.io/krs/40456/przedsiebiorstwo-energetyki-cieplnej-geotermia-podhalanska/powiazania?m=wszystkie
https://rejestr.io/osoby/2077206/konrad-tchorzewski

343
https://wyborcza.pl/7,75398,24442108,kazimierz-kujda-czyli-agent-w-sercu-pis.html
https://wyborcza.pl/7,75398,24440061,co-jest-w-teczce-kazimierza-kujdy.html
https://wyborcza.pl/7,75398,24442819,esbeckie-teczki-kazimierza-kujdy-przecza-jego-oswiadczeniu.html
http://orka2.sejm.gov.pl/IZ5.nsf/main/61B8E19F
https://wiadomosci.onet.pl/tylko-w-onecie/kazimierz-kujda-w-aktach-sb-jak-wygladaly-jego-kontakty-z-bezpieka/6n1xdsf
https://www.dziennikwschodni.pl/lublin/awans-w-nagrode-za-czystke,n,1000049270.html
https://lublin.wyborcza.pl/lublin/1,48724,3909707.html
http://nfosigw.gov.pl/o-nfosigw/doradztwo-energetyczne/aktualnosci/art,13,rusza-system-doradztwa-w-zakresie-efektywnosci-energetycznej-oraz-odnawialnych-zrodel-energii.html

344
https://www.pb.pl/byli-ministrowie-ograli-fundusz-356868
https://www.bankier.pl/wiadomosc/STALEXP-Zyciorysy-nowopowolanych-czlonkow-Rady-Nadzorczej-1559424.html

345
https://www.newsweek.pl/polska/polityka/syn-ministra-tchorzewskiego-dyrektorem-w-pzu-choc-jeszcze-niedawno-mial-zatarg-z/gzne29t

346
https://rejestr.io/krs/311099/a-t-trading
https://www.polityka.pl/tygodnikpolityka/kraj/1962452,1,polityczno-rodzinny-tandem-z-rosyjskim-weglem-w-tle.read
https://wiesci24.pl/2019/07/31/opozycja-pyta-o-firme-brata-ministra-tchorzewskiego-ministerstwo-unika-odpowiedzi/

347
https://rejestr.io/osoby/1089660/artur-tchorzewski

348
http://www.attrading.eu/Ofirmie,1

349
https://twitter.com/Leszczyna/status/1156170197037961217

350
https://sip.lex.pl/orzeczenia-i-pisma-urzedowe/orzeczenia-sadow/ii-sab-wa-647-19-wyrok-wojewodzkiego-sadu-523038669

351
https://www.newsweek.pl/biznes/ile-stracimy-na-elektrowni-w-ostrolece/b76p70j

352
https://www.wnp.pl/energetyka/rusza-budowa-bloku-1000-mw-w-elektrowni-ostroleka-c,337043.html

353
https://elektrowniaostroleka.com/aktualnosci/76-ile-rosyjskiego-wegla-spali-ostroleka-c

354
https://businessinsider.com.pl/wiadomosci/blok-weglowy-ostroleka-c-to-miliard-zlotych-strat-i-niespelnione-obietnice-politykow/0s30cm0

355
https://wiadomosci.dziennik.pl/polityka/artykuly/592126,rosyjski-wegiel-w-ostrolece-krex-afera-tasmowa-marek-f.html

356
https://www.polityka.pl/tygodnikpolityka/kraj/1962452,1,polityczno-rodzinny-tandem-z-rosyjskim-weglem-w-tle.read
https://wiadomosci.dziennik.pl/polityka/artykuly/592126,rosyjski-wegiel-w-ostrolece-krex-afera-tasmowa-marek-f.html

357
https://wiadomosci.dziennik.pl/wydarzenia/artykuly/559576,do-polski-trafia-wegiel-z-okupowanego-donbasu.html

358
https://wiadomosci.dziennik.pl/opinie/artykuly/579061,antracyt-z-donbasu-polska-rosja-separatysci-rzad-tchorzewski-pis-wegiel.html

359
https://rejestr.io/krs/40456/przedsiebiorstwo-energetyki-cieplnej-geotermia-podhalanska/powiazania?m=wszystkie

360
https://bip.mos.gov.pl/fileadmin/user_upload/bip/ministerstwo/podstawy_prawne_dzialania/DNG_Departament_Nadzoru_Geologicznego_2020-02-27.pdf
https://www.gov.pl/web/srodowisko/departament-nadzoru-geologicznego
https://www.pgi.gov.pl/docman-tree-all/aktualnosci-2020/7920-sprawozdanie-pig-2019/file.html
https://www.pgi.gov.pl/aktualnosci/display/12160-pig-pib-promuje-polskie-surowce-na-prestizowej-konwencji-pdac-w-toronto.html

