Spis treści

Karta redakcyjna

OD AUTORA.
Machina Kremla dla początkujących i średnio zaawansowanych

1. KORZENIE CZERWONE, CZARNE I BRUNATNE

ROZDZIAŁ 1. Kremlowskie bingo

ROZDZIAŁ 2. Sieroty po Kremlu

ROZDZIAŁ 3. Dziarscy chłopcy z prawicy

2. OCHOTNICY KREMLA

ROZDZIAŁ 4. Żywot Mateusza

ROZDZIAŁ 5. Zmiennicy

ROZDZIAŁ 6. Obóz Wielkiej Rosji

ROZDZIAŁ 7. „Krzyżowcy”

3. KREMLOWSCY TOWARZYSZE PODRÓŻY

ROZDZIAŁ 8. Poseł Braun, czyli Jedyny Sprawiedliwy w Sodomie

ROZDZIAŁ 9. Orszak Grzegorza

ROZDZIAŁ 10. Oblężenie Przemyśla

ROZDZIAŁ 11. Jego Ekscelencja Włodzimierz Putin

4. POŻYTECZNI IDIOCI KREMLA

ROZDZIAŁ 12. Wołyń pamiętają

ROZDZIAŁ 13. Pompowanie chaosu

ROZDZIAŁ 14. Autorytety do wynajęcia

Komentarz Autora

Posłowie Tomasza Piątka

Przypisy

Wydawnictwo Arbitror poleca

Copyright © Wydawnictwo Arbitror sp. z.o.o. 2023

Projekt okładki i stron tytułowych
Łukasz Stachniak

Autor rekonstrukcji średniego herbu Królestwa Kongresowego
Oren neu dag

Redakcja
Piotr Siemion

Skład
Witold Kowalczyk

Wydanie I

ISBN 978-83-66095-50-2

Wydawnictwo Arbitror spółka z o.o.
www.arbitror.pl
e-mail: kontakt@arbitror.pl

E-book: eLitera

Od Autora

Machina Kremla dla początkujących
i średnio zaawansowanych

.

Kiedy byłem dzieckiem, moja wychowawczyni i wybitna wrocławska polonistka, Anna Pasikowska, postanowiła wystawić z nami przedstawienie oparte na mitach greckich. Otóż, pewnego razu boginie Hera, Afrodyta i Artemida znalazły złote jabłko z napisem: „dla najpiękniejszej”. Boginie, każda uważając, że to dla niej, zaczęły się kłócić, aż wreszcie znalazły arbitra. Był nim Parys. Bogini miłości, Afrodyta, by go przekupić, podarowała mu uczucie najpiękniejszej śmiertelniczki – Heleny. Parys przyznał więc jabłko Afrodycie i uciekł do swojego ojca Priama, króla Troi.

Dalszy ciąg pewnie znacie: wybuch trwającej dekadę wojny, stosy zabitych Greków i Trojan, zniszczenie miasta i lata niezgody. A wszystko przez jeden gest bogini niezgody, chaosu i nieporządku Eris, która jabłko podrzuciła. Czasem bowiem nie trzeba wielkich wysiłków, żeby mieć wpływ na wszystko, co się dzieje. Wystarczy na przykład dobrze znać profil psychologiczny ofiary i tylko delikatnie popchnąć kostki domina.

Tak właśnie działa w Polsce Federacja Rosyjska. Zobaczyłem ten mechanizm z bliska, czytając książkę Grzegorza Waligóry o Ruchu Obrony Praw Człowieka i Obywatela[1]. Ruch ten, zwany ROPCiO, był prawicową wersją Komitetu Obrony Robotników, odpowiedzią polskich konserwatystów na inicjatywę peerelowskiej „katolewicy”. Liderami byli Leszek Moczulski i Andrzej Czuma. Nie wiem, czy funkcjonariusze Służby Bezpieczeństwa (SB) czytywali mity greckie, ale zastosowali dokładnie tę samą technikę co bogini Eris. Struktury ROPCiO zostały nafaszerowane tajnymi współpracownikami. Niekoniecznie w samym kierownictwie. Ludzie, na których SB miała wpływ, obsiedli z jednej strony Moczulskiego, z drugiej Czumę. A potem, zgodnie z wytycznymi oficerów prowadzących, zaczęli sączyć każdemu z liderów do ucha, jaki jest wielki i wspaniały, podczas gdy ten drugi to zwykły złodziej, wariat, oszust, agent i zdrajca. Słowa te padały na żyzny, narcystyczny grunt, bo który polityk nie kocha przede wszystkim siebie?

W rezultacie doszło do rozłamu. Po roku istniały już dwie organizacje i każda nazywała się Ruch Obrony Praw Człowieka i Obywatela. Jednej liderował Czuma, drugiej Moczulski. Ich działalność budziła już tylko śmiech, a o to właśnie chodziło SB. Kto poważnie będzie traktował dwóch Napoleonów?

Kolejna historia: skąd wzięli się w Polsce ultrakonserwatywni, antysoborowi lefebryści? Na przykład „tradycjonalistyczna” antysoborowa grupa Samoobrona Wiary, skupiona wokół pisma „Głos Wiary”? Właśnie ta grupa masowo szerzyła w Polsce tezy lefebrystów – mimo że w rzeczywistości nie istniała! Akta Instytutu Pamięci Narodowej dowodzą, iż „Głos Wiary” redagował etatowy funkcjonariusz SB Waldemar Pełka[2]. W planie pracy komórki w Departamencie IV MSW jako cele pisma wymieniano: „Działania zmierzające do wywoływania w Kościele polskim konfliktów na tle jego modelu, form i treści działalności duszpasterskiej” przez m.in. kontynuowanie „akcji «Samoobrona Wiary» z pozycji zachowawczych ośrodków Kościoła polskiego, atakującej poprzez krytykę zjawisk poszczególne, odpowiedzialne osoby”[3]. Owszem, polscy lefebryści zaistnieli, ale dopiero wtedy, gdy, powołując się na pismo stworzone przez Departament IV SB, kolejne grupki Samoobrony Wiary zaczęły powstawać oddolnie, bez kontaktu z nieznanymi im liderami. Nasi lefebryści uznali, że w PRL jako państwie policyjnym kierownictwo ich grupy musi trwać w głębokiej konspiracji. I znów: wystarczyło, znając konserwatyzm części polskich katolików oraz ich niechęć do soborowych reform, antysemityzm i masońskie obsesje, żeby dostarczyć im produkt, który na lata podzielił kościelną społeczność wewnętrznie.

Polskie SB nie wymyśliły tych sposobów same. Szpiegostwo, sabotaż i działania kontrwywiadowcze istnieją od zawsze. By jednak umieć tak działać, służby potrzebują znajomości technik operacyjnych, wiedzy o psychologii człowieka, czy o mechanizmach, które rządzą społeczeństwem. SB nabyła tę wiedzę nie tylko poprzez lata praktyki, ale i poprzez ścisłą współpracę z jedną z najbardziej skutecznych służb specjalnych w dziejach, czyli radzieckim Komitetem Bezpieczeństwa Państwowego, osławionym KGB. W przeciwieństwie do polskich służb, których funkcjonariusze po roku 1989 przechodzili wielokrotnie weryfikację, a same struktury dzielono, łączono, czyszczono i reformowano, doprowadzając do znacznego osłabienia kontrwywiadowczych zdolności naszego państwa, w Rosji nic takiego nie zaszło. Po osłabieniu państwa w kryzysowych latach 90., autorytarny zwrot Putina znacznie wzmocnił rosyjskie tajne służby – do tego stopnia, że wywodzący się z nich ludzie zastąpili wielu dawnych rosyjskich oligarchów. W wyniku tych procesów nastąpiło pełne scalenie struktur przestępczych, bezpieczniackich i politycznych w jeden system, którego ucieleśnieniem jest sam Władimir Putin – były oficer KGB, prezydent kraju i najbogatszy człowiek w Rosji.

Czy się to nam podoba, czy nie, Rosja uważa Polskę za swoją „bliską zagranicę”. Nie chcę popadać w spiskową teorię dziejów i nie zakładam, że wszystkie nasze problemy polityczne to sprawka demonicznego Putina, który pociąga z Kremla za polskie sznurki. Czasem jednak wystarczy w odpowiednim miejscu odpowiednim ludziom podrzucić jabłko z napisem „dla najpiękniejszej” i w efekcie sami zaczną się brać za łby. Wystarczy dobrze wybrać temat, który wzbudzi w Polakach skrajne emocje. Najlepiej taki, który nie dotyczy faktów, toteż trudno przy nim o rozstrzygnięcia i wnioski. I nie jeden temat, przeciwnie. Najlepiej będzie stworzyć mnóstwo takich punktów zapalnych, by tym bardziej utrudnić gaszenie pożaru. Idzie o to, aby zapanowały w Polsce chaos, swary, pęknięcia. Kraj targany wewnętrznymi sporami, skłócony, podzielony na nienawidzące się „plemiona”, w efekcie stanie się słabszy. Podsycać należy wzajemne oskarżenia, nawet te najbardziej absurdalne, bo z czasem unieważni się tą metodą jakiekolwiek zarzuty o faktyczną współpracę z Rosją. Należy robić dym, w którym skryją się realni agenci wpływu i podpalacze polskich wspólnot.

Historia sprawiła, iż w Polsce, mimo starań niektórych niszowych polityków, nie ma szans na prorosyjskie, marionetkowe rządy. Dlatego Kreml stawia u nas na powszechny chaos. Pożary społeczne mogą być prawie tak samo skuteczne jak działania wojskowe. Wystarczy zatruć studnię publicznej debaty. Wystarczy dać przestrzeń i słyszalność grupom, które chcą kolaborować z Rosją z powodów ideologicznych czy przyziemnych. Wreszcie należy liczyć na to, że któraś z tych grup w sprzyjających okolicznościach – w warunkach kryzysu ekonomicznego, pandemii, kataklizmu naturalnego, a nawet wojny – urośnie tak, że zyska wpływ na politykę państwa. Tak przecież było już w Polsce z integrystami religijnymi, „sektą smoleńską”, „kresowiakami” czy antyszczepionkowcami. Było i zapewne będzie.

Federacja Rosyjska to bowiem rozsądne państwo. Nie lokuje swojej agentury wpływu w jednej politycznej formacji. Przyczyny są oczywiste, bo wówczas jedna akcja kontrwywiadu zmuszałaby do budowy siatki od zera. Finansiści nazywają to dywersyfikacją portfela. Zasadą jest więc wzmacnianie sympatyzujących z Moskwą polityków w różnych ugrupowaniach, reprezentujących różne ideologie. Tym bardziej w Polsce, gdzie z racji trudnej historii postawy otwarcie prorosyjskie to bardzo ciężki kawałek chleba. Dlatego głosy wspierające narrację Kremla słychać a to ze skrajnej prawicy, to znów ze skrajnej lewicy, od konserwatystów, od liberałów, ba – nawet od ogólnie pojętego centrum. Jak powiada bowiem Tadeusz Rydzyk, „należy siać, siać, siać! Trzeba siać, aby urosło”[4].

Rosyjskie władze doskonale rozumieją to hasło toruńskiego zakonnika, bo inwestują we wszystkich tych, którzy mogą być użyteczni. Chętnych niestety nie brakuje. Jednych w orbitę Moskwy wciąga endecki „realizm polityczny”, innych nienawiść do „amerykańskiego imperializmu”, jeszcze innych lęk przed dekadenckim Zachodem czy przed niemieckim kapitałem. Część trafia na rosyjską orbitę z tęsknoty za młodością spędzoną w peerelowskich służbach mundurowych czy młodzieżowych organizacjach, innych znów przyciągają hasła o „geopolityce” i jej „żelaznych prawach”. Często też ci, którzy w Polsce są na bocznym torze, pompują swoje ego w rosyjskich mediach i zyskują sławę dotąd im niedostępną. Wielu przyciągają pieniądze, chociaż nie przeceniałbym ich znaczenia. Realnie niewielkie środki, które Federacja przeznacza na swoją agenturę wpływu w Polsce, to bardziej osłoda trudów życia w promoskiewskiej niszy niż źródło większych majątków. Dla większości z ludzi, których losy przedstawia moja książka, środki materialne nie miały większego znaczenia. Bardziej liczyły się dla nich fantazje o władzy, narcystyczna pokusa sławy czy ideologiczne ramki, które wybrali u początków swoich politycznych dróg.

Skąd taka podatność na rosyjskie działania wśród ugrupowań skrajnych, radykalnych? Środowiska skrajne są głodne uwagi i znaczenia politycznego, ale dla Federacji Rosyjskiej mają dodatkową zaletę. Są ideologicznymi laboratoriami, w których można wytwarzać nowe, sprzyjające Moskwie idee. A ponieważ w wolnej Polsce nie istnieje żaden kordon sanitarny między ekstremistami a głównym nurtem, skrajne koncepcje mogą swobodnie krążyć, zatruwając dyskurs polityczny resentymentami, irracjonalizmem i przemocą. Mogą śmiało rozniecać konflikty i tworzyć podziały społeczne. Wystarczy zadbać o skrajną ideę, pozwolić jej okrzepnąć i odrobinę urosnąć, żeby po pewnym czasie zauważyli ją publicyści, akademicy oraz politycy i okrzyknęli ją „odświeżającym impulsem”, „powrotem do korzeni” czy zestawem „prawdziwych wartości”. Powierzchowna, słabo wykształcona, ideologicznie zacietrzewiona polska publiczność połyka wówczas haczyk, który rzuciła w nasze wody Rosja.

Sam zresztą wiele razy się nabrałem. Wyznawane poglądy sprawiały, że dawałem się nakręcać różnym ludziom do hucpiarskich działań, byleby pod hasłami takimi jak „lewica”, „postęp”, „antyfaszyzm” czy „prawda historyczna”. Publikowałem więc swoje teksty w dziwnych miejscach, których dzisiaj bym unikał. To samo dotyczy przecież także prawicowców. Tym z kolei wystarczy pomachać przed oczami Bogiem, Historią i Ojczyzną, by i oni stracili rozum.

Mam nadzieję, że ta książką pomoże i Wam, i mnie samemu uodpornić się na takie pokusy. Rzetelna wiedza o ludziach, ich działaniach i kierujących nimi mechanizmach to skuteczny lek. Mnie samemu pomogły bardzo relacje ludzi, którzy dłubiąc w archiwach i mediach społecznościowych, krok po kroku łączyli w swoich książkach i artykułach ze sobą kolejne kropki. Ogólny wniosek, jaki mogłem wysnuć, mimo wszystko brzmi pocieszająco: Nie ma w Polsce jednej „partii rosyjskiej”, kremlowskiej piątej kolumny. Jest za to niestety rój osób, środowisk i organizacji, cała gęsta siatka partii politycznych, stowarzyszeń czy wręcz instytucji, które rozpowszechniają kremlowską narrację (czy raczej: narracje) nad Wisłą i Odrą.

W książce tej z konieczności skrótowo pokazuję, jak formowała się w Polsce XXI wieku rosyjska sieć wpływów, jakie ma główne węzły, gdzie są jej korzenie, a gdzie nowe, świeże gałązki. Opisuję na podstawie konkretnych źródeł mechanizmy prokremlowskich działań w Polsce i głównych aktorów: partie, grupy nieformalne, fundacje, stowarzyszenia, słowem – wszystkich tych, którzy grają w drużynie Kremla. Początki tych działań sięgają do roku 1986, bo właśnie wtedy, w okresie schyłku poprzedniej moskiewskiej ekipy w Polsce, tkwią korzenie jej nowej, sieciowej postaci. Żeby wyjaśnić ówczesne przemiany, potrzebna byłaby w zasadzie osobna książka. Dzisiaj muszę poprzestać na stwierdzeniu, że schyłek komunizmu sprawił, iż Rosja musiała w Polsce szukać nowych pomocników. Jak się przekonamy w kolejnych rozdziałach, roli tej podjęły się przede wszystkim ugrupowania i środowiska skrajnej prawicy. To one właśnie okazały się dla Moskwy ową „najpiękniejszą”, która przyjęła zatrute jabłko.

1

Korzenie czerwone, czarne i brunatne

Rozdział 1

Kremlowskie bingo

Kim są?

Wydanie tomu, który mają Państwo w rękach, zbiegło się w czasie z okresem wyborczym w Polsce. Wśród głównych ugrupowań, które wystawiają kandydatów do Sejmu i Senatu RP, oprócz rządzącego Prawa i Sprawiedliwości oraz opozycyjnej Koalicji Obywatelskiej są organizacje nowe. Jedną z nich jest Trzecia Droga, czyli sojusz Polski 2050 Szymona Hołowni i Polskiego Stronnictwa Ludowego pod wodzą Władysława Kosiniaka-Kamysza. Drugą organizacją, stojącą dotychczas poza głównym nurtem polskiej polityki, jest Konfederacja, przedstawiająca się jako koalicja o charakterze prawicowym i eurosceptycznym, zawiązana przed wyborami do Parlamentu Europejskiego w 2019 i w lipcu tegoż roku zarejestrowana jako federacyjna partia polityczna pod nazwą Konfederacja Wolność i Niepodległość. Jej liderem jest od października 2022 r. toruński ekonomista i działacz ruchów prawicowych, Sławomir Mentzen. Zastąpił on na tym stanowisku weterana prawicy, Janusza Korwin-Mikkego.

Jesień 2023 r. to gorący okres kampanii wyborczej do Sejmu i Senatu. Wybory parlamentarne 2023 r. to wydarzenie kluczowe nie tylko dla partii rządzącej i głównego ugrupowania opozycji. Od początku 2023 r. za czarnego konia w tym wyścigu media, a z nimi znacząca część opinii publicznej, uznały Konfederację – ugrupowanie skrajnie prawicowe, lecz zyskujące popularność zwłaszcza wśród młodych wyborców. Przychylność elektoratu może wynikać z efektu nowości: Konfederacja, nie biorąc dotychczas samodzielnego udziału w rządzeniu, nie miała okazji odznaczyć się niczym ani też niczym się nie skompromitowała. A przecież nie jest to twór polityczny do końca nowy. Przeciwnie. Warto prześledzić drogę polityczną części jej liderów i zastanowić się na tej podstawie, czy Konfederacja reprezentuje sobą istotnie nową jakość polityczną. Być może partia ta jest tylko nowym opakowaniem, w którym podaje się polskim wyborcom treści powtarzane od lat przez rodzimych przyjaciół Rosji?

Wprawdzie na prawym skrzydle polskiej polityki zmiany personalne odbywają się bardzo prędko, lecz jeszcze latem 2023 r. Konfederacją kierowała dziesięcioosobowa Rada Liderów. Oprócz Sławomira Mentzena tworzyli ją: Krzysztof Bosak (reprezentujący Ruch Narodowy), Konrad Berkowicz (jego macierzystą formacją była Nowa Nadzieja), Grzegorz Braun (Konfederacja Korony Polskiej), Robert Iwaszkiewicz (Nowa Nadzieja), Janusz Korwin-Mikke (Nowa Nadzieja), Włodzimierz Skalik (Konfederacja Korony Polskiej), Krzysztof Tuduj (Ruch Narodowy), Witold Tumanowicz (Ruch Narodowy) i Robert Winnicki (Ruch Narodowy). Sekretarzem ugrupowania był Marcin Sypniewski (Nowa Nadzieja), a skarbnikiem Michał Wawer (Ruch Narodowy). Warto zapamiętać te nazwiska, gdyż z częścią z nich spotkamy się w kolejnych rozdziałach Partii rosyjskiej.

Program polityczny Konfederacji w latach 2019–2023 mocno się zmieniał, zachowując jednak wierność podstawowym motywom, jakimi były i są hasła nacjonalistyczne i konserwatywne. Spoiwem ugrupowania koalicyjnego, jakim jest Konfederacja, są postulaty eurosceptyczne, antyimigranckie i antyukraińskie. Ważnym motywem jest głoszony przez liderów Konfederacji liberalizm ekonomiczny i decentralizacja gospodarki, w tym systemu podatkowego. W 2023 r. do tych zasad doszły jeszcze (w dokumencie programowym Po stronie Polski: Program merytorycznej alternatywy dla Polski)[5] wizje rewolucji energetycznej, liberalizacji dostępu do broni, rezygnacji z uczestnictwa w unijnym Krajowym Planie Odbudowy czy „odrzucenia mrzonek o unii polsko-ukraińskiej”. Zasadniczo, z perspektywy trzech dekad istnienia III RP, niewiele tu nowinek.

Dlaczego jednak wzmianka o Konfederacji, organizacji w mniemaniu jej liderów i członków arcypolskiej, znalazła się w książce o rosyjskich wpływach w naszym kraju? To istotne pytanie, a odpowiedź na nie będzie się tu odsłaniać czytelnikom niniejszej pozycji stopniowo. W tym miejscu warto przytoczyć słowa samego Sławomira Mentzena z jego pamiętnego wykładu, wygłoszonego 25 marca 2015 r. w Krakowie. Mentzen startował wówczas (bez powodzenia) jako kandydat do Parlamentu Europejskiego. W trakcie wykładu padły słowa, od których lider Konfederacji odżegnuje się po dziś dzień:

My robimy te badania, te grupy fokusowe, śledzimy, jaki przekaz trafia do wyborców. Wiemy, co mówić, żeby wyborcy nas słuchali. Korzystamy z danych, to jest podejście naukowe. I w sposób naukowy wyszło nam pięć postulatów. Nazwałem je „piątką Konfederacji” i ogłaszam ją światu po raz pierwszy. Nie chcemy Żydów, homoseksualistów, aborcji, podatków i Unii Europejskiej. To najlepiej trafia do naszych wyborców, dlatego nasi wyborcy chcą nas słuchać i z tego powodu wyborcy chcą na nas głosować[6].

Wykład Sławomira Mentzena był powszechnie dostępny w sieci. Od jego daty wiele się w globalnej i rodzimej polityce zmieniło, zwłaszcza po inwazji wojsk Federacji Rosyjskiej na Ukrainę w lutym 2022 r. Jednak w tej i podobnych wypowiedziach liderów Konfederacji widać wyraźnie szereg innych wątków, które skrajna prawica w Polsce podejmowała wcześniej. Co ważne, wątki te współbrzmią z hasłami europejskiej skrajnej prawicy w innych krajach Unii. Nawet gdy zagrożenie ze strony Rosji, zrzucającej prawdziwe bomby i pociski rakietowe na Kijów, przestało być „wyimaginowane”, nadal chwytliwe pozostają wezwania do „politycznego realizmu”, czyli ugodowej postawy wobec Kremla. Hasła o wyjściu Polski z Unii Europejskiej, nacisk na „prawdziwe” chrześcijańskie wartości, nagonka na mniejszości... Czy to jeszcze rodzima, hiperkonserwatywna, sarmacka i endecka gawęda, jakich u nas niestety wiele, czy może zbiór haseł przygotowany gdzie indziej i skutecznie podsuwany naszym radykałom przez osoby trzecie? Osoby, a może wręcz państwa?

Politolodzy i specjaliści od mediów żartobliwie mówią o „kremlowskim bingo”. Wiadomo, prawdziwe bingo to gra towarzyska lub hazardowa, w której uczestnicy losują plansze z zestawami liczb albo słów. Prowadzący losuje kolejne liczby czy słowa, a gracze zakreślają je u siebie, jeśli je posiadają. Proste? W kontekście wielkoruskiej polityki losowane (czyli tu: głoszone w mediach starych i nowych, na forach dyskusyjnych, podczas spotkań dyplomatycznych etc.) pojęcia składają się na zestaw mający wpływać na cudze opinie, poglądy, zachowania, a wreszcie decyzje.

Za przykład zestawu kremlowskiego bingo niechaj tu posłuży najazd na Ukrainę. W kremlowskim zestawie haseł do gry znajdziemy „banderowski spisek”, „kijowskich neofaszystów”, pogląd, że „Ukraina to właściwie nie państwo”, opinie, że Ukraina najbardziej ze wszystkiego pragnie stać się Nową albo Małą Rosją, czy ocenę, iż cały konflikt został sprowokowany przez CIA. Można dorzucić, że „Europa nie pragnie niczego bardziej niż odbudowania zdrowych stosunków z Rosją”, tym bardziej że „odcięta od rosyjskich surowców nie przetrwa kolejnej zimy” – i bingo! Można się dziwić prymitywizmowi tej kremlowskiej gry, lecz najwyraźniej nadal zachowała moc stara Goebbelsowska zasada, że ludzie uwierzą w każdą bzdurę, byle tylko ją im powtarzać dostatecznie często.

Kuchnia propagandy

To jednak, jak dotąd, tylko ogólniki. Skąd wiadomo, że autorem „kremlowskiej narracji” przesączającej się do programów radykalnej prawicy w Europie i na świecie naprawdę jest Rosja? Fascynującą ilustracją na dowód, że tak jest w istocie, są maile, które w 2016 r. wymknęły się spod kontroli Władisława Surkowa. Jego maile pozyskali hakerzy z ukraińskich grup CyberHunta i Cyber Alliance. Powtórzmy, nie jest to zupełny dowód, a tylko przykład – bardzo jednak charakterystyczny.

Władisław Surkow to rosyjski pisarz, poeta, kompozytor, publicysta i twórca putinowskiej młodzieżówki Idący Razem (dziś: Nasi). Studiował na kilku kierunkach (ekonomia, reżyseria i kierunki inżynierskie). A służbę wojskową odbył w specnazie GRU[7]. Podczas dwóch pierwszych kadencji prezydenckich Putina i za prezydenta Miedwiediewa był zastępcą szefa administracji Kremla i głównym architektem polityki wewnętrznej Rosji[8], a w okresie od 2011 r. do 2013 r. był nawet wicepremierem Federacji. Oficjalnie zajmował się współpracą z samozwańczymi republikami, Abchazją i Osetią Południową. Nieoficjalnie w latach 2013–2020 powierzono mu również pieczę nad „frontem ukraińskim”.

Surkow współpracował z mediami i politykami, budując polityczno-finansowe zaplecze dla donbaskich separatystów. Nic więc dziwnego, że zainteresowali się nim ukraińscy hakerzy. Zawartość skrzynki Surkowa daje niezwykle dokładny wgląd w to, jak tworzy się prorosyjską narrację. Widać z nich, jak grupy przez Surkowa sterowane i finansowane tworzyły i rozpowszechniały memy, płaciły mediom za korzystne dla Rosji relacje, organizowały opłacane demonstracje i przekupywały dziennikarzy[9]. Wśród maili hakerzy natrafili nawet na kilkudziesięciostronicowy zarys „planu wspierania polityków nacjonalistycznych i separatystycznych oraz zachęcania do przedterminowych wyborów parlamentarnych na Ukrainie”[10]. Wprost ze skrzynki Surkowa przesyłano też gotowe polityczne manifesty, publikowane później jako dzieła własne przyszłych separatystów. Tworzono też listy mediów, a także spisy konkretnych dziennikarzy, ekspertów od PR, historyków i biznesmenów skłonnych dyskretnie wspierać rosyjską propagandę. Współpracownicy Surkowa szukali z takimi ludźmi kontaktu, czyli, mówiąc wprost, namierzali przyszłych agentów wpływ[11].

Jeśli wierzyć ujawnionym mailom, pojedyncza publikacja miała kosztować w różnych mediach od 600 do 7 tys. dolarów. 663 tys. dolarów miało kosztować Kreml uruchomienie portalu, który w 8 miesięcy miałby się znaleźć w gronie siedemdziesięciu pięciu najpopularniejszych w całej Ukrainie. Portal, który wszedłby do pierwszej piątki, kosztowałby ponad 5 mln dolarów[12].

W mailach Surkowa można także znaleźć plan stworzenia witryny poświęconej analizom politycznym („powinna wyglądać na obiektywną”), serwisu informacyjnego o wojsku, portali regionalnych promujących „właściwe” punkty widzenia, ale też witryny antywojennej („żeby demoralizować ludność” – otwartym tekstem piszą autorzy maili Surkowa). Wymyślono też portal adresowany do nacjonalistów. Majstersztykiem tego epizodu gry w kremlowskie bingo był plan założenia stacji radiowej nadającej z Naddniestrza i promującej „alternatywny obraz wydarzeń” okraszony muzyką radziecką i rosyjską[13]. Od Surkowa szły gęsto schematy narracji dotyczących ważniejszych wydarzeń, rozsyłane do współpracujących podmiotów, lecz także memy i karykatury używane przez trolli w mediach społecznościowych[14]. W służbie Rosji i dla dobra Matuszki-Ojczyzny wywoływano w Ukraińcach nostalgię i lęki. Podrzucano im kontrnarracje i zasadniczo na całego mieszano im w głowach. Są w tych mailach także polskie ślady[15].

Money Makes the World Go Round

Marszałek Francji Gian Giacomo Trivulzio powiedział, że do prowadzenia wojny potrzeba tylko trzech rzeczy: pieniędzy, pieniędzy i jeszcze raz pieniędzy. Bingo, pamiętajmy, staje się grą tym bardziej emocjonującą, im wyższa jest stawka. Dlatego, jeśli poważnie rozmawiać o metodach, jakimi Rosja wpływała i wpływa na polską i europejską politykę, konieczne jest zbadanie wątków finansowych. Zasadniczo pieniądz lubi dyskrecję, a pieniądz przeznaczony na działania wśród zagranicznych ugrupowań politycznych lubi dyskrecję potrójnie. Znów jednak na przestrzeni ostatnich lat dzięki przeciekom i ujawnionym skandalom tego i owego można się jednak o rosyjskiej szkole bankowości dowiedzieć.

Wielu cennych informacji dostarczyły tu głośne afery medialne, takie jak słynna „bezzwrotna” rosyjska pożyczka dla Frontu Narodowego Marine Le Pen z 2016 r.[16] czy austriacka korupcyjna „afera z Ibizy”, która obaliła rząd kanclerza Sebastiana Kurza w 2019 r.[17] Dla Polski istotna w tym kontekście jest oczywiście słynna „afera taśmowa”, wywołana w 2014 r. (jak pokazuje Rzeczkowski, z rosyjskim wsparciem) przez Marka Falentę[18]. Kolejne oczko w tej sieci odkryła w 2017 r. afera „azerskiej pralni pieniędzy”, odkryta dzięki wspólnemu śledztwu kilkunastu gazet, między innymi „The Guardian”, „Süddeutsche Zeitung” i „Le Monde”. Dziennikarze śledczy wykazali, że azerskim kanałem przepłynęło do europejskich polityków w zamian za popieranie Rosji prawie 3 mld dolarów[19]. Z kolei dzięki tzw. Pralni pieniędzy Trojka (Troika Laundromat) z Rosji na Zachód przepłynęło we właściwe ręce 4,6 mld dolarów[20]. Jeszcze większe sumy wytransferowano na rzecz prorosyjskich ugrupowań w latach 2012–2014, co wykazało śledztwo, jakie przeprowadziła „Novaya Gazeta” i dziennikarskie zrzeszenie Organized Crime and Corruption Reporting Project (OCCRP) w analizie dotyczącej „rosyjskiej pralni pieniędzy”[21]. Tu na Zachód popłynęło od 20 do 80 mld dolarów. Część z sum z tych ostatnich dwóch wymienionych afer trafiła bezpośrednio na konta sympatyzujących z Rosją polityków, w tym także Polaków[22]. 9 mln dolarów przeszło przez polski system bankowy. W sprawę zamieszani byli ludzie z FSB, w tym kuzyn prezydenta Rosji, Igor Putin. Jednym z beneficjentów tych funduszy, przepuszczonych najpierw przez sieć cypryjskich spółek, było Europejskie Centrum Analiz Geopolitycznych, którym kierował oskarżony później o szpiegostwo na rzecz Rosji Mateusz Piskorski[23]. Inne przelewy szły przez sieć organizacji antyaborcyjnych, takich jak Agenda Europe, trafiając między innymi do polskich antyaborterów[24].

Wszystko to jednak najczęściej za mało, by kogokolwiek dało się skutecznie oskarżyć. Mówimy w dużej mierze o dowodach pośrednich. Wychodzące z Rosji kwoty przepływały przez cały łańcuch spółek córek i organizacji tworzonych tylko po to, by zatrzeć źródło pochodzenia tych pieniędzy. Transfery finansowe na rzecz partii czy innych podmiotów bezpośrednio zaangażowanych w europejską politykę podlegają w większości krajów ścisłej kontroli. Dlatego datki od darczyńców nie stanowią głównego kanału, przez który Moskwa finansuje sympatyzujących z nią polityków. Znacznie więcej dowodów na obecność rosyjskich funduszy w europejskiej, w tym także polskiej, polityce znaleźć można w wyciekach ze skrzynek mailowych ważnych popleczników i współpracowników Kremla. Dla przykładu. Mnóstwo cennych informacji potwierdzających uprzednie domysły analityków i dziennikarzy przyniosła ujawniona przez OCCRP zawartość konta mailowego Sargisa Mirzakhaniana, szefującego organizacji znanej jako Międzynarodowa Agencja Polityki Bieżącej (International Agency for Current Policy, w skrócie: IACP). Jego organizacja ma bezpośrednie powiązania z Kremlem. Mirzakhanian w latach 2014–2017 wymienił ponad tysiąc wiadomości mailowych z Inalem Ardzinbą, wówczas dyrektorem departamentu współpracy społeczno-ekonomicznej Federacji Rosyjskiej z byłymi republikami radzieckimi. Dziś człowiek ten jest ministrem spraw zagranicznych Abchazji, nieuznawanej przez świat prorosyjskiej republiki w Gruzji. Mirzakhanian był także bliskim współpracownikiem wspomnianego już Władisława Surkowa, do 2020 r. doradcy prezydenta Władimira Putina[25]. Organizacja Mirzakhaniana, IACP, organizowała wyjazdy polityków z Niemiec, Austrii, Włoch, Czech i Polski na kosztowne, w oczywisty sposób prorosyjskie imprezy, urządzane na okupowanym Krymie. Gościom wypłacano honoraria. IACP sprowadzała też do Rosji europejskich polityków, którzy mieli odegrać tam rolę oficjalnych obserwatorów wyborów powszechnych[26]. Ujawnione maile ukazują, w jaki sposób grupa Mirzakhaniana przekazywała kwoty mające zagwarantować, że politycy UE przeforsują w swoich krajach projekty korzystne dla Rosji[27]. W wykradzionej skrzynce znaleźć można także wiadomości dokumentujące współpracę z niektórymi bohaterami tej książki[28].

O innym pasie transmisyjnym dla środków, jakie Rosja kierowała do zachodnich, w tym także polskich polityków, możemy się dowiedzieć z kolejnego wycieku, tym razem z roku 2017. Informacja pochodzi ze skrzynki pewnego Białorusina, Aleksandra Usowskiego. Również i tym razem pomocne okazały się działania grup CyberHunt i Cyber Alliance[29]. Jak wynika z zawartości skrzynki, Usowski, były neonazista, wspierał i stymulował działania sympatyzujących z Rosją podmiotów w Polsce, na Słowacji i na Węgrzech. Robił tak z rozkazu innego ważnego człowieka z otoczenia Putina, miliardera Konstantina Małofiejewa.

Człowiek ten rywalizował wówczas zaciekle z Surkowem o wpływ na losy rosyjskiej „bliskiej zagranicy”. Trzeba bowiem wiedzieć, że wyobrażenia o bezszmerowo działającej maszynerii Federalnej Służby Bezpieczeństwa, to kolejne bajki. W rzeczywistości poszczególne służby i wydziały konkurują ze sobą w budowie gmachu rosyjskiej soft power. Wynikająca z tych działań struktura przypomina system finansowania grantowego, w którym skonfliktowane ze sobą łańcuchy „spółek” kontrolowanych przez różnych politycznych graczy związanych z Kremlem rywalizują o budżet, uwagę i wpływy, choć łączy je ogólna misja, by jak najskuteczniej wpływać na sytuację w krajach ościennych Rosji.

Jedni mocodawcy, jak choćby Surkow, zyskują na skuteczności, gdyż są bezpośrednio osadzeni w strukturach władzy. Inni, jak Małofiejew, kwitną dzięki swoim politycznym wpływom, a przy okazji mogą w spokoju prowadzić swoje prywatne interesy. W efekcie powstają całe konkurencyjne łańcuchy podwykonawców, także często skonfliktowanych, gdzie na różnych poziomach występują ludzie tacy jak Mirzakhanian czy Usowski. Najniższy poziom tej struktury stanowią grupki skrajnie lewicowych czy prawicowych radykałów, którzy, bywa, zupełnie nie mają pojęcia, że są małymi gałązkami drzewa, którego korzenie wyrastają bezpośrednio na Kremlu. Taki system wspierania i finansowania sojuszników pomaga Moskwie każdorazowo „umyć ręce” w razie wpadki, takiej na przykład, jaką stanowiło ujawnienie maili Surkowa czy Usowskiego. Sam Białorusin nie jest tu szczególnie istotny. To podwykonawca, jakich w tym łańcuszku jest zawsze wielu. Jednak skrzynka mailowa Usowskiego pozwoliła przyjrzeć się szczegółowo metodom działania rosyjskiej agentury wpływu. Dlatego w tej książce znajdziemy o nim i jego działaniach osobny rozdział.

W tym punkcie ktoś niecierpliwy mógłby znowu wzruszyć ramionami. Cóż w końcu dziwnego w tym, iż rywalizujące kraje obserwują się nawzajem i szukają wsparcia dla swoich interesów? Tak było zawsze i czyni podobnie każde racjonalnie zorganizowane państwo. Warto jednak, zanim tak uznamy, zastanowić się, czy aby osiągnięcie celów współczesnej rosyjskiej polityki zapewni jakiekolwiek korzyści innym krajom, czy też tylko Rosji. Rzecz w tym, iż nasze „kremlowskie bingo”, czyli szerzenie rosyjskiej narracji w krajach ościennych, można z równym skutkiem uznać za akt skrytej agresji, mający skutkować... Właśnie – jakie cele przyświecają tu władcom Rosji w trzeciej dekadzie XXI w.?

Odpowiedź na tak postawione pytanie jest z konieczności złożona. O imperialnych, mocarstwowych ambicjach Federacji Rosyjskiej – spadkobierczyni carskiego imperium, ale też globalnej potęgi, jaką przez dekady był ZSRR – napisano już całe tomy. Na potrzeby niniejszej książki należy na początek stwierdzić, że to, co mocno umownie politolodzy nazywają „rosyjską narracją”, to piorunująca mieszanka Realpolitik, rojeń o światowej dominacji i tęsknoty za minionym światem, w którym słowo „Rosja” budziło miłość pomieszaną z lękiem. Przewodnikami po tym ideologicznym pejzażu niech w tym rozdziale będą trzy postacie, które położyły ideologiczny fundament pod gmach Putinowskiej Rosji.

Miliarder-Zbawiciel

Pierwszą z tych postaci jest wspomniany już Małofiejew: miliarder, ortodoks religijny, monarchista i właściciel najpotężniejszego telekomu na rosyjskim rynku[30]. Od lat wspiera i sponsoruje w Rosji i poza jej granicami skrajną prawicę oraz organizacje promujące ultrakonserwatywne wartości. W tym celu Małofiejew stworzył całą sieć podmiotów, między innymi Fundację im. Świętego Bazylego Wielkiego, stowarzyszenie Dwugłowy Orzeł, instytut badawczy Katechon oraz telewizję Carogród (Tsarsgard).

Fundacja im. Świętego Jerzego, założona w 2007 r., ma roczny budżet w wysokości ponad 40 mln dolarów. Jej szkoła przygotowuje przyszłe elity rosyjskiej monarchii. Ze szkolnych ścian spoglądają na dzieci portrety carów[31]. Fundacja wspiera też kościoły i klasztory, finansuje seminarium duchowne i festiwal religijny „Wiara i Świat”. Według Canal+ finansowała także Front Narodowy Marine Le Pen[32], jak również antyaborcyjny Światowy Kongres Rodzin[33], którego częścią jest polskie Ordo Iuris[34]. Neil Datta z Europejskiego Forum Parlamentarnego ds. Praw Seksualnych i Reprodukcyjnych wyśledził, że organizacja Małofiejewa w latach 2009–2018 przekazała 186,7 mln dolarów na finansowanie europejskich ruchów antygenderowych[35].

W organizacjach Małofiejewa pracują ludzie blisko związani z rosyjskimi służbami specjalnymi i Kremlem. Wiceprzewodniczącym Dwugłowego Orła jest generał Leonid Rieszetnikow, były oficer radzieckiego wywiadu zagranicznego i dyrektor Rosyjskiego Instytutu Badań Strategicznych[36]. W zarządzie Fundacji im. Świętego Bazylego Wielkiego zasiada osobisty spowiednik Putina, mnich Tichon (właśc. Gieorgij Szewkunow). Założona przez Małofiejewa Liga Bezpiecznego Internetu, która oficjalnie ma chronić dzieci w sieci przed pornografią, narkotykami i scenami przemocy, współpracuje blisko z firmą Kaspersky Lab, produkująca oprogramowanie antypirackie. Jej założycielem i dyrektorem wykonawczym jest Jewgienij Kaspierski, absolwent Instytutu Kryptografii, Telekomunikacji i Informatyki KGB w Moskwie, a spora część kadry zarządzającej w Kaspersky Lab[37] pracowała wcześniej dla rosyjskich agencji wojskowych i wywiadowczych[38]. Zachodnie media wprost oskarżają firmę o pomoc Kremlowi w działaniach szpiegowskich[39]. W Polsce do niedawna z jej usług korzystał np. Instytut Pamięci Narodowej[40].

Główne ideologiczne inspiracje Małofiejew zaczerpnął z pism prawosławnego ortodoksy i zwolennika idei „nowego średniowiecza” Mikołaja Bierdiajewa, monarchisty Iwana Sołoniewicza i faszysty Iwana Iljina[41]. Ten ostatni pisał wprost, że postęp społeczny nie istnieje, a celem życia jest znaleźć swoje miejsce w żywym organizmie, którym jest państwo. Demokracja nie ma sensu i jest tylko pustym rytuałem. Nawet jeśli obywatele głosują, liczy się tylko silny wódz i zarządzanie zbiorowymi emocjami[42]. Dlatego, jak zadeklarował publicznie Małofiejew, „zrobimy wszystko, co w naszej mocy, by Putin pozostał jak najdłużej u władzy”[43].

Z ludzi Małofiejewa rekrutowali się pierwsi przywódcy separatystów z Donbasu. „Premier” Doniecka Aleksandr Borodaj zaczynał jako szef PR w jego firmach, a były „minister obrony” separatystów i zbrodniarz wojenny[44] Igor Girkin ps. „Striełkow”[45] był jego szefem ochrony. Siergiej Aksionow, „premier” Krymu, jest jego biznesowym wspólnikiem[46]. W Europie Małofiejew sponsorował polityków bułgarskiej Ataki, Austriackiej Partii Wolności i francuskiego Frontu Narodowego. Organizował i osobiście zaprosił na tajne spotkanie w Wiedniu lidera Wolnościowej Partii Austrii i centralną postać „afery z Ibizy”, Heinza-Christiana Strachego oraz deputowaną Frontu Narodowego (a prywatnie wnuczkę założyciela i bratanicę liderki) Marion Maréchal-Le Pen[47]. Wspierał też intensywnie lidera włoskiej Ligi, Matteo Salviniego. To także prawosławny milioner odpowiadał za słynną i bezzwrotną, wynoszącą 12 mln euro pożyczkę dla francuskiego Frontu Narodowego w 2016 r.[48] Jak wskazują maile upublicznione przez ukraińskie grupy hakerskie, Małofiejew stał też za próbami finansowania prorosyjskich działań nad Wisłą. Z innych maili, wykradzionych w marcu 2022 r. dyrektorowi wykonawczemu Instytutu Katechon i telewizji Carogród, Michaiłowi Jakuszewowi[49], świat dowiedział się o tajnych spotkaniach Małofiejewa z Heinzem-Christianem Strache, Salvinim, Le Pen i liderem prawego skrzydła Alternatywy dla Niemiec – Björnem Höcke[50].