361
https://rejestr.io/osoby/2500313/monika-chryplewicz-kalwa
https://rejestr.io/krs/168434/wspolna-organizacja-interoceanmetal

362
https://iom.gov.pl/iom-story/

363
http://orka2.sejm.gov.pl/IZ5.nsf/main/1B907B96

364
http://geocentrum.usz.edu.pl/doctors/pracownik-1/
https://radioszczecin.pl/1,26169,szczecin-interoceanmetal-ma-20-lat
http://klastermorski.com/?p=443
http://www.nbi.com.pl/assets/NBI-pdf/2012/1_40_2012/pdf/22_gornictwo_morskie_surowcowa_szansa_polski.pdf

365
https://www.rosnedra.gov.ru/article/9372.html

366
https://undocs.org/pdf?symbol=en/SPLOS/151

367
http://gasforum.ru/sobytiya/345/
http://topneftegaz.ru/analisis/view/7909
https://expert.ru/dossier/people/330802/
https://expert.ru/2007/10/16/kazmin/
http://topneftegaz.ru/news/view/101510

368
http://www.severneftegaz.ru/index.php?name=pages&file=Kompaniya http://www.severneftegaz.ru/index.php?name=pages&file=Celi_sozdaniya

369
https://lenta.ru/lib/14162816/
https://www.forbes.ru/profile/vladimir-lisin
https://finparty.ru/personal/vladimir-lisin/
https://tass.ru/info/5013497
http://www.interfax.com/newsinf.asp?id=910533
https://www.nlmk.com/en/about/governance/share-capital-structure/
https://www.reuters.com/article/nlmk-stocks/russian-steel-tycoon-lisin-sells-2-6-stake-in-nlmk-idUSL8N23Z54X

370
https://tass.ru/info/5013497
https://zen.yandex.ru/media/eallcomment/samye-uspeshnye-biznesmeny-rossii-5fd43b5364f2df18977e76d4
https://neftegaz.ru/news/companies/242585-podkontrolnye-v-lisinu-severneftegaz-i-zao-chernomorneftegaz-poluchili-dostup-k-shelfu/

371
https://www.theguardian.com/world/2010/feb/15/russia-richest-oligarch-vladimir-lisin

372
https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_Russian_people_by_net_worth

373
https://www.forbes.com/profile/vladimir-lisin/#6927cc937f44

374
https://www.forbes.ru/kompanii/tyazhelaya-promyshlennost/245904-samyi-bednyi-oligarkh-kto-vyruchaet-igorya-zyuzina-posle-i

375
http://www.norilskcomplex.ru/home/novosti/alfa-bank_pred_yavil_ultimatum_mechelu/
http://johnhelmer.net/is-it-curtains-for-igor-zyuzin-vladimir-lisin-and-mikhail-fridman-on-the-attack/
https://www.newsru.com/finance/14mar2014/mecheldebts.html
https://www.newsru.com/finance/11feb2014/lisin.html
http://www.norilskcomplex.ru/home/novosti/alfa-bank_pred_yavil_ultimatum_mechelu/

376
https://www.rbc.ru/economics/23/11/2007/5703ca019a79470eaf767f96
https://www.kommersant.ru/doc/829424
http://rusmafiozi.blogspot.com/2011/03/blog-post_6965.html
https://www.forbes.ru/news/63853-nlmk-napravil-v-arbitrazh-novyi-isk-k-maksimovu-na-583-mln-rublei
https://www.indexoncensorship.org/2015/02/indexawards2015-journalism-nominee-ekho-moskvy/
http://johnhelmer.net/nikolai-maximov-branded-liar-in-german-court-but-new-york-times-brands-him-victim-of-kremlin-persecution/

377
https://bankir.ru/novosti/20100202/alfa-bank-poznakomil-investorov-s-novolipeckim-metallyrgicheskim-kombinatom-4239166/

378
https://en.crimerussia.com/gromkie-dela/billion-ruble-hunters/
https://www.bloomberg.com/billionaires/profiles/vladimir-lisin/

379
https://rejestr.io/krs/168434/wspolna-organizacja-interoceanmetal/powiazania?m=wszystkie

380
https://avobloguje.wordpress.com/tag/vladimir-bomberovic/
https://docplayer.cz/130429090-Oeu-ing-vladimir-bomberovic-vedouci.html

381
https://rejestr.io/krs/168434/wspolna-organizacja-interoceanmetal/powiazania?m=wszystkie
https://www.imsig.pl/pozycja/2020/110/KRS/283946,WSP%C3%93LNA_ORGANIZACJA_%22INTEROCEANMETAL%22_

382
https://rejestr.io/krs/40456/przedsiebiorstwo-energetyki-cieplnej-geotermia-podhalanska/powiazania?m=wszystkie

383
https://www.nik.gov.pl/kontrole/wyniki-kontroli-nik/pobierz,px_remote_ksr_p_06_117_200707061206141183716374_id0_01,typ,kj.pdf

384
https://www.nfosigw.gov.pl/gfx/nfosigw/userfiles/files/o_nfosigw/sprawozdania_z_dzialalnosci/2005/raporbieg.doc

385
https://rejestr.io/osoby/419374/oskar-kowalewski
https://rejestr.io/krs/45531/baltic-bridge
https://www.imsig.pl/szukaj?imiona=OSKAR&nazwisko=KOWALEWSKI&rok=73&strona=1
https://www.imsig.pl/szukaj?imiona=OSKAR&nazwisko=KOWALEWSKI&rok=73&strona=2
http://www.osoby-krs.pl/Kowalewski,Oskar,Marek,
b31f286f2a2805e1ccf641dfa7aae62f.html

386
https://balticbridge.com.pl/sprzedaz-udzialow-dengold-capital-limited/

387
https://www.stockwatch.pl/komunikaty-spolek/PPG,akcje-w-posiadaniu-evgeniya-%20alexandrovna-rusa-2014-11-28,ESPI,20141128_134133_0000023949

388
https://rejestr.io/krs/474204/geoenergy-solutions

389
https://rejestr.io/krs/474204/geoenergy-solutions/powiazania?m=wszystkie

390
https://wiadomosci.wp.pl/polskie-dzieci-allaha-6037052406793345a

391
https://www.wprost.pl/tygodnik/60894/Siatka-Ammara.html

392
https://wyborcza.pl/7,75399,26677755,nie-wierzyl-w-ewolucje-mial-tysiac-kochanek-turecki-teleewangelista.html#S.raport%20ze%20świata-K.C-B.5-L.1.maly

393
https://www.slideshare.net/HarunyahyaPolish/muzumaski-punkt-widzenia-polish

394
https://www.harunyahya.com/tr/Harun-Yahya-Impact/120423/Farhat-Khan-(--Secretary-General-Of-Polish-Muslim-Circle-)-?view=desktop

395
Culture, Political Economy and Civilisation in a Multipolar World Order, The Case of Russia, Ray Silvius, Routledge 2018
https://www.jstor.org/stable/42704667?seq=1
https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/narendra-modi-vladimir-putin-agree-on-building-multipolar-world-order/articleshow/64266272.cms?from=mdr
https://www.lowyinstitute.org/the-interpreter/what-russia-wants-multipolar-world

396
https://m.harunyahya.com/tr/works/174290/Russia-Supports-Syria

397
https://harun-yahya.net/en/Harun-Yahya-Impact/241477/harun-yahya-representatives-at-the

398
https://proinsol.pl/o-nas/

399
Ibidem.

400
https://rejestr.io/krs/299880/rubicon-partners-corporate-finance/powiazania?m=wszystkie

401
https://www.money.pl/gielda/wiadomosci/artykul/nfi;progress;zainwestowal;w;producenta;naczyn;kuchennych,240,0,280304.html

402
https://www.parkiet.com/artykul/834912.html

403
https://rejestr.io/osoby/1342324/grzegorz-golec

404
https://newconnect.pl/pub/NEWCONNECT/dokumenty_informacyjne/OST_DI_Sapling_-_seria_B_02.02.2016.pdf

405
Ibidem.

406
Ibidem.

407
https://rejestr.io/krs/272965/beskidzkie-biuro-consultingowe-capital/powiazania?m=wszystkie

408
https://www.imsig.pl/krs/0000037652?strona=5

409
https://www.imsig.pl/krs/0000037652?strona=1

410
https://rejestr.io/osoby/1342324/grzegorz-golec

411
https://www.parkiet.com/Spolki/312079805-Rubicon-Partners-NFI-Spolki-Karkosika-kupily-akcje.html

412
https://www.pb.pl/karkosik-w-rubiconie-kurs-eksplodowal-696429

413
https://rejestr.io/krs/37652/novavis-group/powiazania?m=wszystkie

414
https://rejestr.io/osoby/814151/jerzy-karney

415
https://rejestr.io/krs/364613/robinson-europe

416
https://newconnect.pl/pub/NEWCONNECT/dokumenty_informacyjne/OST_Dokument_informacyjny_-_Robinson_Europe_06_16.pdf

417
https://rejestr.io/krs/344218/rg-bau/powiazania?m=wszystkie
https://rejestr.io/krs/581307/deluxe
https://rejestr.io/krs/529792/patros?wpis=8
https://rejestr.io/krs/342379/aerospace

418
https://rejestr.io/krs/520533/fundacja-integracji-przez-sport-handicap-zakopane

419
https://trojmiasto.wyborcza.pl/trojmiasto/7,35612,26845743,cala-polska-buduje-dwor-prezesa-obajtka.html

420
https://www.computerworld.pl/news/Extreme-wkrotce-ruszy-nowy-operator-komorkowy,109420.html