Słowo o Duginie

A zatem – Wiara, Tradycja, Posłuszeństwo. Małofiejew to jednak tylko jeden z ideologów Kremla, a jego zachowawcze poglądy tłumaczą tylko część przekazu zwanego dzisiaj rosyjską narracją. Jest bowiem faktem niezbitym, iż w siatce moskiewskiej jest miejsce nie tylko dla ultrakonserwatystów. Na orbicie Kremla w różnych krajach Europy, w tym oczywiście także w Polsce, współgrają przecież ze sobą zarówno komuniści, jak i fanatyczni katolicy, antyaborcjoniści i neopoganie, neofaszyści i socjaliści. Przypadek, brak planu? Skądże znowu. Rosyjskie działania na rzecz budowy nowej strefy wpływów, tworzenia nowej soft power w Europie nie są wytworem spontanicznych i przypadkowych decyzji, lecz mają rozbudowaną podbudowę teoretyczną.

Autor czy też ojciec wielkiego planu Kremla jest samoukiem. Zna osiem języków. Zaczynał jako człowiek z politycznego marginesu: neofaszysta, okultysta, narodowy bolszewik. Z czasem stał się wykładowcą w Akademii Sztabu Generalnego, doradcą przewodniczącego rosyjskiej Dumy i guru wpływowych oligarchów. Globalną uwagę przyniosła mu aneksja Krymu i inwazja na Ukrainę. W sierpniu 2022 r. jego córka Daria padła ofiarą zamachu z ręki nieznanych sprawców. Mowa oczywiście o Aleksandrze Duginie, człowieku nazywanym przez media najniebezpieczniejszym filozofem na świecie[51].

W 2014 r. rosyjscy hakerzy z grupy Wańka-Wstańka związanej z siecią Anonymous International przejęli skrzynkę mailową pracownika ateńskiej ambasady Federacji, Gieorgija Gawrisza. Opublikowane przez hakerów maile zawierały listę „przyjaciół Rosji”, sporządzoną przez Aleksandra Dugina, filozofa[52]. Wcześniej wymienione afery związane z wyciekiem maili sięgały najwyższych kręgów Kremla, doradców Putina, oligarchów. Czemu więc taka ważna okazała się zawartość maili naukowca, pozornie niepowiązanego z rosyjską władzą? Otóż, tak się składa, że Putinowska próba odbudowy rosyjskiego imperium odbywa się według jego, Duginowego, planu. Łatwo można to sprawdzić, przeglądając jego książkę Podstawy geopolityki. Walka z amerykańskim „atlantyzmem” w imię „Eurazji”, scalanie ziem „ruskich”, tworzenie prorosyjskiej siatki w Europie Zachodniej, teoria wojny niesymetrycznej, plany podboju Kaukazu i Ukrainy. Jedno co zaskakuje, to rok pierwszego wydania tej pracy – 1997.

Aleksandr Dugin urodził się w Moskwie w 1962 r. Jego ojciec i dziadek byli oficerami wywiadów wojskowego i cywilnego ZSRR – GRU i KGB. Ojciec dosłużył się stopnia generała. Aleksandr zamiast służyć jak oni grał w zespole rockowym, tworzył niecenzuralne plakaty i włamywał się do domów letniskowych. Aresztowany, dzięki protekcji ojca uniknął odsiadki i służby wojskowej. Zamiast tego rzucił się w wir moskiewskiej awangardy. W jego otoczeniu promowano ekstremistyczne trendy: zachodni integralny tradycjonalizm, faszyzm, nazizm, okultyzm i satanizm.

Po upadku komunizmu Dugin dołączył do ultranacjonalistycznej grupy Pamięć, która była wówczas „szkołą kadrową” rosyjskiego nacjonalizmu i inkubatorem wszelkich radykalnych ideologii. W swoich pismach Dugin wychwalał „narodowy kapitalizm” jako ustrój poprzedzający w Rosji powstanie „prawdziwego, radykalnie rewolucyjnego i konsekwentnego faszystowskiego faszyzmu”. Według Dugina podziały na lewicę i prawicę stały się nieaktualne, a głównym wrogiem jest liberalizm. Nacjonaliści i socjaliści powinni więc zacząć współpracować, a nie tracić czas na bezsensowne, jego zdaniem, spory[53]. Podobne próby w Polsce podejmowało neofaszystowskie Narodowe Odrodzenie Polski i Remigiusz Okraska, naczelny pisma „Obywatel” (dziś „Nowy Obywatel”)[54]. W tym miesięczniku ukazywały się też pierwsze teksty Dugina po polsku[55].

Dugin jest zwolennikiem bizantyjskiego ideału „symfonii autorytetów” – sojuszu władz duchowych i świeckich”. Mówiąc prościej, jest wrogiem świeckiego państwa. Jego rosyjskie państwo musi być także silne, bo Rosja ma oddzielną od Zachodu cywilizację, swoją ścieżkę i misję historyczną do spełnienia. Jest, zgodnie z geopolitycznymi koncepcjami, Heartlandem, obszarem osiowym Eurazji i jedną ze stron najważniejszego konfliktu dziejów – między „nad-cywilizacjami Lądu i Morza”. Krokiem pierwszym w tej walce jest zjednoczenie wszystkich rosyjskojęzycznych ziem poradzieckich. Kolejnym – stworzenie „sieci eurazjatyckiej”, która ma stanowić symetryczną odpowiedź na „sieć atlantycką” – czyli struktury i podmioty, których działania, w jego opinii, godzą w geopolityczne interesy Rosji. Stąd konieczne jest, jego zdaniem, zneutralizowanie obszaru Europy Środkowo-Wschodniej z północną częścią Bałkanów, wyparcie wpływów Stanów Zjednoczonych z naszego kontynentu i stworzenie Wielkiej Eurazjatyckiej Europy, zjednoczonej od Lizbony po Władywostok pod kuratelą Rosji. Gruzja musi zostać podzielona, a Ukraina zaanektowana. Finlandia powinna być przyłączona do obwodu murmańskiego, a Serbia, Grecja, Rumunia oraz Bułgaria winny się stać południowymi prowincjami Rosji. Polska zaś ma utracić suwerenność i stać się niemiecko-rosyjskim kondominium.

Idee „Wielkiej Europy” i duginowskiej „wojny sieciowej” znalazły się w rosyjskiej doktrynie wojennej, Podstawy geopolityki były używane jako podręcznik w rosyjskiej Akademii Sztabu Generalnego, a sam Dugin został wykładowcą Wojskowej Akademii Sztabu Generalnego Sił Zbrojnych Federacji Rosyjskiej. Wspiera zakładane przez Putina młodzieżowe prorządowe organizacje, takie jak „Nasi”, „Młoda Gwardia” czy „Młoda Rosja” W latach 2006–2013 wychowankowie Dugina przechodzą szkolenia wojskowe i biorą udział w ideologicznie zorientowanych obozach. To z tego grona wywodzą się pierwsi separatyści, którzy z czasem obejmą teki „premierów”, „ministrów” i „deputowanych” samozwańczych republik. W samych latach 2013–2014 EZM otrzymuje z Kremla łącznie 18,5 mln rubli dotacji na działalność[56].

Wpływy i kontakty Dugina nie ograniczają się tylko do Rosji. Już podczas swoich pierwszych wyjazdów na Zachód, na początku lat 90., dzięki kontaktom mieszkającego wówczas w Paryżu Mamlejewa, udało mu się zapoznać z czołówką zachodnioeuropejskich neofaszystów. Zaprzyjaźnił się z Alainem de Benoist, mózgiem francuskiej neofaszystowskiej Nowej Prawicy, i Jean-François Thiriartem, dawnym kolaborantem hitlerowskim z kierowanej przez Abwehrę organizacji Przyjaciele Wielkiej Rzeszy Niemieckiej, a po wojnie narodowym komunistą i zwolennikiem ZSRR. W Hiszpanii nawiązał kontakt z członkami grupy Thule, kontynuatorami nieistniejącej nazistowskiej organizacji CEDADE, stworzonej przez byłych oficerów SS i Waffen SS Klausa Barbiego (nazywanego „rzeźnikiem z Lyonu”), Otto Skorzenego i Léona Degrelle’a. Z tym ostatnim spotkał się nawet osobiście, tuż przed jego śmiercią. We Włoszech zaprzyjaźnił się zaś ze swoim idolem, skrajnie prawicowym islamskim konwertytą Claudiem Muttim.

Te spotkania otworzyły mu bramy do świata zachodniego ekstremizmu. Przez ostatnie 30 lat nawiązał kontakty z licznymi skrajnie prawicowymi i skrajnie lewicowymi partiami w UE. Do jego współpracowników i przyjaciół należą: liderzy włoskiej Forza Nuova Roberto Fiore i bułgarskiego Ataku (Ataki) Wilen Siderow oraz byli przywódcy: Narodowodemokratycznej Partii Niemiec Udo Voigt, greckiego Złotego Świtu Nikolaos Michaloliakos, Ruchu na rzecz Lepszych Węgier (znanego szerzej pod skrócona nazwą Jobbik) Gábor Vona, austriackiej Wolnościowej Partii Austrii Heinz-Christian Strache i Brytyjskiej Partii Narodowej Nick Griffin, Marion Maréchal-Le Pen, wnuczka byłego lidera Frontu Narodowego Jean-Marie Le Pena oraz politycy niemieckiej Lewicy (die Linke) i greckiej Koalicji Radykalnej Lewicy (znanej szerzej pod skrócona nazwą Syriza). Dugin i jego sojusznicy na międzynarodowych zjazdach ogłaszali rezolucje będące jeden do jeden wyrazem rosyjskiej propagandy. Domagali się między innymi konfrontacji z globalną hegemonią USA, obecnym kształtem Unii Europejskiej oraz ideologią liberalną, a także konieczności pogłębiania integracji Rosji z Europą przez budowę wspólnego europejskiego systemu bezpieczeństwa oraz zniesienia sankcji przeciw Moskwie. Dugin spotykał się także z doradcą Donalda Trumpa Steve’em Bannonem i wspierał kandydaturę kontrowersyjnego biznesmena na prezydenta USA.

Są też w tej siatce polskie ślady. Na pozyskanej przez grupę hakerów Wańka Wstańka „liście przyjaciół Rosji” znajdowali się także Polacy: były minister edukacji Roman Giertych, oskarżony o szpiegostwo na rzecz Kremla były poseł Samoobrony Mateusz Piskorski, ideolog terrorystycznej narodowo-bolszewickiej Falangi Ronald Lasecki oraz naukowcy: dr Leszek Sykulski (założyciel Polskiego Towarzystwa Geopolitycznego i wydawca dziennika internetowego Geopolityka.net jak również członek i protokolant Komisji Weryfikacyjnej ds. Wojskowych Służb Informacyjnych, kierowanej przez Antoniego Macierewicza), dr Przemysław Sieradzan oraz publicysta pisma „Nowy Obywatel” i profesor UŚ dr hab. Jarosław Tomasiewicz. Giertych i Tomasiewicz zaprzeczyli, jakoby kiedykolwiek kontaktowali się z Duginem, a Sieradzan zapewniał, że kontakt ten zerwał. Najaktywniejszym współpracownikiem Dugina w Polsce pozostaje lider narodowo-bolszewickiej Falangi, wydawca książek rosyjskiego filozofa po polsku i redaktor naczelny xportal.pl, Bartosz Bekier. Teksty Dugina ukazywały się także w takich pismach jak „Obywatel”, a wywiady z nim – w prawicowych tygodnikach takich jak „Fronda” i „DoRzeczy”.

Globalną rozpoznawalność przyniosła filozofowi rosyjska aneksja Krymu i inwazja na Ukrainę. Kiedy Putin deklaruje, że Ukraińcy nie są narodem[57], a rzecznik Kremla, Dmitrij Pieskow, nazywa Ukrainę „anty-Rosją stworzoną przez Zachód”[58], obaj mówią w dużej mierze Duginem. Jego rozważania dotyczące przyszłości Ukrainy zostały zawarte w piątej części Podstaw geopolityki o znamiennym tytule Wewnętrzna geopolityka Rosji. Rozciągnięcie kontroli nad Ukrainą stanowi bowiem, jego zdaniem, podstawowy warunek niezbędny do stworzenia eurazjatyckiego imperium. Dlatego też, zdaniem Dugina, konieczny jest podział Ukrainy na mające autonomię kulturową terytoria znajdujące się w orbicie wpływów Moskwy lub Europy kontynentalnej, utożsamianej w jego opinii z Niemcami. Niezależną Ukrainę uważa za ekspozyturę wpływów śmiertelnie zagrażającego Rosji „bloku atlantyckiego”. Już w 2008 r., zanim wybuchła wojna między Rosją a Gruzją, Dugin odwiedził gruzińską Osetię Południową i zadeklarował: „Nasze wojska zajmą stolicę Gruzji, Tbilisi, cały kraj, a może nawet Ukrainę i Półwysep Krymski, który zresztą historycznie jest częścią Rosji”. Następnie powiedział, że Rosja „nie powinna poprzestać na wyzwoleniu Osetii Południowej, ale powinna iść dalej” i „musimy zrobić coś podobnego na Ukrainie”. W 2014 r. określił on euromajdan mianem zamachu stanu dokonanego przez USA, który dał władzę w Ukrainie neonazistowskim rusofobom tylko po to, by wywołać wojnę z Rosją. Kijowski rząd nazwał juntą neonazistów, mordujących niewinnych cywilów.

Pan wojny hybrydowej

Dugin nawoływał też od lat do aneksji Krymu. Uważał, że wojna między Rosją a Ukrainą jest nieunikniona, i apelował do Putina o interwencję w Donbasie. Dziś Dugin opisuje wojnę jako bitwę między Rosją a Antychrystem, a „denazyfikację” zaś utożsamia z „walką z rusofobią” dzięki czemu nie ma potrzeby nawet udowadniać, że wszyscy na Ukrainie są nazistami, a będący żydowskiego pochodzenia Zełenski antysemitą. Dugin zaś deklaruje: „Rosja nie zatrzyma się w swoim wyzwoleńczym marszo-zrywie na terytorium Krymu ani na Dnieprze, ani nawet na zachodnich granicach eks-Ukrainy. Naszym celem jest wyzwolenie Europy od atlantyckich okupantów, tych samych, którzy doprowadzili do katastrofy w Kijowie i oddali tam władzę przestępczej juncie. Naszym celem jest wielkokontynentalna walka wyzwoleńcza. Najpierw bitwa o Europę. Także w egoistycznych celach zabezpieczenia sobie odpowiednich granic będziemy zmuszeni wyzwolić Europę – przy tym całą, nie tylko środkową, ale i zachodnią”[59]. Tak więc ideolog rosyjskiego imperium mówi wprost – Ukraina jest tylko pierwszym etapem.

W praktykę politycznego działania ideologię Dugina zmieni stworzona przez szefa Sztabu Generalnego Sił Zbrojnych Federacji Rosyjskiej koncepcja wojny nowej generacji, od nazwiska jej twórcy określana doktryną Gierasimowa. Popularnie mówi się o koncepcji „wojny hybrydowej”. Zapewniła ona przełożenie imperialnych i polityczno-religijnych fantazji Dugina na praktykę działania militarnego. Jej kluczowym założeniem jest zniesienie wyraźnej różnicy między wojną a pokojem. Równie ważne jak uzbrojenie i żołnierze są tutaj chaos w szeregach przeciwnika i w przestrzeni informacyjnej oraz zakulisowe wpływanie na społeczeństwo przeciwnika. Zdaniem generała Walerija Gierasimowa, po tzw. kolorowych rewolucjach świat uległ tak znacznym zmianom, że linia między wojną a stabilnym pokojem została zatarta[60]. W kluczowym dla swojej doktryny tekście Wartość nauki leży w przewidywaniu[61] stwierdza: „reguły wojny uległy zmianie. Wzrosła rola niewojskowych sposobów osiągania celów politycznych i strategicznych, które w wielu przypadkach okazują się bardziej efektywne niż potęga militarna”[62]. Główną cechą nowej „wojny hybrydowej” ma być jednoczesne wykorzystanie środków dyplomatycznych, wojskowych, humanitarnych, ekonomicznych, technologicznych i informacyjnych. A jedną z metod walki tworzenie napięcia i chaosu w stosunkach międzynarodowych przez wspieranie ruchów nacjonalistycznych, ksenofobii, separatyzmu, ekstremizmu, fundamentalizmu religijnego[63].

Jednym z celów jest także manipulowanie świadomością społeczeństw uznawanych za wrogie Rosji. Narzędziami mają być dyplomacja, ambasady, wywiad, ministerstwo obrony, media, ale także zorganizowana przestępczość, lobbyści, think tanki, organizacje wymiany kulturalnej, ruchy religijne, naukowcy, ludzie kultury i sztuki, sportowcy. Wszyscy mają głosić rosyjską narrację, rozsiewać chaos na zapleczu wroga i być podporządkowani celom rządu. Ścisła koordynacje nie jest konieczna. Część działań może być nawet własną inicjatywą aktorów tej gry – z góry płyną tylko generalne wytyczne i finanse. „Podwykonawca” nie musi mieć świadomości swojej roli, grunt, by działał po myśli rosyjskiej centrali[64]. Przypomina to trochę koncepcję oporu niekierowanego (leaderless resistance), czyli strategię niektórych organizacji terrorystycznych, w której komórki organizacyjne stanowią luźno powiązaną sieć o pełnej autonomii w zakresie tak planowania, jak i realizacji, pod warunkiem trzymania się głównej linii ideologicznej i generalnych celów. Taka struktura zapewnia sieci dużą elastyczność i odporność na próby jej zniszczenia. W koncepcji Gierasimowa mamy podobne podejście, tylko że zastosowane odwrotnie, nie do obrony, ale do ataku.

Przyszła wojna będzie się składać, według doktryny rosyjskiego szefa sztabu, z czterech głównych etapów. Pierwszy to przygotowanie wywiadowcze, rozpoznanie, infiltrowanie oraz prowadzenie aktywnych działań psychologicznych oraz informacyjnych (dezinformacja, dywersja, sabotaż, terroryzm, infiltracja, anarchizacja obszaru potencjalnego celu agresji). Drugi to aktywna i trwała destabilizacja wewnętrzna oraz izolacja celu na arenie międzynarodowej. Trzeci – działania zbrojne z wykorzystaniem sił specjalnych, oddziałów najemnych, paramilitarnych i buntowniczych, prowadzące do opanowania części terytorium celu agresji (prowadzone bez wypowiedzenia wojny); czwarty – operacje z użyciem wszystkich rodzajów wojsk, których celem jest zniszczenie militarno-ekonomicznego potencjału zaatakowanego państwa przy zastosowaniu systemów precyzyjnych uderzeń oraz metod i form właściwych w prowadzeniu wojny psychologicznej oraz informacyjnej[65]. Tuż po nominacji na szefa sztabu generalnego w listopadzie 2012 r., Gierasimow miał okazję przetestować swoja strategię w Ukrainie. Jak widać, po przejściu trzech stopni, od 24 lutego 2022 r. Ukraina jest już w etapie czwartym. Pozostaje tylko pytanie, na którym etapie znajduje się Polska.

Idee w praktyce, czyli taktyka

Skoro ideologię dla nowych wojen Rosji określił neoeurazjatyzm, a o strategii decyduje doktryna Gierasimowa, pozostaje nam zająć się kwestiami taktyki. Tu należy wrócić do pism Dugina i jego koncepcji „wojny sieciowej”[66]. Konflikt Zachodu z Rosją poza charakterem geopolitycznym opisanym przez Dugina w Podstawach geopolityki[67] ma również, wedle filozofa, wymiar cywilizacyjny. Końcem konfrontacji pomiędzy Rosją i resztą świata może być tylko zagłada którejś ze stron[68]. By Rosja mogła taki cel osiągnąć, zdaniem Dugina oprócz wojska niezbędne będzie użycie sieci organizacyjnych i informacyjnych, w tym społecznych. Można tworzyć nowe sieci, można wykorzystać te istniejące. Wygodniej jest tworzyć takie sieci na terytorium przeciwnika, od początku je kontrolując. Co do istniejących sieci, najlepsze będą te już skierowane na zburzenie współczesnej europejskiej tożsamości cywilizacyjnej. Dugin wylicza wśród nich sekty totalitarne, ruchy separatystyczne, neonazistów i rasistów, anarchistów i antyglobalistów, radykalnych ekologów, eurosceptyków, izolacjonistów, a wreszcie nielegalnych migrantów[69]. Jego zdaniem tak samo postępuje Zachód, wykorzystując liberalne organizacje pozarządowe i obrońców praw obywatelskich, których sama ideologia jest zdaniem Dugina „destrukcyjna i szkodliwa dla cywilizacji rosyjskiej jako takiej”[70].

Kluczowa w wojnie sieciowej Dugina jest „taktyka roju” – atak z wielu kierunków naraz w czułe punkty systemu. Stąd ważne jest, aby mieć w swoich zasobach jak najbardziej różnorodne grupy, często nawet zorientowane na zupełnie rozbieżne cele. To kolejny ideologiczny powód, dla którego Rosja szuka wsparcia w ugrupowaniach tak odmiennych od siebie jak komuniści, korwiniści i integryści religijni. Użycie „taktyki roju” tworzy u postronnego obserwatora, jak też u samych uczestników sieci, iluzję wzajemnej niezależności. Dugin postuluje, by wciągać do udziału w „wojnie sieciowej” europejskich intelektualistów, zaczynając od tych przychylnych Rosji i jej narracjom z powodów ideologicznych czy historycznych. Życzliwie patrzy też na zwolenników różnych separatyzmów etnicznych, dawnych sojuszników Moskwy, na neofaszystów, tradycjonalistów, integrystów religijnych, komunistów i wszystkich tych niezadowolonych z dominacji USA na kontynencie. Lewicę z Zachodu Rosja kusi do działania na swoją rzecz poprzez wizję sprzeciwu wobec opresyjnego kapitalistycznego państwa. Prawicy stawia się chochoła w postaci idei ZOG (okupacyjnego rządu syjonistycznego) i masońsko-żydowskich elit plutokratycznych, którym należy dać odpór[71]. Operowanie mitami, narracjami spiskowymi, legendami, symbolami (jakimi są, na przykład, Ian Stuart Donaldson dla skrajnej prawicy lub Che Guevara dla lewicy), tworzenie anegdot, plotek, dowcipów, memów i fejków o przeciwnikach to kolejne elementy narratywne wojny sieciowej.

W praktyce opisywanej przez Dugina Rosja korzysta z teorii zarządzania odruchowego, stworzona przez rosyjskiego psychomatematyka Władimira Lefewra. Jest to mechanizm, za którego sprawą podmieniamy elementy motywacji do działania lub jego zaniechania u przeciwnika w celu skłonienia go do podejmowania niekorzystnych dla niego decyzji[72]. W tym celu wpływa się na zastany układ poprzez wpuszczenie do niego kontrnarracji, fake newsów i korzystnych dla nas idei przepuszczonych dodatkowo przez długi łańcuch podmiotów trzecich, by ukryć źródło ich pochodzenia. Aby zadbać o nasycenie tymi narracjami wrogiego społeczeństwa, sięga się też po troll-konta i boty, tak aby nakręcić astroturfing, czyli skorzystać z algorytmów mediów społecznościowych. Media te, widząc ruch wokół danego tematu, podbijają go. Kiedy zaś temat osiągnie odpowiednią widoczność, powielają go już realni użytkownicy. Przenika on wówczas do konkretnych środowisk politycznych czy związanych z nimi mediów i przejmują go politycy. Wreszcie sztucznie wykreowany temat przestaje być sztuczny. W zarządzaniu odruchami nie chodzi o sterowanie wprost ludźmi, ale raczej stworzenie w nich złudzenia, że „myślą samodzielnie”, „idą pod prąd”, „łączą kropki”.

Co to oznacza w praktyce dla państw i społeczeństw, które znalazły się na celowniku Rosji? To przede wszystkim, że nie istnieje w Polsce jedna, wyraźnie określona „partia rosyjska”. Zamiast tego wojnę informacyjną musimy toczyć z rojem czy chmurą, z wielogłosem narracji, które chociaż brzmią bardzo różnie, w konsekwencji promują w Polsce interesy Kremla. Przeciwko sobie mamy dzisiaj nie ideologiczny monolit, jak za czasów ZSRR, lecz gęstą siatkę legalnych, nierzadko ostentacyjnie antyrosyjskich podmiotów – partii politycznych, stowarzyszeń, instytucji kultury, inicjatyw medialnych oraz historycznych. Że tak rzeczywiście jest, potwierdzają afery szpiegowskie i medialne odkrycia z ostatnich lat. W Polsce taką słynną sprawą stał się proces byłego posła Samoobrony i lidera partii Zmiana, Mateusza Piskorskiego. Jego nazwisko pojawia się w mailach Mirzakhaniana i Usowskiego, a w Polsce wszczęto proces o jego domniemane szpiegostwo na rzecz Federacji Rosyjskiej i Chińskiej Republiki Ludowej[73].

Innym słynnym przykładem była sprawa sądowa członków narodowo-bolszewickiej Falangi, skazanych za zamach terrorystyczny w Ukrainie[74]. W obie sprawy zamieszany był również nieżyjący już asystent niemieckiego deputowanego AfD Markusa Frohnmaiera, Manuel Ochsenreiter. I ta sprawa, i towarzyszące jej dziennikarskie śledztwo BBC ZDF, „Spiegla” i „La Republica” rzuciły sporo światła na metody działania i kontakty rosyjskiej sieci wpływów w Europie[75]. Skazującym wyrokiem skończyła się także sprawa o szpiegostwo przeciwko byłemu posłowi nacjonalistycznego Jobbiku, Béli Kovácsowi na Węgrzech. Ona również pozwoliła nam lepiej poznać mechanizmy budowania przez Rosję swojej siatki wpływów[76]. Zresztą w samej Polsce podobnych spraw było więcej, na przykład te związane z wydaleniem z Polski Jekateriny Cywilskiej[77], Anny Tyc (vel Anastazji Zacharian)[78], Dmitrija Karnaukowa[79], Olega Bondarenki, Dmitrija Kondraszowa, Aleksieja Martynowa[80], Eduarda Szyszmakowa[81], Igora Oszczepkowa[82] czy Leonida Swiridowa[83]. Wszyscy ci Rosjanie, jak wynika z doniesień medialnych, utrzymywali kontakty z przedstawicielami rosyjskich służb wywiadowczych. Jedni pomagali w „naukowych” wyjazdach do Rosji, inni zasilali polskich dziennikarzy rosyjskimi narracjami i zapraszali ich na wycieczki do Rosji. Ludzie ci pracowali na polskich uczelniach, inni w rosyjskich mediach, instytucjach kultury, a także bezpośrednio w placówkach dyplomatycznych.

Tu mówi Moskwa

Najbardziej znanym przedstawicielem opisywanej tu siatki w Polsce stał się kluczowy dla działania polskiego oddziału agencji Sputnik dziennikarz Leonid Swiridow. Sputnik to telewizja i portal internetowy, będące częścią stworzonego w 2013 r. państwowego koncernu medialnego Rosja Dzisiaj (Russia Today), które stanowiło połączenie najważniejszych rosyjskich spółek medialnych. W skład koncernu weszły między innymi agencja prasowa RIA Novosti, telewizja Baltnews i rozgłośnia radiowa Głos Rosji. Warto jeszcze wspomnieć o anglojęzycznym kanale telewizji satelitarnej RT. Choć formalnie nie jest on powiązany z Russia Today, to redaktorką naczelną obu podmiotów pozostaje ta sama osoba – Margarita Simonian. Media jej podległe wielokrotnie oskarżano na Zachodzie o szerzenie teorii spiskowych, dotyczących np. „groźby” powszechnego homoseksualizmu[84], żywności modyfikowanej genetycznie[85], telefonii 5G[86] i szczepionek[87]. Ta grupa mediów kocha dezinformację, powielanie fake newsów i jednostronnie prorosyjskie dziennikarstwo. W 2012 r. Simonian powiedziała, że RT jest potrzebne „mniej więcej z tego samego powodu, dla którego kraj potrzebuje Ministerstwa Obrony”. RT jest w stanie „prowadzić wojnę informacyjną przeciwko całemu zachodniemu światu”, używając „broni informacyjnej”, jak wyjaśniła Simonian, w celu „zdobycia” i „powiększenia widowni”, po to wreszcie, aby wykorzystać dostęp do tej widowni w „momentach krytycznych”[88]. Agencja „Sputnik” publikowała swoje serwisy w ponad trzydziestu językach.

Dostęp do RT został zablokowany na Ukrainie w 2014 r. po aneksji Krymu przez Rosję. Łotwa i Litwa wprowadziły podobne blokady w 2020 r. Niemcy zablokowały RT w lutym 2022 r. Po rosyjskiej inwazji na Ukrainę w 2022 r. Polska, a następnie cała Unia Europejska i Kanada ogłosiły oficjalnie, że i one blokują RT. Serwisy społecznościowe podążyły ich śladem, blokując linki zewnętrzne do witryny RT i ograniczając dostępu do treści tego nadawcy. Microsoft usunął RT ze swojego sklepu z aplikacjami i obniżył ranking wyników wyszukiwania treści RT w Bing, podczas gdy Apple usunął aplikację RT we wszystkich krajach z wyjątkiem Rosji. Po rosyjskiej inwazji na Ukrainę w lutym 2022 r. przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen ogłosiła zablokowanie dostępu do Sputnika również w całej Unii Europejskiej.

Za polską część medialnego frontu Rosji odpowiada przede wszystkim wspomniany już Leonid Swiridow. Wychował się na Białorusi, tam też zaczynał jako korespondent programu informacyjnego rosyjskiej telewizji państwowej „Wiesti”. Następnie był akredytowany w Wilnie, a od 1997 r. w Pradze. W 2006 r., kiedy czeskie władze odmówiły mu przedłużenia akredytacji, przeniósł się do Warszawy. Czeskie media sugerowały, że podejrzewano go o działalność szpiegowską[89]. W 2014 r. na wniosek ABW Swiridow został też wydalony z Polski[90]. Wsławił się organizowaniem wyjazdów do Rosji dla polskich dziennikarzy. Grupy przez niego prowadzone trafiały do Moskwy, Soczi, Kaliningradu, Petersburga, nawet do Czeczenii. W programie wycieczek był udział w konferencjach prasowych, spotkania z politykami takimi jak szef MSZ Siergiej Ławrow czy jego rzeczniczka Marija Zacharowa. Początkowo wycieczki te opłacali rosyjscy magnaci finansowi, tacy jak Wiaczesław Kantor. Z czasem ich sponsorem została podległa rosyjskiemu MSZ Fundacja Wspierania Dyplomacji Publicznej im. Gorczakowa, której pieniądze na działalność zapewnia m.in. państwowy gazowy gigant Gazprom. Wielu uczestników tamtych wyjazdów to bohaterowie tej książki.

Sputnik to jednak najbardziej widoczny, ale nie jedyny fragment siatki pozornie apolitycznych inicjatyw, które zbudowała na swój użytek Rosja w ciągu ostatnich dwóch dekad w Polsce. Oprócz polskiej sekcji Sputnika działali u nas także dziennikarze Federalnej Agencji Informacyjnej Regnum, agencji ReEX czy portali Newsbalt.ru i „Głos Rosji”. Aktywna jest też (albo była) na „polskim froncie” spora liczba inicjatyw kulturalnych i historycznych. Można tu wymienić Polskie Centrum Kultury w Kaliningradzie, Fundację Ruski Mir, Dom Rosyjski w Gdańsku i Warszawie, „Festiwal Sputnik”, Stowarzyszenie Kursk, Braterstwo Polsko-Rosyjskie, Rosyjskie Stowarzyszenie Kulturalno-Oświatowe, a do niedawna Centrum Dialogu Rosyjsko-Polskiego i Porozumienia. Po napaści Rosji na Ukrainę w 2022 r. zdecydowaną większość tych placówek zamknięto, a inicjatywy zamrożono bezterminowo.

Wszystkie wymienione powyżej podmioty są niewielkie, a więc pozornie mało istotne. To samo można powiedzieć o polskich formacjach politycznych patrzących z sympatią na Rosję. Dlaczego mielibyśmy się przejmować takimi przebierańcami jak Wojciech Olszański czy Eugeniusz Sendecki? Jakie znaczenie mają grupki endeków w wieku emerytalnym, zaczytujących się w piśmie „Myśl Polska”? Po co zajmować się obsesjonatami walczącymi z „żydowską okupacją” i „masońską ośmiornicą”? Kiedy jednak przyłożymy do opisywanych tu działań schematy wynikające wprost z doktryny Gierasimowa, z teorii zarządzania odruchowego Lefewra czy z „wojny informacyjnej” Dugina i „taktyki roju”, okazać się może, że jesteśmy gdzieś między etapem pierwszy a drugim wojny hybrydowej, jaką Rosja prowadzi przeciwko Polsce. A jeśli doda się do tego równania postaci coraz popularniejszych graczy przyjmujących rosyjską optykę – na przykład parlamentarzystów takich jak Janusz Korwin-Mikke i Grzegorz Braun – czy paraliżujących walkę z pandemią COVID-19 antyszczepionkowców, możemy dojść do wniosku, że mimo wszystko zbliżamy się już do progu drugiego etapu tej wojny.

Rozdział 2

Sieroty po Kremlu

Nieco brudnej historii

Jedną z najbardziej irytujących cech gatunku ludzkiego jest krótka pamięć. Kiedy się zastanawiamy, skąd wzięli się w naszym kraju świadomi i chętni wykonawcy rozkazów pisanych na Kremlu, czujemy wewnętrzny opór. Wyobraźnia podsuwa nam powielony w tysiącach propagandowych przekazów obraz zniewolonego narodu, tylko sowieckim bagnetem zmuszanego do haniebnej kolaboracji pod sztandarami Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej. Jeśli mieliśmy wtedy jakichś sprzedawczyków, to zapewne zdrajców, agentów i wrogów Polski i polskości. Rzeczpospolita kocha swój mit dziecięcej niewinności i niezłomnego oporu wobec czerwonego knuta. Niestety, jeśli mamy poważnie rozmawiać o rosyjskim stronnictwie w Trzeciej Rzeczpospolitej, pora przekłuć balon takich złudzeń. Dzisiejsza polska Targowica nie wzięła się znikąd i ma długą tradycję, trwającą co najmniej od końca II wojny światowej.

Na początek przypomnijmy fakty podstawowe. W wyniku ustaleń wielkich mocarstw z Jałty i Poczdamu, po 1945 r. Rzeczpospolita znalazła się w strefie wpływów ZSRR. Wkrótce stała się członkiem wojskowego Układu Warszawskiego i Rady Wzajemnej Pomocy Gospodarczej, których ośrodkiem dyspozycyjnym była Moskwa. Ścisły sojusz z Kremlem i obecność jego wojsk na polskim terytorium miały być rzekomo gwarantem bezpieczeństwa Polski i chronić ją przed niemiecką agresją. Po 1945 r. w kilka lat została zneutralizowana liberalna, nacjonalistyczna, chłopska i lewicowa opozycja, a władzę przejęli w całości komuniści. Aż do 1989 r. sojusz z Moskwą stał się fundamentem polskiej geopolityki, a za jego podważanie surowo karano. Stopniowo jednak narastała w Rzeczpospolitej opozycja. Burzono się zwłaszcza przeciwko centralnie sterowanej gospodarce i zależności politycznej od ZSRR. Słabł też proradziecki reżim, wstrząsany wewnętrznymi cyklicznymi protestami. Z biegiem lat Kreml słabł w konflikcie z Zachodem. W rządzącej wówczas Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej niektóre frakcje próbowały luzować relacje z Moskwą, a część kierownictwa zaczynała snuć wizję „finlandyzacji” Polski. Już w latach 80. przymusowy sojusz z Kremlem zaczynał być postrzegany przez większość opozycji i część liderów PZPR jako konieczność wynikającą tylko z aktualnego układu sił. Kiedy światowa rywalizacja między mocarstwami dobiegła końca, wraz z klęską Moskwy udało się Polsce bardzo prędko odzyskać pełną suwerenność.

Wbrew jednak powszechnej dziś fantazji o masowej niezgodzie na „braterskie” stosunki PRL z ZSRR, przez długie powojenne dekady istniały u nas siły polityczne, dla których bliskość ta nie była wielkim problemem. Nie tylko jednostki, lecz także całe grupy społeczne postrzegały Rosję (jak zamiennie nazywano rzekomo federacyjny ZSRR) jako realną i mającą przyszłość alternatywę wobec wolnorynkowego kapitalizmu Zachodu. Lepszy, powiadano, skromny nadwiślański socjalizm i ochronny parasol Moskwy niż potencjalna zależność Polski od Niemiec, czy – szerzej – liberalnego Zachodu.

Nie zdziwi nikogo poparcie dla sojuszu z ZSRR ze strony ideowo nastawionych komunistów[91]. Może być jednak zaskoczeniem, że istniała także inna siła polityczna, trwająca na pozycjach proradzieckich. Mowa o ugrupowaniach nacjonalistycznych, snadź z definicji wyznających poglądy antykomunistyczne. Tymczasem wielu z tych, którzy przeżyli represje lat 40. i nie wyemigrowało, przez większą część istnienia Polski Ludowej intensywnie kolaborowało z „władzą ludową.” Mowa tu zarówno o tajnych współpracownikach służb specjalnych, jak i o ludziach, którzy z czasem coraz bardziej otwarcie i tłumnie wstępowali do licznych ciał politycznych tworzonych przez władze PRL. Ludziom tym, wobec komunizmu nastawionych wrogo lub niechętnie, przeszkadzał nierówny sojusz z ZSRR. Oczywiście woleliby na jego miejscu współpracę z Rosją niekomunistyczną. Mimo wszystko jednak uważali, że wielki przyjaciel ze Wschodu zapewnia trwałość zachodnich granic kraju na Odrze i Nysie Łużyckiej. Nie pociągała ich też szczególnie wizja zastąpienia ustroju Polski Ludowej liberalną demokracją w duchu zachodnim. Wielu z nich cieszył też fakt, że po II wojnie światowej Polska stała się monoetniczna. Ostre rozrachunki z zamieszkującymi bieszczadzkie pogranicze Ukraińcami czy antysemicka nagonka roku 1968 były w ich oczach słusznymi aktami patriotyzmu. Klasycznym nacjonalistom przyświecały, rzecz oczywista, ideały przedwojennego lidera Narodowej Demokracji, Romana Dmowskiego, który w sojuszu z Moskwą widział antidotum na niemiecki Drang nach Osten i coraz silniejsze niepodległościowe dążenia Ukraińców, Litwinów i Białorusinów[92].

Poczciwa stara endecja

Narodowa demokracja jako ruch nacjonalistyczny, antysemicki i – co ważne – konsekwentnie prorosyjski, istniała już od schyłku XIX w., kiedy równolegle rodził się też polski ruch socjalistyczny. Oba skrzydła politycznego spektrum cieszyły się nad Wisłą sporą popularnością. Jest częstym zjawiskiem, że kraje peryferyjne, zapóźnione względem świata zachodniego, szukają dróg na skróty do wymarzonego dobrobytu. Po II wojnie światowej mimo stalinowskiego monopolu władzy rządzący komuniści równolegle do stosowanego terroru próbowali nacjonalistyczne środowiska kokietować i pozyskiwać dla swoich celów. W represyjnych latach 40. zorganizowano ruch księży patriotów i powołano do życia narodowo-katolickie Stowarzyszenie PAX. Po 1956 r., gdy represje znacznie osłabły, znów zaczęły się pojawiać grupki nawiązujące do dziedzictwa narodowej demokracji. Były to nieformalne środowiska, dyskutujące w prywatnych mieszkaniach, a ich działalność z reguły ograniczała się do organizowania mszy za idoli ruchu czy kolportowania w prywatnym gronie antysemickich rewelacji. Z drugiej strony elementy nacjonalistycznej ideologii przenikały do oficjalnego dyskursu politycznego PRL – czy to w postaci „panslawizmu,” piastowskich odniesień historycznych czy też wcale licznych głosów antysemickich albo antyukraińskich.

Przedwojenny endecki Obóz Wielkiej Polski szacowano na 200 tys. osób, a jeśli dodać inne organizacje, takie jak Stronnictwo Narodowe, Młodzież Wszechpolska, organizacje kobiece czy związkowe, nawet na 300 tys. W PRL endecki nacjonalizm odzyskał wigor dopiero u schyłku komunistycznej utopii. Kluczowy był tu rok 1986, kiedy tendencje narodowe, antyliberalne i (mimo wszystko) promoskiewskie doszły do głosu podczas X Zjazdu PZPR, czyli partii rządzącej w PRL. „Twardogłowe” stronnictwo proradzieckie w partii podjęło ostatnią walkę o rząd dusz, lecz poniosło sromotną porażkę. Do głosu doszli w PZPR „czerwoni liberałowie”. Warto pamiętać, że generałowie Wojciech Jaruzelski i Czesław Kiszczak nie byli fanatycznymi zwolennikami Kremla. Bardziej już roiła im się jakaś forma powolnej finlandyzacji Polski. Próbowali oni godzić interesy ludzi Moskwy w PZPR, Ministerstwie Spraw Wewnętrznych, służbach specjalnych i wojsku z żądaniami liberalnego skrzydła, kierowanego przez Mieczysława Rakowskiego.

Przeciwko sobie „czerwoni liberałowie” mieli wówczas środowiska zdecydowanie proradzieckie: ultramarksistów z tzw. Katowickiego Forum Partyjnego, Stowarzyszenia Klubów Wiedzy Społeczno-Politycznej „Rzeczywistość”, Klub Inteligencji Partyjnej „Warszawa 80”, lecz także narodowych komunistów ze Zjednoczenia Patriotycznego „Grunwald”, wspieranych przez sponsorowane przez PZPR organizacje nacjonalistyczne i katolików patriotów: Stowarzyszenie PAX, Polski Związek Katolicko-Społeczny, Patriotyczną Radę Ocalenia Narodowego czy Radę Konsultacyjną przy Naczelniku Rady Państwa.

Prawicowy antykomunizm okazał się dla władz mniej istotny niż sympatia tych ugrupowań wobec Rosji. Symbolicznymi patronami tych nurtów byli dwaj ludzie. Pierwszy z nich to Bolesław Piasecki, przedwojenny lider faszystowskiego Ruchu Narodowo-Radykalnego „Falanga”, który po 1945 r. przeszedł na stronę radziecką i w kolaboracji szukał szansy na podzielenie się władzą w Polsce. Lojalny wobec partii i NKWD stworzył swoistą enklawę prawicy w postaci „społecznie postępowego ruchu katolików świeckich” w postaci Stowarzyszenia PAX, czerpiącą dochody z prywatnych (!) firm INCO oraz Veritas. W chwilach politycznych przesileń i ostrych walk frakcyjnych w łonie PZPR Piasecki twardo stawał po stronie najbardziej proradzieckiej frakcji, licząc, że polski reżim w zamian za to przejmie jako swoje niektóre elementy endeckiej ideologii.

Kto nie z Mieciem, tego zmieciem

Drugim politykiem z kierownictwa PZPR, który otwarcie flirtował z nacjonalizmem, był Mieczysław Moczar. W czasie wojny partyzant na terenie okupowanej Polski, agent radzieckiego wywiadu wojskowego GRU, a po jej zakończeniu generał dywizji Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego i minister spraw wewnętrznych. Wsławił się organizacją antysemickiej nagonki w roku 1968. Jego frakcja łączyła elementy socjalistyczne i nacjonalistyczne i głosiła walkę z liberalnym kosmopolityzmem i „syjonizmem”. Właśnie w tym środowisku odżywały przedwojenne antysemickie narracje, znajdując twórczych kontynuatorów i kooptując nieformalne ugrupowania endeckie.

Piasecki i Moczar odeszli w cień, gdy w PRL władzę przejęła frakcja „technokratów”, której szefował Edward Gierek. Nie doczekali również plonu swoich idei, który wybił dopiero w latach 80. Jednak z reprezentowanych przez Piaseckiego i Moczara nurtów myśli politycznej, obejmującej podejście do polskiego państwa, jego sojuszy i wrogów, wzeszły poglądy większości późniejszych ugrupowań sympatyzujących z Rosją. Oba prądy przetrwały kres PRL i przeniosły się do III RP, odsyłając może do lamusa czerwone sztandary, lecz zachowując kluczowe elementy. Dziedzictwem Piaseckiego były: żarliwa, ale niekoniecznie wierna linii episkopatu religijność, swoiście rozumiany „realizm” polityczny i niechęć do zachodniego liberalizmu. Po Moczarze wolna już Polska odziedziczyła socjalne tendencje, sympatię do służb mundurowych i pomieszane ze sobą symboliki nacjonalizmu i realnego socjalizmu. Oba nurty zachowały wyniesioną z PRL wspólną niechęć do Ukraińców, Żydów, USA i Zachodu oraz pozytywny stosunek do Moskwy.

Kiedy w 1986 r. umarł Moczar, zarazem na dobre ruszył proces odbudowy polskiej skrajnej prawicy. W Związku Radzieckim rządziła już nowa ekipa Michaiła Gorbaczowa, a porażka w wojnie w Afganistanie i technologiczne zapóźnienie połączone z zapaścią gospodarczą nadwątliły siły radzieckich jastrzębi. Walkę o władzę tym razem wygrała ekipa stawiająca na rozluźnienie systemowej opresji. Twardogłowi z Moskwy ponieśli też porażkę w Polsce po ostatecznym odsunięciu od władz partyjnych w Polsce w 1985 r. szefa MSW, generała dywizji MO (i byłego agenta radzieckiego kontrwywiadu wojskowego) Mirosława Milewskiego, oskarżanego po cichu o zlecenie morderstwa Jerzego Popiełuszki[93]. Mimo doskonałych kontaktów w ZSRR, szczególnie w resortach siłowych, Milewski nie wrócił już do władz partii i do końca życia pozostał na bocznym torze.

Nadzór Milewskiego nad służbami nie był problemem dla rozwoju późniejszych prokremlowskich nacjonalistów. SB bowiem, choć przecież działająca jako tajna policja dyktatury, w porównaniu z innymi emanacjami polskiego kontrwywiadu, była niezwykle sprawnie działającą instytucją. Siatka konfidentów, pieniądze na łapówki, wpływ na decyzje instytucji i sądów, szantaż – wszystko to dawało SB niezwykłą władzę i wiedzę. Jednak od połowy lat 80. wszechwładza służb zaczynała się kończyć. Jednocześnie widać było coraz wyraźniej, że system zaczyna się psuć. Kierownictwo SB dostrzegło to jako pierwsze i postanowiło działać. Oficerowie znający języki obce i zachodnie realia zaangażowali się w działania spółek polonijnych i nomenklaturowych, czego konsekwencją było szybkie przejście ludzi ze służb do biznesu. Zarazem służby coraz mniej interesowały się inwigilacją niewielkich i mało znaczących dla sytuacji w Polsce prądów ugrupowań skrajnej prawicy

Co gorsza, funkcjonariusze, którzy pół życia spędzili na „rozmowach” z endekami, narodowymi komunistami czy ortodoksami religijnymi, poniekąd sami przesiąkali poglądami badanych. Przez ostatnie dekady PRL nikt w aparacie władzy poza zupełnymi fanatykami nie wierzył w marksizm-leninizm czy naukowy socjalizm. Brak wiary w cokolwiek to niezwykle depresyjna opcja, więc nic dziwnego, że – jak pokazują późniejsze losy organizacji nacjonalistycznych i narodowo-komunistycznych pełnych tajnych współpracowników (TW) i kontaktów operacyjnych (KO), a nawet i funkcjonariuszy – dostępną niszę w milicyjnych umysłach zapełnił narodowy komunizm i nacjonalizm. Dla wielu byłych mundurowych sytuacja przypominała los strażników w ogrodzie zoologicznym. Przez lata opiekowali się lwami, gorylami i lisami, karmili, leczyli, usuwali wściekłe sztuki i pilnowali, by zwierzęta grzecznie siedziały w klatkach. Oczywiście mogli je też uśmiercić, ale istnienie tych wszystkich reakcjonistów, tradycjonalistów i nacjonałów, a często do tego ciężkich antysemitów, było systemowi na rękę. Ktoś musiał przecież w łonie opozycji atakować lewicowy KOR i jego żydowskich z pochodzenia liderów, takich jak Adam Michnik czy Bronisław Geremek. Zręczniej było to robić rękami formalnych przeciwników systemu.Kiedy kierownictwo naszego ogrodu zoologicznego zaczęło szukać dla siebie ratunku przez biznes, wielu funkcjonariuszy niższego szczebla dołączyło do lwów, goryli i lisów wymykających się na swobodę. Polubili ich ideologię.

Działo się tak, tym bardziej że od pewnego momentu nikt nie pilnował już klatek. Od połowy lat 80. zaczęły rozkwitać coraz to nowe, ultraprawicowe organizacje. Wbrew legendom tworzonym przez ich weteranów wcale nie były one specjalnie zwalczane przez służby. Były pożyteczne jako narzędzie rozbijania demokratycznej opozycji i ośmieszania jej jako formacji „żydowskiej”. W łonie samej władzy toczył się spór o przyszłość. Czy lepsza jest liberalizacja, jaką postulował socjaldemokrata Rakowski, czy raczej kierunek, który z czasem przyjęły Chiny albo Serbia Slobodana Miloševicia, czyli narodowy komunizm z elementami wolnego rynku kontrolowanego przez zaufanych ludzi partii? W kierownictwie reżimu były liczne osoby, które widziały przyszłość Polski w tym drugim duchu. Nacjonaliści i ultrakatolicy, wrodzy zachodniemu liberalizmowi z powodu jego „dekadencji” i konsumpcjonizmu, nadawali się tu doskonale na sojusznika. Stąd też w owym czasie tak duża tolerancja dla warszawskich środowisk, w których rodziły się skrajnie prawicowe prądy. Głośne były spotkania na „salonach” u endeckich seniorów – Napoleona Siemaszki czy Leona Mireckiego – akcje ultrareligijnych i skrajnie prawicowych duszpasterstw, takich jak to przy ul. Zagórnej, aktywność podziemnych wydawnictw rozprowadzających antysemickie druki, jak te Władysława Brulińskiego, Janusza Leonarda Majewskiego czy Bogusława Rybickiego, a wreszcie oficjalna zgoda pod koniec istnienia PRL na pierwsze od przedwojnia wydania książek Romana Dmowskiego.

Rozdział 3

Dziarscy chłopcy z prawicy

Rycerze „Grunwaldu”

Sztandarowym przykładem tego, jak cementował się sojusz służb i PZPR z nacjonalizmem, są losy Zjednoczenia Patriotycznego „Grunwald”. Organizację powołano już w 1980 r. Powstała na przecięciu środowisk „moczarowskiego” i tych spod znaku Piaseckiego, z wyraźnym komponentem byłych mundurowych – wojskowych, milicjantów i esbeków – oraz oczywiście tajnych współpracowników służb. Jej powstanie zbiegło się nieprzypadkowo z wybuchem masowego poparcia dla „Solidarności”. Zjednoczenie znalazło we władzach PRL możnych protektorów, takich jak członkowie Biura Politycznego Komitetu Centralnego PZPR Albin Siwak, Stanisław Kociołek, Stefan Olszowski czy Mirosław Milewski. I to właśnie najważniejsi działacze „Grunwaldu”, czyli socjocybernetyk (i tajny współpracownik SB o ps. „Rybak”) Józef Kossecki, wydawca antysemickich druków (ps. „Rogulski”) Bogusław Rybicki oraz reżyser Bohdan Poręba, kładli podwaliny pod przyszły gmach polskiej skrajnej prawicy. Mogli się wydawać groteskowi i śmieszni w swoich ambicjach, koncepcjach politycznych i obsesyjnym antysemityzmie, ale to oni – nieformalna przeciwwaga dla środowiska KOR, jako sztafeta pokoleń przenieśli relikty przedwojennej skrajnej prawicy do współczesności.

Co istotne, „Grunwald” jednocześnie z intensywnym zwalczaniem wpływów „syjonistycznych” i promocją elementów nacjonalizmu, „owijanego” w patriotyzm, szczególnie w wydaniu mundurowym, przyjął absolutnie wiernopoddańcze stanowisko wobec Moskwy. Wróg był jasno zdefiniowany. Byli nim Żydzi i Niemcy oraz stojące za nimi Stany Zjednoczone wraz z ich kapitalizmem i liberalizmem. „Grunwald” mówił wprost to, czego „antyfaszystowskiemu” i „internacjonalistycznemu” PZPR powiedzieć nie wypadło – że za zbrodnie stalinizmu odpowiedzialni są nie komuniści i nie Rosjanie, lecz „kosmopolityczny element syjonistyczny”, ten sam zresztą, który stoi za „Solidarnością”. I tylko ścisły sojusz ze Związkiem Radzieckim może uratować Polskę Ludową i jej piastowskie granice przed zakusami syjonistyczno-germańskich kapitalistów z dekadenckiego z Zachodu. Narracja ta będzie wracać jak echo na polskiej skrajnej prawicy i trwa po dziś dzień.

Z „Grunwaldu” wywodzili się aktywni po 1989 r. starsi działacze Stronnictwa Narodowego, Ligi Polskich Rodzin, Partii X Stana Tymińskiego, a także Samoobrony. Dawni grunwaldowcy, o czym dalej, działali też w stowarzyszeniu „Nie dla Unii Europejskiej” oraz w ruchu panslawistycznym. Współpracowali z Leszkiem Bublem, a kilku z nich stało się publicystami Radia Maryja. Można ich spokojnie uznać za duchowych ojców – a z racji wieku raczej dziadków – współczesnych polskich nacjonalistów opisywanych w dalszych rozdziałach tej książki.

„Grunwald” nie był jedynym balonem próbnym wysyłanym przez władze PRL w nacjonalistyczną stratosferę. Podobną inicjatywą było powołanie pierwszej polskiej partii nacjonalistycznej, czyli Narodowego Odrodzenia Polski. Jesienią 1983 r.[94], w warszawskim mieszkaniu nestora endeków Jana Matłachowskiego dwaj studenci, Bogdan Byrzykowski i Adam Gmurczyk, założyli nową organizację[95]. Ich poprzednia grupka – Ruch Narodowo-Niepodległościowy – została w 1982 r. rozbita przez SB[96], a pismo „Brzask” skonfiskowane. Chcieli działać, wydawać pismo, zakładać partię. Z pomocą spieszą im seniorzy. Matłachowski dał im nowoczesną maszynę do pisania[97] i udzielił pożyczki[98]. Koniak, przy którym zakładają partię, i nieco gotówki sprezentował Siemaszko[99]. W druku i dystrybucji pism będzie wspomagał młodych działacz NSZZ „Solidarność” Regionu Mazowsze – Bogusław Rybicki. Narodowe Odrodzenie Polski wkrótce uruchomiło własne wydawnictwo „Jestem Polakiem”. „Szybko znalazła się drukarnia, tak że już w listopadzie 1983 r. ukazał się pierwszy numer, w nakładzie jak na owe czasy niebagatelnym, bo w tysiącu egzemplarzy”, wspomina Gmurczyk[100]. „Młodzi gniewni” nie wiedzieli tylko, że wszyscy trzej seniorzy zaangażowani w powstanie NOP – Siemaszko, Matłachowski i Rybicki – to tajni współpracownicy SB. Kolejno: „Teodor”[101], „Maksym”[102] i „Rogulski”[103].

Siemaszko to przedwojenny wszechpolak, więzień Berezy i kierownik Wydziału Młodych Stronnictwa Narodowego. W 1936 r. został skazany na trzy lata więzienia[104] za udział w grupie terrorystycznej dokonującej zamachów na żydowskie sklepy[105]. Po wyjściu z więzienia wchodzi w skład Zarządu Głównego SN. Tuż po wojnie za działalność nacjonalistyczną idzie do więzienia na kolejne 5 lat. Kiedy wyjdzie, znajduje zatrudnienie w Stowarzyszeniu PAX Piaseckiego. Rywalizuje o dominacje wśród endeków z ich nieformalnym liderem Leonem Mireckim i to na niego donosi SB już od początku lat 70.[106]

Z kolei Matłachowski to bliski współpracownik samego Dmowskiego i, tak jak Siemaszko, antysemita. Jan Karski wspomina go jako agresywnego bojówkarza, który atakował fizycznie żydowskich studentów[107]. Nie przeszkadza to Matłachowskiemu w 1934 r. zostać prezesem Młodzieży Wszechpolskiej, a rok później członkiem ścisłego kierownictwa endecji, „siódemki”. Działa w podziemiu, a w 1945 r. ucieka do Londynu. Tam zostaje agentem[108]. Donosi na Jędrzeja Giertycha, inwigiluje środowiska w kraju i na emigracji, szuka ludzi do współpracy z polskimi służbami. „Tygodnik”, który wydaje w Londynie, jest pismem kontrolowanym i sponsorowanym przez peerelowski wywiad. Do końca istnienia Polski Ludowej pobiera wynagrodzenie za swoją pracę na rzecz SB[109].

Rybicki, najmłodszy z nich trzech, jest wydawcą „podziemnej” prasy i książek. Pod szyldem „Bóg i Ojczyzna” opublikuje ponad dwieście tytułów. Nakłady są imponujące – kilkanaście tysięcy egzemplarzy. Są to głównie reprinty przedwojennych publikacji antyżydowskich[110]. Jako pierwsze drukuje Protokoły mędrców Syjonu oraz Masonerię w Polsce współczesnej. Tworzy ośrodki kolportażu literatury i grupy szkoleniowe, głównie przy parafiach[111], oraz organizuje „rekolekcje narodowe” w Chludowie, Częstochowie i Niepokalanowie[112]. Pomaga mu były oficer SB z Departamentu III Jan Sobieszczuk[113], bowiem od grudnia 1981 r.[114] Rybicki współpracuje z SB. Nielegalnie wydane przez niego tytuły można bez problemu kupić w siedzibie „Grunwaldu” na warszawskim Nowym Świecie. Wszyscy trzej są twardymi przeciwnikami Komitetu Obrony Robotników, ich zdaniem zdominowanego przez trockistów, masonów i Żydów. Chcą wzmacniać i wspierać „opcję narodową” w aparacie władzy i wraz z ZSRR bronić granic PRL przed zakusami „niemieckich rewizjonistów”[115]. W zamian za rozbijanie opozycji bezpieka nie przeszkadza im w kolportażu ich broszur i ulotek, zwłaszcza tych o charakterze antysemickim[116]. Rybicki jest także prywatnie szwagrem członka KC PZPR Jerzego Janickiego.

I Siemaszko, i Rybicki należeli do „Grunwaldu”. Siemaszko w mieszkaniu, które otrzymał od PAX, stworzył salon polityczny, gdzie co środę spotykali się na odczyty i dyskusje nacjonaliści. Bywali tam przyszły lider NOP, Adam Gmurczyk, historyk Leszek Żebrowski (TW „Leszek”[117]), obecny działacz Konfederacji Krzysztof Kawęcki, przyszły lider Stronnictwa Narodowo-Demokratycznego Jan Tomasz Zamoyski (TW „Hrabia”[118]) i oczywiście Matłachowski oraz Rybicki. Kiedy jednak prezes Polskiego Związku Katolicko-Społecznego, fasadowego tworu powstałego w okresie solidarnościowej odwilży, Janusz Zabłocki wstrzymuje się od głosu w Sejmie przy głosowaniu nad delegalizacją „Solidarności”, władze PRL postanawiają przejąć kontrolę nad jego organizacją, a SB wyznacza do tej roli Matłachowskiego i jego endeków[119]. Właśnie do tego w PZKS potrzebni są „Maksymowi” „młodzi gniewni” z NOP. Umieszczają ich w organizacji i wspierają[120]. „Moje łobuzy”, mawia o nich Siemaszko, pozwalając im nie tylko na regularne opróżnianie swojego barku z kawy i koniaku, lecz także na wykorzystywanie swojego mieszkania na potrzeby redakcyjne[121]. Ci w zamian kolportują w Polskim Związku Katolicko-Społecznym ich druki, w tym literaturę antysemicką, i wraz z innymi nacjonalistami przejmują w praktyce młodzieżówkę organizacji. Ostatecznie próba przejęcia władzy w organizacji nacjonalistom się nie udaje, jednak targany konfliktami PZKS traci dynamikę i znaczenie polityczne.

Pasterze dusz

Taka właśnie była wyznaczona przez SB rola środowisk skrajnej prawicy w końcówce istnienia PRL – podsycać napięcia, rozbijać inicjatywy i siać antysemicką propagandę. Podobnie będzie myśleć o ich następcach Rosja w kolejnych dekadach. Ważnym ośrodkiem tworzenia się nowej skrajnej prawicy staje się w latach 80. była parafia Matki Boskiej Częstochowskiej przy Zagórnej na Solcu w Warszawie, czyli Duszpasterstwo Akademickie im. Świętego Maksymiliana Kolbe. Również i to środowisko było pełne agentury SB, antyliberalne i często żarliwie „antysyjonistyczne”. W ośrodku regularnie odbywały się wykłady, kolportowano druki i ulotki nacjonalistyczne, wydawnictwa z KPN, z Officyny Liberałów Janusza Korwin-Mikkego, oraz ze środowiska Antoniego Macierewicza, a także książki z wydawnictwa „Chrobry” Macieja Giertycha i antysemickie broszury wydawane przez Rybickiego, Władysława Brulińskiego i Janusza Leonarda Majewskiego. Z SB współpracowali z tego środowiska znani nacjonaliści: ks. Henryk Czepułkowski (TW „Henryk”[122]), Marian Barański (TW „Bar”[123]), Józef Kossecki (TW „X” i „Rybak”[124]), Bogusław Kowalski (TW „Przemek” i „Mieczysław”[125]), Witold Olszewski (TW „Wysoki”[126]), Jan Tomasz Zamoyski (TW „Hrabia”[127]), Tadeusz Bednarczyk (KO „Tadeusz”[128]), Bogusław Jeznach (TW „Filip”[129]) i agenci o pseudonimach „Kret”, „Karol”, „Janusz”, „Edward”, „7”[130] oraz oczywiście Rybicki, Matłachowski i Siemaszko. To tu też zacznie swoją aktywność Rafał Mossakowski[131], którego nazwisko będzie przewijać się często na kartach tej książki.

Tam też okrzepło środowisko, które z czasem zaczęło nadawać ton tygodnikowi do dziś będącego w Polsce głównym rozsadnikiem rosyjskich narracji. Mowa o „Myśli Polskiej”. Obecny redaktor naczelny pisma, Jan Engelgard, to syn oficera wojskowych służb specjalnych (WSW)[132], najpierw aktywny w PZKS, później w PAX. Do dziś zachowuje dużo sympatii do władz PRL, a jeszcze więcej dla ich głównego poplecznika wśród nacjonalistów, Bolesława Piaseckiego. Środowisko Engelgarda wprost pochwala wprowadzenie stanu wojennego w 1981 r., uważając, że Solidarność była sponsorowanym przez Amerykanów ruchem wywrotowym, który doprowadził Polskę do upadku, grabieży jej majątku i uczynienia z niej zachodniej kolonii. W III RP, w 1991 r., Engelgard wstępuje do Stronnictwa Narodowo-Demokratycznego, jednej z małych partii nacjonalistycznych, które zaczęły działać legalnie po 1989 r. Wszystkie one były zajadle antyniemieckie, sprzeciwiające się zjednoczeniu Europy, a często także obecności Polski w NATO. SND spośród innych wyróżniały przede wszystkim dobre kontakty zagraniczne oraz nadreprezentacja w jej władzach byłych tajnych współpracowników Służby Bezpieczeństwa PRL. W Radzie Politycznej ugrupowania zasiadało ich bowiem aż sześciu i to łącznie z jej prezesem, Janem Tomaszem Zamoyskim[133]. Tajnymi współpracownikami SB byli także: Leszek Żebrowski (TW „Leszek”, obecnie historyk amator, propagator kultu „żołnierzy wyklętych”[134]); Bogusław Kowalski (TW „Przemek”, „Mieczysław”, obecnie polityk PiS[135]), Siemaszko (TW „Teodor”[136]); Bogusław Jeznach (TW „Filip”, aktywny w mikropartiach nacjonalistycznych[137]) oraz Bogusław Rybicki (TW „Rogulski”[138]). Tam też zaczynali politycy tacy jak przyszły wiceprzewodniczący Zmiany, Konrad Rękas, czy założyciel antyukraińskiego Akademickiego Klubu Myśli Społeczno-Politycznej Vade Mecum, Andrzej Szlęzak.

Walka o trumnę

U progu lat 90. wszystkie ówczesne stronnictwa narodowe walczyły o tytuł prawowitego dziedzica przedwojennej partii Dmowskiego. Najbliższe tej godności było SND, które w czasach PRL działało na emigracji, przede wszystkim w Anglii. Posiadało tam kilka nieruchomości oraz wydawane od 1941 r. w Zjednoczonym Królestwie najważniejsze pismo nacjonalistyczne – „Myśl Polska”. Nie udało się uzyskać tego „namaszczenia” kontrolującej jedno ze stronnictw rodzinie Giertychów, bo nestor rodu Jędrzej był mocno skonfliktowany z kolegami z emigracji. Tymczasem prezes SND Jan Tomasz był synem ostatniego przedwojennego ordynata Zamoyskich herbu Jelita, znającym języki obce hrabią oraz senatorem. Z londyńskiej wycieczki wraz z Engelgardem przywieźli od emigrantów namaszczenie na prawowitych dziedziców przedwojennego Stronnictwa Narodowego. Już wtedy rozwijały się również kontakty z Unią Polityki Realnej Korwin-Mikkego[139].

Jak na ironię, właśnie dawna emigracyjna „Myśl Polska” stała się jedną z najgłośniejszych w Polsce tub sympatyzujących z Rosją narracji. Kierowana przez Jana Engelgarda od 1997 r. gazeta publikuje przemyślenia pióra większości bohaterów tej książki. Można znaleźć tam teksty dawnego posła Samoobrony, dziś zmagającego się z procesem o szpiegostwo na rzecz Federacji Rosyjskiej, Mateusza Piskorskiego. Publikuje tam znana z organizacji wyjazdów dziennikarzy na obozy w Moskwie, Kaliningradzie czy Petersburgu autorka książki Widziane z Moskwy... Agnieszka Piwar. Przeczytać też można w „Myśli Polskiej” wywody ideologa Falangi, zamieszanej w zamachy terrorystyczne w Ukrainie, Ronalda Laseckiego. Pisuje tam także Rękas (dawny wiceszef Zmiany), autorka listu dziękczynnego do Putina Anna Raźny, lider „ruchu antywojennego” Sebastian Pitoń oraz wielu innych publicystów i polityków, o których będzie można przeczytać na kolejnych stronach. Teksty ich łączy niechętny stosunek do USA, Ukrainy i Niemiec, za to często entuzjastyczne podejście do poczynań politycznych Rosji.

Dziś Engelgard pracuje w Muzeum X Pawilonu Cytadeli Warszawskiej. Przez lata zajmował tam kierownicze stanowisko. Zawdzięcza to wsparciu polityków Polskiego Stronnictwa Ludowego. Skąd taki flirt z ludowcami? Postkomunistyczne ZSL, zanim zmieniło się w PSL, chciało się wykazać sojuszem z „prawdziwymi” prawicowcami. Z kolei dla nacjonalistów wieś była „naturalnym rezerwuarem sił narodu” i przyszłą klasą średnią, złożoną z drobnych posiadaczy. Z tych względów różne partie nacjonalistyczne próbowały w latach 90. umieszczać swoich działaczy na listach ludowców. W 1997 r. uczyniło tak SND i choć nie wprowadziło do sejmu nikogo ze swoich kandydatów, Engelgard zawarł kilka cennych przyjaźni. Przede wszystkim z ważnymi później ludowcami – Adamem Struzikiem i Januszem Piechocińskim. Zbliżył się zwłaszcza z tym pierwszym i był nawet u jego boku wicemarszałkiem województwa mazowieckiego.

Engelgard poza pracą na Cytadeli, pisaniem książek o Bolesławie Piaseckim i wydawaniem „Myśli Polskiej”, jeszcze kilka lat temu rozwijał działalność wśród młodzieży. W tym celu jego środowisko powołało organizację młodzieżową o groźnie brzmiącej nazwie Polski System Walki Wręcz „Haller”. Grupa prowadzi na terenie Polski kilkanaście sekcji i jest połączeniem harcerstwa, formacji politycznej i organizacji paramilitarnej. „Haller” znany jest z organizowania „Rajdu szlakiem ogniomistrza Kalenia” (bohatera kina patriotycznego z okresu PRL, który zwalczał w Bieszczadach oddziały Ukraińskiej Powstańczej Armii i Narodowych Sił Zbrojnych). Z Engelgardem i PSWW „Haller” współpracowała także narodowo-bolszewicka Falanga, której aktywiści zostali zatrzymani w Ukrainie za działalność terrorystyczną w interesie Rosji[140]. Już wcześniej falangiści byli oskarżani o próbę podpalenia ukraińskiego centrum w Warszawie, a prowadzony przez ich organizację Xportal.pl to jedna z tub rosyjskich narracji w Polsce.

Naczelny „Myśli Polskiej” sympatyzuje z Rosją już od ponad 30 lat. Wydaje książki wspomnianego już Aleksandra Dugina, organizuje debaty polityczne, bierze udział w konferencjach i aktywnie działa w „ruchu antywojennym”. W 1996 r. z jego dawną partią, czyli SND, zjednoczyło się kolejne Stronnictwo Narodowe, tym razem o przydomku „Ojczyzna” (od tytułu wydawanego przez tę grupę pisma). Liderem grupy był wspominany już TW „ Rogulski”, czyli Bogusław Rybicki, a sama partia powstała z rozłamu w ugrupowaniu rodziny Giertychów. Czytelnik mógłby tutaj oczekiwać kombatanckich opowieści o walecznej przeszłości ruchu w zmaganiach z PRL. Spotka go jednak niespodzianka. Na przykład, zdaniem Rybickiego, „przy okrągłym stole w Magdalence czerwony bandzior dogadał się z różowym złodziejem”[141], liberalno-demokratyczna Unia Wolności to „reprezentacja interesów Najwyższej Loży i czołowa kolumna proniemiecka, a Wałęsa to pomocnik „udecji”, agent masonerii i ewidentny szkodnik polityczny[142]. Gdzie szukać źródeł tych poglądów? U progu III RP pączkujące organizacje skrajnej prawicy obficie wspierali ludzie z grona reżimowych katolików, proradzieckich nacjonalistów flirtujących z partią i jej służbami, a często wprost z nimi powiązanymi.

Pozytywny stosunek do PRL zaowocował w przypadku „Ojczyzny” umizgami do Stana Tymińskiego i jego Partii X, do Unii Społeczno-Narodowej, czy do „Solidarności 80”. I znów były to organizacje prowadzone przez byłych tajnych współpracowników SB (odpowiednio byli to Józef Kossecki, Antoni Feldon[143] i Marian Jurczyk[144]). Narodowcy współpracowali też ze Związkiem Polaków na Litwie, również – co przedstawione zostanie dalej – organizacji mocno sympatyzującej z Rosją. Rybicki próbował nawet w 1993 r. zjednoczyć formację „rewindykacyjno-narodową”, na którą miały się złożyć Partia X, marginalne już ZP „Grunwald” pod wodzą Poręby, neopogańscy skinheadzi Bolesława Tejkowskiego, a na dokładkę Lepperowska Samoobrona. Bezskutecznie. Ani flirty z Samoobroną, ani zaloty do PSL nie przyniosły „Ojczyźnie” sukcesu. Ostatecznie zjednoczyła się ona z SND, czym sam lider długo się nie nacieszył, bo szybko został z tej formacji wyrzucony. Do dziś błąka się po małych nacjonalistycznych ugrupowaniach typu Jedność Narodu czy Narodowy Front Polski[145] Wojciecha Olszańskiego. Jedno pozostaje jednak w tych „narodowych” stronnictwach niezmienne – wszystkie one z sympatią patrzą na Moskwę.

Obrońcy życia

Co ciekawe, podobne korzenie ma część ruchu antyaborcyjnego w Polsce. Tu kluczową postacią był wódz „Szczerbca”, kolejnego mikrostronnictwa narodowego, Marian Barański. W latach 60. aresztowany dwukrotnie za działalność w nacjonalistycznej grupie studenckiej w końcu podpisuje pierwszą lojalkę[146]. W latach 70. staje się prekursorem ruchów pro life, zainspirowany przez przedwojennego działacza antyaborcyjnego Walentego Majdańskiego. Ten o kobietach przerywających ciąże mawiał „matka trumna”[147] i marzył o Polsce liczącej sobie 100 mln mieszkańców[148], a to dzięki pełnemu zakazowi aborcji. Barański angażuje się w działalność kościelną jako współpracownik twórcy oazowego Ruchu Światło-Życie Franciszka Blachnickiego. Podczas pielgrzymki na Jasną Górę zebrał wśród studentów 934 podpisy pod listem proszącym Episkopat o zwrócenie się do Sejmu PRL o zakaz aborcji[149]. Kiedy w 1976 r. zaczynają działać publicznie Komitet Obrony Robotników i ROPCiO, również Barański ogłasza powstanie Ruchu Obrony Życia Nienarodzonych[150]. Tworzy kolejne petycje do prymasa i Sejmu, chętnie spotyka się z ministrem do spraw wyznań Kazimierzem Kąkolem. Donoszący na Barańskiego do SB kolega pisał w jednym ze swoich raportów: „Marian rozmawiał z panem Kazimierzem o tym, że siły antypolskie jednoczą się i przystępują do ofensywy, więc i siły polskie patriotyczne (bez względu na to, czy są w partii, czy w Kościele) powinny się również jednoczyć i współdziałać”[151]. Kluczowym zagrożeniem dla Polski byli, zdaniem Barańskiego, nie radzieccy komuniści, ale Żydzi kontrolujący większość światowych finansów, przemysłu, nauki, kultury i mediów. Według Barańskiego, tylko obóz sowiecki stanowi dla „żydowskiego szowinizmu” zaporę przed zupełnym opanowanie świata. Dlatego Izraelici ręka w rękę z Niemcami chcą zmusić Polaków do antyradzieckiego zrywu.

Grupa Barańskiego miała w kwestii aborcji pełne poparcie prymasa Stefana Wyszyńskiego i sekretarza generalnego Konferencji Episkopatu Polski, biskupa Bronisława Dąbrowskiego. Ten ostatni pytał nawet, czy grupa nie chce działać jako część aparatu kościelnego[152]. Antyaborcjoniści zaczęli też wydawać pismo „Samoobrona Polska”[153], pełne ataków na KOR oraz nowin o żydowskich spiskach i niemieckich knowaniach. O aborcji było tam zdecydowanie mniej. Nawet znanego z endeckich poglądów Macieja Giertycha określano tam jako „osobę podającą się za Polaka”[154]. Wreszcie w latach 90. Barański zakłada swoje własne Stronnictwo Narodowe, czyli właśnie „Szczerbiec”. Partia ta miała walczyć z aborcją, homoseksualizmem, konkubinatem i „innymi zboczeniami”[155], a także z „masońską propagandą równości wszystkich ludzi i ras”. AIDS opisywano jako skutek „szoku genetycznego”, będącego następstwem mieszania się owych ras[156]. Zjednoczone Niemcy i niepodległa Ukraina to dla „Szczerbca” „grób Polski”[157]. Partyjka składała się ze skinheadów, takich jak lider zespołu Legion Tomasz Kostyła, i z obsesyjnie antysemickiej części endeckich seniorów. Współpracowali z nią Kazimierz Świtoń, Leszek Bubel i przyszły filar Telewizji Narodowej Jan Grudniewski, a także opisani tu w dalszych rozdziałach lefebryści. Działacz tej właśnie partii, Mirosław Żochowski, założył wydawany później przez NOP magazyn „Szczerbiec”, głoszący różne odcienie neofaszyzmu i negujący Holocaust. Żochowski był antysemitą i panslawistą, niegdyś też członkiem PZPR. W latach 80. nadzorował wydobycie surowców w tajnych kopalniach w ZSRR[158].

Ortodoksyjnie antykomunistyczne stronnictwo Barańskiego w roku 1993 otrzymało ogromny cios, gdy prasa opublikowała informację, iż sam przywódca w okresie PRL był TW o pseudonimie „Bar”[159]. Partia przestała istnieć[160], choć jej lubelski oddział zdążył jeszcze wychować przyszłego wiceprzewodniczącego Zmiany, Rękasa[161], a oddział katowicki – zwolennika odtworzenia ONR, Tadeusza Mazanka[162]. Sam jednak Barański z działalności nie zrezygnował, bo jeszcze w 2014 r. wraz ze Zbigniewem Wrzodakiem i Anną Raźny stał się autorem Listu otwartego do Narodu Rosyjskiego i władz Federacji Rosyjskiej. Autorzy listu potępili pomajdanowską „banderowską” „juntę kijowską” i wszystkie „kolorowe rewolucje” prowadzące do III wojny światowej. Putina prosili o „nieustępliwość w stosunku do władz i organizacji państw zachodnich – w tym polskich”, sterowanych przez obce służby i międzynarodowe korporacje. Zadeklarowali, iż „tylko wielka Chrześcijańska Rosja może zatrzymać marsz «szatana zachodu» na nasze słowiańskie ziemie”[163]. Swoją drogą taka postawa nie przeszkodziła byłemu senatorowi PiS, a obecnie dyrektorowi Instytutu Dziedzictwa Myśli Narodowej im. Romana Dmowskiego i Ignacego Jana Paderewskiego, Janowi Żarynowi kilkakrotnie nakłaniać Sejm do upamiętnienia Samoobrony Polskiej[164] oraz kolejnej organizacji Barańskiego, Ligi Narodowo-Demokratycznej[165], czy wprowadzeniu samego Barańskiego do Rady Honorowej swojego instytutu[166]. Barański odwdzięczył mu się poparciem Andrzeja Dudy w wyborach prezydenckich w roku 2020[167]. Dziś nader już wiekowy Barański prowadzi Stowarzyszenie Narodowe im. Romana Dmowskiego i jest członkiem małej antysemickiej partii o nazwie Stronnictwo Narodowe im. Dmowskiego Romana, do której należy większość sieciowego uniwersum Telewizji Narodowej. Barański zakładał też z Wojciechem Olszańskim poprzedniczkę jego Rodaków Kamratów, czyli Narodowy Front Polski[168].

Znamienne jest, że ów kolega donoszący na Barańskiego to również postać ważna dla dzieła odrodzenia skrajnej prawicy w Polsce. Był nim jego dawny mentor z organizacji studenckiej, a przyszły socjocybernetyk, ideolog ZP „Grunwald” i Partii X Stana Tymińskiego, przez 30 lat TW o pseudonimach „X” oraz „Rybak”, Józef Kossecki. Działacz ten, choć pochodzi ze szlacheckiej rodziny herbu Rawicz, a jego ojca zamordowało NKWD, w PRL stał się cennym nabytkiem dla SB jako donosiciel, analityk i skuteczne narzędzie w rozbijaniu wielu inicjatyw opozycji. Aresztowany w 1960 r. za założenie na Uniwersytecie Warszawskim tajnej Ligi Narodowo-Demokratycznej, poszedł na współpracę z SB. Trzon owej tajnej grupy stanowili studenci prawa, a jej celem było oparte na ideologii Romana Dmowskiego dążenie, aby zatrzymać szkodliwą działalność międzynarodówek, przede wszystkim masońskiej, komunistycznej i żydowskiej[169]. „Polska miała stać przed niebezpieczeństwem przeniknięcia do rodzimej kultury elementów kultury żydowskiej, bizantyjskiej i turańskiej z ich charakterystycznymi cechami, takimi jak supremacja materii nad duchem i tym samym przewaga litery prawa nad czynnikiem moralnym”[170]. Kryteria doboru kandydatów: antykomunizm i niechęć do Żydów. Lektury: pisma Dmowskiego i antysemickie falsyfikaty w postaci Protokołów mędrców Syjonu i Mowy rabina Reichhorna o gojach. Program światowej polityki żydowskiej[171]. Tajne wykłady dają Wiesław Chrzanowski, Bogdanowicz i wspomniany wyżej antyaborcjonista Majdański. Po aresztowaniu Kossecki składa obszerne zeznania, obciążając siebie i kolegów. Zostaje skazany na 2 lata więzienia.

Człowiek z czarną teczką

Kossecki z czasem wstępuje do PZPR i zostaje głównym ideologiem narodowo-socjalistycznego Zjednoczenia Patriotycznego „Grunwald”. Znajduje się też w szeregach Ochotniczej Rezerwy Milicji Obywatelskiej (ORMO) i zostaje wykładowcą w Wyższej Szkole Oficerskiej MSW w Legionowie, Wyższej Szkole Nauk Społecznych przy KC PZPR, Wojskowej Akademii Politycznej i w Akademii Sztabu Generalnego. Naukowo zajmuje się nową dziedziną, rozwijaną w ZSRR. Chodzi o „cybernetykę społeczną”, tę samą teorię, którą zajmować się będzie w początkach swojej działalności Janusz Korwin-Mikke[172]. Kossecki wydaje m.in. prace takie jak: Jak sterować społeczeństwem, Tajniki sterowania ludźmi czy Elementy nowoczesnej wiedzy o sterowaniu ludźmi. Sterować udawało mu się jednak przede wszystkim Stanem Tymińskim, bo gdy Kossecki zostaje głównym ideologiem jego Partii X, prędko udaje mu się zmienić jej profil z libertariańskiego[173] na nacjonalistyczny, a z samego byłego kandydata na prezydenta uczynić zajadłego antysemitę[174].

Stan Tymiński, nikomu nieznany ambitny polonijny biznesmen, pojawił się w Warszawie nagle, na przełomie lat 80. i 90. Wynajął agencję reklamową i błyskawicznie zebrał wymagane 100 tys. podpisów pod swoją kandydaturą w zbliżających się pierwszych wolnych wyborach prezydenckich w III RP. Był ucieleśnieniem amerykańskiego snu (choć paszport miał kanadyjski). Tymiński prędko stał się czarnym koniem wyborów. W pierwszej turze pokonał faworyzowanego przez media Tadeusza Mazowieckiego. W drugiej turze miał się zmierzyć z Lechem Wałęsą. Wywołało to popłoch wśród postsolidarnościowych elit. Atakowany, pomawiany i ośmieszany Tymiński drugą turę przegrał, ale jego nowo założonej Partii X sondaże dawały nawet 18 proc. popularności[175]. W Tymińskim widziano już przyszłego ministra albo premiera. Pod wpływem Kosseckiego Partia X szybko przeszła na pozycje antysemickie i nacjonalistyczne. Kiedy Państwowa Komisja Wyborcza zarzuciła Tymińskiemu fałszowanie podpisów pod listami poparcia, Tymiński oznajmił publicznie, iż unieważnienie listy wyborczej jego partii to działanie „czerwonych skunksów, czyli Unii Demokratycznej”, a szerzej „udokomuny”, do której zaliczył także SLD i braci Kaczyńskich. „Udokomuna”, jak mówił, gardzi polskim narodem i trzyma władzę metodami agenturalnymi. Wymyśliła też Solidarność – ogłosił[176], którą zresztą popiera George Soros, miliarder żydowskiego pochodzenia[177], i niszczy polskich patriotów z pomocą obcych agentur Zachodu[178]

Tymiński w wyborach prezydenckich 1990 r. ostro krytykował „plan Balcerowicza”. Zbierali się więc pod jego szyldem partyjni z „betonowej” frakcji PZPR, funkcjonariusze służb mundurowych, różni TW, krótko mówiąc wszyscy, którzy byli niezadowoleni z transformacji ustrojowej, niechętni „Solidarności”, ale i zawiedzeni decyzjami PZPR. Kossecki poznał Tymińskiego z wojskowymi, dawnymi członkami „Grunwaldu”[179]. Od początku działalności publicznej tego „kandydata znikąd” krążyła teza, że jest to tylko figurant[180], wspierany po to, by w aksamitny sposób przywrócić służbom udział we władzy. Miał o tym świadczyć także fakt posiadania przez Tymińskiego w słynnej „czarnej teczce” dokumentów mających jakoby wskazywać na agenturalną przeszłość Wałęsy, jako TW o pseudonimie „Bolek”, dostarczonych przez byłych funkcjonariuszy służb[181]. Rzeczywistym autorem jego książki-manifestu Święte psy był wieloletni zagraniczny korespondent „Trybuny Ludu” Roman Samsel, a jej wydawcą – były moczarowiec Andrzej Ochalski[182]. Waldemar Świrgoń, były „betonowy” członek KC PZPR (o którym więcej w dalszej części książki), gości Tymińskiego na dziesięcioleciu Związku Młodzieży Wiejskiej[183].

Ale oprócz pułkowników ze służb Tymiński ma jeszcze innych zwolenników. Rybicki i członkowie jego partii witają Tymińskiego na lotnisku, kiedy wraca z Kanady[184]. Lider „Ojczyzny” występuje też na wiecu Tymińskiego 3 listopada 1990 r. w Hali Gwardii[185]. Korwin Mikke szuka z nim sojuszu[186], a członkowie jego UPR pomagają w kampanii[187]. Kornel Morawiecki odda mu nawet redaktorkę swoje biuletynu na rzeczniczkę prasową[188]. Na zarzuty, że otacza się antysemitami, esbekami i pezetpeerowskim betonem, Tymiński odpowiada, że w jego kręgu nie ma osób aż tak skompromitowanych jak Michnik, Kuroń czy Geremek, a byli członkowie PZPR nie muszą być kanaliami, mają za to bogate doświadczenia[189]. Koniec końców Partia X wprowadza do sejmu tylko trzech posłów, a zupełną klęska kończy się kampania w 1993 r. Tymiński wyjeżdża z kraju.