421
https://www.wprost.pl/tylko-u-nas/102724/Karkosik-chce-dostarczac-rope.html
https://www.money.pl/gospodarka/wiadomosci/artykul/karkosik;chce;sprzedawac;rope;lotosowi,112,0,230000.html

422
http://biztok.money.pl/gospodarka/artykul/wylecial-z-rzadu-za-gazprom-znalazl-prace-u,224,0,2249440.html
https://web.archive.org/web/20150331010314/http://www.boryszew.com.pl/zarzad

423
https://www.reuters.com/article/uk-poland-gazprom/polish-pm-fires-treasury-minister-over-gazprom-deal-idUKBRE93I0NX20130419
http://biztok.money.pl/gospodarka/artykul/wylecial-z-rzadu-za-gazprom-znalazl-prace-u,224,0,2249440.html

424
https://forsal.pl/artykuly/659604,budzanowski-porozumienie-z-gazpromem-to-bardzo-dobra-wiadomosc-dla-polski.html

425
http://www.polskiprawnik.pl/clifford-chance-pomogla-bankowi-finansowac-zagraniczna-ekspansje-motoryzacyjnego-holdingu/

426
https://www.cliffordchance.com/people_and_places/places/europe/russia.html

427
https://www.cliffordchance.com/people_and_places/places/europe/russia.html
https://web.archive.org/web/20180915150332/https://www.kommersant.ru/doc/3326285
https://web.archive.org/web/20180915154310/https://edition.cnn.com/2018/01/30/politics/full-us-list-of-russian-oligarchs-with-putin-ties-intl/index.html

428
https://www.cliffordchance.com/news/news/2011/03/clifford_chance_advisesbankingsyndicateontheeur500millionfinanci.html

429
https://www.cliffordchance.com/news/news/2011/03/clifford_chance_advisesexportcreditagenciesandlendersonthe25bill.html

430
https://www.boryszew.com.pl/pub/raporty/2010/roczny_skonsolidowany/Sprawozdanie_Zarzadu_GK_2010.pdf

431
https://www.wprost.pl/212893/czas-zakupow.html

432
https://www.boryszew.com.pl/pub/raporty/2010/roczny_skonsolidowany/Sprawozdanie_Zarzadu_GK_2010.pdf

433
Ibidem.

434
Ibidem.

435
https://www.rp.pl/artykul/504587-Przejecie-Maflow-winduje-kurs.html
https://www.biznesradar.pl/notowania-historyczne/BORYSZEW,53

436
https://www.biznesradar.pl/notowania-historyczne/BORYSZEW,52

437
https://rimaflow.it/index.php/la-nostra-storia/

438
http://www.polskiprawnik.pl/clifford-chance-pomogla-bankowi-finansowac-zagraniczna-ekspansje-motoryzacyjnego-holdingu/

439
https://www.ilpost.it/2010/07/22/nomina-ministro-sviluppo-economico/

440
https://www.theguardian.com/world/2010/dec/02/wikileaks-cables-berlusconi-putin

441
Ibidem.

442
https://www.secoloditalia.it/2015/09/berlusconi-da-putin-bagno-di-folla-applausi-foto-e-schiaffo-alle-sanzioni/

443
https://espresso.repubblica.it/inchieste/2018/02/23/news/silvio-berlusconi-e-la-mafia-20-anni-di-soldi-in-nero-di-cui-nessuno-parla-1.318643
E. Bellavia, Un uomo d’onore, Rizzoli 2010;
https://www.lercio.it/arcore-intitolata-via-vittorio-mangano/

444
https://www.polityka.pl/tygodnikpolityka/rynek/210430,1,roman-karkosik-miliarder-outsider.read

445
https://www.pb.pl/roman-karkosik-546199

446
https://www.polityka.pl/tygodnikpolityka/rynek/210430,1,roman-karkosik-miliarder-outsider.read

447
https://archiwum.businessinsider.com.pl/magazyny/manager/najbogatsi-polacy-miliarder-ktory-zaczynal-od-skupu-zlomu/9gkzt
https://www.money.pl/galerie/artykul/roman-karkosik-z-zarzutami-krezus-boryszew-,181,3,2327733.html

448
https://www.polityka.pl/tygodnikpolityka/rynek/210430,1,roman-karkosik-miliarder-outsider.read

449
http://przestepczosc.pl/index.php/kartoteka-kryminalna/afery-gospodarcze-i-polityczne/afera-alkoholowa-schnapsgate

450
https://bydgoszcz24.pl/pl/11_wiadomosci/14191_za-ukrywanie-janusza-stajszczaka-grozi-kara-do-5-lat-wiezienia.html

451
https://pomorska.pl/ma-miliardy-i-palac-szuka-zloz-na-trzech-kontynentach-nazywa-sie-karkosik-roman-karkosik/ar/c3-7408318