Pasiaste krawaty

Tymiński jako przeciwnik liberalizmu, Zachodu i transformacji gospodarczej znajduje jednak godnego następcę. Już w 1993 r. działacze Partii X wspominali publicznie o rozmowach koalicyjnych z Samoobroną Andrzeja Leppera[190]. Ten ostatni polityk przejął też w dużej mierze program Tymińskiego i jego hasło „Balcerowicz musi odejść”, a nawet jego lokal przy Nowym Świecie w Warszawie (zresztą odziedziczony po ZP „Grunwald”)[191]. Do Samoobrony trafiła również spora część działaczy Partii X z Kowalczykiem i szefem struktur na Śląsku, przyszłym posłem Samoobrony, Józefem Stasiewskim na czele. Inni znaleźli nowy dom w licznych stronnictwach narodowych, w LPR, w Polskiej Wspólnocie Narodowej Bolesława Tejkowskiego, w Polskiej Partii Narodowej Leszka Bubla czy w UPR. Tymiński uważał, że Leppera stworzył Leszek Miller, aby go zniszczyć[192]. Raz jeszcze wrócił do Polski w 2005 r., by ponownie kandydować na prezydenta, ale tym razem zdobył tylko 0,16 proc. głosów i będzie dziewiąty spośród dwunastu kandydatów. Prowadzi dalej swoją firmę i jest przedstawiciel handlowym Białorusi w Kanadzie. Do dziś udziela się w skrajnie prawicowych mediach.

Nie tylko działacze Partii X zmieniali barwy klubowe na Samoobronę. Już pierwsze blokady Leppera na drogach wspierali działacze Polskiej Wspólnoty Narodowej – Polskiego Stronnictwa Narodowego[193] oraz Stronnictwa Narodowego „Szczerbiec”[194], a w 1992 r. i sam Tymiński[195]. Trafili do Samoobrony członkowie „betonowej” frakcji w PZPR, narodowi komuniści, byli moczarowcy, antysemici, neopoganie, dawni TW SB, sieroty po Kremlu i biznesmani-malwersanci. Wszyscy oni chcieli pod flagą „Samoobrony” wrócić do władzy, posiłkując się głosami ofiar transformacji ustrojowej – wyborców z małych miasteczek, wsi i terenów o wysokim bezrobociu. Sam zresztą Lepper, w 1978 r. najmłodszy w Koszalińskiem kierownik Państwowego Gospodarstwa Rolnego i były działacz Związku Młodzieży Wiejskiej, Związku Socjalistycznej Młodzieży Polskiej i PZPR, w III RP zbankrutowany przedsiębiorca rolny, pasował to tego środowiska jak ulał.

W 1993 r. Lepper mówił wprost o podstawowej różnicy między zdradzieckimi liderami PZPR, odpowiedzialnymi za dziedzictwo „fatalnych rządów, zdradzieckich poczynań, korupcji, wysługiwania się Sowietom”, a ideowymi „dołami partyjnymi”[196]. W tym samym okresie do Samoobrony weszła grupa działaczy dawnego „Grunwaldu” i frakcji moczarowskiej PZPR z Bohdanem Porębą na czele. Byli wśród niej Ryszard Filipski, Bożena Krzywobłocka, Ryszard Gontarz[197] i były doradca Tymińskiego, Edward Kowalczyk[198]. Filipski był aktorem i reżyserem blisko związanym w okresie PRL z MSW, znanym antysemitą i zwolennikiem narodowego komunizmu spod znaku Moczara. Ryszard Gontarz[199] to z kolei były funkcjonariusz MBP i TW o pseudonimie „Wolanin”[200], jedna z twarzy antysemickiej nagonki roku 1968, później ważny animator środowisk „Grunwaldu” i klubów „Rzeczywistości”. W tych ostatnich udzielała się intensywnie Bożena Krzywobłocka, moczarowska dziennikarka, która w stanie wojennym wyszydzała bojkotujących telewizję czy emigrujących z kraju aktorów i pisarzy. Kiedy zlikwidowano w 1990 r. Akademię Nauk Społecznych przy KC PZPR, w której wykładała, przeszła na emeryturę i zaangażowała się, tak jak Filipski i Gontarz, w działalność Samoobrony[201]. Do Samoobrony trafiają też kolejni moczarowcy, literat Henryk Goworski (TW „Grześ”[202]) oraz hrabia komunista i dziennikarz „Trybuny Ludu” Ignacy Krasicki[203]. Najważniejszy był jednak Poręba, który w PRL reżyserował filmy zdecydowanie wpisujące się w politykę PZPR i wspierał w partii narodowo-komunistyczną linię Albina Siwaka (którego doradcą i asystentem był Gontarz). Nad Porębą i jego kompanami czuwali w PRL radzieccy dziennikarze z agencji TASS i Nowosti, których gen. Czesław Kiszczak, ówczesny szef MSW PRL, określał wprost jako pracowników radzieckiego wywiadu KGB bądź GRU[204].

W Samoobronie Poręba kieruje jej kampanią wyborczą. Oprócz niego z partii pasiastych krawatów kandydują Filipski, Krzywobłocka, niedawny główny ekspert Partii X Tymińskiego i peerelowski wicepremier Kowalczyk oraz legenda polskiego lotnictwa z okresu II wojny światowej, gen. Stanisław Skalski, który na starość tłumaczył sobie wszelkie problemy kraju żydo-masońskim spiskiem[205]. Lepper i spółka powołują w 1992 r. Komitet Samoobrony Narodu. Wchodzą doń Stronnictwo Narodowe „Ojczyzna” Rybickiego, Stowarzyszenie Ofiar Wojny Janosza i Skalskiego, a także Leszek Bubel i resztki jego Polskiej Partii Przyjaciół Piwa (PPPP). Formację Leppera wspiera też już wówczas były członek KC PZPR i były szef ZWM Waldemar Świrgoń, wydawca wciąż wtedy istniejącej „Chłopskiej Drogi”[206]. W Samoobronie znaleźli się też Roman Wycech – syn Czesława Wycecha, marszałka sejmu w czasach PRL i prominentnego działacza ZSL – oraz Paweł Skórski, były oficer SB, do swojej śmierci w 1995 r. zastępca Leppera[207]. Kolejny wiceprzewodniczący związku (do 2000 r.) to Janusz Malewicz, były podporucznik MO i TW „Grzegorz”[208].

Mimo sporej mobilizacji wynik wyborczy Samoobrony w 1993 r. okazał się klęską. Koalicja rozpadła się jeszcze przed wyborami. Samoobrona, „Ojczyzna”, PPPP i Partia X wystartowały osobno, z marnym skutkiem. Na domiar złego, kiedy w sierpniu 1994 r. Lepper trafił do aresztu, dotychczasowy wiceprzewodniczący i pełnomocnik wyborczy, Janusz Bryczkowski, także rodem z „Grunwaldu”[209], usiłował przejąć władzę w ugrupowaniu. Kiedy mu się to nie udało, on, Poręba i inni puczyści wylecieli z partii i założyli Front Narodowej Samoobrony, szybko przemianowany na Polski Front Narodowy.

Biała rasa w akcji

Do Frontu dołączyło wkrótce Stowarzyszenie Ojczyzna Zbiorowy Obowiązek (gdzie znaleźć można było takich bohaterów tej książki jak Tadeusz Bartold, Jan Grudniewski czy Henryk Strzeżek). Jakkolwiek zabawnie może to zabrzmieć, jeszcze w 1994 Bryczkowski jednoczy swój Polski Front Narodowy z Narodowym Frontem Polskim[210] i zaczyna działalność przede wszystkim bojówkarską. Nowi koledzy polityka, wywodzący się z grona neopogańskich skinheadów, mają już na koncie brutalny atak na poznańskie obozowisko Romów. Wódz nie ukrywa ideowych inspiracji. „Jestem narodowym socjalistą i podejmuję walkę z tym systemem żydowskim, o jakiej się nie śniło jeszcze w Tym Kraju”[211], oznajmia. „Demokrację należy zastąpić dyktaturą opartą na faszyzmie, bo nikt nic lepszego nie wymyślił”, bo „bez faszyzmu, automatów, łagrów, obozów śmierci nasz kraj nie ruszy do przodu”[212], deklaruje. „To ja napisałem im program”, potwierdza z dumą Poręba[213].

Długo się jednak nie nacieszy nową organizacją, bo już w 1994 r. zostanie z niej usunięty. Partia bowiem zaprasza, korzystając z kontaktów Poręby, do Polski lidera rosyjskich nacjonalistów Władimira Żyrinowskiego, zwolennika likwidacji państwa polskiego na korzyść Berlina i Moskwy, przyłączenia do Rosji Alaski i zrzucenia bomby jądrowej na Japonię i Ukrainę[214]. Członkowie Frontu chcą „odbudować pozrywane więzy kooperacyjne”[215] z Rosją. Zachwycony Poręba mówił o tym tak: „Sprawa, która mnie w programie Żyrinowskiego bardzo przekonuje: odnowienie się słowiańskich więzi”[216]. Z Frontu jednak dawny reżyser wyleciał – za wpuszczenie na bankiet z Żyrinowskim izraelskiego dziennikarza[217]. Można powiedzieć, że i tak miał szczęście. W siedzibie PFN przy ul. Nowy Świat 29 odbywały się bowiem regularne alkoholowe libacje, a skini dewastowali lokal i zastraszali innych mieszkańców kamienicy[218].

Bryczkowski utworzył z nich bojówkę – Legion Polski. Rozdał im kurtki typu flyers, kominiarki i kije bejsbolowe. Działalność ugrupowania zakończyła się tragicznie. Nakręceni ideologicznie na obozie partyjnym nad Śniardwami skinheadzi po powrocie do rodzimego Legionowa postanowili oczyścić miasto z „elementu niepełnowartościowego” i zaatakowali bezdomnych. Dwóch pobito pobitych na śmierć, a trzydziestu innych raniono[219]. Bryczkowski zaś za malwersacje finansowe trafia za kratki. Dziś prowadzi interesy w krajach Europy Wschodniej, m.in. w Rosji, gdzie ma doskonale kontakty z rosyjskimi elitami. Jako jedyny obcokrajowiec został członkiem Fundacji Reform Socjalnych i Ekonomicznych założonej przez Stanisława Szatalina, ekonomistę, doradcę Gorbaczowa i Jelcyna. Bryczkowski chwalił się, że to Szatalin umożliwił mu pod koniec lat 80. zakładanie spółek, których udziałowcami były merostwo stolicy Kazachstanu i firmy należące do radzieckiej nomenklatury[220]. Miał też Bryczkowski ważne do 2014 r. rosyjskie certyfikaty na wydobycie nafty i tytanu w syberyjskiej autonomicznej republice Komi[221]. Do Samoobrony wrócił w 2017 r. i został skarbnikiem partii. Również Poręba wrócił do Samoobrony, by kandydować z jej list do sejmu w roku 2005.

Ojciec chrzestny

Do omówienia tu pozostał sam Lepper, enfant terrible postkomunistów. Wschodnie sympatie, nostalgia za „starymi, dobrymi czasami”, antysemickie wycieczki, antyniemieckie i antyamerykańskie narracje podlane antysolidarnościowym resentymentem – można śmiało stwierdzić, że wszystkie mroczne strony PZPR znalazły przytułek w Samoobronie. W efekcie powstał „mroczny” rewers SdRP, mocno niechętny liberalnemu szefostwu nowej partii. Łącznikiem między postkomunistami z SdRP i Samoobroną pozostawała frakcja Leszka Millera, kluczowego reprezentanta dawnego aparatu komunistycznego. Medialnie łączono go z puczystami Giennadija Janajewa[222] i sprawą tzw. moskiewskiej pożyczki[223]. „Powinniśmy z całą mocą podkreślać nasze więzi z Rosją. Nawoływanie do wycofania armii radzieckiej z Polski niczemu dobremu nie służy”, deklarował przyszły premier w 1990 r. Dialog taki był o tyle ułatwiony, że po grunwaldowcach do Samoobrony trafiła kolejna fala pezetpeerowców: Anna Kalata, Alfred Budner, Włodzimierz Czechowski, Stanisław Dulias, Zbigniew Dziewulski, Franciszek Franczak[224], Lech Kuropatwiński, Janusz Maksymiuk i Renata Rochnowska. W ZSL działali posłowie Józef Cepil, Danuta Hojarska, Stanisław Łyżwiński i Kazimierz Wójcik. Trafił też do Samoobrony były sekretarz Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Radzieckiej i wicenaczelny „Rzeczywistości” Bolesław Borysiuk[225]. Z Lepperem współpracować zaczął też Bogdan Michalski, profesor medioznawca, w latach 60. publicysta moczarowskiego „Prawa i Życia” a jeszcze w 1989 r. zwolennik utrzymania cenzury. Trafiło do władz Samoobrony także kilku dawnych mundurowych, na przykład sympatyzujący z Rosją Marek Mackiewicz, pułkownik rezerwy, do 1998 r. pracujący w Wojskowych Służbach Informacyjnych, a wcześniej polski attaché wojskowy w Estonii, gen. Zenon Poznański, w latach 90. szef Obrony cywilnej[226] czy detektyw Krzysztof Rutkowski – były funkcjonariusz Zmechanizowanych Odwodów Milicji Obywatelskiej, który wprost mówił w wywiadach: „byłem żołnierzem ZOMO. Nie żałuję tego, to był mój świadomy wybór. Gdybym dzisiaj mógł jeszcze raz podjąć decyzję, co robić w życiu, znów poszedłbym do ZOMO”[227]. Najważniejszymi współpracownikami Leppera stali się dwaj byli TW – Janusz Maksymiuk („Roman”)[228] i Stanisław Łyżwiński[229]. Samoobrona stała się w efekcie kolejną emanacją peerelowskiego, promoskiewskiego nurtu narodowo-komunistycznego, tym razem już w realiach III RP.

Trudno się więc dziwić, że na takim podglebiu wyrosła formacja antyunijna, antyniemiecka, antynatowska i patrząca ciepło na Wschód. Samoobrona sprzeciwiała się już od lat 90. wejściu Polski do NATO. Lepper wywodził, że będzie to oznaczało wzrost rusofobii[230], utratę kontroli nad własną armią i wciągnięcie Polski do działań wojennych Zachodu przeciwko Rosji wbrew naszym interesom narodowym[231]. Samoobrona domagała się utrzymania równowagi w relacjach z sąsiadami, a unikanie wrogości wobec Rosji wpisała nawet w 1993 r. do programu wyborczego[232]. Wystarczającym zabezpieczeniem suwerenności miało być dla Polski Partnerstwo dla Pokoju (do którego należała też Rosja)[233], choć i tu lider Samoobrony protestował przeciwko ćwiczeniom wojskowym w ramach PdP z udziałem wojsk z państw NATO, sugerując nawet, że mogą one stanowić przygotowania do zdławienia pojawiających się w Polsce protestów społecznych[234]. Sprzeciwiał się też obecności na terytorium Polski jakichkolwiek żołnierzy państw trzecich, a w sprawie wejścia do NATO domagał się przeprowadzenia referendum[235].

A co z Unią Europejską? Samoobrona swoją antyunijność uzasadniała twierdzeniem, że Polska stanie się jedynie rynkiem zbytu i rezerwuarem taniej siły roboczej dla zachodnich firm[236], a nowe euroregiony będą prowadzić do zacierania narodowych granic na rzecz wspólnoty europejskiej. W akcesji do Unii Lepper dopatrywał się „wskrzeszonego widma doktryny breżniewowskiej”[237] oraz ekspansji gospodarczej, kulturowej, cywilizacyjnej i demograficznej żywiołu germańskiego i przekształcenia Polski w nowe „generalne gubernatorstwo” – obszar surowcowej i roboczej rezerwy nowej IV Rzeszy[238]. Prorokował także „narzucanie Polsce swoich norm obyczajowych, sprzecznych często z polskimi tradycjami”[239] i kosmopolityzmu pod postacią kultury masowej, gdyż obcy protektorzy chcieli Rzeczpospolitą „zdeprawować, wykoleić narkotykami, pornografią, cynizmem, kultem chamstwa i przemocy”[240]. W zamian domagał się „Europy Ojczyzn”[241] i „Europy różnych prędkości”[242].

A skoro według Samoobrony największym zewnętrznym zagrożeniem dla Polski była agresja ekonomiczna i informacyjna ze strony rozwiniętych państw Europy Zachodniej, trudno się dziwić wielkiej sympatii tej partii dla Białorusi i Rosji. Jako alternatywa dla UE w kręgu polityków Samoobrony pojawiały się wizje integracji całej przestrzeni eurazjatyckiej od Atlantyku po Pacyfik[243]. Budowie takiej struktury, która dałaby Polsce tanie surowce i wielki rynek zbytu, szkodziły, twierdzili działacze, przede wszystkim elity Europy Zachodniej z niemieckimi na czele[244]. Alternatywą dla UE powinno być budowanie w duchu panslawizmu gospodarczej wspólnoty z krajami poradzieckimi i państwami byłego Bloku Wschodniego. Co do Rosji, Polacy powinni „po chrześcijańsku” jak najszybciej puścić w niepamięć dawne urazy[245]. Pojawiające się w stosunkach ze wschodnim sąsiadem napięcia Lepper uznawał za próby skłócenia Warszawy z Moskwą, mające na celu wyrugowanie Polski z wymiany handlowej i zajęcie jej miejsca przez kraje zachodnie[246]. Lepper był przekonany, że w Polsce sztucznie wywołuje się antyrosyjskie i antybiałoruskie fobie[247] i traktował jako istotny postulat przeciwstawianie się „antyrosyjskiej histerii, która nosi cechy działań politycznie kryminalnych”[248].

Dlatego Lepper wprost twierdził, że Zachód rozgrywa kartę czeczeńską jako element planu osłabienia Rosji[249], a działania na rzecz opozycji ukraińskiej podejmowane przez czołowych polskich polityków stanowiły jego zdaniem realizację politycznego zlecenia Stanów Zjednoczonych. Za niezbędny uznawał udział przedstawicieli państwa polskiego w moskiewskich uroczystościach upamiętniających sześćdziesiątą rocznicę zakończenia II wojny światowej, apelując do prezydenta Kwaśniewskiego o przyjęcie zaproszenia do Moskwy[250]. Przychylnie odnosił się również do planowanego udziału generała Jaruzelskiego w tych samych obchodach[251]. Sam również odbywał liczne pielgrzymki do Rosji[252], gdzie spotykał się z rosyjskim politykami i urzędnikami[253]. W szczególny sposób dbał o relacje z putinowskimi partiami Jedna Rosja oraz Sprawiedliwa Rosja. W 2000 r. Lepper udał się nawet do ambasady Federacji z bukietem biało-czerwonych róż i przeprosił Rosjan po tym, jak kilku przeciwników rosyjskiej interwencji w Czeczenii weszło na teren poznańskiego konsulatu Rosji i podarło tam flagę Federacji[254]. Samoobrona głośno domagała się wejścia premierów obu państw w skład Wspólnej Polsko-Rosyjskiej Komisji do spraw Handlu i Współpracy Gospodarczej, intensyfikacji współpracy na szczeblu regionalnym, powołania polsko-rosyjskiego banku kredytującego wymianę handlową oraz założenia fundacji zajmującej się m.in. informacją gospodarczą dla zainteresowanych podmiotów z obu krajów[255].

Szczególnie blisko Lepper związany był z Białorusią. Po jego zagadkowej skądinąd śmierci politycy z tego kraju deklarowali, że nie wierzą w samobójstwo lidera Samoobrony, i żądali znalezienia winnych, twierdząc wprost, że za zgon odpowiedzialne są polskie władze[256]. W Grodnie i Brześciu członkowie kilku łukaszenkowskich organizacji pikietowali polskie konsulaty, domagając się od Polski „uczciwego dochodzenia w sprawie śmierci Leppera”[257]. W mediach rządowych nazywano go „szczerym i bliskim przyjacielem Białorusi”[258]. Ambasador Wiktar Hajsionak mówił podczas uroczystości pogrzebowych, że Lepper uczciwie, szczerze i otwarcie popierał działania władz Białorusi[259] – i rzeczywiście tak było. Lepper od lat 90. bronił Łukaszenki przed atakami polskich polityków[260] i nawoływał do zaprzestania ingerencji władz polskich w życie polityczne sąsiedniego kraju[261]. Często wyjeżdżał też na Białoruś[262], spotykał się z dyktatorem[263] i jego współpracownikami[264] i występował w publicznej telewizji, chwaląc Łukaszenkę i krytykując władze Polski[265].

Trudno się poniekąd dziwić tej sympatii. Ludowe korzenie, narodowo-socjalne poglądy na gospodarkę, narodowo-komunistyczne i antyzachodnie poglądy, a nawet fakt, że obaj kierowali w poprzednim ustroju PGR-ami: wszystko to sprawiało, że Lepper był w dużej mierze polską wersją Łukaszenki. Wspólnie zamierzali handlować meblami, biomasą, paliwami, grzejnikami, tekturą, a nawet budować galerię handlową, a plany biznesowe sięgały Chin, Emiratów Arabskich i Jordanii. Około 2010 r. Lepper zaczął bywać w Białorusi nawet raz w tygodniu[266]. W kwietniu 2011 r., 4 miesiące przed swoją śmiercią, Lepper utworzył też Fundację Polsko-Białoruskie Pojednanie. Łukaszenka zapewnił mu w tamtym okresie wikt i hotel, a także oprawę telewizyjną jego wizyt, a jedną z ostatnich osób, które rozmawiały z Lepperem, był Mieczysław Łysy – wiceprzewodniczący prołukaszenkowskiego Związku Polaków na Białorusi[267]. W 2013 r. nowy białoruski ambasador Wiktar Hajsionak podczas uroczystościach z okazji 20. rocznicy powstania ZZR „Samoobrona” podkreślił, że po tragicznej śmierci Andrzeja Leppera partia nadal rozwija kontakty z Białorusią, sprzyjając umacnianiu przyjaźni między narodami[268]. Czas i kolejne strony tej książki pokażą, że miał zupełną rację, gdyż to spośród byłych członków partii Leppera z biegiem czasu wyłoniło się grono przyszłych liderów partii Zmiana.

Tejkowski i Nowi Słowianie

Już w 1992 r. poprzednik ABW, Urząd Ochrony Państwa, prowadził rozpoznanie Samoobrony pod kątem udziału w jej założeniu i działaniu obcych służb i potencjalnej delegalizacji ugrupowania. Ekspertyza wyliczała nazwiska osób zaangażowanych w powołanie Samoobrony, wskazując na związki części z nich z peerelowską Służbą Bezpieczeństwa oraz na kontakty z zagranicznymi organizacjami, za którymi może stać wywiad rosyjski zainteresowany niedopuszczeniem do wejścia Polski do NATO i UE[269]. Polskie służby odnotowały także w raporcie i dalszych dokumentach wyjazdy Leppera do Moskwy na zaproszenie organizacji komunistycznych, wypowiedzi przeciwko udziałowi w wojnie irackiej i intensywne kontakty ze stroną chińską[270]. Śledztwo o kryptonimie „Kosa” nadzorował sam ówczesny szef kontrwywiadu Konstanty Miodowicz. Raport otrzymały trzy osoby: prezydent Lech Wałęsa, premier Hanna Suchocka i minister spraw wewnętrznych Andrzej Milczanowski. Pismo zostało omówione na zamkniętym posiedzeniu rządu[271]. Raport końcowy wnioskował o delegalizację Samoobrony, jednak żadne wiążące decyzje wówczas nie zapadły[272].

Jedną z problematycznych organizacji wymienionych w owym raporcie był Sobór Słowiański, międzynarodowa organizacja powstała w Rosji w 1992 r. przy współudziale partii Żyrinowskiego. Celem grupy jest zjednoczenie słowiańskiej przestrzeni etnicznej pod egidą Rosji. Polskie służby w raporcie wskazywały tę organizację jako powiązaną z KGB (a później FSB). Samoobrona utrzymywała z nią kontakt przez Bryczkowskiego[273]. Do Soboru należał także kolejny bohater tej książki. Jego ludzie, przede wszystkim ze środowiska skinheadów, wspomagali Bryczkowskiego w tworzeniu krótko istniejącej bojówki Samoobrony znanej jako Straż Chłopska[274]. Grupą macierzystą bojówek była Polska Wspólnota Narodowa – Polskie Stronnictwo Narodowe. Dzieje tej formacji i jej lidera Bolesława Tejkowskiego są tu nader istotne, bo nazwisko to przewija się przez wiele rozdziałów tej książki.

Tu jednak należy nieco się cofnąć w czasie. Bolesław Tejkowski, syn kruszwickiego endeka, zaczyna bowiem działalność polityczną jako marksistowski rewolucjonista. W 1956 r. przewodzi zbuntowanym krakowskim studentom[275]. Kiedy wylatuje z partii, przenosi się do Warszawy i wiąże z demokratyczną opozycją. Zostaje asystentem Zygmunta Baumana, zaprzyjaźnia się z Jackiem Kuroniem i Karolem Modzelewskim. Pomaga redagować Manifest Rewolucyjny Kuronia i Modzelewskiego, a potem List otwarty do PZPR. Aresztowany w wyniku donosu jest świadkiem rozłamu opozycji. Z jednej strony działają w niej socjaldemokratyczni „komandosi” – Adam Michnik, Henryk Szlajfer, Jan Tomasz Gross, Barbara Toruńczyk, Jan Lityński – a z drugiej opozycjoniści „bogoojczyźniani” – Tejkowski, Antoni Zambrowski, Waldemar Kuczyński, Stanisław Gomułka czy Karol Głogowski. W tym drugim gronie działa też wielu agentów SB: socjolog Andrzej Mazur (TW „Wacław”[276]), hungarysta Jerzy Robert Nowak (KO „Tadeusz”[277]) czy omawiany wcześniej Kossecki (TW „X”/”Rybak”). Wszyscy spotykają się regularnie w kawalerce Tejkowskiego. Tejkowski kłóci się z Kuroniem: „dla mnie klasa robotnicza jest fikcją, a naród rzeczywistością”, wykrzykuje, na co Kuroń odpowiada, że dla niego zupełnie odwrotnie[278].

Ostatecznie Tejkowski opowiada się po stronie nie Kuronia, lecz moczarowców. Trudno powiedzieć, czy na tę woltę wpływa bardziej rodzinna tradycja, lektura książek Dmowskiego i Feliksa Konecznego, oskarżenia kolegów o defraudację wspólnych środków czy naciski SB. Tejkowski zaczyna współpracować ze służbami i w 1969 r. zeznaje już jako świadek oskarżenia w procesach marcowych m.in. przeciwko Zambrowskiemu, Kuroniowi i Modzelewskiemu. W 1975 r. oficer SB stwierdzi o nim: „Credo działania: wrogiem rewolucji jest Żyd (wrogiem wewnętrznym), wrogiem zewnętrznym Niemiec, przyjacielem – Rosjanin”[279]. Później Tejkowski zaczyna eksperymentować z rodzimowierstwem. Twierdzi, że katolicyzm to sekta żydowska[280]. Chce założyć „Towarzystwo Słowiańskie” i deklaruje, że bez pogaństwa niemożliwe jest zbudowanie komunizmu w Polsce[281]. Do schyłku lat 70. Tejkowski wierzy, że powstanie coś w rodzaju neopogańskiego stowarzyszenia PAX, i w tym celu próbuje nawet nawiązać kontakt z ambasadą ZSRR[282]. Kiedy wybucha w Polsce Solidarność, Tejkowski powołuje do życia Polski Związek Wspólnoty Narodowej. Dystansuje się zarówno od obozu władzy, jak i od Solidarności, zarzucając obu, że są kierowane przez siły niepolskie. 14 grudnia 1981 r., dzień po wprowadzeniu stanu wojennego, Tejkowski podpisuje deklarację lojalności. TW „Florek”, „Andrzej”, „Robert” i „Feliks” informują służby, co Tejkowski postuluje. Cel – walka o „odżydzenie Polski”. Metodą ma być „klasyczny nacjonalizm”. W sierpniu 1982 r. Tejkowski zostaje internowany i trafia do Białołęki. Stosunki z osadzonymi ma złe z racji poglądów i podejrzeń o współpracę ze służbami. Wielkiego zagrożenia dla ustroju nie stwarza. Zwalniają go już 21 października[283].

Do końca lat 80. Tejkowski jest mało aktywny publicznie. W 1984 i 1987 składa tylko wnioski o rejestrację swojej organizacji (odrzucone) i wydaje odezwę popierającą sojusz z ZSRR. Dopiero pod koniec 1988 r. zaczyna wydawać pismo „Narodowiec” i łączy w jedną organizację założone przez siebie grupy: PZWN, Polską Partię Narodową i Polskie Stronnictwo Narodowe. Do kiosków trafia jego pismo „Myśl Narodowa Polska”. Gdy w sierpniu 1990 r. przybywa do Warszawy rosyjska nacjonalistka Miłada Kowalkowa, Tejkowski przedstawia się jej jako zdeklarowany panslawista pragnący unii narodów słowiańskich. Wkrótce potem delegacja PWN-PSN jedzie do Petersburga, by się spotkać z działaczami antysemickich rosyjskich nacjonalistów z Ruchu Patriotycznego Ojczyzna i ruchu Pamięć (Pamiat). A także z partii Żyrinowskiego. Demonstrują. Tejkowski udziela wywiadów, występuje nawet w rosyjskiej telewizji.

Kiedy powstaje Sobór Słowiański, który ma jednoczyć ruch panslawistyczny, Tejkowski bierze udział w dwóch zjazdach. Na drugim z nich, w marcu 1991 r., spotyka się przedstawicielami osiemdziesięciu ośmiu organizacji z Rosji, Białorusi, Ukrainy, Kazachstanu, Polski, Czechosłowacji, Bułgarii i Jugosławii. Wódz PWN-PSN zostaje jednym z trzech wiceprzewodniczących Soboru. Jego najbliższa współpracownica Barbara Krygier staje się członkinią zarządu, któremu przewodniczy lider neonazistowskiej Rosyjskiej Jedności Narodowej, Aleksander Barkaszow. Z kolei na organizowanej przez PWN w 1992 r. Krakowskiej Konferencji Bezpieczeństwa i Rozwoju Słowiańszczyzny gwiazdą jest lider Komunistycznej Partii Rosji, Giennadij Ziuganow[284]. W czasie wojny o Kuwejt PWN-PSN prowadzi kampanię na rzecz Iraku, za co nawet otrzymuje od wicepremiera Tarika Aziza podziękowania. Nie było to dziwne o tyle, że w owym czasie, w zamian za wsparcie, Hussain opłacał wielu skrajnie prawicowych polityków, z Jean-Marie Le Penem, Jörgiem Haiderem, Vadimem Tudorem i Vojislavem Šešeljem na czele. Tejkowski próbował uzyskać wsparcie także od Korei Północnej. W liście do Ziuganowa Tejkowski pisze: „Wyrażamy nadzieję, ze Wasz i nasz program narodowy urzeczywistni Wspólnotę Słowiańską, stanowiącą wszechstronne przymierze gospodarcze, polityczne i wojskowe niepodległych Państw Słowiańskich”[285].

Zdaniem Tejkowskiego Wałęsa to narkoman, bluźnierca i oczywiście Żyd, a kandydat na prezydenta w 1990 r., wystawiony przez PSL, Roman Bartoszcze, to koń trojański Banku Światowego[286]. Kiedy nie udaje się zgłosić kandydatury Tejkowskiego na prezydenta z powodu braku dostatecznej liczby podpisów, PWN-PSN apeluje o bojkot wyborów[287]. Walczy z żydowskim spiskiem, w którym tkwią praktycznie wszyscy, Wałęsa, Solidarność, Kościół katolicki z papieżem włącznie, oraz inne endeckie organizacje. 4 lipca 1991 r. „Wyborcza” publikuje z Tejkowskim długi wywiad. Z dnia na dzień polityk staje się najbardziej znanym polskim nacjonalistą. Do jego organizacji zaczynają masowo napływać skinheadzi. Wielokrotnie demonstracje jego organizacji kończą się starciami z policją. Tejkowski udziela poparcia Lepperowi podczas okupacji budynków ministerstwa rolnictwa. Lepper się od niego odcina. Prokuratura wysyła Tejkowskiego na przymusowe badania psychiatryczne. Potem Tejkowski przegrywa kolejne wybory. W 1993 r. PWN-PSN zdobywa tylko 0,11 proc. głosów, w 1997 r. 0,07 proc., a w 2001 r. – 0,02 proc.

W Wielką Sobotę 1995 r. Tejkowski demonstruje w Oświęcimiu. Na jego transparentach widnieją hasła przeciwko UE i uczestnictwu Żydów we władzach polskich. W marcu 1998 r. rozsyła pocztą elektroniczną list do wszystkich stu amerykańskich senatorów, a także do Departamentu Stanu i Białego Domu z apelem, by nie przyjmować Polski do NATO, gdyż zagraża to nie tylko Polakom i narodom słowiańskim, lecz także całej Europie i światu. Tejkowski został również oskarżycielem w rosyjskim Międzynarodowym Trybunale Społecznym Do Spraw Przestępstw NATO w Jugosławii, korespondentem Międzynarodowej Akademii Słowiańskiej w Moskwie i częstym gościem białoruskich i rosyjskich telewizji i radia[288]. W 2014 r. popiera rosyjską aneksję Krymu, deklarując, że władzę w Kijowie przejęli złączeni nienawiścią do Rosji oddani Zachodowi syjoniści i naziści. Oświadcza, iż ocaleniem dla Polski i innych Państw Europy jest uwolnienie się od Unii Europejskiej i NATO oraz jednoczenie się wokół Rosji broniącej ogólnoludzkich i narodowych wartości[289]. Żeby dopełnić to prorosyjskie bingo, nazwisko Tejkowskiego – jako polskiego współpracownika – pojawia się też w mailach Usowskiego[290]. Do końca życia prowadzi trzy mikroorganizacje: Polską Wspólnotą Narodową, Stowarzyszenie Przyjaźni Polsko-Rosyjskiej i wreszcie będący polską gałęzią rosyjskiego Międzynarodowego Komitetu Słowiańskiego Polski Komitet Słowiański.

W 1992 r. Tejkowski ukrywał się przed policją w mieszkaniu Stanisława Potrzebowskiego[291]. To szara eminencja polskich nacjonalistycznych neopogan – były agent kontrwywiadu wojskowego PRL, pilot wojskowy, współpracownik białych suprematystów z RPA, jawny antysemita i rasista. Z Tejkowskim znali się od lat 50., z czasów rewolucyjnych kręgów krakowskich. To już wtedy Potrzebowski, zatrzymany i przesłuchany przez funkcjonariuszy Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego, poszedł na współpracę. Wstąpił do wojska i służył kilka lat w lotnictwie. Współpracował też z kontrwywiadem wojskowym[292]. W latach 60. studiował we Wrocławiu historię i tam spotkał przedwojennych zwolenników neopogańskiego narodowego bolszewizmu, czyli „Zadrugi”, zrzeszonych w nieformalnym Towarzystwie Miłośników Kultury Słowiańskiej. Stąd późniejsze związki Tejkowskiego z rodzimowierstwem[293]. W 1971 r. jako agent o pseudonimie „Rymski” Potrzebowski wyjeżdża z misją do Niemiec. Oficjalnie ma pisać doktorat[294]. Wezwany do kraju dezerteruje. Wyjeżdża do RPA. Tam poznaje polskiego terrorystę i mordercę Janusza Walusia. To właśnie Potrzebowski stanie się w Polsce pierwszym i najważniejszym rzecznikiem sprawy jego uwolnienia. Angażuje się w Światowy Ruch Apartheidu[295]. Kiedy w RPA kończy się apartheid Potrzebowski wraca do Polski i Zakłada Zrzeszenie Rodzimej Wiary (ZRW)[296], które staje się platformą współpracy wcześniej rozproszonych neopogańskich skinheadów.

Właśnie z tego grona wywodzi się przyszły lider partii Zmiana, Mateusz Piskorski. ZRW nawiązuje kontakt z neopoganami z terenu byłego ZSRR: Litwy, Ukrainy i przede wszystkim Rosji. W strukturach na Wschodzie dominują ludzie wywodzący się z ruchu Pamięć, założonej ze wsparciem KGB[297] nacjonalistycznej organizacji, odpowiednika polskiego „Grunwaldu” i zarazem głównego w ZSRR rozsadnika antysemickich, neopogańskich i neofaszystowskich narracji[298]. Potrzebowski i koledzy ze Wschodu powołują Światowy Kongres Religii Etnicznych. Wówczas też zaczynają się szersze kontakty tego środowiska z Rosją. W 2000 r. po raz pierwszy do Rosji jedzie Piskorski, zaproszony tam przez Pawła Tułajewa, sympatyka Kongresu, nowoprawicowego neopoganina, neoeurazjatę i współpracownika Dugina. Piskorski, goszcząc u niego w Rosji, udziela wywiadów, spotyka się z przywódcami skrajnie prawicowych organizacji[299], nawiązuje ważne kontakty.

Inne dziecko ZRW, grupujące intelektualistów, Stowarzyszenie na Rzecz Tradycji i Kultury Niklot, z czasem rozejdzie się z opcją rosyjską. Zanim jednak to nastąpi, grupa zdąży jeszcze w 2000 r. poprzeć gen. Tadeusza Wileckiego z WSW, kandydującego na urząd prezydenta z poparciem Stronnictwa Narodowego rodu Giertychów.

Pogromcy Żydów

W polskiej polityce takich postaci z pogranicza PZPR, służb specjalnych PRL i grupek nacjonalistycznych było w latach 90. więcej. Jedną z nich był Leszek Bubel – jubiler, piosenkarz disco polo, kandydat na prezydenta, lider Polskiej Partii Przyjaciół Piwa, były współpracownik Andrzeja Leppera oraz Zbigniewa Stonogi, oraz – jak sam twierdził – naczelny antysemita RP. W okresie PRL Bubel jako zamożny jubiler z łatwością podróżował po świecie. Podczas kiedy inni mieli problemy z uzyskaniem paszportu, on sam 10 dni po ogłoszeniu stanu wojennego wybrał się na wycieczkę z Orbisem do Indii i na Cejlon[300]. Zatrzymany na lotnisku i internowany[301] w drodze na Węgry twierdził, że aresztowano go za finansowanie nielegalnych drukarni[302] i produkcję biżuterii patriotycznej. Najpewniej jednak chodziło o przemyt. Zdaniem niektórych mediów Bubel mógł brać udział w upłynnianiu zrabowanych na Zachodzie kosztowności pozyskanych w aferze „Żelazo”[303]. Wskazywać mogą na to jego wieloletnie kontakty[304] z jednym z głównych autorów tamtej akcji, Mieczysławem Janoszem (TW „Maj”[305]), czy wsparcie w uzyskiwaniu paszportu, na które Bubel, mimo internowania i rzekomej intensywnej działalności opozycyjno-patriotycznej, mógł regularnie liczyć w SB[306].

Zwolniony z internowania po ledwie 10 dniach, gdy jego skarga dotarła do ówczesnego MSW[307], Bubel wznawia wojaże: Węgry, Korea Południowa, ZSRR, Włochy, Bułgaria, Egipt, Algieria, Tunezja, Maroko, Syria, Jordania, Meksyk, Tajlandia, Peru, Sri Lanka, Singapur, nawet Anglia[308]. U schyłku PRL Bubel dysponuje kapitałem w złocie i doświadczeniem w prywatnym biznesie. Otwiera sieć sklepów z biżuterią i elektroniką, ale bez parasola służb interesy idą mu tak sobie. Bierze kredyty i ich nie spłaca, defrauduje złoto. Za to w pierwszych wolnych wyborach w III RP zostaje posłem z ramienia Polskiej Partii Przyjaciół Piwa i uzyskuje immunitet. Na pewien czas w 1993 r. przegrywa wybory, a sama partia zdobywa tylko 0,1 proc. głosów. W 1995 r., po kolejnej klęsce, tym razem w wyborach na prezydenta, Bubel zostaje żarliwym nacjonalistą. Winni za problemy kraju w jego mniemaniu są Żydzi, których „listy” zaczyna Bubel publikować w licznych wydawanych przez siebie pismach[309]. Można w nich przeczytać, że liberalizacja i westernizacja Polski to interes żydowski; że „pedagogika wstydu” to narzędzie polskiego upodlenia i zniewolenia przez kapitał amerykański oraz że liberalna opozycja do PRL dogadała się z liberałami z PZPR i sprzedała nasz kraj. Jest przeciwny wejściu Polski do UE, bo i nią również sterują, zdaniem Bubla, Żydzi[310].

Wraz z kilkoma innymi bohaterami tej książki Bubel stał się też sprawcą jednego z największych kryzysów w relacjach polsko-izraelskich w ostatnim trzydziestoleciu, czyli „wojny o krzyże” na oświęcimskim żwirowisku. Poszło o poklasztorny budynek przylegający do terenu obozu KL Auschwitz. Zakonnice, karmelitanki bose, wydzierżawiły go Stowarzyszeniu Ofiar Wojny, które miało utworzyć w nim Archiwum Polskich Ofiar Wojny. Nie byłoby w tym nic dziwnego, gdyby nie fakt, że obydwoma podmiotami kierował wspomniany już dawny bohater afery „Żelazo” Mieczysław Janosz: złodziej, TW[311] i twardy antysemita. W broszurach, które wydaje, można przeczytać, że „komunizm przestał być Żydom potrzebny jako rozwojowo niewydajny i odrażający, a także dlatego, że zaczął ewoluować w kierunku narodowym”, dlatego zlikwidowali ZSRR i dziś na gruzach tego bloku sami sprawują władzę[312], a państwo Izrael jest nosicielom i krzewicielem krańcowego szowinizmu i rasizmu, wywodzącego się z „najbardziej zbrodniczej księgi świata”, Talmudu[313].

W wyborach do senatu w 1989 r. Janosz kandydował z listy bielskiego PAX[314]. Bezskutecznie – dostał 2,53 proc. głosów[315]. W 1993 r. w wyborach do sejmu Janosz trafił na listy „Samoobrony”. Znów przegrał[316]. Jego prawnikiem został wówczas późniejszy osobisty adwokat Leppera, Henryk Dzido[317], z czasem poseł Samoobrony. W Oświęcimiu Janosz nie zamierza jednak zająć się działalnością archiwistyczną. Włącza się w polsko-izraelski spór o znajdujący się na terenie karmelu krzyż – krucyfiks, element ołtarza, przy którym w 1979 r. papież w dawnym obozie zagłady Auschwitz odprawił nabożeństwo[318]. Podnajęty teren Janosz udostępnił Kazimierzowi Świtoniowi. To były opozycjonista, wielokrotnie zatrzymywany przez milicję, więziony i internowany[319]. W 1991 r. uzyskał mandat poselski z list Ruchu Autonomii Śląska. W 1992 r. w Sejmie oznajmił, że na jego liście agentów SB „jest Pan Prezydent, jako agent Służby Bezpieczeństwa”[320]. Rok później nie uzyskał już reelekcji, a kiedy jego biznes zbankrutował, powołał Ruch Obywateli Krzywdzonych przez Władzę. W 1995 r. Świtoń opublikował listę „znanych Żydów doprowadzających Polskę do ruiny”[321].