452
https://finanse.wp.pl/roman-karkosik-czlowiek-z-cienia-6114669330036865a?nil=&src01=f1e45

453
https://www.polityka.pl/tygodnikpolityka/rynek/210430,1,roman-karkosik-miliarder-outsider.read

454
https://www.boryszew.com.pl/pub/EN/prezentacje/Boryszew_Group.pdf

455
https://archiwum.businessinsider.com.pl/magazyny/manager/najbogatsi-polacy-miliarder-ktory-zaczynal-od-skupu-zlomu/9gkzt

456
https://www.pb.pl/rosja-wabi-boryszew-962365

457
https://katalog.bip.ipn.gov.pl/informacje/40552
https://katalog.bip.ipn.gov.pl/informacje/107768
https://katalog.bip.ipn.gov.pl/informacje/40837

458
https://www.money.pl/galerie/artykul/roman-karkosik-z-zarzutami-krezus-boryszew-,181,3,2327733.html

459
https://www.polityka.pl/tygodnikpolityka/rynek/210430,1,roman-karkosik-miliarder-outsider.read

460
https://www.zus.pl/baza-wiedzy/skladki-wskazniki-odsetki/wskazniki/przecietne-wynagrodzenie-w-latach

461
https://forsal.pl/artykuly/596341,roman-karkosik.html
https://archiwum.rp.pl/artykul/1375510-Roman-Karkosik-inwestor-gieldowy.html

462
https://www.pb.pl/roman-karkosik-546199

463
https://www.wprost.pl/218683/krol-midas-zmienia-branze.html

464
https://www.peoples.ru/undertake/finans/roman_karkosik/

465
https://kontragent.pro/organization/%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%83%D0%B3%D0%B0/%D0%B0%D0%BE%D0%B7%D1%82-%D0%B3%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8-1114027002968
https://zachestnyibiznes.ru/company/ul/1114027002968_4027019380_AOZT-GROSSI

466
https://nk.pl/#profil/15621951/galeria/album/2/zdjecie/2

467
https://www.wprost.pl/kraj/114190/SKOK-i-przegraly-z-Polityka.html
https://natemat.pl/257245,skok-bianka-mikolajewska-tlumaczy-o-co-chodzi#
https://www.press.pl/tresc/59235,bianka-mikolajewska-uniewinniona-od-zarzutu-pomowienia-ws_-skok

468
https://www.pb.pl/mateusz-szczurek-wygral-ze-skok-ami-852007
https://bezprawnik.pl/piramida-finansowa-skok/
https://biznes.gazetaprawna.pl/artykuly/1244422,mateusz-szczurek-wygral-ze-skok-ami-przed-sadem.html

469
http://www.skarbowcy.pl/blaster/print.php?mod=extarticle&article_id=22526

470
https://rejestr.io/osoby/1101180/marek-wolny

471
https://wiadomosci.onet.pl/tylko-w-onecie/marcin-karlinski-o-kulisach-afery-skok-wolomin/3blrt2p

472
http://swsfsm.pl/o-nas/

473
https://wiadomosci.onet.pl/tylko-w-onecie/marcin-karlinski-o-kulisach-afery-skok-wolomin/3blrt2p

474
https://www.polityka.pl/tygodnikpolityka/rynek/1529761,1,skok-przenosi-dlugi-do-luksemburga.read

475
https://www.polityka.pl/tygodnikpolityka/rynek/1529761,1,skok-przenosi-dlugi-do-luksemburga.read

476
https://opencorporates.com/companies/lu/B167027
https://opencorporates.com/statements/381552138
https://opencorporates.com/statements/329957619

477
https://opencorporates.com/statements/381555221

478
https://web.archive.org/web/20151222081824/http://sberbank.com/investor-relations/share-profile/shareholders-structure

479
https://www.sberbank.ru/en/about/about_sberbank/sb_management/governance

480
https://opencorporates.com/statements/381555221

481
https://opencorporates.com/statements/329765511
https://opencorporates.com/statements/377555773

482
https://www.allenovery.com/en-gb/global/news-and-insights/news/ao-advises-u-s--european-russian-and-asian-banks-on-two-major-russian-related-fi-loans-totalling-usd

483
https://www.allenovery.com/en-gb/global/news-and-insights/news/allen--overy-advises-sberbank-cib-on-usd2-5
https://www.legal-monitor.com/news/allen-overy-advises-sberbank-cib-usd25-billion-swiss-mto-financing

484
https://opencorporates.com/statements/381640658

485
https://opencorporates.com/statements/377474066

486
https://opencorporates.com/statements/329575224

487
http://sc-globalcity.ru/en/content/337

488
https://dl.bourse.lu/dl?v=KRmqrDS8CrHiaHImiBjs3pDFxTC9u468x2MUcENgz52L+rWzFcjRUtFeciW672Jm16odMl+wpKlooi0zSxjPS644OKATrQy2Hr9M8Wu5Prg8OnscbHz7yg2VBOBys/qIUOt5KQmL7W5QIhVUdZRFTQ0z7oUsk4xkSBIoQkJ1r7o=

489
https://www.imsig.pl/pozycja/2010/81/KRS/56147,%22GEOTERMIA_TORU%C5%83%22_SP%C3%93%C5%81KA_Z_OGRANICZON%C4%84_ODPOWIEDZIALNO%C5%9ACI%C4%84
https://www.imsig.pl/pozycja/2013/65/KRS/49765,%22GEOTERMIA_TORU%C5%83%22_SP%C3%93%C5%81KA_Z_OGRANICZON%C4%84_ODPOWIEDZIALNO%C5%9ACI%C4%84

490
https://www.radiomaryja.pl/bez-kategorii/mlodzi-sa-przyszloscia-i-nadzieja/

491
http://www.creditcoop.ru/Download/1513.pdf

492
https://www.woccu.org/our_network/membership

493
http://www.creditcoop.ru/Download/1513.pdf

494
http://sunday.niedziela.pl/artykul.php?dz=spoleczenstwo&id_art=00190
https://rejestr.io/krs/54951/krajowa-spoldzielcza-kasa-oszczednosciowo-kredytowa/powiazania?m=wszystkie

495
https://allminsk.biz/o-soyuze/novosti/20085-presskonferencija-v-chest-vsemirnogo-dnja-kreditnyh-sojuzov
https://uchni.com.ua/bank/8212/index.html

496
http://www.creditcoop.ru/Download/1513.pdf

497
https://uchni.com.ua/bank/8212/index.html

498
Ibidem.

499
Ibidem.

500
https://allminsk.biz/o-soyuze/novosti/20085-presskonferencija-v-chest-vsemirnogo-dnja-kreditnyh-sojuzov

501
https://www.skok.pl/swiat-po-raz-kolejny-docenil-dzialalnosc-polskich-skok-ow/

502
https://allminsk.biz/o-soyuze/novosti/15625-na-kruglom-stole-podderzhana-ideja-samoregulirovanija-kreditnyh-sojuzov

503
https://allminsk.biz/o-soyuze/novosti/15625-na-kruglom-stole-podderzhana-ideja-samoregulirovanija-kreditnyh-sojuzov

504
https://sia.ru/?section=484&action=show_news&id=241503

505
http://www.rmcenter.ru/files/333.pdf

506
https://www.woccu.org/our_network/membership
https://www.skok.pl/
https://www.woccu.org/our_network/membership
http://www.ligaks.ru/

507
https://bosfera.ru/bo/kredity-na-doverii
https://www.eg-online.ru/article/82282/

508
https://www.eg-online.ru/article/82282/

509
http://www.cokkrb.ru/articles27.html

510
https://bezprawnik.pl/zabka-wymagania-franczyzy/

511
https://franczyzawpolsce.pl/aktualnosci-128415/8816-zabka-odpiera-zarzuty

512
https://www.wiadomoscihandlowe.pl/artykul/byli-ajenci-sieci-zabka-zakladaja-stowarzyszenie-ajentow-i-franczyzobiorcow

513
https://wyborcza.pl/7,155287,25707153,myslalam-ze-wyladuje-w-psychiatryku-wlasciciele-zabek-maja.html

514
https://www.zabka.pl/biuro-prasowe/zabka-zapowiada-otwarcie-sklepu-6000-i-zakonczenie-modernizacji-wszystkich-placowek

515
https://wyborcza.pl/duzyformat/1,127290,2799082.html

516
https://wiadomosci.dziennik.pl/wydarzenia/artykuly/7811669,jaroslaw-zietara-zaginiecie-dziennikarz-rocznica.html

517
https://radiopoznan.fm/informacje/pozostale/zietare-mial-zabic-ktos-zza-wschodniej-granicy-twierdzi-byly-wspolnik-zalozyciela-firmy-elektromis

518
https://www.dlahandlu.pl/hurt-i-franczyza/wiadomosci/zabka-polska-wymienia-rade-nadzorcza-na-przedstawicieli-cvc,61348.html

519
https://wyborcza.pl/7,75398,21034224,macierewicz-i-rosyjski-lacznik-ministerstwo-obrony-obludy.html

520
https://rejestr.io/osoby/743822/jacek-kotas

521
https://rejestr.io/krs/255531/mkm-development/powiazania?m=wszystkie

522
https://oko.press/co-laczy-rydzyka-macierewicza-zabke-zakaz-handlu-w-niedziele-i-prywatyzacje-pkp/