Sprawa żwirowiska sprawiła, że Świtoń ponownie zaistniał. Medialnie będzie ją nagłaśniał kolega Janosza, Leszek Bubel. Świtoń przeprowadził się na teren karmelu i powołał Społeczny Komitet Obrony Krzyża. Na terenie żwirowiska rozdawał ulotki, w których zarzucał sejmowi zdradę narodową i wzywał do walki z „krwiożerczym syjonizmem” oraz „teutonizmem-germanizmem”. Oznajmił, że Polską „rządzi żydo-komuno-masoneria”[322]. W Izraelu politycy prawicy potraktowali to jako zamach na Holocaust. Wybuchł międzynarodowy skandal. Niezrażeni tym wcale Janosz i Świtoń zorganizowali w tym czasie zjazd Stowarzyszenia Ofiar Wojny, na którym Bubel ogłosił powstanie koalicji Teraz Polska. W jej skład weszły między innymi założone ze wsparciem współpracowników SB Narodowe Odrodzenie Polski, Partia X Tymińskiego i Kosseckiego oraz opisywane dalej Stowarzyszenie Patriotyczne Viritim. Dodatkowo w mszy na żwirowisku w obronie krzyża miał uczestniczyć gość z Francji, Jean-Marie Le Pen[323]. Świtoń domagał się zagwarantowania ustawą, że krzyż pozostanie na terenie obozu po wsze czasy. Wierzył, że jego protest obudzi Polaków ogłupionych przez „żydowskie media”[324]. Ostatecznie, kiedy zapowiedział, że ma ze sobą materiały wybuchowe, interweniowały oddziały specjalne MSW. Legenda „Solidarności” wylądowała przed sądem, a po nowelizacji ustawy Janoszowi odebrano dzierżawę karmelu[325]. Krzyże przeniesiono na teren klasztoru franciszkanów w Harmężach[326]. W efekcie tej akcji Polska została uznana w mediach światowych za kraj przesiąknięty rasizmem, antysemityzmem i ksenofobią. W mediach zachodnich rozległy się głosy, że Rzeczpospolita nie nadaje się ani na członka Unii Europejskiej, ani na partnera w NATO[327]. Było to największe spięcie w relacjach polsko-izraelskich aż do nowelizacji ustawy o IPN, za którą odpowiada już kolejne pokolenie sympatyków Rosji w naszym kraju.

Inicjatywa Teraz Polska szybko upadła. Po dwuletnim romansie z partią Leppera[328] i wydawaniu dla niego pisma „Samoobrona” Bubel skupił się na budowaniu swojej Polskiej Partii Narodowej. Świtoń wystartował w 2005 r. w wyborach do sejmu właśnie z list PPN, podobnie jak dawny aktywista Stronnictwa Narodowego „Szczerbiec” Barański, lider skinowskiego zespołu Legion Tomasz Kostyła, oraz ważny działacz NOP, Robert Larkowski. Również to działacz PPN, Adam Czeczetkowicz, wykreował na „gwiazdę internetu” nieszczęsnego Krzysztofa Kononowicza, o czym dalej. Świtoń powrócił raz jeszcze bronić krzyża w 2010 r. na Krakowskim Przedmieściu, otoczony antysemickimi wielbicielami Rosji z Telewizji Narodowej[329]. Tę historię czytelnik również znajdzie w dalszych rozdziałach tej książki.

Z matecznika Narodowej Demokracji

Wymieniając pionierów ruchu skrajnej prawicy w Polsce, nie sposób nie wspomnieć o zwycięzcach w bolesnym procesie jednoczenia się w latach 90. konkurujących Stronnictw Narodowych, czyli o rodzie Giertychów: Jędrzeju, Macieju i Romanie. Swoimi poglądami i działaniami wpłynęli oni w sposób wybitny na powojenne losy polskiego nacjonalizmu. Najmłodszy z nich, Roman Giertych, mimo iż przeszedł długą drogę od sympatyzującego z Rosją rekonstruktora Młodzieży Wszechpolskiej do proamerykańskiego konserwatysty i filaru antypisowskiej opozycji, wspólnie ze swoim ojcem Maciejem, a po części i z dziadem Jędrzejem, stworzył formację, która do dziś promuje w Polsce znajome rosyjskie narracje.

Zacznijmy jednak od nestora rodu. Jędrzej aktywny był politycznie już od przedwojnia, kiedy to stał się jednym z ważniejszych publicystów endecji i bliskim współpracownikiem Romana Dmowskiego. W latach 30. zostaje sekretarzem generalnym Obozu Wielkiej Polski i redaktorem jej oficjalnego organu, czyli pisma „Szczerbiec”. Należał do endeckich radykałów. Cieszyło go, że „Hitler odżydził Niemcy” i „wyplenił pierwiastki kosmopolityczne”, że w „III Rzeszy uporano się z homoseksualizmem i pornografią”, choć krytykował nazistowski nacjonalizm za biologiczny, a nie duchowy rasizm i tkwienie „w światopoglądzie materialistycznym”[330]. Nie zmieniało to jego wrogiego stosunku do Żydów, będących „wielkim mocarstwem”, choć bez „bazy terytorialnej osłanianej łańcuchem fortec, wspieranej stalową potęgą okrętów wojennych, samolotów, czołgów i dział”[331]. W narracji Jędrzeja Giertycha Żydzi, masoni i członkowie tajnych związków wspólnie ponosili odpowiedzialność za upadek I RP, rozbiory, klęski powstań – kościuszkowskiego, listopadowego i styczniowego – za nędzę w II RP i piłsudczyznę. A ponieważ Żydzi zagrażali, zdaniem Giertycha seniora, bezpieczeństwu wewnętrznemu II RP, opanowując duże miasta, niszcząc polską kulturę, wtrącając Polaków w niewolę gospodarczą[332], „sprawę żydowską” rozwiązać miałaby ich „kompletna emigracja”[333], a naprawić odrzucenie „zwyrodniałego ustroju parlamentarnego” i wprowadzenie nacjonalistycznej dyktatury o charakterze totalnym[334].

Jeszcze w okresie I wojny światowej Giertych przyjął za Dmowskim, że Polska, zagrożona przede wszystkim przez Niemcy, musi szukać sojusznika w Rosji. Mimo niechęci do komunizmu, pozostając po 1945 r. na Zachodzie, Jędrzej zaczął niuansować swój stosunek do ZSRR i PRL. Po odwilży roku 1956 otwarcie chwalił komunistów za zasiedlenie i zagospodarowanie ziem nad Odrą i Nysą, odbudowę ze zniszczeń wojennych i uprzemysłowienie kraju. Jego grupa pisze list otwarty do I sekretarza KPZR Nikity Chruszczowa, ujmując w nim, że „interesy Polski i Rosji związane są ścisłymi więzami i że w obecnym układzie stosunków międzynarodowych” miejsce Polski w sposób naturalny i nieunikniony znajduje się „w obozie przyjaciół i sojuszników Rosji, a nie w obozie jej wrogów”[335]. Giertychowcy wierzyli, że po porzuceniu stalinizmu ZSRR zgodzi się na odrzucenie komunizmu w Polsce w zamian za utrzymanie sojuszu z ZSRR[336]. W efekcie głoszenia takich poglądów Giertych i jego ludzie zostali w 1961 r. wykluczeni z szeregów emigracyjnej endecji[337]. Wówczas Giertych zaczyna wprost twierdzić, że sojusz z ZSRR chroni Polskę przed zakusami niemieckich rewizjonistów oraz powiązanych z częścią aparatu władzy i Zachodem masonów oraz trockistów z Polskiego Porozumienia Niepodległościowego, Komitetu Obrony Robotników i „Solidarności”[338]. W 1976 r. w liście otwartym do I sekretarza PZPR Edwarda Gierka krytykował powstającą w Polsce opozycję antykomunistyczną i wzywał, aby „żyć z Rosją na stopie sąsiedzkiej przyjaźni”[339]. Jego zdaniem KOR jest bardziej szkodliwy dla Polski niż komuniści[340].

Postawa ta prowadziła do cichego porozumienia z komunistycznym aparatem bezpieczeństwa. Za pośrednictwem przebywającego w Polsce syna Giertych rozmawia z SB. Władze komunistyczne w ramach operacji o kryptonimie „Truteń” przesyłały mu kolejne dokumenty na temat demokratycznej opozycji, nakłaniały do pisania i ułatwiały przesyłanie powstających memoriałów do kraju[341]. Giertych senior miał pełną świadomość, że kontaktuje się z nim Służba Bezpieczeństwa[342]. W swoich tekstach głosił, że Adam Michnik to brat stalinowskiego oprawcy[343] i reprezentant kół żydowskich, trockistowskich i masońskich[344], które dążą „do obalenia nawet takich rządów jak dzisiejsze komunistyczne rządy na Kremlu”[345] i sprawowania bezpośredniej władzy na Polakami[346]. Zdaniem Giertycha nie było warunków do wyzwolenia się Polski od zależności od ZSRR, stąd lepiej się skupić na walce z aborcją i nie popierać krajowych protestów przeciwko władzom PRL. Te bowiem mogły grozić interwencją radziecką oraz enerdowską i utratą Ziem Zachodnich[347]. W 1981 r. Giertych cieszył się z wprowadzenia stanu wojennego („tak sprawnie i prawie że bezboleśnie”[348]) i wprost stwierdzał, że generał Jaruzelski ocalił kraj przed katastrofą, jaką niosła ze sobą rewolucja „Solidarności”[349].

Głównym łącznikiem Jędrzeja Giertycha z krajem był w okresie PRL jego syn Maciej, który w 1962 r. wrócił na stałe do Polski z emigracji. To przez niego przechodzą dokumenty, książki i publikacje wydawnictwa Opoka[350]. Cała ta wymiana odbywała się pod obserwacją, ale bez większych przeszkód ze strony SB. Z pomocą wspominanego już Siemaszki (TW „Teodor”) Maciej Giertych stworzył też w kraju w 1981 r. własne „podziemne” wydawnictwo Chrobry, wydające dzieła jego ojca i Dmowskiego, a także Wydawnictwo im. św. Andrzeja Boboli, publikujące teksty kościelnych ultrakonserwatystów sprzeciwiających się reformom Soboru Watykańskiego II. Stan wojenny nie przerwał działalności wydawniczej Chrobrego. Przeciwnie, oficyna w tym czasie zaczyna publikować więcej bibuły. Druki w łącznym nakładzie 25 tys. egzemplarzy rozprowadzano po parafiach, na spotkaniach PZKS, w „salonie” Siemaszki i poprzez aktywistów NOP[351]. Druk zapewniały kontakty NOP, zwłaszcza w osobie TW „Rogulskiego”, czyli omawianego już Bogusława Rybickiego. Mimo więc aktywnej „podziemnej” aktywności Macieja Giertycha władza nie tylko patrzyła przez palce na jego działalność, lecz także wprost użyczała mu kontrolowanych przez swoich konfidentów kanałów druku i dystrybucji.

Mało tego, gen. Jaruzelski zaprosił także Macieja Giertycha do Rady Konsultacyjnej przy Przewodniczącym Rady Państwa, ciała powstałego w 1986 r. jako próba kontrolowanego przez władze dialogu z opozycją. Giertych zaproszenie przyjął – był przecież autorem koncepcji polegającej na uniezależnienia Polski od wpływu radzieckiego komunizmu w zamian za ściślejsze wojskowe powiązanie Warszawy z Moskwą. Wyraził ją w tekście Jestem za Paktem Warszawskim, nie za socjalizmem[352]. Popierał też, podobnie jak ojciec, wprowadzenie stanu wojennego („Kto go popierał, dawał dowód myślenia geopolitycznego”[353]) i obecność w Polsce sił armii radzieckiej[354]. Jeszcze w 1989 r. oświadczył na posiedzeniu Rady: „Politycznie nie wolno nam rezygnować z oparcia o Rosję. Zachód o polski Gdańsk bić się nie będzie. Natomiast Związek Radziecki nas militarnie ochrania, jest też wypróbowanym partnerem gospodarczym”. A Jaruzelskiemu średni Giertych deklaruje, iż „potrzebny nam u steru ktoś, kto zapewni trwałość sojuszu ze wschodnim sąsiadem. Rolą prezydenta będzie pilnować, by nie przejść z deszczu pod rynnę, byśmy nie stracili tych pozytywów, które daje nam oparcie o Związek Radziecki. Tylko Pan, Panie Przewodniczący, może nam to zagwarantować”[355].

Władza pozwalała Giertychowi na coraz więcej. Drugi najważniejszy po „Trybunie Ludu” partyjny tytuł, „Żołnierz Wolności”, drukował fragmenty broszury jego ojca Jędrzeja popierającej stan wojenny[356]. Gazeta ta po marcu 1968 r. i w okresie pierwszej „Solidarności” oraz stanu wojennego reprezentowała poglądy najbardziej proradzieckich członków PZPR. Giertych powołał też w grudniu 1987 r. spółkę „Słowo i Czyn”, a w 1989 r. miesięcznik „Słowo Narodowe”. Pisywali tam Giertychowie, Engelgard, Jeznach, Żebrowski, a także Korwin-Mikke. W lipcu 1989 r. Maciej wraz z Matłachowskim zwołali Konwent Seniorów i ogłosili reaktywację Stronnictwa Narodowego. Uważali je za bezpośrednią kontynuację przedwojennego ugrupowania o tej nazwie. Jednym z owych seniorów był ponad stuletni ks. Władysław Matus, który w latach 1922–1927 sprawował mandat posła na sejm i był członkiem zarządu głównego endeckich partii – Związku Ludowo-Narodowego i Stronnictwa Narodowego. We władzach odtworzonej przez Giertychów partii znalazło się jednak sporo byłych członków PZPR, w tym minister w rządach Jaruzelskiego i Messnera Stefan Jarzębski, byli TW „Rogulski” (Rybicki), „Filip” (Jeznach) i „Maksym” (Matłachowski). Na założycielski kongres zaproszono wielu niedawnych współpracowników służb PRL, takich jak Kossecki, Czepułkowski, Tejkowski czy Kowalczyk.

Wskrzeszone tak Stronnictwo Narodowe pozostawało wierne linii promoskiewskiej. Jeszcze w 1989 r. Giertychowie chcieli pozostać w sprzężeniu z Moskwą, nie opuszczać Paktu Warszawskiego ani RWPG, zwalczać litewski ruch niepodległościowy. Stanowczo odrzucali przystąpienie Polski do Wspólnoty Europejskiej – „do tego tygla w stylu amerykańskim, który pragnie zniszczyć Polskę swoim kapitalizmem bezosobowym, kosmopolitycznym, cudzoziemskim[357] i podporządkować rządowi światowemu, w którym zasiadają ich zdaniem między innymi Bill Clinton, Zbigniew Brzeziński, Andrzej Olechowski i George Soros[358]. Straszyli, że Polsce grozi nie militarna inwazja, lecz kapitałowy kolonializm w wykonaniu Żydów i Niemców[359], a UE to nowe Cesarstwo Niemieckie z wojskami NATO pod komendą niemieckich generałów, wspólną walutą regulowaną przez Bundesbank, gospodarką zdominowaną przez niemiecki przemysł i handel, oraz polityką dyktowaną przez niemieckiego kanclerza[360]. Ich zdaniem tylko integracja Europy z Rosją, od Lizbony po Władywostok, pozwalała zachować państwa narodowe, w tym Rzeczpospolitą. Moskwa miała bowiem interesy zbieżne z Polską i gwarantowała jej bezpieczeństwo przed zakusami Niemców[361]. Stąd głoszona nawet w latach 90. przez Giertychów propozycja sojuszu z Rosją[362] i niechęć wobec niepodległości Ukrainy, uznawanej za sojuszniczkę Berlina[363]. Antyrosyjska prawica to dla ówczesnych giertychowców „nimfomani zaślepieni wizją nowego światowego ładu, atlantydzi z głupawym uśmiechem zerkający ku nowym wybawicielom zza Odry”[364], gdy tymczasem Polska musi stać się szańcem przeciwko Nowemu Światowemu Porządkowi (NWO)[365].

Jednak po otwarcie antysemickich wystąpieniach w kampanii wyborczej Macieja Giertycha i Jeznacha w 1991 r. liberalni posłowie zażądali zdelegalizowania Stronnictwa, a prokurator generalny zapowiedział przegląd ich materiałów wyborczych[366]. Partia ponosiła kolejne porażki: nie udał się planowany sojusz z PSL, a w ugrupowaniu nastąpiła seria rozłamów. Po kolejnym z nich odchodzi kierujący partyjną prasą Rybicki, zostawiając Giertychom po sobie ogromne długi. Niewiele pomagało odmłodzenie kadr. Głównym zasobem kadrowym partii Giertychów, oprócz endeckich seniorów, byli w owym czasie wszechpolacy, reaktywowani przez najmłodszego z Giertychów, Romana. Roman bowiem po 1989 r. odtworzył przedwojenną endecką organizację studencką, Młodzież Wszechpolską, która miała być, jak przed wojną, kuźnią kadr dla nacjonalistów. Jak czas pokazał, stała się nią rzeczywiście. Zaczynać w niej będą późniejsi posłowie i liderzy Konfederacji – Krzysztof Bosak i Robert Winnicki, a także politycy PiS – Sylwester Chruszcz i Adam Andruszkiewicz. Na początku lat 90. była to jednak wciąż jeszcze organizacja zdominowana przez dewotów i skinheadów.

Poglądy, jakie w tamtym czasie swoim wychowankom wtłaczał do głów Roman Giertych, nie różniły się bardzo od tez głoszonych przez jego ojca i dziadka. Uważał, iż w Stanach Zjednoczonych mieści się „centrala organizacji przygotowujących zjednoczenie świata”[367], a „koncepcje globalizmu”, jak twierdził, miały „korzenie w masonerii francuskiej i angielskiej”. Gwarancje NATO były tak samo nic nie warte jak te z roku 1939 r.[368], a mit sojuszu z Ameryką prysnął w jego oczach, kiedy natowskie bomby zaczęły spadać w 1999 r. na Belgrad[369]. UE również była dla niego dziełem Berlina chcącego stworzyć Stany Zjednoczone Europy[370], jak również sprawką masonów[371], którzy promują aborcję i homoseksualizm[372]. Nadzieją dla kolejnego pokolenia Giertychów zgodnie z rodzinną tradycją pozostawała oczywiście Rosja. Już na pierwszej stronie książki-manifestu z 1994 r. Kontrrewolucja Młodych można znaleźć ostrą krytykę pogorszenia się polskich relacji ze wschodnim imperium[373]. „Ścisły sojusz z Rosją”[374] – postulował wprost Roman Giertych, porównując sojusz polsko-rosyjski do więzów łączących USA i Zjednoczone Królestwo[375].

Taka wizja polskiej polityki zagranicznej nie zachwyciła Polaków. W wyborach partia Giertychów zaliczała klęskę za klęską. Samodzielnie zdobywała promile głosów, a w koalicjach wyborczych 1–3 proc. Do końca lat 90. trwała wśród religijnych rusofilskich nacjonalistów wieczna karuzela krótkotrwałych i zazwyczaj zupełnie nieudanych inicjatyw, przymierzy, bloków, ruchów, sojuszy, rozpadów i połączeń. Przewijali się w tych koalicjach Barański, Rybicki, Świtoń, Skalski, Poręba, Korwin-Mikke, Grabowski, Michalkiewicz, Engelgard, Kowalski, Rękas, Janosz, Zapałowski, Gabiś, i wiele, wiele innych opisywanych tu postaci. Mimo wszystko Giertychom udało się ten burzliwy okres przetrwać. Mieli ideologa-patrona w osobie zmarłego w 1992 r. Jędrzeja, mieli wodza w Macieju, posiadali kilka tytułów prasowych, własne wydawnictwo i organizację młodzieżową. W Romanie widziano następcę tronu i edukatora przyszłych kadr.

Ostatecznie na placu boju o ideową schedę po Romanie Dmowskim pozostały dwie partie. Pierwsza z nich to majętne dobrami emigracyjnych endeków, ale liczebnie słabe Stronnictwo Narodowo-Demokratyczne Kowalskiego i Engelgarda. Drugą było właśnie Stronnictwo Narodowe Giertychów[376]. Organizacje postanowiły się więc zjednoczyć. I to właśnie Giertychowie najbardziej na tym skorzystali. Weszli do władz zjednoczonej partii (młodszy Giertych jako wiceprezes, starszy jako szef Rady Naczelnej) i rady Fundacji Narodowej im. Romana Dmowskiego (czyli finansowego zaplecza SND opartego na majątku endeckich emigrantów), nie wpuszczając zarazem młodzieżówki SND do kierownictwa Młodzieży Wszechpolskiej. Wszystko zapowiadało się, jak na wcześniejsze wyniki wyborcze nacjonalistów, wcale nieźle. W jednym ugrupowaniu znalazły się najważniejsze endeckie czasopismo („Myśl Polska”), młodzieżówka o długich tradycjach (MW), zasoby finansowe ruchu (Fundacja Narodowa) i znana endecka dynastia. Dodatkowo, wskutek rozłamu w Akcji Wyborczej Solidarność, kilku posłów ogłosiło się reprezentantami nowej partii. Wybrany został też w miarę rozpoznawalny i mający potencjał kandydat w jesiennych wyborach prezydenckich 2000 r. Okazał się nim były szef sztabu generalnego gen. Tadeusz Wilecki. Wspierał go szeroki front prawicy, od neopogan z Niklota po ortodoksów religijnych w osobach Giertychów. Dodatkowym wsparciem byli Bohdan Poręba z Towarzystwa Przyjaźni Polsko Radzieckiej, esbecki gangster z afery „Żelazo” Janosz, as lotnictwa RAF Skalski i radykalni związkowcy z „Sierpnia 80”. Dodatkowo w styczniu 2000 r. Wilecki, Lepper, Poręba i związek zawodowy Sierpień 80 Daniela Podrzyckiego powołali Blok Ludowo-Narodowy[377]. Kampania wyborcza generała Wileckiego okazała się jednak wielką porażką. Nowy blok rozpadł się błyskawicznie, a Wilecki, Lepper i Podrzycki wystartowali w wyborach osobno. Nie pomógł tu fakt, że na spotkaniach wyborczych generał Wilecki deklarował, że jeśli będzie trzeba, zacznie naśladować dyktatora Chile Augusta Pinocheta, chwalił socjalne osiągnięcia Adolfa Hitlera[378] i występował publicznie z Janoszem. Ten zaś rozpowiadał, że Aleksander Kwaśniewski to naprawdę Żyd „Stolzman”, a ofiarami Holocaustu byli Słowianie. Rewelacje te Wilecki nazywał „lekcją historii”[379]. Ostatecznie wynik generała okazał się tragiczny – 0,16 proc. głosów i przedostatnie, jedenaste miejsce. Innym kandydatom skrajnej prawicy nie poszło lepiej – Bogdan Pawłowski zdobył 0,10 proc., Dariusz Grabowski – 0,51 proc., Jan Łopuszański – 0,79 proc., a Korwin-Mikke – 1,43 proc. Lepper także niewiele ugrał: zaledwie 3,05 proc. W pierwszej turze walkę o prezydenturę wygrał socjalista i liberał Aleksander Kwaśniewski. Wobec takiej porażki na prawicy doszło do walk frakcyjnych, które zakończyły się wyjściem ze zjednoczonej partii środowiska „Myśli Polskiej” i kilkuletnim sporem sądowym o własność tego pisma.

Na toruńskiej fali

Sytuacja zmieniła się diametralnie na korzyść Stronnictwa, gdy na politycznej scenie stanął przy nim wpływowy promotor – właściciel rozgłośni, dzięki której popularność nacjonalistów podskoczyła wkrótce z marnych promili do kilkunastu procent. Zbawcą było Radio Maryja i jego założyciel, zakonnik-redemptorysta Tadeusz Rydzyk. Radio Maryja to w niejasnych okolicznościach założona rozgłośnia[380], która w latach 90. stała się szalupą ratunkową dla nader mieszanego towarzystwa, w tym dla przeciwników NATO i UE, byłych grunwaldowców, paxowców, antysemitów, religijnych ortodoksów, nacjonalistów i najróżniejszych „przyjaciół Rosji”. Bez wsparcia Ojca Rydzyka utonęliby oni w odmętach politycznego oceanu. Za to z jego rekomendacją zyskali z czasem pozycję posłów, senatorów czy znanych publicystów. Podporami nowego radia zostali były peerelowski poseł Ryszard Bender i jego dwaj doktoranci, Mirosław Piotrowski i Mieczysław Ryba. Dołączyli do nich także peerelowski dyplomata i kontakt operacyjny SB (ps. „Tadeusz”) Jerzy Robert Nowak, bliski współpracownik Korwin-Mikkego Stanisław Michalkiewicz, były marksista Bogusław Wolniewicz, a główną polityczną gwiazdą rozgłośni stali się Antoni Macierewicz i jego przyboczna Anna Sobecka.

Na falach Radia Maryja goście i słuchacze snują spiskowe narracje o żydowsko-niemieckim porozumieniu na rzecz pognębienia Polski, co do joty przepisane z twórczości peerelowskiego generała MO Tadeusza Walichnowskiego[381]. „Judejczycy” władają w tych opowieściach Rzeczpospolitą z nadania Amerykanów[382], dręczą naród „polityczną poprawnością”, demoralizują młodzież homoseksualizmem[383] i przymuszają do szczepień[384]. Jednocześnie od zarania projektu pojawiają się medialne sygnały o dziwnych kontaktach Rydzyka z władzami Rosji. W 1997 r. toruńska rozgłośnia uzyskuje z rosyjskiego resortu łączności koncesję na retransmisję swojego programu z Krasnodaru i Samary do Polonii w Kazachstanie i na Syberii. Toruńskie radio ma nadawać na częstotliwościach użyczonych mu przez armię rosyjską. Radio Maryja korzysta z usług spółki RTRS (pol. Rosyjska Sieć Telewizyjna i Radiowa) należącej do resortu łączności. Częstotliwości pozwalają radiu nadawać nie tylko na obszarze Kazachstanu i Syberii, lecz także obejmować zasięgiem USA i Europę Zachodnią. W Polsce tymczasem Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji nic nie wie o takiej umowie. Monitowany o to Rydzyk dostarcza Radzie egzemplarz, ale bez najważniejszych aneksów. Na urodzinach toruńskiej rozgłośni w 1999 r. goszczą przedstawiciele rosyjskiej ambasady[385]. Dodatkowo nadawany z Rosji na falach krótkich sygnał rozgłośni zakłócać ma łączność niemieckich sił zbrojnych[386]. Pytany w 1998 r. przez „Gazetę Polską” Jarosław Kaczyński stwierdził wprost: „Radio Maryja jest dziś głęboko antyzachodnie, niechętnie nastawione do hierarchii kościelnej, prorosyjskie, wcale nie nieżyczliwe PRL. Ma nadajnik na Uralu. W Rosji panuje wprawdzie bałagan, ale niektórych rzeczy tam jednak pilnują dość dobrze”. Paradoksalnie, ówczesna opinia Kaczyńskiego brzmi jak przesłanie niniejszej książki, na przykład kiedy polityk PiS stwierdza, że „są dwa modele działalności rosyjskiej w Polsce. Pierwszy pepeerowski [...]. Drugi nazywam targowickim. Charakteryzuje go odwoływanie do wartości tradycyjnych, katolickich, narodowych. Prorosyjskość ubrana jest tam w maskę patriotyczną. Czy Targowica nie była właśnie narodowa, katolicka, czyż nie pałała szacunkiem do polskiej przeszłości?”[387]. Inna rzecz, że dzisiaj zarówno Kaczyński, jak i cała jego formacja zdążyły do cna przerosnąć Rydzykową „myślą polityczną”, a liderzy Zjednoczonej Prawicy – dosłownie! – grzecznie, zgodnie trzymając się za ręce, pląsają na urodzinach Radia Maryja[388].

Dzieje się tak, gdyż rozgłośnia aktualnie wspiera tę formację. Rydzyk już w latach 90. przyjął zasadę, że w danym czasie popiera tylko jedną partię. Oponentów i grupy nieposłuszne redemptorysta wymazywał skutecznie z programów radia (a później i Telewizji Trwam), a często także piętnował publicznie, co na skrajnej prawicy oznaczało śmierć polityczną. Po wielkiej klęsce wyborczej w 2000 r. Rydzyk wymusił na skłonnych do rozłamów i secesji politykach skrajnej prawicy kolejny start z jednej wspólnej listy. Na czele parasolowej partii postawił Marka Kotlinowskiego, lidera wyjętego z trzeciego szeregu, tak aby nie urazić niczyich wodzowskich ambicji. Prawdziwy wódz i tak jest tu tylko jeden – on sam. Decyzja ta oznaczała również obniżenie wyborczej poprzeczki, która dla partyjnych koalicji wynosi 8 proc., a dla pojedynczych partii 5 proc. Projekt ten miał być podobno tylko straszakiem na AWS. „Rząd Buzka ociągał się wobec Rydzyka ze sprawą szkoły itd. Nagle, po zjeździe Ligi w lipcu 2001, AWS tak się wystraszyła, że wszystko mu dała, szkołę też. Wtedy Rydzyk chciał zakopać LPR, ale już się tak łatwo nie dało”[389], opowiada dziś o tym pomyśle Giertych. Tym bardziej że AWS zaczął pikować w sondażach.

Oprócz już zjednoczonego Stronnictwa Narodowego Giertychów i Kowalskiego oraz podległej mu Młodzieży Wszechpolskiej, na wezwanie Rydzyka stanęło kilkanaście ultraprawicowych partii. Najważniejsze z nich to Ruch Katolicko-Narodowy Antoniego Macierewicza i jego sponsora[390] Roberta Luśni (TW „Nonparel”)[391], Porozumienie Polskie Jana Łopuszańskiego, Przymierze dla Polski Gabriela Janowskiego i Ruch Odbudowy Polski Jana Olszewskiego[392]. W łonie nowej koalicji doszło też do dalszych połączeń i zjednoczeń. Na falach Radia Maryja prezes Wielkopolskiego Banku Rolniczego i Rady Nadzorczej Stoczni Gdańskiej, Witold Hatka, ogłosił utworzenie stowarzyszenia Liga Rodzin. Weszli do niego liderzy Stronnictwa Narodowego, a z nimi Adam Wędrychowicz – przewodniczący Stowarzyszenia Polska Racja Stanu, Marian Jurczyk – lider Niezależnego Ruchu Społecznego i Tadeusz Bartold – szef Krajowego Porozumienia Samorządowego Ojczyzna. Przymierze dla Polski wchłania Porozumienie Ludowo-Narodowe, Ogólnopolski Komitet Obrony Polskiego Cukru, Światową Federację Kombatantów Antoniego Hedy, Forum Ludowo-Narodowo-Katolickie oraz Forum Kobiet Katolickich, a Porozumienie Polskie jednoczy się z Rodziną Polską. Nowa parasolowa partia przyjęła nazwę Ligi Polskich Rodzin. Dołączyły też do niej kolejne mikrougrupowania i twarze: Ogólnopolskie Forum Stowarzyszeń Uwłaszczeniowych Adama Bieli, Klub „Myśl dla Polski” grunwaldowca rodem z NKWD Edwarda Prusa[393], Zygmunt Wrzodak z „Solidarności” Ursusa i Ryszard Bender z KUL. Całe to wyliczenie politycznego planktonu ukazuje jak na dłoni, iż ludzie, których polityczny byt podżyrował wówczas Rydzyk, w następnych dekadach będą konsekwentnie występować przeciwko UE i NATO, a także dawać wyraz swojej sympatii wobec Rosji.

Liderem Ligi został Kotlinowski[394], a jego zastępcami Giertych i Wrzodak, ten ostatni dodatkowo jako szef sztabu wyborczego. Z początku poparcie Rydzyka było pełne, czemu się trudno dziwić – LPR domagała się skreślenia z polskiej konstytucji artykułów 90 i 91, mówiących o przekazywaniu organizacji międzynarodowej kompetencji organów władzy państwowej w niektórych sprawach i włączaniu ratyfikowanych aktów do polskiego porządku prawnego. Plany akcesji Polski do UE partia ta przedstawiała jako narzędzie odbudowy przez Niemcy ich mocarstwowej pozycji kosztem Polski i jej „Ziem Odzyskanych”[395]. Wrogami narodu polskiego miały być, oprócz Berlina, także „zagraniczne organizacje żydowskie” żądające zwrotu mienia, promujące „antypolonizm” w postaci obarczania Polaków współwiną za Holocaust[396]. Politycy Ligi także o przystąpieniu Polski do NATO pisali, iż „nie zwiększyło poczucia bezpieczeństwa”, a „szokujący udział Polski w awanturze jugosłowiańskiej” ich zdaniem stawiał „pod znakiem zapytania prawdziwe cele” Sojuszu[397]. W tym kontekście staje się oczywiste, dlaczego w tamtym czasie Roman Giertych z ówczesnymi poglądami trafił na stworzoną przez Dugina listę „przyjaciół Rosji”[398].

Nagrodą za posłuszeństwo wobec nakazów płynących z Torunia było wsparcie Radia Maryja: obecność na jego falach i na łamach „Naszego Dziennika”. Efekt – milion głosów i prawie 8 proc. poparcia dla Ligi Polskich Rodzin w wyborach parlamentarnych 2001 r. Jakiż kontrast w porównaniu z 0,16 proc. poparcia dla generała Wileckiego, który walczył bez pomocy toruńskiego redemptorysty. Po raz pierwszy od 1991 r. religijni ortodoksi i nacjonaliści weszli do sejmu pod własnym szyldem, na dobitkę w wyborach, w których miażdżące zwycięstwo odniósł Sojusz Lewicy Demokratycznej (41 proc. głosów), a AWS i UW nie weszły nawet do sejmu.

A co się dzieje, gdy ojciec Rydzyk odwróci twarz i wycofa swoje poparcie? Partia zaczyna wówczas więdnąć i umierać. Pomimo zawarcia koalicji z PiS Liga rozpada się i ulega marginalizacji. Już w 2002 r. przy wyborach samorządowych Rydzyk znalazł sobie nowego faworyta. Zamiast nieskłonnego do podporządkowania Romana Giertycha wziął na radiowy garnuszek Antoniego Macierewicza i jego Ruch Katolicko-Narodowy. Gdy zaś formacja Macierewicza znalazła się w szeregach PiS, również i ta partia została namaszczona na jedyną „prawdziwie polską” siłę polityczną i zaczęła być ulubienicą toruńskiej rozgłośni. Giertych bowiem, bojąc się marginalizacji, nie chciał się zgodzić na połączenie w jedno ugrupowanie LPR, ZChN, ROP i kilku mniejszych partii, do czego dążył Rydzyk. Dopiero Jarosław Kaczyński zrealizował w praktyce ten pomysł zakonnika, tworząc obóz Zjednoczonej Prawicy, w którym znalazła się większość polityków wymienionych formacji. Klątwa redemptorysty i jego wendeta przeciwko Giertychowi były tak skuteczne, że ten z czasem odnalazł się dopiero w okolicach Platformy Obywatelskiej. Ultrakonserwatystą i religijnym ortodoksem pozostał, choć zmienił się jego stosunek do Zachodu i UE, dziś już nader pozytywny.

Ostatecznie, po wielkim zamieszaniu lat 90., na polskiej scenie politycznej pozostały realnie dwa ugrupowania. Pierwsze z nich to dziedzicząca ideologiczny spadek po generale Moczarze Samoobrona. Drugim jest spadkobierczyni „szkoły” Piaseckiego, Liga Polskich Rodzin. Obie organizacje rozpadną się wkrótce na skutek zderzenia z Prawem i Sprawiedliwością. Partia ta ma w zwyczaju wchodzić z innymi partiami w koalicję, następnie „odgławia” je, przejmując zarazem elektorat i część polityków, a pustą skorupkę ciska w polityczny niebyt. Trzeba jednak zauważyć, iż zamiast zniszczyć obie linie – tę od Moczara i tę od Piaseckiego – po rozbiciu reprezentujących je partii na mniejsze grupki, stowarzyszenia czy jednostki PiS doprowadził do rozsiania się moskiewskich „zarodników” po całej polskiej scenie politycznej. Co więcej, partia Jarosława Kaczyńskiego, przyjmując w swoje szeregi kolejnych polityków ze skrajnej prawicy i naśladując retorykę pożartych przez siebie politycznych „przystawek”, a wręcz wprost czerpiąc z ich ideologii, sama wchłonęła ich narrację tak dogłębnie, że stała się (możliwe, że mimowolną) naśladowczynią obu linii. To temat na osobną książkę, napisaną już zresztą po części przez Tomasza Piątka czy Grzegorza Rzeczkowskiego. W kolejnych częściach niniejszego opracowania opisana będzie cała reszta sympatyzujących z Rosją „zarodników”, które krążą w polskiej atmosferze politycznej, a które swój byt zawdzięczają parze ojców założycieli, którymi byli z jednej strony Mieczysław Moczar, z drugiej Bolesław Piasecki.

2

Ochotnicy Kremla

Rozdział 4

Żywot Mateusza

Czarny Metal

W poprzednich rozdziałach mignęła kilka razy nazwa pewniej partii – Zmiana. Jej lider, Mateusz Piskorski, przebył drogę polityczną równie ciekawą co Tejkowski, choć odwrotną. Tejkowski zaczynał na lewicy, a skończył wśród skinheadów. Piskorski natomiast od neofaszyzmu zaczął, udzielając się w neopogańskim stowarzyszeniu Niklot. Przed sobą miał jeszcze akces do PSL, epizod w Samoobronie, mandat w sejmie, a wreszcie autorską, własną formację – Zmianę. Ścieżka Piskorskiego to niezwykła podróż po skrajnych marginesach prawicy i lewicy lat 90. i pierwszej dekady XXI w. Zwiedził on mateczniki skrajnej prawicy, gawry pogrobowców pezetpeerowskiego „betonu”, siedliska licencjonowanych w PRL nacjonalistów i lewicy socjalnej. Łączyła te ugrupowania ich sympatia do Rosji i antyliberalizm. Wartościom tym, niezależnie od szyldu partyjnego, Piskorski pozostał wierny. Jednak na Zmianie zakończyła się, przynajmniej chwilowo, jego droga jako polityka. Ponad 2 lata spędził w areszcie śledczym, a już na wolności postawiono mu zarzuty szpiegostwa na rzecz Chin i Rosji.

Jak sam stwierdził, jego rodzinie dobrze się wiodło w Polsce Ludowej. Rodzice jeździli na kontrakty do Libii i Sudanu budować elektrownie. W Chartumie mały Piskorski chodził nawet do szkoły. W 1990 r. wrócili do rodzinnego Szczecina. Młody Piskorski w okresie młodzieńczego buntu współtworzy zespoły The Temple of Fullmoon i The Black Order[399], prezentuje black metal w radiu. Zna angielski i koresponduje z ludźmi z podobnych subkultur. Black metal w tamtych czasach był nowością – muzyką przesiąkniętą nihilizmem, katastrofizmem i wrogością wobec sytej klasy średniej. Tematy utworów: śmierć, rozkład, samobójstwo, przemoc, zniszczenie, depresja, mizantropia, wojna, apokalipsa, zło, mrok, morderstwa, tortury. Wyznawane „wartości”: satanizm, nihilizm, pogaństwo, radykalne ideologie – komunizm, neonazizm. W warstwie muzycznej: przesterowane gitary, rzężące mikrofony, ściany dźwięku. Na scenie krew, ucięte świńskie łby, samookaleczający się muzycy, trupie makijaże.

Moda na satanistyczno-neonazistowską przemoc udziela się i w Polsce. Temple of Fullmoon organizuje zjazd w Szklarskiej Porębie. Blackmetalowcy maszerują przez miasteczko, niosąc flagi z krzyżami celtyckimi i swastykami. Policja zatrzymuje uczestników, a UOP rozpoczyna śledztwo. Piskorski był w tamtym okresie aktywnym członkiem środowiska i używał pseudonimu Hodur. Wraz z kolegami ze Szczecina, Marcinem Martynowskim i Igorem Górewiczem, publikował ziny „Odala” i „Wadera”, w których blackmetalowcy wychwalali Hitlera, fetyszyzowali swastykę, zgłębiali tajniki „ezoterycznego narodowego socjalizmu” i „pierwotnego poganizmu”, głosili wyższość rasy aryjskiej i zachęcali do bicia „brudasów” i migrantów. Były tam antysemityzm i panslawizm, totenkopfy, triskeliony i wilcze haki – w zasadzie całe neonazistowskie rekwizytorium.

Jednocześnie w 1992 r. pojawiła się pierwsza interesująca szczecinian partia polityczna – Unia Socjalno-Narodowa. Założyli ją Andrzej Wylotek[400] i Antoni Feldon. Oryginalny duet. Wylotek to wcześniej związany z Tejkowskim współzałożyciel Polskiego Frontu Narodowego Janusza Bryczkowskiego, podczas gdy Feldon to emigrant marcowy, spowinowacony z Lilpopami i Haberbuschami, który oprócz krzewienia polskiego nacjonalizmu zajął się „odzyskiwaniem” nieruchomości w Warszawie. Według akt IPN Feldon był także tajnym współpracownikiem Służby Bezpieczeństwa w PRL, pseudonim „Filel”. Został zwerbowany w Monachium w latach 80. Ideologią partii był prorosyjski panslawizm, antyniemieckość oraz neopogaństwo. Cała szczecińska trójka – Piskorski, Górewicz i Martynowski – wstąpiła do USN, a Piskorski został nawet przewodniczącym regionu Pomorze. Grupom nacjonalistycznych neopogan cały ten czas brakowało intelektualnego lidera. Ani Feldon, ani wspomniany wcześniej Tejkowski na takiego się nie nadawali. Wakat wypełnił Stanisław Potrzebowski ps. „Staszko”. Według Sławomira Cenckiewicza Potrzebowski od dekad współpracował z Wojskową Służbą Wewnętrzną – wojskowym kontrwywiadem PRL[401]. Po powrocie z emigracji, w marcu 1996 r. powołał Zrzeszenie Rodzimej Wiary, które staje się platformą współpracy dla wcześniej rozproszonych skinheadów neopogan. W publikacjach Potrzebowski twierdził, że po chrystianizacji „Aryo-Słowiańska genetyczna świadomość znalazła się pod naciskiem semickich dogmatów”, „wywołując przez to wewnętrzny konflikt wartości w każdym myślącym człowieku”. Amerykanizacja równa się dla niego „negrosemityzacji”, sugeruje, że Jurek Owsiak i Nelson Mandela są nosicielami HIV, a społeczeństwo mieszane rasowo to problem[402]. Wszystko to stwierdza w wywiadzie dla „Odali”. Antysemityzm dla niego to „przeciwstawianie się uzurpacji Żydów, jakoby byli oni «narodem wybranym przez Boga», jakoby byli oni «narodem wyjątkowym», «narodem fenomenu» powołanym do panowania nad światem”[403].

W 1997 r. pojawia się pismo „Trygław”. Jego wydawcą zostaje Tomasz Szczepański ps. „Barnim Regalica”. To kolejno anarchista, trockista, socjalista, członek Rady Politycznej Konfederacji Polski Niepodległej, członek redakcji „Gazety Polskiej”, aktywista Ruchu Odbudowy Polski (1998 r.), Ligi Polskich Rodzin (2001 r.), poganin i nowoprawicowiec. Jest autorem zbioru opowiadań (Bunt), w których fantazjuje o rewolucji przeciwko Żydom i Niemcom, którzy opanowali Polskę. Jest obsesyjnym antysemitą. Jego zdaniem nawet „Kościołowi bliższe będą interesy żydowskie”[404], a samo „chrześcijaństwo jest także wytworem żydowskim, ułatwiającym Żydom przetrwanie w środowisku indoeuropejskim[405]. Także „badania nad Żydami podczas wojny mają aspekt polityczny – bo prawda może naruszyć ich roszczenia do wyjątkowej pozycji”[406]. Moczar „wykonał dobrą robotę” w 1968 r., bo „wypuścił dżina patriotyzmu z butelki, a Żydzi, którzy wyjechali, byli groźniejsi od tępych gierkowców, którzy przejęli rządy”[407]. Ponadto, jego zdaniem, Janusz Waluś działał słusznie, gdyż południowoafrykańscy komuniści dążą do eksterminacji białej ludności[408], a narody są gatunkami terytorialnymi, więc każdy powinien bronić własnej niszy ekologicznej[409].

„Trygław” wyrasta na główne pismo polskiej neofaszystowskiej Nowej Prawicy. Obok tekstów o archeologii czy etnografii znaleźć tam można omówienia teokratycznych i narodowo-bolszewickich idei przedwojennej Zadrugi, a obok reklamy skinheadowskich zinów czy nacjonalistycznego radia „Szaniec”. Platformą aktywności kulturowych i edukacyjnych staje się dla ludzi z kręgu „Trygława” wspomniane wyżej Stowarzyszenie na rzecz Tradycji i Kultury Niklot[410]. Z czasem dojdzie do sieci takich podmiotów zorientowane na klasę ludową Nacjonalistyczne Stowarzyszenie Zadruga[411]. Piskorski zostaje wówczas w Niklocie wiceprezesem[412]. Po rozpadzie USN środowisko to zaczyna szukać dla siebie nowej platformy politycznej. Łódzki aktywista Rafał Górski pisze wówczas: „Wszystkich zainteresowanych tzw. «sojuszem ekstremów» [chodzi o sojusz ekstremów prawicowych, jak NOP, Młodzież Wszechpolska itp. i «ekstremów wolnościowo-ekologicznych» jak anarchiści, głębocy ekolodzy itp.] odsyłam do numeru 17 pisma opozycji antysystemowej «Żaden»”[413]. Magazyn ten prowadzi Rafał Jakubowski ps. „Qba” – anarchista, neopoganin, ekolog, a dziś badacz „słowiańskiej tradycji starożytnej z czasów Wspólnoty Słowiano-Indo-Aryjskiej”. Jakubowski zwołuje we wrześniu 1999 r. w Wałbrzychu Kongres Opozycji Antysystemowej, Niklot nazywa to forum dyskusyjnym dla przeciwników globalizacji i integracji z Unią Europejską[414]. Do Wałbrzycha przyjeżdżają członkowie Stowarzyszenia Młodzieży Patriotycznej „Świaszczyca”, pisma „Securius” i Zakonu Zadrugi Północny Wilk Adam Cieśluk, Szczepański i Andrzej Zgódka z Niklota i redakcji „Trygława” oraz Górewicz, Piskorski i Martynowski z pisma „Odala”. Wszyscy są także członkami Zrzeszenia Rodzima Wiara. W Wałbrzychu dołączy do nich Remigiusz Okraska, przyszły naczelny redaktor pism „Obywatel” i „Nowy Obywatel”, oraz jego mentor Jarosław Tomasiewicz.

Świt nad Wałbrzychem

Warto na chwilę zatrzymać się przy Tomasiewiczu. Jest to postać dzisiaj o tyle istotna, że znalazła się na liście „przyjaciół Rosji” z maila Dugina do Gawrisza, ujawnionego w grudniu 2014 r. Tomasiewicz zaczął działalność polityczną w 1980 r. w Komunistycznym Związku Młodzieży Polskiej, grupie uważanej za inspirowaną przez SB[415]. W IPN można znaleźć jego Teczkę pracy. Figuruje tam jako tajny współpracownik SB o pseudonimie „Adam”[416]. Jako jeden z pierwszych polskich skinheadów Tomasiewicz wydaje zin „Fajna Gazeta”, który wypełniają teksty o tym, „dlaczego należy zabijać metalowców”, pierwsze „cenzopapy”, zachęty do tępienia „kurew” i „pedałów” oraz cytaty z terrorystycznej grupy Baader-Meinhof i neofaszystowskiego filozofa Juliusa Evoli. Na ten okres przypada wieloletnia znajomość Tomasiewicza z członkami zespołu Sztorm 68. To skinheadzi i narodowi bolszewicy. Rok 1968 w nazwie to dla nich czas oczyszczenia PZPR z syjonistów. Szanują Mieczysław Moczara, grunwaldowców i stan wojenny. Tomasiewicz wkrótce odkrywa dla siebie Zadrugę – polski totalitarny narodowy bolszewizm[417] – ważne, że niehitlerowski i niekatolicki. W marcu 1990 r. wraz Bogdanem Koziołem ps. „Salski” zakłada neopogańską i narodowosocjalistyczną grupę Przełom Narodowy, mający być polską wersją francuskiej neofaszystowskiej nowej prawicy, trzeciej pozycji i rewolucyjnego nacjonalizmu w jednym[418]. Przełom Narodowy organizuje demonstracje z poparciem dla Saddama Husajna, próbuje nawiązać współpracę z ambasadą Iranu[419] i zajmuje się rozdawaniem Zielonych Książeczek Muammara Kaddafiegio pod Uniwersytetem Warszawskim. Kłócą się już we wrześniu 1990 r., a w listopadzie Kozieł organizację rozwiązuje.

Tomasiewiczowi przestają odpowiadać skinheadzi, nie może się też odnaleźć w tradycyjnym podziale na prawicę i lewic. Wrogiem jest dla niego „zachodni imperializm, unifikujący świat w imię wolnego rynku i praw człowieka”, a czynnikiem integrującym i zarazem emancypującym – nacjonalizm[420]. To koncepcja, jaką w tym samym czasie w Rosji głosi także Dugin. Na łamach zinu „Krzyżowiec” Tomasiewicz ubolewa nad upadkiem ideału dziewictwa kobiet, przymusową eutanazją, demoliberalizmem, „kosmopolityczną propagandą”, „tęczową wizją postępowych” i „koshernych” degeneratów „w sterylnym liberalnym burdelu, jakim stała się Europa”, gdzie „semicka hydra wdraża konsekwentnie swój nowy porządek”, a prymitywne, wrogie kultury, bardziej płodne i dobrze zorganizowane, zalewają naszą ziemię”[421]. Trudno się dziwić, że taki człowiek spodobał się Duginowi. Z czasem jednak Tomasiewicz zrezygnował z aktywnej polityki i kontynuuje karierę naukową na Uniwersytecie Śląskim. Aktualnie jest profesorem tej uczelni i publicystą pisma „Nowy Obywatel”.

W Wałbrzychu powołana zostaje Konfederacja dla Naszej Ziemi. Jej celem ma być organizowanie sprzeciwów wobec integracji Polski z Unią Europejską, NATO i globalizacji[422]. Na liście sygnatariuszy deklaracji końcowej zjazdu znajdziemy nazwiska prawej ręki Tejkowskiego i redaktorki naczelnej „Myśli Narodowej Polskiej” Barbary Krygier oraz reprezentującej „polski Oddział Soboru Wszechsłowiańskiego” Eleonory Noszczyńskiej. Obie panie to antysemitki i prorosyjskie panslawistki, a ich Sobór to organizacja, której korzenie związane są z KGB i FSB. Łącznikami między pogańskimi środowiskami Tejkowskiego i „Trygława”, widniejącymi na liście, są Andrzej Zgódka, skarbnik Niklota, a także publicysta pisma Tejkowskiego „Wspólnota” Marek Głogoczowski, antysemita i zwolennik teorii o spiskowym Nowym Światowym Porządku. Kolejni sygnatariusze to Jakubowski i weteran anarchistycznego Ruchu Społeczeństwa Alternatywnego i piewca mitologicznej wizji sarmatyzmu Janusz Waluszko[423] ps. „Jany”. Prawicowym ekologiem na liście uczestników zjazdu jest Robert Dwornik, monarchista i uczestnik Ruchu „Wolność i Pokój”[424]. Następna postać to Adrian Nikiel, lider Organizacji Monarchistów Polskich, wróg demokracji, która jest dla niego „śmiercią, tryumfem głupoty, buntu i pychy”, „odrzuceniem władzy Boga nad ludźmi”[425]. Co w zamian? Budowa Wielkiej Polski – Katolickiego Państwa Narodu Polskiego, które uzna społeczne panowanie Chrystusa Króla. Wymarzony ustrój? Katolicki, hierarchiczny, zdecentralizowany, antyparlamentarny i antydemokratyczny[426]. Listę sygnatariuszy zamykają: newage’owa ekolożka, która chce prowadzić „gawędę o korzeniach kultury europejskiej” Iwona Ewa Maliszewska, antysemita, antyszczepionkowiec dr Piotr Bein[427] oraz ekolodzy Mariusz Gałęski i Jacek Baraniak[428].

Sojusz z Wałbrzycha po kilku miesiącach się rozpadł. Jak pisze Okraska: „Nie dlatego, że brali w nim udział «faszyści», lecz dlatego, że prawie wszystkie strony wydarzenia są jałowe i dogmatyczne, zamknięte w skorupie swych przesądów i małych gett ideologicznych”[429]. Jednak Szczepański do dziś kontynuuje działalność Niklota. Organizuje wykłady i dyskusje promujące zadrużny nacjonalizm, przez 10 lat animuje odbywający się przy Marszu Niepodległości festiwal Ku Niepodległej[430]. Regularnie występują na nim rasistowskie i antysemickie zespoły, takie jak Legion Twierdzy Wrocław (LTW), All Bandits czy Obłęd. Daje wykłady pod flagą z symbolem „toporła” i słowiańską swastyką – swarzycą[431], jest głównym polskim rzecznikiem uwolnienia Janusza Walusia, który w 1993 r. zabił w RPA Chrisa Haniego, lidera tamtejszej partii komunistycznej[432]. Dzięki kontaktom z okresu aktywności w stowarzyszeniu Pomost, którego celem była popularyzacja idei antykomunistycznej i antyimperialnej oraz współpracy narodów obszaru Międzymorza, do dziś ma dobre kontakty na Wschodzie i ułatwia współpracę międzynarodową neofaszystowskim Szturmowcom. Pracuje w „katyńskim” oddziale Muzeum Niepodległości na Cytadeli. To on był w latach 90. głównym promotorem idei Międzymorza[433], która dziś stanowi filar polityki zagranicznej PiS.

I właśnie „kwestia wschodnia” w dużej mierze sprawiła, że Piskorski rozstał się z Niklotem. Grupa Szczepańskiego twardo stanęła bowiem po stronie Ukrainy, a szczecinianina na początku XXI w. zaczęła pociągać Rosja. W komisji rewizyjnej Niklota pozostał jednak Arkadiusz Bartwicki, lider łódzkiej neopogańskiej gromady Swarga, aktywista związany z opisaną w kolejnych rozdziałach, sympatyzującą z Rosją grupą Narodowy Świt. Została też część osób z Nacjonalistycznego Stowarzyszenia Zadruga. Jej działacz Artur Ć. był głównym łącznikiem ze środowiskiem prorosyjskich pansłowiańskich nacjonalistów. Powtarzał, że szykuje się rzeź Słowian, a jedyną nadzieją jest wsparcie z Rosji. Nie od Putina, ale od „generałów, Słowian, Rosjan prawdziwych”[434]. To NS Zadruga stała także za zaproszeniem do Warszawy lidera Grupy Dywersyjno-Szturmowej Rusicz, o czym więcej w rozdziałach kolejnych. Na początku 2020 r. Artur Ć. utworzył własną grupę, Dywizję Słowiańską „Zadrużny Krąg”, w której logo znajdują się wilk, kołowrót i skrzyżowane miecze. Na początku czerwca 2022 r. Krzysztof Tołwiński, były poseł z list PiS i kandydat w prezydenckich prawyborach Konfederacji, nagrał rozmowę z Arwidem Pływaczewskim – byłym policjantem, a dziś działaczem Zadrużnego Kręgu. Pływaczewski wystąpił w mundurze. Na ramieniu miał emblemat batalionu Rusicz, na głowie czapkę z orzełkiem. Opowiadał, że Polacy walczą u boku Rosjan w Donbasie. Dowodów na obecność Polaków w Donbasie po stronie rosyjskiej jednak brak. Pływaczewski dopytywany później przez media przyznał, że wywiad mógł służyć rosyjskiej propagandzie[435].

Witaj, Rosjo

Niezależenie od faktu, że z czasem większość polskich neofaszystowskich neopogan poparła w wojnie Ukrainę, właśnie z Rodzimą Wiarą po raz pierwszy Piskorski trafił we sierpniu 2000 r. do Rosji. Wraz z Martynowskim i ludźmi z Zakonu Zadrugi Północny Wilk pojechał do Moskwy. Na spotkanie z rosyjskimi nacjonalistami-neopoganami Pawła Tułajewa[436]. Umundurowani, pozdrawiający się rzymskim salutem tułajewowcy, wywodzą się z Narodowo Patriotycznego Frontu „Pamięć” (Pamiat), organizacji powołanej do życia pod koniec ZSRR z inspiracji służb specjalnych. Skądinąd w całym dawnym Bloku Wschodnim w latach 80. i 90. antyzachodnia i antyliberalna część dawnej nomenklatury szukała sobie w takich wehikułach recepty na nowe czasy. Doskonałym przykładem jest były przywódca Serbii Slobodan Milošević, który pod koniec lat 80. przekształcił serbską partię komunistyczną w formację narodowo-socjalistyczną. Takie połączenie podobało się i Piskorskiemu. W Moskwie zrobiono mu słynne zdjęcie ze swastyką w tle, które potem zrobiło wielką medialną karierę. Sam polityk twierdził, że to fotomontaż, lecz od tamtego czasu zaczął bywać w Moskwie częstym gościem. Wraz z Górewiczem i Martynowskim krok po kroku zaczyna się przybliżać do „dużej” polityki. Grupa wchodzi w struktury Stronnictwa Narodowego-Demokratycznego. To w tym okresie narodziła się przyjaźń Piskorskiego z innymi ważnymi dziś dla rosyjskich narracji politykami – z Sylwestrem Chruszczem[437], wówczas działaczem Młodzieży Wszechpolskiej i Stronnictwa Narodowego, dziś już członkiem PiS, oraz z Konradem Rękasem.

Jednak niedawni blackmetalowi neopoganie nie czuli się chyba najlepiej w klerykalnej atmosferze SND, toteż zamiast dołączyć do powstającej Ligi Polskich Rodzin, zgłaszają akces do Polskiego Stronnictwa Ludowego. Podobne podchody do ludowców czyniły już wcześniej Stronnictwo Narodowo-Demokratyczne i Stronnictwo Narodowe, licząc na skorzystanie z pokaźnego majątku formacji i uzyskanie szybszej ścieżki dla swoich polityków z marginesu do głównego nurtu. „Podpisane porozumienie nie jest żadną sensacją, tylko świadectwem powrotu do nurtu narodowego, z korzeni którego wywodzi się ruch ludowy. Wprowadzenie elementów słowiańskich do kampanii wyborczej ma służyć umacnianiu tożsamości narodowej” – tłumaczył dziennikarzom ówczesny prezes szczecińskiego PSL Jarosław Ościłowski[438]. Żeby podkreślić słowiański charakter wydarzenia, uroczyste podpisanie umowy PSL z neopoganami odbyło się w asyście odalowców i „młodzieży patriotycznej” ze Świaszczycy, przebranych za piastowskich wojów. Na nieszczęście dla neopogan tygodnik „Wprost” opublikował fotografię, na której członkowie Niklota czynią faszystowski gest. Obok stoją Piskorski i Szczepański. W efekcie z list PSL kandydował jedynie Górewicz, zdobywając ledwie 246 głosów. Brak politycznych sukcesów zniechęci go z czasem do aktywnej polityki. Skupia się na liderowaniu Drużynie Grodu Trzygłowa. On sam i jego ludzie występowali np. w Starej baśni Jerzego Hoffmana czy produkcjach Discovery Channel i History Channel. Drużyna jest dziś jedną z głównych sił największej grupy rekonstrukcyjnej wczesnego średniowiecza – Jomsborgelag i podporą Festiwalu Wikingów i Słowian na Wolinie. Górewicz jest również wokalistą metalowego zespołu Casus Belli i folkowego Sound of Triglav. Jest dalej rodzimowiercą i pełni funkcję zastępcy naczelnika Zrzeszenia Rodzima Wiara. W należącym do niego Wydawnictwie Triglav publikuje swoje książki poświęcone słowiańszczyźnie, ale także pracę Potrzebowskiego o przedwojennej Zadrudze. Występując podczas Akademii Sztuk Przepięknych w trakcie Pol’and’Rock Festival 2019 Wojciech Smarzowski oznajmił, że zamierza nakręcić serial o dawnych Słowianach, opowiadający o ziemiach Polski z czasów przed ich chrztem, a jego głównym doradcą w tematach dawnej Słowiańszczyzny i jej zwyczajów będzie Górewicz. Także przy filmie Wołyń z 2016 r. dla Smarzowskiego pracował twórca o bardzo „ciekawych” kontaktach, ale o tym w rozdziałach kolejnych.

Po wyborczej porażce środowisko Piskorskiego przeflancowuje się w 2002 r. do nowej, rosnącej w siłę formacji. Piskorski i Martynowski zostają mianowicie członkami władz szczecińskiej Samoobrony i kandydują z jej list do samorządu. Fortuna wreszcie uśmiecha się do Piskorskiego. Zostaje on asystentem społecznym szefa zachodniopomorskiej Samoobrony, posła Jana Łącznego. „Podpowiada nam, wieczorami w domu wystąpienia pisze[439]”, mówi działacz Samoobrony z regionu. „Dzwonią do niego nasi z całej Polski. Parliśmy, żeby dostał pierwsze miejsce na liście, bo to świetny kandydat”, dodaje. Piskorski ma startować do europarlamentu, jednak znów wychodzi na światło dzienne jego nazistowska przeszłość. Rezygnuje więc i zostaje asystentem w Instytucie Politologii Uniwersytetu Szczecińskiego u profesora Mariana Grzędy, również związanego z Samoobroną[440].

W 2005 r., w wieku 27 lat, Piskorski, zdobywszy 5610 głosów, zostaje wreszcie posłem. Martynowski zaś trafia do gabinetu politycznego Anny Kalaty, ministry pracy i polityki społecznej. Mniej więcej w tym czasie przerażony kolejnymi „kolorowymi rewolucjami” w swojej strefie wpływów rosyjski reżim postanawia kontratakować. Ówczesny główny socjotechnik Kremla, Surkow, wyciąga z politycznego niebytu Dugina i zakłada wspólnie z nim Eurazjatycki Związek Młodzieży[441] jako młodzieżówkę istniejącego wcześniej Międzynarodowego Ruchu Eurazjatyckiego, przydzielając też finansowanie[442]. Kreml odtąd jeszcze intensywniej wspiera antyunijne i antyamerykańskie organizacje. Na stronie internetowej Dugina znajduje się datowana na 26 września 2005 r. informacja pod tytułem Sukces polskich eurazjatów w wyborach, w której gratuluje się Piskorskiemu wyboru do parlamentu (i to „pomimo silnej presji obecnego atlantycko-proamerykańskiego reżimu w Polsce”) z ramienia Samoobrony nazywanej tu „jedyną prorosyjską partią w Polsce”[443]. „To nasz polityk i agent wpływu w Polsce”[444], taką wypowiedź o Piskorskim dziennikarza Filipa Leontiewa zamieszcza portal rosyjskiej telewizji o2TV.

Kontrolerzy czystości

W tym samym okresie Piskorski zaczyna wykładać w szczecińskim oddziale Wyższej Szkoły Pedagogicznej im. Janusza Korczaka. To uczelnia założona przez Juliana Mariana Auleytnera, syna fizyka prof. Juliana Jana Auleytnera i bratanka posła na sejm PRL, działacza PAX i PZKS oraz współzałożyciela sieci Klubów Inteligencji Katolickiej, Wacława Auleytnera. Ojciec i wuj założyciela szkoły współpracowali z SB. Wuj w latach 1949–1984 jako TW (ps. „Anna”/„Jarosławski”), ojciec zaś jako KO o ps. „Prox”[445]. Sam zaś założyciel szkoły, Julian Marian Auleytner, był z kolei członkiem Prymasowskiej Rady Społecznej w stanie wojennym oraz Rady Konsultacyjnej przy Przewodniczącym Rady Państwa, tych samych dwóch ciał politycznych, w których udzielał się Maciej Giertych[446]. W okresie PRL działał również w prezydium Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Radzieckiej. Dziś w dawnej siedzibie tej organizacji, Domu Przyjaźni Polsko-Radzieckiej (obecnie Dom Przyjaźni) przy ul. Marszałkowskiej 115 w Warszawie, rezyduje prawny następca TPRR, czyli Stowarzyszenie Współpracy Polska–Wschód, które podnajmuje biura zaprzyjaźnionym organizacjom. Mieszczą się tam więc Stowarzyszenie Polska–Białoruś, Towarzystwo Przyjaźni Polsko-Chińskiej, Stowarzyszenie „Mój Kazachstan” czy Stowarzyszenie Polska–Armenia. W tymże budynku siedzibę miały też liczne założone przez Piskorskiego i współpracujące z Rosją podmioty – partie, stowarzyszenia i fundacje. Mieściła się tam na przykład stworzona przez Piskorskiego i Jacka Cezarego Kamińskiego Fundacja Międzynarodowy Instytut Nowych Państw. Kamiński to były współzałożyciel neofaszystowskiego Narodowego Odrodzenia Polski[447], obecnie deklarujący się jako komunista. Szefem fundacji był przez lata Aleksiej Martynow, który w Rosji kieruje też centralą całej organizacji – Międzynarodowym Instytutem Nowych Państw (MINP). Ten politolog i (jak deklaruje) „aktywista praw człowieka”[448], w praktyce odwiedza i wspiera zależne od Rosji „nowe państwa”, takie jak Abchazja czy Osetia Południowa, za co został odznaczony w prorosyjskim separatystycznym Naddniestrzu[449] i zarazem uznany za persona non grata w starającej się o wejście do UE Mołdawii[450]. Protektorem Martynowa był przez lata doradca administracji prezydenta Federacji Rosyjskiej i redaktor naczelny agencji informacyjnej Regnum Modest Kolerow[451] (persona non grata na Litwie, Łotwie, w Estonii i Gruzji). Nazwiska we władzach Regnum, rosyjskiego MINP i fundacji pod tą samą nazwą przez lata w dużej mierze się pokrywały.

Piskorski w tym okresie angażuje się w „kontrolę” demokratyczności wyborów w Rosji i republikach poradzieckich. Zaczyna jeździć na kolejne „obserwacje”. Te jednak nie przypominają działań kontrolnych organizowanych przez szanowaną powszechnie Organizację Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie. Kiedy bowiem wygrywa kandydat prorosyjski, uczestnicy misji, w których bierze udział Piskorski, stwierdzają, że wybory były demokratyczne, a żadnych nieprawidłowości nie stwierdzono. Kiedy wygrywa kandydat prozachodni, kontrolerzy wnoszą protesty, często stawiając zupełnie absurdalne zarzuty. Pierwszy raz Piskorski jedzie na Białoruś w październiku 2004 r., wysłany tam przez Leppera. „Nie wystąpiły żadne dające się zauważyć nieprawidłowości” – raportuje wówczas na stronie internetowej Samoobrony[452]. W grudniu 2005 r. pora na wyjazd kontrolny do Republiki Naddniestrzańskiej[453]. To samozwańcze państewko położone na terenie Mołdawii istnieje tylko dzięki rosyjskiemu kontyngentowi wojskowemu, dawnej 14 Armii ZSRR. Piskorski publicznie deklaruje, że wybory były tam bardziej demokratyczne niż w Polsce oraz że uczyni wszystko, by Polska uznała Naddniestrze jako państwo[454]. Wypowiedź ta w ustach urzędującego posła zrobiła furorę w rosyjskich mediach. W Polsce wybucha skandal, a Piskorski tłumaczy, że jego wypowiedzi przekręcono.

W Naddniestrzu Piskorski poznał szefa Organizacji Monitorowania Wyborów Wspólnoty Niepodległych Państw (CIS-EMO) Aleksieja Koczetkowa. Funkcjonariusz ten jeździ po „bliskiej zagranicy” Kremla i za pieniądze Rosji monitoruje wybory. Każdy wyjazd to kilkaset tysięcy rubli z pieniędzy Kremla. Wygrywa kandydat prorosyjski – wybory są uczciwe. Jeśli zdarza się niespodzianka, CIS-EMO pisze, że wybory należy powtórzyć. Koczetkow działał wcześniej w znanej już Piskorskiemu Rosyjskiej Narodowej Jedności i odsiedział kilka miesięcy za udział w puczu przeciwko Jelcynowi w 1993 r. Jako że Piskorski nie ma jeszcze własnej „firmy” do obsługi legalności wyborów, zostaje na jakiś czas „podwykonawcą” u Rosjanina. Polski rynek wydaje się perspektywiczny, bo Koczetkow wynajmuje apartament w warszawskim Wilanowie i z Rosji wraz z żoną przeprowadza się do Polski. Jego żona, Marina Klebanowicz, notabene dyrektorka wykonawcza CIS-EMO, ma rosyjsko-polskie korzenie.

Piskorski organizuje Koczetkowowi obserwatorów przed wyborami w Ukrainie i Południowej Osetii. 2007 r. to dla Piskorskiego odpowiedni czas, bo Samoobrona, mimo wystawienia na jednej liście Andrzeja Leppera, Zygmunta Wrzodaka, Piotra Ikonowicza i Leszka Millera (a może właśnie dlatego), od wyborców otrzymuje 1,53 proc. głosów, a tym samym nie uzyskuje dotacji i nie wchodzi do Sejmu. Porażkę ponosi też LPR, a przecież jakoś zarabiać trzeba. Na rynku pojawia się tłum bezrobotnych polityków o odpowiednich poglądach, toteż na misje obserwacyjne zaczynają jeździć byli posłowie i senatorowie: Lepper, Miller, Jacek Zdrojewski, Zapałowski, Chruszcz, Daniel Pawłowiec, Kowalski i Waldemar Kraska. Z czasem Piskorski postanawia jednak pozbyć się pośrednika. Nawiązuje współpracę bezpośrednio z Martynowem i Kolerowem. Koczetkow twierdzi, że sam zerwał współpracę z Europejskim Centrum Analiz Geopolitycznych (ECAG), obawiając się związków rosyjskiego MINP z FSB i faktu, że na obserwatorów Piskorski werbował bardzo podejrzane towarzystwo – lewaków i neofaszystów[455]. Prawda mogła być nieco bardziej prozaiczna: nie dość, że Piskorski pozbył się go jako wspólnika w biznesie, to jeszcze dla Polaka porzuciła Koczetkowa własna żona.

Od tego momentu Marina Klebanowicz i Mateusz wspólnie organizują listę wyborczych obserwatorów. Na organizowane przez nich wyjazdy i konferencje naukowe zapisuje się wachlarz postaci z zachodnioeuropejskiej, sympatyzującej z Rosją skrajnej prawicy i lewicy. Jest tam ultrakatolicki neofaszysta Roberto Fiore[456], narodowy bolszewik Luc Michel, islamista, neofaszysta i neoeurazjata Claudio Mutti[457], neofaszysta Manuel Ochsenreiter[458], politycy niemieckiej Lewicy (die Linke)[459] i Komunistycznej Partii Grecji, bułgarscy nacjonaliści z Ataki i neofaszyści z Prawosławnego Świtu. Dołączają do nich skrajnie prawicowi Flamandowie z Interesu Flamandzkiego, Aymeric Chauprade z francuskiego Frontu Narodowego, Włosi z Ligi (wł. Lega), Ruchu Socjalnego – Trójkolorowy Płomień (wł. Movimento Sociale Fiamma Tricolore, MS-FT) i Naprzód Włochy (wł. Forza Italia) Berlusconiego, a oprócz nich wielu innych. Na przykład Béla Kovács z węgierskiego Jobbiku, którego z czasem spotyka ta sama przygoda co Piskorskiego. On także zostanie oskarżony w swoim kraju o szpiegostwo na rzecz Rosji[460].

Jednocześnie w kraju Piskorski występuje na festiwalu dawnych kolegów z „Obywatela”. W 2008 r. zakłada własną „firmę” – ECAG. Wydaje książki, organizuje konferencje i prowadzi portal geopolityka.org. Prezesem ECAG zostaje Marcin Domagała, były działacz Samoobrony i redaktor jej biuletynu. Dobrym przykładem działania ECAG jest książka o rewolucjach arabskich – Fale tsunami, wydana pod redakcją Piskorskiego i profesorów Uniwersytetu Zielonogórskiego: Roberta Potockiego i Wiesława Hładkiewicza – dawniej, odpowiednio kierownika Wydziału Ideologicznego KW PZPR i wykładowcy w Wojewódzkiej Szkole Partyjnej przy KW PZPR w Zielonej Górze. Wśród autorów są też ówczesny wiceprezes ECAG Kornel Sawicki, dr Grzegorz Tokarz z Instytutu Studiów Międzynarodowych Uniwersytetu Wrocławskiego i szef aparatu Międzynarodowego Ruchu Eurazjatyckiego Aleksandra Dugina, Leonid Sawin. Jeden z przekładów do książki to dzieło Ronalda Laseckiego, ideologa narodowo-bolszewickiej Falangi, która z czasem dołączy do późniejszej partii Piskorskiego, czyli do Zmiany. Pozytywną recenzję naukową pisze prof. Tadeusz Marczak, kolega z uczelni Hładkiewicza, a wcześniej Tokarza, członek rady krajowej partii Jedność Narodu, z adresem siedziby tym samym co ECAG, przy ul. Marszałkowskiej 115. Patronat daje Akademia Humanistyczna im. Aleksandra Gieysztora w Pułtusku. Jej rektor Adam Kosecki wygłosił laudację podczas prezentacji innej książki ECAG z wystąpieniami szefa MSZ Rosji Siergieja Ławrowa. Współpracę nad tomem zapewniło Centrum Badań Konserwatywnych Uniwersytetu Moskiewskiego, kierowane przez Dugina. I tak się interes kręci. Piskorski jest tak skuteczny, że, jak wiemy z wycieku korespondencji Mirzakhaniana, jego organizacjom udaje się uzyskać polityczne wsparcie od sztabu samego Surkowa[461], głównego technologa politycznego Kremla i osobistego doradcy Putina.

Instytucji takich jak ECAG w Europie powstaje wówczas o wiele więcej. Belgijską mutację Eurasian Observatory for Democracy & Elections (EODE) założy Luc Michel, często biorący udział w obserwacjach wyborów na terenie poradzieckim i w neoeurazjatyckich konferencjach, lider małej narodowo-bolszewickiej walońskiej Europejskiej Partii Społeczno-Narodowej (fr. Parti Communautaire National-Européen) i były asystent hitlerowskiego kolaboranta, żołnierza Waffen SS i mentora Dugina, Jean-François Thiriarta. W Niemczech Piskorski próbuje rozpocząć bliższą współpracę z partią Lewica, w czym mu dopomaga jej działacz polskiego pochodzenia, Piotr Luczak. Udaje im się nawet kilkakrotnie zabrać reprezentację Die Linke do Rosji, Naddniestrza i Doniecka[462]. Na przełomie 2011 i 2012 r. powstaje niemiecki odpowiednik ECAG[463], czyli Niemieckie Centrum Studiów Eurazjatyckich (Deutsche Zentrum für Eurasische Studien, DZES). Lepszy niż z Luczakiem kontakt Piskorski nawiązuje jednak z Manuelem Ochsenreiterem, działaczem Międzynarodowego Ruchu Eurazjatyckiego i późniejszym asystentem deputowanego Alternatywy dla Niemiec, Markusa Frohnmaiera. Kiedy Ochsenreiter zostaje prezesem tego niemieckiego think tanku, funkcję wiceprezesa otrzymuje Piskorski. Włoskim klonem ECAG, czyli Instytutem Zaawansowanych Studiów nad Geopolityką i Naukami Pomocniczymi (Istituto di Alti Studi in Geopolitica e Scienze Ausiliarie, ISAG) kieruje z kolei inny uczestnik konferencji i obserwacji w Rosji i jej sąsiedztwie, Eliseo Bertolasi. To także były korespondent włoskiej edycji „Sputnika” w Donbasie i publicysta pisma rosyjskiego MSZ „Życie Międzynarodowe”. Angielskie, francuskie i austriackie mutacje ECAG nazywają się odpowiednio: Centrum Studiów nad Interwencjonizmem (Centre for the Study of Interventionism, CSI), Instytut Demokracji i Współpracy (Institut de la Démocratie et de la Coopération) oraz Agencja na rzecz Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie (Agency for Security and Cooperation in Europe, ASCE)[464]. W Łotwie w tych samych celach powstaje Inicjatywa Polityczna, kierowana przez Sergejsa Blagoveščenskisa. Istnieją też oczywiście rosyjskie oryginały: CIS-EMO, MINP i Komitet Obywatelski Uczciwe Wybory (Obshchestvennyy Sovet Chestnyy Vybor). W zarządzie tej ostatniej organizacji zasiadają dwaj członkowie rady najwyższej partii Putina Jedna Rosja – Dmitri Orlow i Wladimir Mamontow. W sumie cała plejada „niezależnych” obserwatorów.

Mimo licznych rozjazdów Mateusz Piskorski politycznie nie próżnuje też w Polsce. Odnawia relacje z dawnym kolegą ze Szczecina Sylwestrem Chruszczem. To dawny działacz Solidarności Walczącej, Młodzieży Wszechpolskiej i powiązanego z nią Stronnictwa Narodowego. Z czasem zostaje posłem LPR, a po rezygnacji Romana Giertycha jest nawet p.o. prezesa tego ugrupowania. Już w 2006 r. Chruszcz i Piskorski byli w Moskwie na antynatowskiej konferencji „NATO a eurazjatyckie bezpieczeństwo”. W 2009 r. Chruszcz wraz z Arturem Zawiszą próbują montować polską wersję Libertasu[465]. Projektowi szefuje irlandzki milioner Declan Ganley, dawny robotnik budowlany i pracownik cateringu, który pod koniec lat 80. przeniósł się do ZSRR i zrobił zadziwiającą karierę, handlując na masową skalę aluminium i drewnem. Libertas Polska powstaje 24 lutego 2009 r. przez przekształcenie partii „Lewica i Demokraci” zarejestrowanej w 2007 r. przez działaczy Młodzieży Wszechpolskiej. Wiceprezesami zostają były poseł LPR i były sekretarz stanu w kancelarii premiera Jarosława Kaczyńskiego, Daniel Pawłowiec, oraz były poseł PiS i Prawicy Rzeczypospolitej, Artur Zawisza. Na listach ugrupowania znajdą się byli działacze LPR i Samoobrony: Ryszard Bender, Bolesław Borysiuk, Janusz Dobrosz, Dariusz Grabowski, Leszek Murzyn, Stanisław Papież, Zdzisław Podkański, Anna Sobecka, Tomasz Sommer i Wojciech Wierzejski. Projekt kończy się jednak paneuropejską klapą. Mimo wystawienia wielu list Libertas w całej UE uzyskuje tylko jeden mandat do europarlamentu[466]. W Polsce lista zdobywa 1,14 proc. głosów i nie przekracza progu wyborczego. Chruszcz próbuje jeszcze stworzyć partię Naprzód Polsko wspólnie z bohaterem jednego z następnych rozdziałów, Zapałowskim, po czym zwiąże się, kolejno, z ruchami Polska Jest Najważniejsza, z Ruchem Narodowym i z Kukiz’15, by ostatecznie wylądować w satelicie PiS – Wolnych i Solidarnych Kornela Morawieckiego, a potem w samym PiS. W czerwcu 2020 r. z klucza partyjnego zostaje dyrektorem w Zespole Elektrowni Dolna Odra[467].

Chruszcz przez te wszystkie lata zasiada we władzach Fundacji Bolesława Chrobrego. Fundacja prowadzi portal i pismo Myśl.pl. Naczelnym jest tam dawny wszechpolak Krzysztof Tenerowicz. Przez tytuł przewiną się jako współpracownicy inni politycy pojawiający się w tej książce w rosyjskim kontekście: Zapałowski, Domagała, Zawisza, Dobrosz, Korwin-Mikke, Maciej Eckardt, Anna Siarkowska, Andruszkiewicz czy wreszcie Rzymkowski. Jeszcze w 2014 r. Chruszcz oznajmia, że „jeśli dzisiaj na handlu ze Wschodem stracimy olbrzymie kwoty, bo nie będziemy wysyłać do Rosji polskich produktów, to realnie stracą na tym wszyscy obywatele”, i sugeruje, że Putin może mieć rację, nazywając demonstrantów z Euromajdanu „bojówkami szkolonymi w Polsce”. „Putin udowodnił, że jest dobrym przywódcą Rosji”, chwali wówczas rosyjskiego dyktatora.

Po porażce Libertasu Piskorski wraca do struktur Samoobrony i znów zasiada w jej prezydium. W 2011 r. Samoobrona zaczyna kokietować partnera wyborczego w postaci Polskiej Partii Pracy – Sierpień 80, z której przewodniczącym, Bogusławem Ziętkiem, Lepper znał się jeszcze z dawnych protestów związkowych. To właśnie Piskorski zostaje wyznaczony na negocjatora mariażu[468]. Od co najmniej 2008 r. współpracuje z przewodniczącym PPP, Bogusławem Ziętkiem, także inny ważny działacz Samoobrony – Krzysztof Filipek, który przez kilka lat organizował swoje spotkania polityczne w warszawskiej siedzibie PPP i „Sierpnia 80” w al. Wyzwolenia. Ostatecznie właśnie Filipek trafi na listy wyborcze Polskiej Partii Pracy – Sierpień 80 w okręgu podwarszawskim, a wraz z nim kilku dawnych działaczy Samoobrony, w tym byli posłowie Lech Kuropatwiński i restaurator odpowiedzialny za coroczny poczęstunek pieczonym prosiakiem pod pomnikiem Dmowskiego, Zbigniew Witaszek.

Czerwona oberża

Dzieje Polskiej Partii Pracy to też ciekawa historia, zwłaszcza jeśli spojrzeć na rosyjskie sympatie tej partii. Nominalnie była to formacja lewicowa, lecz by nakreślić tutaj jej historię, znów trzeba przecedzić ultraprawicowy plankton. Swoje korzenia PPP miała w środowisku najbliższych współpracowników Dariusza Grabowskiego, byłego doradcy ekonomicznego rządu Jana Olszewskiego, a później także posła Ruchu Odbudowy Polski (ROP). Po bardzo nieudanym starcie w wyborach parlamentarnych 1997 r. usunięty z szeregów ROP Antoni Macierewicz założył Ruch Katolicko-Narodowy, natomiast Grabowski, który z ROP odszedł w roku 2000, założył własną formację o nazwie Stronnictwo Polska Racja Stanu. Jego partia połączyła w Sejmie siły z rozłamowcami z KPN pod wodzą Adama Słomki, czyli KPN-Obóz Patriotyczny (KPN-OP), i przybrała nazwę Koalicja dla Polski (KdP). Należał do niej między innymi Zapałowski, bohater innego z rozdziałów tej książki. Kiedy w wyborach prezydenckich w 2000 r. Grabowski uzyskał ledwie 0,51 proc. głosów, koalicja się rozpadła. Grabowski trafił jeszcze do PSL, a później do LPR, żeby przez Libertas, Prawicę RP i Ruch Narodowy trafić do partii KORWiN. Tam został nawet w 2015 r. sekretarzem generalnym partii, a po drodze założył wyjątkowo sympatyzujący z Rosją, jak na swoją nazwę, Klub Inteligencji Polskiej (KIP). Z materiałów na stronie KIP można się było dowiedzieć, że „wielkim krokami nadciąga cichy rozbiór Polski”, którego sprawcą będzie Unia Europejska. W Ukrainie – wedle publikacji KIP – toczyła się z kolei „wojna między Kijowem a Noworosją”, w której „Polska jest z premedytacją mobilizowana do wojny z Rosją”, a Ukraińcy masowo zaciągają się do polskiej policji, choć ta mniejszość narodowa „biologicznie nienawidzi Polaków i mści się na Polakach”[469].

I właśnie z tego środowiska wyszli założyciele Polskiej Partii Pracy. Do Koła Koalicji dla Polski w Sejmie należeli bowiem Janina Kraus, Tomasz Karwowski i Michał Janiszewski. Posłowie ci po rozpadzie KdP zaczęli zacieśniać współpracę ze związkiem zawodowym Sierpień 80. Kierował nim Daniel Podrzycki – były działacz pierwszej Solidarności, a po 1989 r. członek założonej przez Mariana Jurczyka Solidarności 80, która powstała w ramach sprzeciwu wobec porozumień Okrągłego Stołu i działań Lecha Wałęsy[470]. Kraus i jej mąż byli jednymi z głównych ekspertów tego związku. Na bazie tych relacji wiosną 2001 r. powstała koalicja Alternatywa Ruch Społeczny. Z jej list wystartowali kandydaci KPN-OP i jej partii satelickich: Polskiej Partii Ekologicznej – Zielonych i Krajowego Porozumienia Emerytów i Rencistów Rzeczypospolitej Polskiej. Trafili tam także aktywiści neofaszystowskiego Narodowego Odrodzenia Polski i nacjonalistycznego Stowarzyszenia Nie dla Unii Europejskiej, a także kilku polityków Zjednoczenia Chrześcijańsko-Narodowego. Między rokiem 2001 a rokiem 2005 grupa weszła w kilka podobnych sojuszy, w tym z mocno sympatyzującymi z Rosją środowiskami generała Wileckiego czy byłego dowódcy Jednostek Nadwiślańskich kontradmirała Marka Toczka. Toczek był nawet przez kilka lat wiceprzewodniczącym partii. Do zmiany ideologicznego frontu ugrupowania doszło w 2004 r., kiedy liderzy ogłosili, że zawiązują koalicję wyborczą z kilkoma pozaparlamentarnymi ugrupowaniami lewicy: RACJĄ Polskiej Lewicy, Komunistyczną Partią Polski (KPP) i Polską Partią Socjalistyczną (PPS), przy okazji zmieniając nazwę ugrupowania na Polska Partia Pracy.