523
https://www.dlahandlu.pl/detal-hurt/wiadomosci/dyrektor-operacyjny-ds-franczyzy-delikatesow-centrum-przeszedl-do-zabki,58533.html
https://www.portalspozywczy.pl/handel/wiadomosci/andrzej-mroz-z-delikatesow-centrum-przeszedl-do-zabki,140125.html
https://www.linkedin.com/in/andrzejmroz/?originalSubdomain=pl

524
https://www.linkedin.com/in/frankmichaelmros/?locale=en_US

525
https://wikileaks.org/gifiles/attach/175/175991_Mikhail%20Fridman%20-%20Background%20Investigation.pdf

526
https://www.cvc.com/media/press-releases/2009/02-25-2009-123603645

527
https://web.archive.org/web/20070602005251/http://www.number-10.gov.uk/output/Page5947.asp

528
https://www.cvc.com/media/press-releases/2009/02-25-2009-123603645

529
https://www.digicelgroup.com/en/leadership/sir-julian-horn-smith.html
https://www.veon.com/media/media-releases/2020/veon-announces-annual-general-meeting-ursula-burns-to-step-down-as-chairman/

530
https://www.nytimes.com/2008/03/25/technology/25iht-telenor.4.11415299.html
https://www.wsj.com/articles/SB124276167371635873

531
https://www.veon.com/investors/governance/board-of-directors/

532
https://www.irishtimes.com/business/technology/denis-o-brien-teams-with-russian-oligarch-for-16bn-plan-1.2166739
https://www.irishtimes.com/business/technology/analysis-combative-oligarch-who-stays-out-of-politics-1.2166741

533
https://www.cvc.com/people/directory/leif-lindback

534
https://theorg.com/org/novo-as/org-chart/jonathan-levy

535
https://www.ifswf.org/sites/default/files/annual-reports/CIC%202017.pdf

536
http://www.rcif.com/

537
http://rcif.com/en/about-more.htm

538
https://sobesednik.ru/politika/20201102-pryamye-investicii-v-semyu
https://tass.ru/pmef-2018/articles/5232358
https://tass.ru/pmef-2018/articles/5234802

539
https://rdif.ru/fullNews/3106/

540
https://www.paroc.com/about-paroc/news-and-media/news-archive/2014/cvc-capital-partners-agrees-to-acquire-paroc

541
https://www.cvc.com/media/press-releases/2015/06-22-2015-123032285

542
https://rejestr.io/krs/636642/zabka-polska
https://www.dlahandlu.pl/hurt-i-franczyza/wiadomosci/zabka-polska-wymienia-rade-nadzorcza-na-przedstawicieli-cvc,61348.html
https://www.imsig.pl/krs/0000636642?strona=2
https://www.imsig.pl/pozycja/2017/60/KRS/79113,SARLEY_INVESTMENTS_SP%C3%93%C5%81KA_Z_OGRANICZON%C4%84_ODPOWIEDZIALNO%C5%9ACI%C4%84
https://www.imsig.pl/pozycja/2017/98/KRS/137834,%C5%BBABKA_POLSKA_SP%C3%93%C5%81KA_AKCYJNA
https://www.ebrd.com/documents/osg/board-minutes-3-may-2017.pdf
https://gd.lu/resa/7VCKtM

543
https://www.infobel.com/en/luxembourg/cvc_capital_partners_luxbg/eich/LU100018598-26478368/businessdetails.aspx
https://www.editus.lu/en/heket-investments-sarl-luxembourg-1699376
https://opencorporates.com/companies/lu/B212657

544
https://gd.lu/resa/7VCKtM
https://www.ebrd.com/documents/osg/board-minutes-3-may-2017.pdf

545
https://gd.lu/resa/7VCKtM

546
https://www.ing.com/Newsroom/PBOld/ING-receives-licence-to-start-life-insurance-activities-in-Russia.htm

547
https://www.crunchbase.com/person/jacques-de-vaucleroy

548
https://www.rbcc.com/membership/directory/2626

549
https://alfabank.com/members/andrei-sokolov/

550
https://gd.lu/resa/7VCKtM

551
https://relationshipscience.com/person/reeba-nachtegaele-210664331

552
Ibidem;
https://relationshipscience.com/organization/altera-investment-fund-sicav-sif-sa-50497654

553
https://eusp.org/en/news/lecture-by-kirill-androsov-altera-capital-private-equity-in-the-developing-market
https://nt-csm.ru/en/androsov-kirill-gennadevich-altera-kapital-kirill-androsov.html
http://tadviser.com/index.php/Person:Androsov_Kirill_Gennadyevich
https://bd-event.ru/en/project/speakers/detail.php?SITE_LANG=en&ELEMENT_ID=822

554
https://www.institutionalinvestor.com/article/b150zqphv47tb0/russia-tries-to-court-foreign-investment
http://mergers.ru/news/Altera-Capital-dokupila-15-v-kompanii-Group-IB-66085
https://roscongress.org/speakers/pivovarov-vyacheslav/biography/
https://rdif.ru/About/
https://rdif.ru/person_dmitriev_kirill/
https://rdif.ru/Eng_Team/

555
https://scrapushka-nsk.ru/en/androsov-kirill-gennadevich-denis-kirill-androsov-zapustil/

556
https://www.sfgate.com/books/article/Another-Ex-KGB-Spy-Spills-the-Beans-Yuri-B-3041643.php

557
http://johnhelmer.net/where-to-go-when-peter-hambro-and-pavel-maslovsky-run-out-of-cash-petropavlovsk-gold-begs-for-russian-state-bank-bailout/

558
https://www.polityka.pl/tygodnikpolityka/spoleczenstwo/2113599,1,przeswietlanie-ojca-rydzyka.read

Książka ta ukazała się dzięki wsparciu Fundacji Arbitror i darczyńców, którym w tym miejscu serdecznie dziękujemy!
Lista sponsorów prac nad książką:

Piotr Adamczak

Sebastian Adamiec

Jakub Antczak

Dave Armpit

Slawomir Bajerowicz

Paweł Banasik

Anna Bętkowska

Beata Białobrzewska

Aleksandra Blach

Wioletta Borecka

Henryk Brzeziński

Waldemar Bukłacha

Arkadiusz Celuch

Łukasz Chmiel

Michał Chmiela

Jarosław Chmielewski

Dariusz Chudy

Paweł Czech

Jolanta Dec

Zenon Dębny

Wojciech Dębski

Danuta DomagaŁa

Piotr Durkalec

Paweł Dydak

Dorota Figarska-Pindelska

Anita Fogler

Jakub Gańko

Katarzyna Gembalczyk

Magdalena Gniazdowska

Marcin Gorol

Arkadiusz Góraj

Artur Górnicki

Nina Grzegorczyk

Jerzy Grzegorkiewicz

Magdalena Hałajko

Jarosław Henkie

Pięć gwiazdek I trzy gwiazdki!!!

Marek Janowski

Marcin Jarka

Wojciech Joński

Robert Jungiewicz

Ewa Jurdeczka-Kudzia

Iwona Kaczmarz

Joanna Kantor

Janusz Karaś

Maria Karlińska-Nehrebecka

Maria Milena Karlińska-Nehrebecka

Gerome Karwacki

Wojciech Kaźmierczak

Ryszard Kidoń

Maciej Kijowski

Anna Klimas

Tomasz W. Klucznik

Marek Konieczny

Beata Kopka

Halina Kopka

Wojciech Kopka

Ireneusz Kostka

Dorota Kowalówka

Andrzej Kowalski

Bożena Krawczuk

Marcin Krejcza

Elżbieta Kuks

Tomasz Kupiecki

Krzysztof Kurek

Agnieszka Kurek

Marta Kurpisz

Mirosława Landmark

Piotr Lebioda

Anna Leszczyńska

Alicja Luebben

Małgorzata Łabanowska

Ryszard Magdycz

Marek Makowicz

Natalia Mays

Magdalena Mazurkiewicz

Barbara Michałowska

Maciej Misztal

Stanisław Mittlener

Adam Mokrzycki

Anna Morawska

Joanna Niebieszczańska

Emil Ninard

Krzysztof Niżnik

Wiesław Nowak

Wojciech Obtułowicz

Ryszard Olbrys

Marek Oryński

Marek Ozdoba

Piotr Pałczyński

Mariusz Panasiuk

Mateusz Paradowski

Robert Pawlak

Halina Pełka

Anita Pepłońska

Adam Persak

Ewelina Persak

Krzysztof Piątek

Jacek Pieczonka

Piotr Piesiak

Dominika Pietras

Paweł Pietras

Krzysztof Piotrowski

Tomasz Przybysz

Dominika Rabcewicz

Rafał Rentflejsz

Steven Grant Rogers

Ireneusz Rolnik

Magdalena Rolnik

Dariusz Roter

Barbara Rożniatowska

Krzysztof Ryzenweber

Susej Sevas

Tomasz Sikora

Dorota Slawek

Łukasz Sobień

Piotr Sołoducha

Barbara Strojnowska

Piotr Strychalski

Edyta Szafarewicz-Ochelska

Zbigniew Szałapski

Radosław Śniatała

Piotr Tomaszkiewicz

Ewa Wasiek-Święcicka

Zdzisław Święcicki

Halina Waszkielewicz

Paweł Wawrzyniak

Piotr Wieczorek

Robert Wietrzyński

Gabryela Wiktorowicz

Jan Włodarczyk

Maciej A. Wojcik

Sławomir Wojtyś

Michał Wruk

Marcin Wydorski

Adam Z Rivii

Jarosław Zacharski

Katarzyna Zaremba-Niedźwiedzka

Dorota Żuromska