Poparcie nowa PPP uzyskiwała okołojednoprocentowe i opierała się głównie na strukturach Sierpnia 80, którym kierował Bogusław Ziętek. Na listy nominalnie lewicowej PPP trafiało sporo kontrowersyjnych kandydatur, na przykład jeden z obrońców krzyża smoleńskiego z Krakowskiego Przedmieścia Henryk Krakowiak, wcześniej startujący z Libertasu – zwolennik intronizacji Chrystusa na „króla Polski, Europy, a nawet wszechświata”, współpracownik Kazimierza Świtonia i Jana Kobylańskiego, a dodatkowo zajadły antysemita. „Wszystko wskazuje na to, że będzie potrzebna interwencja boska, by z miejsca ustalić osoby, które pracują w służbie Szatana. Jest plemię szatańskie, niestety, które dzierży władzę światową”[471], ogłaszał Krakowiak i deklarował, że w Polsce działa „synagoga szatana” tysiące lat walcząca z Kościołem katolickim. Kolejnym kandydatem, zadziwiającym jak na lewicową partię, był Jan Strzeżek, którego zdaniem do Parlamentu Europejskiego powinni startować tylko Polacy czystej krwi, mogący udokumentować polskość do trzeciego pokolenia, to, że ich małżonkowie są Polakami, i są wyznania rzymskokatolickiego[472]. Listę wyborczą PPP w Płocku otwierał Tadeusz Bartold, członek rady nadzorczej „Myśli Polskiej” Engelgarda, przyszły działacz Zmiany i okolic Jedności Narodu. Na listy PPP trafili też późniejszy członek partii Zmiana Jacek Zdrojewski, żydowski współpracownik króla antysemitów Leszka Bubla Bolesław Szenicer oraz opisana w rozdziale o sympatyzującej z Rosją profesurze Maria Szyszkowska.

Piskorski uzyskał w wyborach w 2011 r. 578 głosów i nie został ponownie posłem. Samoobrona dogorywała, a o jej upadku przesądziła zagadkowa śmierć Andrzeja Leppera. Piskorski zapisał się więc w kwietniu kolejnego roku do PPP, która wydawała mu się bardziej perspektywicznym projektem. Obecność niedawnego neofaszysty okazała się nie do przełknięcia dla lewicowego skrzydła PPP. Partia przeszła serię burzliwych odejść i rozłamów, w których wyniku po kilku miesiącach Piskorski wrócił do Samoobrony i 25 listopada 2011 r. został wiceprzewodniczącym tej partii. Mimo prób reanimacji Samoobrona ostatecznie schodzi jednak ze sceny politycznej, a po porażce w PPP Piskorski skupia się przez kilka lat na wyjazdach do Rosji i Chin oraz na działalności w ECAG i CIS-EMO.

Kierunek Krym

Dopiero od wybuchu protestów Euromajdanu Piskorski wznawia aktywność w polityce. Występuje często na antenie rosyjskiej telewizji RT, przekonując m.in., że proeuropejskie protesty w Kijowie to zachodni spisek. „Widać duży profesjonalizm tych, którzy organizowali protesty. Jeszcze przed protestami słyszeliśmy o aktywności kilku ambasad i organizacji pozarządowych, które są finansowane i wspierane przez obce państwa”[473], tłumaczy. O Krymie mówi: „oddziały wojsk podległych do tej pory Kijowowi masowo przeszły pod rozkazy rządu Autonomicznej Republiki Krymu, bez jednego wystrzału i aktów jakiegokolwiek oporu. (...) Powyższe fakty oznaczają, że w praktyce doszło do powołania siłowych struktur nowego podmiotu państwowego, w oparciu o istniejące zasoby państwa upadłego w wyniku przewrotu dokonanego w Kijowie. Stało się to bez bezpośredniego zaangażowania sił zbrojnych Federacji Rosyjskiej”[474].

W marcu 2014 r. Piskorski jedzie na Krym z grupą swoich „obserwatorów”. Ma się tam odbyć referendum o przyszłości półwyspu, uznawane przez kraje UE i NATO za bezprawne. Działaczowi towarzyszą bywalcy jego grup obserwujących wybory – politycy węgierskiego Jobbiku, bułgarskiej Ataki, Interesu Flamandzkiego, Wolnościowej Partii Austrii, niemieckiej Lewicy, komuniści z Finlandii, Łotwy i Grecji oraz inni „eksperci” EODE[475]. Ich zdaniem referendum jest legalne[476]. „Państwo ukraińskie zupełnie nie funkcjonuje. To państwo upadłe”, mówi Piskorski w polskich mediach po powrocie[477]. W sierpniu 2014 r. znów jedzie na Krym. Ma wziąć udział w konferencji pod hasłem „Rosja, Ukraina, Noworosja: globalne problemy i wyzwania” i brać udział w powołaniu Antyfaszystowskiego (Antymajdanowego) Forum Federacji Rosyjskiej. Z Polski, oprócz Piskorskiego, na Krym wybierają się Rękas – redaktor naczelny portalu konserwatyzm.pl, Bartosz Bekier z Falangi, oraz partnerka Piskorskiego Marina. Zjawić się też tam mają liderzy tzw. Donieckiej Republiki Ludowej – jej były „szef MON” Igor Girkin ps. „Striełkow”, były „premier” Doniecka Borodaj, lider oddziałów separatystów tzw. Ługańskiej Republiki Ludowej Aleksiej Mozgowoj i doradca Putina Siergiej Głazjew[478]. W listopadzie 2014 r. Piskorski jedzie obserwować wybory w Doniecku i Ługańsku. Publikuje na swoim facebookowym profilu zdjęcie z „premierem” Donieckiej Republiki Ludowej Aleksandrem Zacharczenką. Pisze wówczas: „Odwiedziwszy komisje wyborcze w kilku rejonach, mogę stwierdzić z całą odpowiedzialnością, że dla miejscowej ludności nowa formuła polityczna, jaką jest Doniecka Republika Ludowa, stanowi wielką nadzieję na stworzenie warunków stabilnego rozwoju”[479]. Jest stałym gościem rosyjskich programów telewizyjnych i wypowiada się jako obiektywny ekspert z Polski, potwierdzając, że jego rodacy w istocie rzeczy wspierają Putina i potępiają władze ukraińskie. Jednak w grudniu 2014 r. wyciekają do sieci maile Dugina do Gieorgija Gawrisza, a wśród nich lista przyjaciół Rosji. Jest na niej Piskorski, jest ówczesny wiceprezes ECAG Przemysław Sieradzan. Jest Leszek Sykulski, jest Lasecki z Falangi, są Tomasiewicz i Giertych. Wszyscy oni zaprzeczają jakimkolwiek nielegalnym kontaktom ze stroną rosyjską[480].

Kuszenie lewicy

Piskorski w tamtym okresie myślał o stworzeniu nowej partii, która by spięła jego zaplecze polityczne. Na początek spróbował się porozumieć z partnerem dysponującym „mocniejszym” nazwiskiem. Trafiło na Piotra Ikonowicza, peerelowskiego opozycjonistę, byłego posła i ideowego socjalistę. Kandydat z pozoru idealny. Z Piskorskim znali się od prawie 20 lat, od czasu, gdy w 2006 r. Lepper użyczył lokalu w biurze europosła Samoobrony dla założonej przez Ikonowicza Kancelarii Sprawiedliwości Społecznej[481]. W efekcie tej współpracy w 2007 r. Ikonowicz startował z list Samoobrony do Sejmu[482]. Współtworzył też z Piskorskim w latach 2006–2008 dwa stowarzyszenia: Towarzystwo Przyjaźni Polsko-Wenezuelskiej (gdzie do dzisiaj Piskorski jest prezesem, a Ikonowicz wiceprezesem) oraz Stowarzyszenie „Stop Tarczy” (tam istnieje odwrotny podział ról). Pierwsza organizacja wspierała prorosyjskiego socjalistycznego prezydenta Wenezueli, Hugona Cháveza, druga walczyła z instalacją w Polsce amerykańskiej tarczy rakietowej, budowanej w celu zatrzymania rosyjskich i irańskich rakiet mogących zaatakować kraje NATO. Razem też Piskorski z Ikonowiczem demonstrowali poparcie dla prorosyjskiego dyktatora Syrii Baszara al-Asada pod ambasadą USA we wrześniu 2013 r. Nawet w marcu 2014 r., niecały miesiąc po ostrzelaniu przez snajperów Berkutu demonstrantów Euromajdanu, co poskutkowało prawie setką zabitych manifestantów, Ikonowicz pisał na Facebooku, że Rosja Polsce nie zagraża, a dodatkowo zmarnowano szansę na dołączenie Kremla do Unii Europejskiej. Dalej w wojnie w Ukrainie chodzi o zarobek dla amerykańskich firm zbrojeniowych, CIA organizuje w regionie „kolorowe rewolucje”, Moskwa jest otoczona, a mniejszość rosyjska dyskryminowana na Łotwie. W efekcie „powstaje pytanie, dlaczego Zachód popiera zawężanie rosyjskiej strefy wpływów?”[483].

Ikonowicz ostatecznie jednak nie zostaje partnerem Piskorskiego przy tworzeniu partii Zmiana. Dla Ikonowicza istnieje tylko jeden lider – i jest nim on sam. Panowie nie dogadują się, choć rozstają w przyjaźni. Ikonowicz jednak dziś deklaruje zmianę poglądów i wyraża wsparcie dla Ukrainy i potępia rosyjską inwazję. Piskorski musi sam powołać nowe ugrupowanie. Ma to być, jak mówi, „lewica patriotyczna”. Podstawę programową stanowią antyliberalizm, antyamerykanizm i neoeurazjatyzm. W praktyce głównym spoiwem okaże się antyukraińskość i sympatia dla polityki Kremla, czego symbolem było zaproszenie na zjazd „ministra spraw zagranicznych” donieckich separatystów Aleksandra Kofmana, któremu jednak polski rząd odmówił prawa wjazdu. Już te pierwsze kłopoty okazały się znamienne. Zmiana skończy się jako partia, zanim się na dobre rozpędzi. Zgodnie z duginowską ideą „sojuszu ekstremów”, skład nowej formacji był wielce eklektyczny. Łączyły w Zmianie siły radykalna lewica i skrajna prawica. Przewodniczył Piskorski. Jego zastępcami zostali lewicowiec Jarosław Augustyniak, lider narodowo-bolszewickiej Falangi Bekier, związany ze środowiskiem Sendeckiego Al-Malazi i dawny kolega z Samoobrony Rękas. Sekretarzem został dawny rzecznik tejże partii, Tomasz Jankowski, a skarbniczką Ludmiła Dobrzyniecka ps. „Luda” z Komunistycznej Młodzieży Polski. Do kierownictwa trafili również członkowie zarządu innych „biznesów” Piskorskiego, w tym prezes MINP, Kamiński, i wiceprezes ECAG, Sawiński. Z engelgardowskiej „Myśli Polskiej” do kierownictwa partii wszedł Bartold. W Zmianie znalazł się także syn Bohdana i późniejszy kompan Olszańskiego, Maciej Poręba. Dołączył też z czasem do Zmiany lewicowy plankton w postaci Partii Regionów Bolesława Borysiuka i Polskiej Lewicy Jacka Zdrojewskiego. Partia dorobiła się też nawet mikrozwiązku zawodowego Zmiana (dziś – Jedność Pracownicza), którym pokierowali Piotr Kret i Łukasz Gajewski. Za bezpośrednie kulturalne relacje polsko-rosyjskie mieli odpowiadać Jerzy Tyc ze Stowarzyszenia Kursk, oraz Piotr Radtke, ps „Bolo”, z grupy Braterstwo Polsko-Rosyjskie (o niej więcej w kolejnych rozdziałach). Plany były dalekosiężne, bo Piskorski założył przy partii Polsko-Euroazjatycką Radę Gospodarczą i medialną spółkę Nord Media Press. Wszystkie skrajności miały złożyć się na nową jakość i „być zmianą, której pragniesz”. W praktyce wyszło to, jak wyszło, bo w sumie nie miał Piskorski za bardzo w czym rzeźbić. Jego podwładni stanowili margines marginesu, a do tego interesowały się już nimi intensywnie służby państwowe.

Czerwone pająki

Mając poważne problemy z zarejestrowaniem nowej partii, Piskorski zaczął łowić do swojej sieci sympatyzujący z Rosją polityczny plankton, mający tę zaletę jako organizacja, że posiadający sądową rejestrację. Na niewiele przydał się Piskorskiemu Konrad Niewolski z jego Legionem Patriotów. Reżyser ten miał na koncie udany debiut w postaci filmu Symetria, a także podobnie jak Zmiana był przeciw UE i NATO, wyznawał Nowoczesną Teorię Monetarną ekonomisty Warrena Moslera i próbował zakładać z raperem Pawłem Mikołajuwem ps. „Popek” partię Młoda Polska[484], lecz prędko zdryfował w stronę negowania pandemii COVID-19[485], ustanawiania własnej kryptowaluty Krypton X i głoszenia antysemickich teorii spiskowych. Już wtedy Niewolski oznajmiał w wywiadach, że przeprowadzi udaną „zimną fuzję”, oraz że Jezus miał schizofrenię i był gejem z fetyszem mycia męskich stóp jako „pasywnej sublimacji homoseksualizmu”. Niewolski publicznie twierdził, że Żydzi, homoseksualiści, chorzy psychicznie i seryjni mordercy mają dodatkowe geny i nie są ludźmi, że posiada dodatkową łączność z duszami z Atlantydy i że bliżsi mu są da Vinci i Hannibal Lecter niż „normalny” człowiek[486]. Jego partia, chociaż zarejestrowana, nie miała też zbyt wielu działaczy – poza samym Niewolskim.

Nieco poważniej, na pierwszy rzut oka, prezentowały się dwa kolejne ugrupowania: Partia Regionów i Polska Lewica. Właśnie z nimi Zmiana zawarła porozumienie pod hasłem Alternatywa dla Polski. Regionami kierował Bolesław Borysiuk, były działacz SLD i poseł Samoobrony. W PRL był sekretarzem Rady Naczelnej Zrzeszenia Studentów Polskich i Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Radzieckiej, a także zastępcą redaktora naczelnego tygodnika „Rzeczywistość” – pisma najbardziej proradzieckiej części PZPR, któremu polityczny ton nadawali były szef MSW zamieszany w aferę „Żelazo” i silnie związany z KGB, generał Mirosław Milewski, a także główny propagandzista „antysyjonistycznej” nagonki marca 1968, Ryszard Gontarz. W III RP Borysiuk doradzał spółce Art-B przy prowadzeniu interesów w Rosji i Ukrainie oraz prezesował Forum Polska-Ukraina-Wschód. Był także dawnym kolegą Piskorskiego z Samoobrony, bo w 2002 r. jako jej doradca stanął na czele władz miejskich w Lublinie, a w 2005 r. wybrany został z jej list na posła. Po wygaśnięciu mandatu poselskiego Borysiuk założył Partię Regionów i znalazł się w 2009 r. na listach Libertasu[487]. Kiedy zaś w 2010 r. do SLD i zarazem na stanowisko przewodniczącego powrócił Leszek Miller, Borysiuk i ludzie z jego partii kandydowali do sejmu z list lewicy[488]. Gdy jednak w 2015 r. dla Partii Regionów zabrakło miejsca w koalicji u Millera, ta wskoczyła na pokład Zmiany.

Polska Lewica (PL), drugi z sygnatariuszy Alternatywy dla Polski, także wiele zawdzięczał Leszkowi Millerowi. Liderem ugrupowania był przez lata blisko z Millerem związany Jacek Zdrojewski, działacz kolejno PZPR, SdRP i SLD. W SLD był nawet szefem struktur mazowieckich i przez jedną kadencję posłem oraz podsekretarzem stanu w Ministerstwie Infrastruktury w rządzie Millera. Należał de jego wiernych zwolenników – do tego stopnia, że kiedy w czerwcu 2005 r. po konflikcie z Wojciechem Olejniczakiem Miller opuścił SLD, Zdrojewski poszedł w jego ślady i wraz z nim wstąpił do Samoobrony[489]. Po kolejnych porażkach wyborczych razem z Millerem rozpoczął tworzenie struktur Polskiej Lewicy, gdzie jako przyboczny jej szefa – byłego premiera – został sekretarzem generalnym[490]. Kiedy zaś w 2010 r. Miller powrócił za stery SLD, Zdrojewski pozostał w PL jako szef. Długo się tym nie nacieszył, bo już w kwietniu 2011 r. został zatrzymany przez Centralne Biuro Antykorupcyjne, oskarżony przez prokuraturę o przyjęcie korzyści majątkowej w wysokości 400 tys. funtów przy przetargu na zakup wagonów warszawskiego metra w okresie 1998–2002, kiedy pełnił funkcję wiceprezydenta miasta. Wprawdzie wyszedł z aresztu za poręczeniem majątkowym, ale miał już zamkniętą drogę do wielkiej polityki i pozostał w Polskiej Lewicy. Zdrojewski figuruje także obok byłego polskiego premiera w wykazie zgłoszonych przez CIS-EMO obserwatorów wyborczych w 2010 r. w Ukrainie[491], kiedy zwyciężał tam prorosyjski kandydat Janukowycz.

Miller jedzie do Moskwy

Nazwisko Millera przewija się tu nieprzypadkowo. Polityk ten zaliczył w swej karierze mnóstwo działań i wypowiedzi w kontekście Rosji co najmniej niepokojących. Początki jego działalności w III RP zostały już wcześniej opisane. Kiedy zaś Miller szukał sobie politycznego miejsca poza SLD w latach 2007–2010 r., uczestniczył kilkakrotnie w spotkaniach Klubu Wałdajskiego. Chodzi o zwoływane z inicjatywy agencji RIA Nowosti, Rady Polityki Zagranicznej i Obronnej Rosji, gazety „The Moscow Times” oraz periodyków „Rosja w polityce globalnej” i „Russia Profile” coroczne spotkanie ekspertów specjalizujących się w studiach nad polityką wewnętrzną i zagraniczną Rosji. Uczestniczą w zlotach Klubu były premier i prezydent Rosji Dmitrij Miedwiediew, minister spraw zagranicznych tego kraju Siergiej Ławrow, minister obrony Siergiej Szojgu i wreszcie sam Putin. Spotkania miały być rosyjską odpowiedzią na Światowe Forum Ekonomiczne w Davos[492], lecz w istocie stały się formą legitymizowania rosyjskiej dyktatury pośród zachodnich ekspertów i intelektualistów. Są próbą budowania soft power Kremla w służbie rosyjskiej polityki zagranicznej[493], a konferencja gra kluczową rolę w wysiłkach rządu rosyjskiego, by polepszyć wizerunku Moskwy[494] i wpływać na osoby spoza kraju. Opozycyjna, przebywająca dziś na emigracji rosyjska politolożka Lilia Szewcowa[495] nazywa uczestników spotkań Klubu Wałdajskiego „pożytecznymi idiotami Putina”[496]. W 2009 r. pojechał tam właśnie Miller[497]. Rok później dołączyli, ten jeden raz, Adam Michnik, Józef Oleksy i Andrzej Rozenek[498].

Kiedy sprawa staje się głośna w Polsce, Miller przestaje odwiedzać Moskwę i wraca do członkostwa w nader prounijnym SLD. Jednak gdy w Ukrainie zaczyna się Euromajdan, polityk zmienia ton na bardziej radykalny i przychylny Moskwie. Mimo brutalnego stłumienia przez Janukowycza protestów w Kijowie, a potem trwających walk z prorosyjskimi separatystami na wschodzie Ukrainy, w lutym 2014 r. Miller leci na zimowe igrzyska olimpijskie w Soczi[499], a w czerwcu tegoż roku, wraz z Korwin-Mikkem, Tejkowskim i Tomaszem Jankowskim bawi na przyjęciu w rosyjskiej ambasadzie. „Nic mi nie wiadomo, że jesteśmy w stanie wojny z tym krajem”, tłumaczy swój ciepły stosunek do Rosji[500]. W lutym 2015 r. Miller oznajmia w programie Moniki Olejnik „Kropka nad i”, że Polska nie powinna wspierać wojskowo ukraińskiego sąsiada. „Putin zabija cywilów, ale wojska ukraińskie zabijają innych cywilów”, mówi, dodając, że „giną kobiety, dzieci i rosyjskojęzyczne, i nierosyjskojęzyczne, spory procent ludności ukraińskiej czuje się bardzo związany z Rosją, a Polska jest bezpieczna, bo do Polski pretensje terytorialne ma nie Rosja, lecz ukraińscy nacjonaliści”. Zapytany o to, czy Polska powinna udzielić Ukrainie pożyczki, Miller odparł, że „to zależy, do kogo miałaby ona trafić”. „Gdyby 100 mln pomocy na Ukrainę miało wpaść w ręce skorumpowanych ukraińskich oligarchów, to szkoda tej sumy”, stwierdza[501]. Ubolewał też na konferencji prasowej w Łodzi nad tym, iż Putina nie zaproszono na rocznicę wyzwolenia obozu KL Auschwitz[502].

Chociaż wcześniej unikał wypowiedzi o polityce historycznej, od 2014 r. Miller zaczął się zajmować kwestią zbrodni Ukraińskiej Powstańczej Armii i mordów na Wołyniu. W marcu 2015 r. podczas konferencji prasowej stwierdził, że SLD niepokoi nasilanie się tendencji nacjonalistycznych na Ukrainie, w związku z czym partia ta skieruje do marszałka Sejmu projekt odpowiedniej uchwały. Przyczyną ma być „kultywowanie przez ukraińskie władze państwowe tendencji nacjonalistycznych, nawiązujących do myśli Dmytro Doncewa i praktyki politycznej Stepana Bandery, a także gloryfikowania postaci odpowiedzialnych za zbrodnie popełnione na ludności polskiej”, co budzi głębokie zaniepokojenie SLD[503]. „Ukraińska Rada Najwyższa uczciła niedawno minutą ciszy rocznicę śmierci Romana Szuchewycza, naczelnego dowódcy UPA, współodpowiedzialnego za śmierć ok. 100 tys. Polaków na Wołyniu i Galicji Wschodniej” – mówił Miller jako ówczesny szef SLD i zwracał uwagę, że „parlament ukraiński gloryfikował pamięć Petra Diaczenko, który m.in. pacyfikował powstanie warszawskie na Czerniakowie”[504]. W „INFOrozmowie” w TVP.info Miller mówił, co go niepokoi: „polskie władze milczą, gdy co chwila władze ukraińskie gloryfikują Ukraińską Powstańczą Armię” i pytał, czy warto wspierać kraj, którym rządzą skorumpowani oligarchowie[505].

W lutym 2017 r. na łamach Super Expressu Leszek Miller ostrzegał, iż „rozkwit ukraińskiego nacjonalizmu i faszyzmu ma miejsce w okolicznościach, gdy zdecydowana większość ofiar rzezi wołyńskiej nie ma swoich grobów”[506]. W lipcu 2017 r. złożył przed Pomnikiem Upamiętniającym Ofiary Zbrodni Wołyńskiej OUN-UPA na Skwerze Wołyńskim w Warszawie wieniec i oznajmił, iż „nie jest w porządku wobec ofiar rzezi wołyńskiej, gdy polskie władze dalej próbują kwestie rodzącego się nacjonalizmu i faszyzmu na Ukrainie pomijać milczeniem”. W październiku 2017 r., wkrótce po tym, jak przestał być szefem SLD, Miller ponownie wziął udział spotkaniu Klubu Wałdajskiego, tym razem w Soczi[507]. Udzielił przy okazji wywiadów „Sputnikowi” i Izwiestii. Krytykował burzenie w Polsce pomników wdzięczności dla Armii Radzieckiej, a o Putinie stwierdził, że „każdy polityk, który chce być wygrany, musi stosować takie metody, które w oczach społeczeństwa dają mu właśnie tę siłę”[508]. W swoich rozmowach z rosyjskimi dziennikarzami Miller krytykował nałożone na Rosję po aneksji Krymu sankcje i ochłodzenie w stosunkach dyplomatycznych wynikające jego zdaniem z powodu „rusofobii jako polskiej doktryny państwowej”. Po powrocie z Soczi komentował porównanie UPA do Armii Krajowej przez byłego prezydenta Ukrainy, stwierdzając kategorycznie: „Na pytanie, do czego potrzebna jest Polsce banderowska Ukraina, odpowiedź powinna brzmieć – do niczego”[509].

Leszek Miller pisywał też w latach 2016–2018 dla portalu Inna Polityka, uznawanego przez polskie media za element rosyjskiej siatki dezinformacyjnej[510]. Serwis ten był prowadzony przez byłego doradcę Millera, Jacka Podgórskiego, na zmianę dziennikarza i funkcjonariusza Urzędu Ochrony Państwa. Podgórski w latach 2010–2012 pracował jako dyrektor białoruskiego oddziału AKJ Capital SA i zajmował się wspieraniem prywatyzacji tamtejszych państwowych spółek. Były premier miał na portalu rubrykę „Lewy prosty”, dla której do czerwca 2018 r. napisał siedem tekstów. Między majem 2016 r. a kwietniem 2018 r. również „Sputnik” opublikował pięć felietonów Milera, z czego tylko dwa ukazały się wcześniej w Innej Polityce. Miller sugerował w nich m.in., że oskarżanie Rosji o zamach na Siergieja Skripala jest przejawem rusofobii i deklarował, że podstawą wzmocnienia wschodniej flanki NATO, w tym umieszczenia baz wojskowych w Polsce, jest „iluzja” zagrożenia ze strony Rosji[511]. W dziesiątym miesiącu inwazji Rosji na Ukrainę Miller tweetował: „To jest dobry moment, żeby mówić o ludobójstwie na Wołyniu i Galicji. Ci, którzy na Ukrainie próbują ukryć skalę bestialstwa UPA, może teraz lepiej zrozumieją uczucia Polaków, kiedy sami doświadczają dzisiaj rosyjskiego bestialstwa”[512].

Czy to dziwne, że premier, który wprowadził Polskę do NATO i UE mówi takie rzeczy? Warto pamiętać, że o ile przyszłe kierownictwo SLD już pod koniec lat 80. zmieniło ideologiczny front na liberalny i szybko przeszło na pozycje prozachodnie, aktyw PZPR średniego i niższego szczebla nie był wcale tak do tej zmiany ochotny i niezbyt dobrze się czuł w potransformacyjnej Polsce. To w dużej mierze esencja pamiętnej „szorstkiej przyjaźni” między Millerem a Kwaśniewskim, która była tyleż konfliktem osobistym, ile starciem między liberalnym kierownictwem a częścią dawnego aparatu partyjnego, która uważała czasy PRL za najlepszy okres w swoim życiu. Miller, elektryk z Żyrardowa, który edukację i karierę zawdzięczał partii, uważał się za ich reprezentanta. Warto dodać, że gdy na początku lat dwutysięcznych spróbował przyjąć postawę proamerykańską, zderzył się ze słynną „aferą Rywina”. Skandal korupcyjny, który bardzo zaszkodził Leszkowi Millerowi, został wywołany przez działania producenta filmowego Lwa Rywina, na wiele sposobów powiązanego ze Wschodem i służbami specjalnymi PRL. „Średnie szczeble partyjne”, których wyrazicielem chciał być Miller, przesiąkały w okresie Polski Ludowej prorosyjską i antyukraińską polityką historyczną PRL i znały raczej rosyjski niż angielski. Swoje forum znajdowały te grupy w powstałych na gruzach PRL tygodnikach „NIE”, „Fakty i Mity” i „Przegląd”, oraz w „Dzienniku Trybuna”.

Swoje forum znajdowały te grupy w powstałych na gruzach PRL tygodnikach „NIE”, „Fakty i Mity” i „Przegląd” oraz w „Dzienniku Trybuna”[513]. W tych pismach zaczynało też swoje kariery kilku dziennikarzy, u których media dopatrują się dziś prorosyjskich sympatii. Jest w tym gronie np. Jarosław Augustyniak, jeden z wiceprzewodniczących partii Zmiana. Zaczynał w „NIE” u Jerzego Urbana, potem pisał do „Trybuny Robotniczej”, „Dziennika Trybuna” i portalu Lewica.pl. Pasję publicystyczną łączył z aktywnością polityczną w małych lewicowych partiach: w PPP, PPS i Nowej Lewicy Ikonowicza. Z czasem wylądował w polskiej edycji „Sputnika”. To Augustyniak jest autorem zdjęcia Korwin-Mikkego śpiącego na stole gdzieś w sadzie w Czeczenii, kiedy to obaj, wraz z kilkoma kolegami ze skrajnej prawicy i lewicy pojechali tam spotkać się z Ramzanem Kadyrowem. Podobną drogę powtórzyło kilku innych lewicowych dziennikarzy (choć nikt poza Augustyniakiem ostatecznie nie znalazł się w Zmianie). Agnieszka Wołk-Łaniewska zaczynała w „NIE”, gdzie doszła nawet do pozycji zastępczyni redaktora naczelnego. Uczestniczyła w kilku wyjazdach do Rosji[514], organizowanych przez wspomnianego już Swiridowa. Tego samego zresztą, który zrobił wspomniane wywiady z Millerem. Soczi, Kaliningrad, Abchazja i wreszcie Moskwa, gdzie Wołk-Łaniewska spotyka się nawet z ministrem Ławrowem. Wołk-Łaniewska przewijała się przez lata w tytułach kojarzonych z postkomunistyczną lewicą. Wraz z innym dziennikarzem z „NIE”, Maciejem Wiśniowskim, założyła portal Strajk.eu. Oboje pracowali wcześniej także dla poprzednika „Sputnika” w postaci radia „Głos Rosji”. Kiedy powstaje polska edycja „Sputnika”, Wołk-Łaniewska zaczyna tam pracować, a Wiśniowski publikować teksty. Jednym z polskich pism, które miały umowy ze „Sputnikiem” na publikację na polskojęzycznej wersji serwisu, był także, oprócz portalu Inna Polityka, tygodnik „Przegląd”[515]. I tu także istotną rolę odegrał Swiridow. Do Rosji wyjeżdżali na organizowane przez niego wycieczki Paweł Dybicz, wicenaczelny „Przeglądu”, oraz publicysta tej gazety Wiktor Raczkowski[516]. Inna dziennikarka Strajk.eu, Małgorzata Kulbaczewska-Figat, będzie wraz Wiśniowskim z ramienia CIS-EMO obserwować wybory na Madagaskarze[517], a z Dybiczem i Wołk-Łaniewską trafi jej się w 2021 r. wyjazd do Moskwy z samym Swiridowem. Z nimi z kolei spotka się wprawdzie już nie sam Ławrow, ale jego rzeczniczka prasowa, Zacharowa[518]. Figat pojechała też w listopadzie 2020 r. do obwodu twerskiego na konferencję Rosyjskiego Towarzystwa Wojskowo-Historycznego, gdzie postulowano zrewidowanie oficjalnego stanowiska Rosji w sprawie Katynia[519]. Kolejny dziennikarz, zastępca redaktora naczelnego „NIE” Dariusz Cychol pod pseudonimem Cyprian Darczewski publikował liczne artykuły dla „Sputnika”. Inny wicenaczelny „NIE”, Andrzej Rozenek, pojedzie z czasem na jedno ze spotkań Klubu Wałdajskiego. Cychol to także były wicenaczelny tygodnika „Fakty i Mity”. W praktyce zarządzał tą gazetą po aresztowaniu jej szefa, eksksiędza i posła Ruchu Palikota, Romana Kotlińskiego. Ten ostatni miał już konkretne związki ze Zmianą, bo wraz z Klebanowicz i Piskorskim utworzył Polsko-Euroazjatycką Radę Gospodarczą, do której zaproszono różnych rosyjskich i armeńskich partnerów biznesowych.

Uczynni Polacy

Łatwo zauważyć, że wymienione pisma tworzyły swoisty zasób ludzki dla „Sputnika”, a trafienie do Rosjan było swego rodzaju naturalną ścieżką dla ich redaktorów. Jedni robili to z powodów ideologicznych, inni z finansowych, a jeszcze inni z przyczyn czysto towarzyskich. Jedni wiedzieli, że pracują w aparacie ideologicznym Kremla, inni niekoniecznie. Dopełnieniem ich zaangażowania były obserwacje wyborcze, a na końcu drogi czekały interesy, do zrobienia albo bezpośrednio z Piskorskim, albo z jego rosyjskim kooperantami oraz powtarzanie „informacji” produkowanych na Kremlu. Niezależnie jednak od osobistych motywacji i stopnia zaangażowania tworzyli oni w ten sposób podglebie dla „realistycznej” geopolitycznej narracji Zmiany, mówiącej o rozsądnej, twardo realizującej swoje interesy Rosji, a z drugiej strony o niestabilnej, skorumpowanej i nacjonalistycznej Ukrainie. Efektem były publikacje o tym, że „jedynie ustanowienie silnych wpływów Rosji na Ukrainie może zagwarantować trwały pokój w Europie”[520], i teksty prasowe sugerujące, że podczas Euromajdanu być może strzelali do protestujących ukraińscy nacjonaliści[521] czy prozachodnia opozycja za pomocą grupy Gruzinów[522]. Do tego dochodziły wywody o polskiej rusofobii[523] i teksty pochylające się nad ofiarami rzezi wołyńskich[524], a jeszcze pochwały krymskiego referendum[525]. Wszystko to podparte lewicowymi wartościami: pacyfizmem, demokracją, poszanowaniem dla samostanowienia narodów, antyfaszyzmem.

O ile dziennikarze z prawicy i lewicy odpowiadali tylko za wzmacnianie antyukraińskich narracji wśród swoich czytelników, Falanga i Obóz Wielkiej Polski celowały w akcje bezpośrednie. ECAG ze swej strony budował piętrowe analizy kierowane do intelektualistów, sugerując wystąpienie Polski z NATO i prowadzenie polityki „neutralności” z jednoczesnym zacieśnieniem związków z Rosją. Sama Zmiana miała na celu przekształcić to żyzne podglebie w praktykę polityczną, której treścią – podczas krótkiego istnienia tego nigdy niezarejestrowanego ugrupowania – były demonstracje, pikiety i wyjazdy zagraniczne. Jedni funkcjonariusze Zmiany sprzeciwiali się rozmieszczaniu wojsk NATO w Polsce czy wizycie Petra Poroszenki[526] oraz witali na granicy motocyklistów z rosyjskiej grupy Nocne Wilki[527]. Inni pomagali legitymizować aneksję Krymu i niepodległość republik ludowych we wschodniej Ukrainie[528] czy działania sojuszników Rosji. Zwieńczeniem działań Zmiany było zorganizowanie własnych obchodów święta 1 maja w 2015 r.[529]

W grudniu 2014 r. Piskorski pojechał z Korwin-Mikkem do Damaszku w Syrii, aby wziąć udział w międzynarodowej konferencji poświęconej „zwalczaniu terroryzmu i ekstremizmu religijnego”. „Musimy popierać rząd w Damaszku i prezydenta Baszara al-Asada. Jestem bardzo umocniony po tym wyjeździe”[530], mówił po powrocie Korwin-Mikke, obecnie jeden z liderów Konfederacji. W styczniu 2014 r. do Rosji kierują się dwie inne wycieczki – jedna do Moskwy, prowadzona przez Swiridowa[531], z udziałem Augustyniaka, Agnieszki Piwar i Wołk-Łaniewskiej, a druga – na Krym[532] pod wodzą Piskorskiego, z tym samym Augustyniakiem, Jankowskim i działaczami grup OWP i Wierni Polsce Suwerennej. Wszystko to w imię „odbudowania relacji z Federacją Rosyjską, które były na dobrej drodze do chwili początku kryzysu ukraińskiego”[533] i gwoli wyjścia Rzeczpospolitej z NATO[534]. Pikiety czy wyjazdy Zmiany, ledwo zauważane w Polsce, w rosyjskich mediach były newsem i to z tego powodu nad Wisłą robiło się o nich głośno. Korespondenci kremlowskich telewizji czy agencji są zawsze obecni podczas każdej akcji czy demonstracji Zmiany.

W mailowej wymianie wiadomości pomiędzy działaczem OWP Wojtulewiczem i Usowskim można przeczytać o ówczesnym finansowaniu Zmiany. Czy informacje te były prawdziwe, trudno powiedzieć. Wojtulewicz (delikatnie mówiąc) nie lubił Piskorskiego i sam chciał grać pierwsze skrzypce w orkiestrze. W mailach działacz OWP relacjonuje białoruskiemu patronowi, że lider Zmiany, „jak kiedyś wracał z Moskwy, to wiózł z sobą 11 tys. euro i jak złapali go na granicy, to dostał karę 3200 zł. Za przewóz dewiz bez zgłoszenia” (pis. org.). Partia znajduje się już pod obserwacją służb. Wojtulewicz pisze, że jego lider, „jak wracał z Moskwy na lotnisku Okęcie, został poddany rewizji osobistej”. Piskorski zaprzecza, że takie zdarzenia miały miejsce. Jednak nie tylko niejasne źródła finansowania przyczyniły się do ostatecznego upadku Zmiany. Poszło o kobietę – a raczej kilka kobiet. „Ja wiem, że czasem są upadki i wzloty, dziewczyny to nic więcej jak tylko kłopoty”, śpiewał Kazik Staszewski, a Piskorski mógłby się pod tymi słowami śmiało podpisać. Mężczyzna inteligentny, elokwentny, z pozycją i funduszami do wydania – dla pań Piskorski był w sumie w tym środowisku marginesu politycznego interesującą partią. Nic dziwnego, że – według plotek – wokół niego wytworzył się przedziwny czworokąt: on sam, nowa żona, była żona, a na dodatek jeszcze kochanka. Między paniami ponoć wrzało. „Za to wszystko co robiłaś z Mateuszem, pożałujesz. Śledziłam Cię i wiem gdzie mieszkasz. Wygrałam z żoną, wygram i z Tobą. Jesteś dziwką” – takie oto, wedle tychże plotek krążyły między nimi wiadomości.

Powszechny rwetes

Gwóźdź do politycznej trumny Piskorskiego wbiła atakowana tak przez pozostałe panie dziewczyna, jedna z ciekawszych kobiet Zmiany i jej skarbniczka – Ludmiła Dobrzyniecka ps. „Luda”, z wykształcenia hodowczyni koni[535]. Politycznie Luda wywodziła się z Komunistycznej Młodzieży Polski, zbuntowanej młodzieżówki Komunistycznej Partii Polski. KPP[536] zerwała kontakty ze swoimi junakami w okolicy 2013 r. za stosowanie przez nich retoryki antysemickiej, bratanie się z Falangą i udział w jej „antysyjonistycznych” demonstracjach[537]. Młodzi pozostali jednak wierni zasadom stalinowskiej wersji marksizmu-leninizmu. Wspierała dzielnie Koreańską Republikę Ludowo-Demokratyczną dynastii Kimów, a jej działacz Łukasz Mrozek został przedstawicielem na Polskę w Stowarzyszeniu Przyjaźni Koreańskiej. Dlatego trudno się dziwić, że na stronie KMP widniała zakładka „KRLD – inny, lepszy świat”. Kiedy na nagrobku Bolesława Bieruta nieznani sprawcy namalowali czerwoną gwiazdę i napisali „KAT”, media poinformowały, że anonimowa młoda kobieta „wydała pieniądze, poświęciła weekend i wyczyściła grób Bieruta”. Szybko okazało się, że była nią właśnie szefowa Komunistycznej Młodzieży Polskiej. Wówczas odezwał się do niej eksplorujący wszelkie dziwności magazyn Vice i przeprowadził z Ludą wywiad, z którego można było się dowiedzieć, iż „Stalin był dobrym przywódcą. Dlatego zachęcamy do tego, co napisał”[538], a „Katyń to byli Niemcy i dopiero teraz, aby propagować Unię Europejską, Stany Zjednoczone i zniechęcać do Wschodu, zaczyna się cały czas mówić” o tym wydarzeniu[539]. Na pytanie o łagry w Związku Sowieckim Luda odparła: „To było kiedyś normalne, że więzienia wyglądały jak łagry. Przecież w II RP wcale nie było lepiej. Gdybyśmy teraz mieli tworzyć socjalizm z przejściem do komunizmu, to te więzienia byłyby trochę podobne (...). Ja jestem bardziej za łagrami niż za aktualnymi więzieniami, w których są wygodne cele, telewizory, Play Station”[540].

Koniec związku Piskorskiego z Dobrzyniecką był też końcem sojuszu „Zmiany” z KMP i początkiem końca „Wielkiego Obserwatora” rosyjskiej demokracji. Po raz kolejny okazało się, że złamane serce kobity stwarza wyjątkowo niebezpieczną sytuację dla polityka. Zwłaszcza dla takiego, który miesza sprawy publiczne i prywatne. Na temat Piskorskiego zaczęły wypływać kompromitujące komentarze i screeny takie jak: „A ja napisze prawdę: zasłużył sobie, bo kasę wydawał na mieszkanie w Wilanowie, prywatną szkołę dla dzieci, a wszystko to zarabiał na naszej naiwności. Widziałam na własne oczy, jak kasa od ruskich szła na przyjemności, a nie na partię. Popierając Mateusza, popieracie paradoksalnie burżujów. Czasem warto przyznać się do pomyłki, a nie brnąć ślepo dalej w ten teatrzyk. Jest winny mielenia lewej kasy, manipulując prostym ludem, na którym zarabiał”. „Widziałaś? To byłaś księgową czy co?” – powątpiewała Jolanta Lamprecht, działaczka Zmiany i administratorka profilu „Ukrainiec NIE jest moim bratem”. Dobrzyniecka odpowiedziała jej od serca: „A widziałam, byłam jego dziewczyną”. To tylko komentarz na Facebooku – niewiele by znaczył w sądzie, tym bardziej że Dobrzyniecka się w nim raczej nie stawi, bo tę wiadomość pisała już z Donbasu. Zaciągnęła się bowiem do batalionu Interunit w brygadzie Prizrak wojsk tzw. Ługańskiej Republiki Ludowej[541], gdzie związała się z fińskim ochotnikiem Petri Viljakainenem ps. „Wili”[542]. Do Polski wracać nie zamierza, szczególnie że zgodnie z art. 141 k.k. za wstąpienie do zagranicznej formacji wojskowej bez zgody polskiego państwa grozi jej do 5 lat więzienia. Jej aktualny status jest niejasny i nie wiadomo nawet, czy żyje, tym bardziej że Viljakainen zginął w lutym 2022 r. w walkach pod Siewierodonieckiem[543].

W kwietniu 2016 r. po wizycie w Katyniu członków Zmiany w związku z obchodami 76. rocznicy zamordowania tam polskich oficerów należący do rosyjskiego państwa[544] i zależny od władzy politycznej[545] serwis Gazeta.ru stawia na Zmianie krzyżyk[546]. Członkowie partii zostają opisani w tekście jako grupa marginalna, ekstremistyczna i generalnie marny sojusznik. Dla polskich mediów istnienie Zmiany jest skandalem. Nad sprawą obraduje prezydencka Rada Bezpieczeństwa Narodowego i sejmowa Komisja ds. Służb Specjalnych[547], obserwuje partię kontrwywiad, zaczynają wypływać kompromitujące screeny. Polityczna kariera Piskorskiego ostatecznie załamuje się 18 maja 2016 r., dokładnie w jego trzydzieste dziewiąte urodziny. Kiedy odwozi dzieci do szkoły, zostaje aresztowany przez Agencję Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Do biura Zmiany przy ul. Marszałkowskiej 115 wkraczają funkcjonariusze służb. Dla Piskorskiego zaczyna się prawie trzyletni okres uwięzienia, którego pierwsze 2 lata (te bez wniesienia do sądu aktu oskarżenia), media uznają za areszt „wydobywczy”[548].

Pożegnanie z Piskorskim

Aresztowanego polityka wspierają i domagają się jego uwolnienia Korwin-Mikke[549], Braun[550] i Ikonowicz[551]. Korwin-Mikke interweniuje w sprawie Piskorskiego w biurze Rzecznika Praw Obywatelskich. Braun nazywa lidera Zmiany „więźniem politycznym”[552]. Upomina się także o Piskorskiego coraz bardziej sympatyzujący z kremlowskimi narracjami u schyłku życia[553] Kornel Morawiecki[554], który występuje nawet o widzenie – lecz prokuratura mu odmawia[555]. Do polskiego rządu pisze także grupa robocza ONZ ds. arbitralnych zatrzymań, dowodząc, iż „pozbawienie wolności Mateusza Piskorskiego jest arbitralne i sprzeczne z zasadami Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka” i domagając się jego uwolnienia[556]. W maju 2019 r. Sąd Apelacyjny wyznacza kwotę 200 tys. złotych kaucji. Sympatykom partii Zmiana udaje się ją zebrać. Piskorski wychodzi na wolność. Poza poręczeniem majątkowym musi teraz trzy razy w tygodniu meldować się w komisariacie i nie może opuszczać kraju. Ma również zakaz kontaktowania się ze świadkami nieprzesłuchanymi jeszcze w jego sprawie[557]. Ostatecznie postawiono mu dwa zarzuty. Pierwszy dotyczy szpiegostwa na rzecz rosyjskich służb FSB i SWR, kierowanie siatką szpiegowską i propagowanie ustroju faszystowskiego. Oprócz tego wskazano recydywę przestępstwa i nielegalne finansowanie partii. Według aktu oskarżenia polityk miał brać udział „w wielu spotkaniach operacyjnych na terenie Rosji z osobami, które oficjalnie reprezentowały rosyjskie organizacje pozarządowe, a w rzeczywistości były osobami kontaktowymi rosyjskich służb”. Wcześniej prokuratura podała, że Piskorski „w powiązaniu z rosyjskimi służbami i osiągając z tego tytułu pokaźne korzyści, oddziaływał na grupy społeczne w Polsce i za granicą”, „próbował kształtować opinię publiczną”, „promował cele polityczne Federacji Rosyjskiej”[558] oraz „dążył między innymi do pogłębiania podziałów między Polakami i Ukraińcami i między Polską i Ukrainą”[559]. Drugi zarzut dotyczył szpiegostwa na rzecz Chin. Według mediów akt oskarżenia stwierdza, iż Piskorski „utworzył i korzystał z zabezpieczonego kanału komunikacyjnego”, a „23 października 2015 r. przekazał raport wywiadowczy władzom Chin. Raport ten rzekomo opisywał możliwe implikacje polskich wyborów parlamentarnych w 2015 r. dla stosunków polsko-chińskich i proponowane kierunki działania”[560]. Piskorski będzie odpowiadał z wolnej stopy. Proces jest w całości niejawny. Akta sprawy zostały utajnione. Piskorski twierdzi, że jest niewinny i nigdy dla nikogo nie szpiegował.

Na brak zajęć po wyjściu z aresztu Piskorski nie może narzekać. Pierwsze spotkanie publiczne lidera Zmiany po odzyskaniu wolności odbywa się u Ikonowicza w siedzibie jego partii Ruch Sprawiedliwości Społecznej[561]. Piskorski przez pewien czas z lokalu RSS zajmuje się kwestiami niesłusznie aresztowanych i zbyt długo przetrzymywanych w areszcie[562]. Występuje w kanale YouTube „Centrum Edukacyjne Polska” współpracownika Brauna Rafała Mossakowskiego[563] i prowadzi wraz z Tomaszem Jankowskim własny kanał pod nazwą „Wbrew Cenzurze”, gdzie wraz zaproszonymi gośćmi dywaguje nad tematami takimi jak: „Fala imigrantów z Ukrainy – jak się bronić?”[564], „Neonazizm na Ukrainie?”[565], „Ukraińskie zbrodnie wojenne?”[566] czy „Ukraińska korupcja już w Polsce?”[567] oraz ostrzega, że „Ukraińskie kobiety wkraczają do Polski”[568]. Publikuje regularnie w „Myśli Polskiej”. Tłumaczy też dla tego pisma najnowszą książkę Dugina Manifest wielkiego przebudzenia[569]. Piskorski występuje też w białoruskich mediach[570] i bierze udział w antywojennych debatach, streamowanych przez polskie kanały w serwisie YouTube publikujące treści propagujące rosyjski punkt widzenia, czyli przez „Myśl Polską”, „Wbrew Cenzurze”, „Chrobry Szlak”, „Centrum Edukacyjne Polska”, oraz „Piton.tv”. Ku zaskoczeniu mediów tłumaczy z rosyjskiego na spotkaniu żony Prezydenta RP Agaty Kornhauser-Dudy z uchodźcami z Ukrainy w ośrodku pod Wyszkowem[571]. Dzięki Karcie Byłego Posła, którą posiada jako były parlamentarzysta, do lipca 2023 r. przysługuje mu dostęp do budynku Sejmu. Na zaproszenie Grzegorza Brauna i jego kolegów z Zespołu ds. Stosunków Międzynarodowych oraz Interesów Polski i Polonii, złożonego tylko z posłów Konfederacji, Piskorski bierze udział w sejmowej dyskusji nad broszurą Stop ukrainizacji Polski – propozycją antyukraińskich zmian w prawie[572]. Piskorski zatrudnia się na dwóch prywatnych uczelniach, gdzie naucza o systemach politycznych[573].

W marcu 2023 r. wypływa do sieci korespondencja Sargisa Mirzakhaniana, asystenta byłego deputowanego partii Sprawiedliwa Rosja, Igora Zotowa. W latach 2014–2017 asystent ten wymienił ponad 1 tys. maili z Inalem Ardzinbą, prawą ręką Władisława Surkowa, w tym czasie kluczowego doradcy Putina[574]. Z treści tego wycieku wynika, iż Mirzakhanian miał uzgadniać z Mateuszem Piskorskim temat i przebieg demonstracji organizowanej w Warszawie[575]. Lider partii Zmiana wszystkiemu zaprzecza i twierdzi, że maile zostały sfabrykowane[576]. Na jak długo pożegnał się Mateusz Piskorski z polską polityką? Cóż, pewnie niedługo się o tym przekonamy.

Rozdział 5

Zmiennicy

Konrad Rękas, czyli pomazaniec

Kiedy za Piskorskim zatrzasnęły się wrota aresztu, Zmiana próbowała działać dalej. Organizowała pikiety w centrum Warszawy i pod więzieniem śledczym na Mokotowie, domagając się uwolnienia lidera[577]. Demonstrowano też przeciwko szczytowi NATO w Warszawie[578], ale widać było, że partii brak poprzedniej energii. We wrześniu 2016 r. działacze składają jeszcze wniosek o rejestrację partii[579] – i tyle. Jak kura, której obcięto głowę, Zmiana funkcjonuje jeszcze przez chwilę, ale po kilku miesiącach bez wodza zupełnie się rozsypuje. Wśród jej działaczy zaczyna się rywalizacja o status następcy tronu. Kandydatów było kilku, lecz żaden z nich nie miał siły przebicia, charyzmy i – było nie było – inteligencji Mateusza Piskorskiego.

Naturalnym kandydatem na nowego lidera wydawał się aktywny od początku lat 90., 2 lata starszy od Piskorskiego wiceprzewodniczący Zmiany i wiceprezes ECAG, Konrad Rękas. Podobnie jak aresztowany lider, Rękas zaczynał karierę polityczną jako neofaszysta. Jego rodzina mogła uchodzić za lubelskie elity: matka była kustoszem w bibliotece Akademii Rolniczej, ojciec zaś adwokatem i radcą prawnym. Rozpolitykowany od dziecka Rękas już jako czternastolatek chciał pomagać w kampanii wyborczej Ryszarda Bendera[580], późniejszego senatora PiS, przed 1989 r. katolickiego działacza związanego z władzą PRL. Chłopakowi wręczono wiaderko z klejem i rulon plakatów[581], co sprawiło, że obaj panowie, delikatnie mówiąc, nie darzyli się później sympatią. Jednak odtąd pogranicze nacjonalizmu i tradycji proradzieckiej części PZPR stało się politycznym środowiskiem naturalnym Rękasa.

W liceum był prymusem i przewodniczącym samorządu szkolnego. Wygrał olimpiadę historyczną i udzielał się w Konfederacji Polski Niepodległej[582], która, obok UPR Korwin-Mikkego, na początku lat 90. skupiała wielu późniejszych ultrasów. W tym środowisku Rękas poznaje swoją przyszłą żonę Annę. On ma lat 18, ona jest starsza i z dzieckiem. Dawny prymus zostaje skinheadem. Zapisuje się w 1993 r. do Stronnictwa Narodowego „Szczerbiec” Barańskiego i do Samoobrony, która wówczas była związkiem zawodowym[583]. Ścina długie włosy, a kolorowe koszule zamienia na glany i koszulki z krzyżem celtyckim. To jednak tylko jedna z wielu późniejszych twarzy polityka, który mawiał o sobie, że jest „makiawelistą”. Rękas utrzymuje odtąd kontakty z całą ówczesną prawicą, od Porozumienia Centrum przez monarchistów po grupy Tejkowskiego, Bubla i walczących z teorią ewolucji kreacjonistów. „Wszędzie go było pełno. Kiedyś przyłapałem go, jak stał przy stoliku PC. Rozdawał ulotki tej partii. Później, w czasie kampanii prezydenckiej w 1995 r., kleił plakaty Jana Olszewskiego. Działał też w komitecie wyborczym Lecha Wałęsy”, wylicza jego były współpracownik[584]. Jak twierdzi, aby odebrać lewicowe głosy Aleksandrowi Kwaśniewskiemu w wyborach prezydenckich w 1995 r., Rękas prowadzi w Lublinie kampanię kandydującego wówczas Tadeusza Koźluka, absolwenta Wojskowej Akademii Politycznej im. Feliksa Dzierżyńskiego, podpułkownika LWP i peerelowskiego dyplomaty. Jednocześnie wraz z żoną zapisuje się do Klubu Zachowawczo-Monarchistycznego[585].

Rękas organizuje też w Lublinie specyficzne happeningi. Przyprowadził na przykład grupę przebierańców – aferzystę, łomiarza, prostytutki i alfonsów – do stolika, przy którym lokalny sztab wyborczy Kwaśniewskiego zbierał podpisy, i wzywał do popierania tego kandydata na prezydenta Izraela[586]. Stolik społecznego komitetu Jacka Kuronia okrążono z hasłami „Jedźcie okradać Jerozolimę”[587]. Gdy w Lublinie w hali MOSiR odbywał się wiec Kwaśniewskiego, pięćsetosobowy tłum pod wodzą Rękasa otoczył i zaczął kołysać autokarem przyszłego prezydenta, aż ten musiał się ewakuować postawionym samochodem[588]. Po wygranej lidera SdRP skinheadzi Rękasa[589] pomaszerowali na główny plac Lublina, niosąc kukłę przedstawiającą Kwaśniewskiego, oznaczoną gwiazdą Dawida i napisem „Stolzman”. (Według antysemickich pism ma to być „prawdziwe” nazwisko Kwaśniewskiego)[590]. Po kolejnej podobnej manifestacji Rękas zostaje wydalony z KUL[591]. Studiował tam prawo, ale wykreślono go po dwóch semestrach, kiedy został przyłapany na podrabianiu podpisów w indeksie[592]. Mimo relegowania z uczelni, do 1996 r. Rękas pozostawał na KUL prezesem Akademickiego Klubu Myśli Społeczno-Politycznej Vade Mecum, kuźni kadr dla nacjonalistów. Działali tam przyszły minister edukacji i nauki Przemysław Czarnek oraz posłowie PiS Artur Zawisza i Tomasz Rzymkowski. W 1995 r. Rękas wyleciał też ze „Szczerbca” za próbę „zamachu stanu”. Wtedy Rękas wybiera działalność w stowarzyszeniu Prawica Narodowa Rafała Mossakowskiego i Jacka Bartyzela, które z biegiem czasu dołącza do Akcji Wyborczej Solidarność.

Rękas zostaje głową rodziny, więc musi szukać pracy. Jest grabarzem, później zajmuje się eksportem mrożonych owoców[593]. Szuka swoich szans w specyficznym biznesie, bo zostaje specjalistą od eksportu w Aleksandrze, firmie należącej do Janusza Aleksandrowicza, znajomego rodziców. To współpracownik Davida Bogatina, rosyjskiego szefa Pierwszego Banku Komercyjnego w Lublinie. Według informacji dziennikarza Jacka Łęskiego, Aleksandrowicz wyłudzał kredyty z banków pod pozorem budowy chłodni. Pieniądze te szły do Wiednia, skąd przywoził je z powrotem Bogatin jako kapitał zakładowy swojego banku[594]. Placówka ta stanowiła wspólne przedsięwzięcie Rosjanina i działaczy partyjnych z Lublina. W firmach Bogatina i Aleksandrowicza pracowali m.in. Andrzej Szpringer, były I sekretarz Komitetu Wojewódzkiego PZPR, oraz były szef wywiadu lubelskiej SB, Tadeusz Ozyp. „Wszystko wskazuje na to, że David Bogatin był agentem sowieckim, jeszcze z czasów wojny w Wietnamie. Potem wyemigrował do USA, gdzie związał się z mafią. Uciekł do Wiednia i tam został zatrudniony przez komunistów jako bankier”, twierdzi Łęski[595]. Głównym zadaniem Rękasa w Aleksandrze było przygotowywanie dokumentacji i rozmowy z kontrahentami.[596]

Po roku Rękas trafia pod skrzydła Hanny Maksim, bliskiej współpracownicy Waldemara Świrgonia. Ten ostatni to złote dziecko Polski Ludowej – lider Związku Młodzieży Wiejskiej i najmłodszy w historii członek Komitetu Centralnego PZPR. Jednocześnie Świrgoń był jednym z najbardziej proradzieckich i twardogłowych osób z kierownictwa partii. Zanim nawet partyjni liberałowie oddadzą władzę Solidarności, a później w III RP, stworzą SdRP, Świrgoń idzie na boczny tor. Zostaje redaktorem naczelnym organu PZPR dla wsi „Chłopska Droga”. Zakłada też dwa tytuły lokalne – „Czas. Tygodnik Lubelski”[597] i „Kresy – Tygodnik Chełmski”[598]. W tych dwóch ostatnich tytułach zatrudnia się Rękas. W pismach reklamują się często spółki Skarbu Państwa, a gazety, obie redagowane przez Hannę Maksim, odwdzięczają się, promując SLD, a od 1998 r. także Samoobronę. Świrgoń pomaga też finansowo Lepperowi w kampaniach wyborczych i służy za pośrednika między nim a Leszkiem Millerem. To Świrgoniowi w dużym stopniu Miller zawdzięcza polityczną karierę. To także Świrgoń poznał Millera w 1998 r. ze swoim kolejnym podopiecznym, Andrzejem Lepperem[599].

Rękas wylatuje następnie z kolejnej uczelni, tym razem z UMCS. I tym razem przyczyną jest podrabianie podpisów w indeksie, choć sam Rękas głosi, że do przerwania studiów zmusiła go „sytuacja życiowa”. Na UMCS studiował nauki polityczne, a przy okazji prezesował Chrześcijańskiemu Towarzystwu Obywatelskiemu „Legia Akademicka” im. Aleksandra margrabiego Wielopolskiego. Dzięki towarzystwu w maju 2000 r. odbył się na UMCS wykład Ryszarda Gontarza[600], ważnej postaci moczarowskiego, antysemickiego skrzydła PZPR, ideologa narodowych komunistów z ZP „Grunwald”, a także byłego funkcjonariusza UB i SB współpracownika[601], pomawianego też o współpracę ze służbami Libii i Syrii[602]. Jak się później okazuje, podpisy pod wnioskiem o rejestrację Legii jako organizacji zostały przez Rękasa sfałszowane. W 2006 r. sąd skazał go za ten czyn na rok więzienia w zawieszeniu[603]. Niezrażony tym wszystkim Rękas zostaje w tymże czasie przewodniczącym lubelskiego okręgu Stronnictwa Narodowo-Demokratycznego, a także szefem lokalnego komitetu wyborczego generała Wileckiego z WSW, kandydata tej formacji na prezydenta[604]. Blisko współpracuje z ówczesnym naczelnym „Myśli Polskiej”, późniejszym posłem PiS, Kowalskim[605] (TW „Mieczysław”/„Przemek”)[606].

Kiedy SND zmienia się w Ligę Polskich Rodzin, a liderami nowej formacji zostaje familia Giertychów, Rękas protestuje[607]. Uważa uchwały partyjne za sfałszowane i składa pozew do sądu[608]. Występuje z SND, próbuje wstąpić do PSL[609], a kiedy to się nie udaje, zaczyna aktywnie działać w Samoobronie. Ta ma wówczas w sondażach aż 18 proc. poparcia[610]. Rękas zasiada w jej władzach regionalnych w Chełmie. Jako kandydatkę na prezydentkę Chełma partia Leppera wyznacza szefową Rękasa, redaktorkę naczelną „Czasu” i „Kresów”, Hannę Maksim[611]. Redaktorka przepadnie w wyborach, ale Rękas, jej podopieczny, zdobywa w 2002 r. mandat radnego sejmiku województwa. Po wielu przepychankach i politycznych targach władzę w sejmiku przejmuje wówczas koalicja SLD–Samoobrona. Ojcem chrzestnym tego układu jest Świrgoń. Rękas w 2003 r. zastępuje Bendera w roli przewodniczącego sejmiku, lecz już w maju Lepper zrywa koalicję i nakazuje działaczom swojej partii opuszczenie stanowisk. Rękas i kilku innych radnych odmawiają, za co zostają wykluczeni z partii. Za wierność koalicji z SLD Rękas zostaje nagrodzony funkcją prezesa Stowarzyszenia Samorządów Euroregionu Bug. Jego przewodniczenie sejmikowi to jednak pasmo skandali. Rękas wydaje publiczne fundusze na podróże swoich współpracowników, nie płaci kar za jazdę bez biletów w komunikacji miejskiej i koleją, zatrudnia w podległym sejmikowi teatrze swoją matkę, żonę i szwagra[612]. Wiceprzewodniczący Stronnictwa Narodowego w Lublinie Andrzej Szadura oskarża też Rękasa o pobicie[613], skakanie po masce samochodu jego żony i wyrwanie anteny oraz wycieraczek[614]. Kiedy jednak syn poszkodowanego, Paweł, błyskawicznie znajduje zatrudnienie w Urzędzie Marszałkowskim, sprawa zostaje wycofana z prokuratury[615]. Rękasa udaje się odwołać z funkcji dopiero dzięki rozpadowi SLD, choć też znów padają zarzuty o fałszowanie podpisów.

Teraz pora na Ruch Patriotyczny, nową formację Gabriela Janowskiego i Antoniego Macierewicza. Z tym ostatnim poznaje Rękasa bliski współpracownik przyszłego ministra obrony narodowej, Robert Luśnia. To kolejny były TW (ps. „Nonparel”) w otoczeniu Rękasa[616]. Rękas zaczyna bywać częstym gościem w sejmie i w biurze poselskim Macierewicza. Przyszły minister często do niego dzwoni, czasem nawet o piątej rano[617]. Rękas zbiera dla niego podpisy w okręgach lubelskim i chełmskim, oraz uzupełnienia listy wyborcze Ruchu o swoich współpracowników[618]. Dziś Macierewicz zaprzecza, że tak było. Rękas jednak nawet teraz chwali go za „bodaj największy w PiS sceptycyzm wobec banderyzmu na Ukrainie”[619].

Kiedy senator Samoobrony Sławomir Izdebski po konflikcie o miejsce na liście został usunięty z partii i zaczął wraz z posłem-restauratorem Witaszkiem[620] budować konkurencyjny klon macierzystego ugrupowania, czyli Samoobronę Patriotyczną, Rękas szybko do nich dołączył. Współtworzył też z Izdebskim Związek Zawodowy Rolników Polskich. Kiedy w mediach huczy o tzw. seksaferze w Samoobronie, polegającej na kupowaniu stanowisk partyjnych w zamian za usługi seksualne, Rękas zeznaje w tej sprawie[621]. Nareszcie ma okazję odkuć się za wyrzucenie z ugrupowania w 2003 r. Z ochotą opowiada o suto zakrapianych imprezach w partii i molestowaniu działaczek przez liderów[622]. Samoobrona Patriotyczna jako projekt okazuje się jednak klapą. Rękas nie uzyskuje reelekcji w 2006 r., a rok później chełmska lista ugrupowania zostaje unieważniona. Dodatkowo wypływa sprawa fałszerstwa z okresu studiów, więc do 2011 r. Rękas nie może kandydować w wyborach. W 2011 r. startuje więc tym razem jego żona, z listy Polskiej Partii Pracy[623].

Rękas, chwilowo za burtą polityki, angażuje się w tym okresie w działalność sympatyzujących z Rosją mediów i organizacji pozarządowych. Najważniejszymi z tych podmiotów były: Xportal, Konserwatyzm.pl oraz Europejskie Centrum Analiz Geopolitycznych. Z pozoru ideologiczne różnice między tymi tytułami były znaczne. Xportal powstał bowiem w 2005 r. jako platforma dyskusyjna środowisk Młodzieży Wszechpolskiej, ONR i UPR jako Forum Młodzieży Prawicowej. Jednak w 2008 r., kontrolę nad nim przejęła idąca w kierunku narodowego bolszewizmu Falanga. Konserwatyzm.pl był wcześniej stroną internetową Klubu Zachowawczo-Monarchistycznego. ECAG zaś, w którym Rękas pełnił funkcję wiceprezesa, przedstawiał się jako ośrodek niezależny, łączący prawicowców i lewicowców, prawdziwy think tank[624]. Wszystkie jednak tytuły łączyła ta sama wizja geopolityczna, gdyż w duginowskim duchu widziały one Rosję jako centrum europejskiego ładu politycznego. A skoro przyszedł czas na działania międzynarodowe, w czasie Euromajdanu Rękas z Piskorskim i działaczami Falangi jedzie do Kijowa. W sierpniu 2014 r., w kilka miesięcy po aneksji Krymu i wybuchu walk we wschodniej Ukrainie, Rękas trafia też (wraz z Bekierem i Piskorskim) do grona uczestników konferencji „Rosja, Ukraina, Noworosja: globalne problemy i zmiany” w Jałcie. Obok nich w wydarzeniu uczestniczą Dugin, „premier” Doniecka Borodoj oraz głównodowodzący wojsk separatystów Girkin („Striełkow”). Miesiąc wcześniej cywilny samolot linii Malaysia Airlines został zestrzelony przez separatystów. Zginęło 298 osób. Girkin w 2022 r. został za ten atak zaocznie skazany w Niderlandach na dożywotnie więzienie[625]. Uczestnicy zjazdu deklarują powołanie Antyfaszystowskiego Forum Federacji Rosyjskiej[626]. Rękas uczestniczy też w misjach obserwacyjnych. Na przykład w maju 2015 r. przewodniczy komisji mającej kontrolować demokratyczny przebieg wyborów prezydenckich w Ukrainie, a potem w Mołdawii[627] i Azerbejdżanie[628].

Sprawiedliwość musi być

Kiedy przedawniają się wyroki sądowe, Rękas w 2014 r. z poparciem Kongresu Nowej Prawicy, Solidarnej Polski, Stronnictwa Demokratycznego, Ruchu Narodowego, Ligi Narodowej i Porozumienia dla Polski kandyduje na prezydenta miasta Chełm pod szyldem „KWW Nowa Prawica – Chełm bez Kłamstw”[629]. Otrzymuje 2 proc. głosów. Startuje też do sejmiku lubelskiego z listy Kongresu Nowej Prawicy. Tu również nie uzyskuje mandatu. W lutym 2015 r., kiedy powstaje Zmiana, zostaje jej wiceprzewodniczącym. Rok później do rady krajowej partii Zmiana trafia też jego żona Anna[630]. Oboje małżonkowie staną się najbardziej znani, także za granicą, z akcji „Restytucja Kresów”, która z czasem da początek stowarzyszeniu „Powiernictwo Kresowe”. Akcja zaczyna się w kwietniu 2015 r., gdy Piskorski ogłasza, że organizacja „Restytucja Kresów” będzie się domagać od Ukrainy odszkodowań z mienie pozostawione przez Polaków po 1945 r. na Wschodzie[631]. Kilka dni później zabiera głos Wiktor Medwedczuk, zięć i dawny szef administracji byłego prorosyjskiego prezydenta Ukrainy, Łeonida Kuczmy. Dzięki politycznym kontaktom Medwedczuk zgromadził ogromny majątek wynoszący w 2021 r. 680 mln dolarów[632]. Ojcem chrzestnym jego córki Dariny jest sam Putin. Oskarżany w Ukrainie o fałszerstwo wyborcze, które doprowadziło do wybuchu Euromajdanu, w marcu 2014 r. Medwedczuk znalazł się na kanadyjskiej i amerykańskiej liście sankcyjnej, a w 2021 r. został w Ukrainie uznany oficjalnie za zdrajcę i sponsora terroryzmu. W 2022 r. po aresztowaniu został wymieniony za dwustu ukraińskich żołnierzy wziętych przez Rosję do niewoli[633].

W 2015 r. jest on jednak wciąż właścicielem wielu ukraińskich mediów, w tym najpopularniejszego kanału telewizji. 18 kwietnia 2015 r. na swoim blogu Medwedczuk pisze: „W razie wstąpienia [Ukrainy] do UE, mieszkańcy Lwowa będą musieli zwrócić majątki Polakom”. Wypowiedź tę nagłaśnia portal rosyjskiej telewizji RT. Pierwszy kanał emituje materiał o tym, że w przygotowaniu są już polskie pozwy o odzyskanie przedwojennych majątków. Bardzo dużo miejsca poświęca „Restytucji Kresów” „Sputnik”. Kresy Wschodnie: ostateczne rozliczenie już niedługo[634] czy Zwrot Kresów. Czy Ukraina zapłaci wystawione rachunki[635] to niektóre tytuły debat portalu na ten temat, prowadzonych z Rękasem. Ta sprawa pokaże, „czy Kijów jest gotowy przyjąć prawa europejskie, czy też Ukraina pozostanie państwem rządzonym przez oligarchów i banderowców”[636], mówi Rękas. „Jeśli deklarują europejską ścieżkę rozwoju, muszą uznać europejskie standardy, w tym kwestię podstawową, że własność jest święta”[637], dodaje. Nic dziwnego, że Rękasowie ze swoim Powiernictwem Kresowym trafiają na łamy dziennika „Rossijskaja Gazieta”[638] i do pierwszego kanału rosyjskiej telewizji publicznej. „Będziemy pozywać państwo ukraińskie, domagając się zwrotu majątków lub wypłaty ekwiwalentów pieniężnych według wartości rynkowej”[639], deklaruje Rękas. Rosyjskojęzyczny telewidz może się od niego dowiedzieć, że do Powiernictwa napływają codziennie setki wniosków od ludzi chcących odzyskać utracone po 1945 r. majątki. Potencjalnych chętnych ma być ponad 100 tysięcy.

W tym samym czasie na zachodzie Ukrainy stają tablice reklamowe, oznajmiające, że wejście Ukrainy do UE może doprowadzić do reprywatyzacyjnych żądań ze strony Polski. Opłaca ich ustawienie Medwedczuk. We Lwowie do mieszkań zaczynają pukać rosyjskojęzyczni działacze, żądając okazania przez właścicieli aktów własności. Milicja łapie także na malowaniu napisów „Lwów jest polski” aktywistów partii Ukraiński Wybór. Ugrupowaniu temu szefuje Medwedczuk[640]. Partia ta sprzeciwia się członkostwu Ukrainy w Unii Europejskiej i NATO, a w zamian domaga się, aby zamiast tego kraj przystąpił do kierowanej z Rosji tak zwanej Eurazjatyckiej Unii Gospodarczej. Ugrupowanie nie osiągało przez dekadę swojego działania (2012–2022) nawet 1 proc. w sondażach, a obecnie jej liderzy znajdują się w areszcie, oskarżeni o planowanie zamachu stanu. W tamtym jednak okresie korzystało hojnie ze środków swojego lidera, strasząc mieszkańców Ukrainy żydowskimi wpływami w kraju i za granicą[641]. Wstąpienie Ukrainy do UE miało oznaczać przymusową akceptację małżeństw jednopłciowych i oddanie Polakom nieruchomości na zachodzie kraju. Sytuację dodatkowo podgrzał portal rosyjskich separatystów w Donbasie[642], Rusnext.ru[643], który opublikował sfałszowaną wypowiedź Prezydenta RP Andrzeja Dudy, który jakoby w sejmie wzywał „wszystkich obywateli Rzeczypospolitej Polskiej, by byli gotowi do walki o odzyskanie byłych ziem polskich, gdzie nasi rodacy wciąż podlegają prześladowaniom i upokorzeniom ze strony nowych już władz ukraińskich”, i deklarował: „prowadzimy już robocze prace w kwestii zwrotu Polesia, Galicji i Wołynia”. Farbowany Duda miał apelować „o słuszną walkę o odzyskanie polskich terenów, na których mieszka ogromna liczba etnicznych Polaków, którym potrzebna jest nasza obrona”[644]. Portal w kolejnym tekście oznajmił, że po wyborach parlamentarnych w Polsce w 2015 r.: „zwyciężyli stronnicy restytucji Kresów”, a „ogólna wartość majątków, w stosunku do których mogą być wysuwane roszczenia, wynosi 5 mld dolarów”[645]. Fałszywą informację powielały rosyjskie, ukraińskie i polskie portale. Cała ta akcja bardzo przypominała sytuację z okresu w przededniu wejścia Polski do Unii Europejskiej, kiedy politycy LPR czy Samoobrony straszyli, że akcesja będzie oznaczać masowy wykup ziemi i kamienic przez Niemców, a nawet utratę niepodległości. Kresowiackie opowieści Rękasa oraz rosyjskich mediów nie miały nic wspólnego z rzeczywistym stanem prawnym, który kwestie własności na ziemiach utraconych przez Rzeczpospolitą reguluje za pomocą ustawy z 2005 r. o tzw. „mieniu zabużańskim”[646].

Po aresztowaniu Piskorskiego w 2016 r. sytuacja Rękasa zaczęła się mocno zagęszczać. W maju 2016 r. ABW przeszukuje mieszkanie wiceprzewodniczącego Zmiany[647]. Rękas postanawia wtedy wyjechać z Polski do Szkocji. Na Robert Gordon University uzyskuje licencjat z ekonomii, a w 2022 r. tytuł magistra w tejże dziedzinie na University of Aberdeen. Na emigracji Rękas nie porzuca działalności politycznej i nadal działa w kręgach sympatyzujących z Rosją. Wspiera szkockich separatystów, chwali się znajomością z Nicolą Sturgeon[648], szefową rządu autonomicznej Szkocji. Robi małą prowokację, sugerując publicznie, jakoby pani Sturgeon po rasistowsku wolała emigrantów białych od kolorowych. Poglądy Rękasa po rosyjskiej inwazji na Ukrainę w lutym 2022 r. ani trochę nie zmieniły swojego kierunku. Ukrainę nazywa „państwem upadłym”, „banderowską rzeszą” i „ostoją nazizmu”, a jej rząd – „juntą kijowską”[649], która składa się oligarchów, złodziei, nazistów i morderców[650]. Co więcej, rosyjska inwazja na „rozpadające się nazistowsko-oligarchiczne państwo ukraińskie” leży we wspólnym interesie wszystkich Europejczyków, a Stany Zjednoczone i Wielka Brytania w szczególności „bezpośrednio zachęcały i prawie zmusiły” Putina do inwazji. Rękas głosi też, że polscy żołnierze powinni wkroczyć do Lwowa i współpracować z Rosjanami w celu przyłączenia do Polski Kamieńca Podolskiego, Żytomierza i Winnicy[651]. Kiedy w 2019 r. kandyduje do senatu z poparciem ruchu Kukiz’15, jego sztab deklaruje: „Zarzucana nam tak zwana prorosyjskość nie jest bynajmniej żadną wadą. Przeciwnie, to zaleta i podstawa programu naszego kandydata”. Rękas kandyduje jednak w Chełmie wirtualnie, bo w kraju się nie pojawia. Z dużym prawdopodobieństwem można założyć, że taka wizyta skończyłaby się dla niego aresztem. Dlatego mimo licznych zasług dla swojego obozu Konrad Rękas raczej nie zostanie nowym liderem prorusów.

To może Bartek falangista?

Kolejny kandydat na następcę Piskorskiego to inny wiceprzewodniczący Zmiany, Bartosz Bekier – lider Falangi. O pokolenie młodszy od Rękasa, ambitny, z intelektualnymi ambicjami i siecią kontaktów, lecz także kłótliwy i znany z grania tylko na siebie. Od czasu aresztowania Piskorskiego Bekier buduj własne dojścia do rosyjskich polityków i instytucji, a jednocześnie pozuje na prawicowego intelektualistę. Jego ludzie mają na kontach wyroki za międzynarodowy terroryzm, a sieć międzynarodowych kontaktów Falangi rozciąga się od irańskiego Hezbollahu i donbaskich separatystów, aż po Czeczeńców.

Rodzina Bekierów ma długie tradycje wojskowe. Pradziadek, dziadek i ojciec lidera Falangi byli żołnierzami. Ojciec, płk Andrzej Bekier, był zastępcą attaché wojskowego Ambasady RP w Pradze i członkiem Misji Obserwacyjnej ONZ podczas wojny w Gruzji[652]. Stacjonował też kilka lat w USA i właśnie tam wychowywał się Bartosz, który jednak ma nader krytyczny stosunek do Stanów Zjednoczonych i NATO. Jako polityk Bartosz Bekier zaczynał w 2005 r. jako nastolatek w środowisku Młodzieży Wszechpolskiej (MW). W listopadzie 2006 r. Dziennik ujawnił nagrania z imprezy z 2004 r., na których działacze MW wykonują rzymski salut na tle płonącej swastyki i przy dźwiękach utworu Narodowy socjalizm neonazistowskiego zespołu Honor[653]. Gospodarzem imprezy był Paweł Schmidt, działacz LPR, MW, a później PiS, a obecna na niej była również Leokadia Wiącek, działaczka MW i asystentka europosła Macieja Giertycha[654]. Drugi Giertych, Roman, potępił „imprezowiczów”[655]. Wielu działaczy MW, w tym Bekier, poczuło się zdradzonych przez swego założyciela i wystąpiło z MW, przechodząc do Obozu Narodowo Radykalnego. Ta ostatnia formacja gromadziła skinheadów z południowej Polski[656], za szyld biorąc nazwę przedwojennych polskich nacjonalistycznych rewolucjonistów (ONR). Nowa formacja nie stroniła od przemocy. „Jeżeli chodzi o agresję i przemoc, media po części mają rację – nie dajemy sobą pomiatać. Nie pozwolimy, żeby ktoś za naszymi plecami śmiał się z nas i naszych poglądów życiowych, w które wierzymy całym naszym sercem. W związku z tym, jeżeli dochodzi do takich aktów, nie są to bezpodstawne ataki, lecz zaplanowane akcje wyeliminowania przeciwników politycznych[657]”, mówił w wywiadzie dla pisma Leszka Bubla jeden z ówczesnych liderów tego środowiska, Karol Litwiniak.

Co to oznaczało to w praktyce? 11 maja 2001 r. oenerowcy uzbrojeni w pałki, noże i butelki napadli w Częstochowie na uczestników koncertu Paktofoniki[658]. 17 września 2005 r. oenerowcy napadli na grupę anarchistów podczas festiwalu odbywającego się na skłocie M9. Znów uzbrojeni są w noże i pałki[659]. Miesiąc po napadzie odbywa się koncert benefitowy neonazistowskich zespołów Agressiva 88, Front H8, Prawo Krwi i Izgorn, którego celem było zebranie funduszy na adwokata dla oskarżonych o atak aktywistów[660]. Członkowie ONR zostają także zatrzymani podczas wieszania w Częstochowie plakatów gloryfikujących dowódcę 28 Ochotniczej Dywizji Grenadierów Pancernych SS „Wallonien”, Leona Degrelle’a[661]. Mnożą się pobicia. Atakowani są anarchiści, geje, migranci, Romowie i socjaliści[662]. Agresywne, antysemickie akcje oenerowców stają się coraz głośniejsze w Polsce. Ich hasła to „Nasze ulice, nasze kamienice!”, „Precz z niemiecką okupacją!”, „Polska tylko dla Polaków!”, „Narodowy, narodowy kapitalizm!”, „Żydzi won z polskich stron!” oraz „Wielka Polska Katolicka!”[663]. W marcu 2003 r. demonstrują na ulicach Opola z płonącymi pochodniami, krzycząc: „Tu jest Polska, nie Izrael”, „Znajdziemy kij na żydowski ryj” oraz „Narodowy radykalizm”[664]. W 2004 r. na Górze św. Anny aktywiści ONR palą flagę UE, wcześniej czyszcząc sobie nią buty i krzycząc: „Unijna ściera dobrze buty wyciera”. Organizują też w czerwcu 2005 r. „Najazd na Myślenice” – marsz upamiętniający antysemickie zamieszki zorganizowane tam w czerwcu 1936 r. przez Adama Doboszyńskiego[665]. Niosą flagę wzorowaną na sztandarze Trzeciej Rzeszy, gdzie w miejscu swastyki widnieje krzyż celtycki. W 2006 i 2007 r. na Górze św. Anny wykonują rzymski salut, podobnie jak w kwietniu w Krakowie na marszu z okazji 63. rocznicy założenia organizacji.

Jednym z wyciągających rękę w faszystowskim pozdrowieniu jest Bekier[666]. Krakowscy oenerowcy demonstrują wówczas we wzorowanych na przedwojennych strojach RNR Falanga, jednolitych piaskowych koszulach i próbują imponować militarnym sznytem[667]. Do dziś walczący z „syjonizmem” Bekier szybko odnajduje się w nowej organizacji i zostaje kierownikiem Brygady Mazowieckiej. Grupa ta tworzy imprezę, która ma już na stałe zagościć na warszawskich ulicach jako największy w regionie zlot skrajnej prawicy – Marsz Niepodległości. 11 listopada 2007 r. lider Brygady Mazowieckiej prowadzi ulicami stolicy około 200 osób. Ramię w ramię z ONR-owcami maszerują neonaziści z Combat 18 oraz Blood&Honour[668]. Bekier marzy o przejęciu władzy w całej organizacji, tym bardziej że ówczesny kierownik generalny ONR Przemysław Holocher zaczyna organizację cywilizować, rezygnując z antysemickich okrzyków i krzyży celtyckich. Po nieudanym puczu na początku 2009 r. Bekier wraz z całą stołeczną brygadą powołują do życia Falangę. Szybko powstają kolejne dzielnice: Małopolska, Mazowiecka, Wielkopolska, Lubelska, Warmińsko-Mazurska, Łódzka, Pomorska i Kujawska.

Z ONR Falangiści są skłóceni jako „rozłamowcy”. Współpraca z MW także się nie układa. Już w 2009 r. w Kałkowie na pielgrzymce Narodowych Sił Zbrojnych po alkoholu dochodzi do wyrzucenia Falangistów z domu pielgrzyma. Nie pomaga przejęcie przez Falangę kontroli nad założonym przez MW, ONR i UPR Xportalem. Nie podobają się na prawicy także ich geopolityczne i ekonomiczne poglądy, gdyż Falanga szybko ewoluuje od klasycznego faszyzmu w kierunku narodowego bolszewizmu i od polskocentrycznego nacjonalizmu do duginowskiego neoeurazjatyzmu. Podwładni Bekiera głoszą antyliberalizm i antykapitalizm. Są ostro antynatowscy i antyamerykańscy, a gorliwą religijność łączą z ekologią. Stąd może skłonność Falangi do tworzenia sojuszu ekstremów: a to w aliansie z maoistami, to ze stalinistami, to znowu z sierotami po Samoobronie. Po kilku takich woltach wojnę Falandze wypowiedzieli na polskiej skrajnej prawicy wszyscy – ONR, MW, autonomiczni nacjonaliści, neonaziści i chuligani piłkarscy. Droga do dominacji w polskim nacjonalizmie była dla Bekiera zamknięta.

Lewicowcy, którzy wchodzili w sojusze z Falangą, to także grupa bardzo specyficzna. Pierwsi zaprzyjaźnili się z Falangą polscy maoiści z Organizacji Czerwonej Gwardii, rozbitkowie z grupy skupionej pierwotnie wokół portalu Lewica Bez Cenzury (LBC). Prowadził go syn dzisiejszej posłanki Nowej Lewicy, Wandy Nowickiej, Michał. Na portalu chwalono Stalina za Katyń[669], nazywano żołnierzy w Afganistanie „NATO-wskimi skurwysynami w polskich mundurach” i zachęcano do akcji bezpośrednich przeciwko księżom, przedsiębiorcom i prawicowym miejscom pamięci, a także do świętowania zgonów polskich żołnierzy zabitych w Iraku[670]. Sprawa stała się głośna[671], a LBC zajęły się Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego, dwie komisje sejmowe i Komenda Główna Policji. Środowisku temu przewodził przez rok Dawid Jakubowski z KPP, jak sam się określa „nieubłagany przeciwnik kolorowych rewolucji i sponsorowanych przez Zachód pseudoopozycjonistów”[672], przyszły publicysta portalu Konserwatyzm.pl Rękasa i Wielomskiego. W 2010 r. kierownictwo grupki przejęli maoiści i to z nimi współpracę nawiązała Falanga. „Nazwaliśmy to sojuszem ekstremów[673]”, podsumował alians Mateusz Woźnicki. Obie organizacje urządziły wspólną konferencję i demonstrację przeciwko NATO w rocznicę podpisania traktatu waszyngtońskiego. Kilka razy szły razem na demonstracjach i to by było na tyle z tej odsłony sojuszu ekstremów. Sam Nowicki wyjechał do Francji, lecz od 2022 r. wielokrotnie wyrażał już swoje poparcie dla rosyjskiej „specjalnej operacji militarnej”, mającej na celu zniszczenie „ukraińskiego nazizmu” w kraju, gdzie ma rządzić „junta neonazistowska”[674]. Udzielił też wywiadu „Sputnikowi”, gdzie twierdził, że połowa Polaków nie chce wspierać Ukrainy w jej konflikcie z Rosją[675]. Twierdził, że Wielki Głód na Ukrainie to kłamstwo[676], mordów w Buczy dokonali Ukraińcy, a nie Rosjanie[677], a także poparł Łukaszenkę[678] i przesłał wyrazy poparcia dla aresztowanego Mateusza Piskorskiego[679]. Odbył też w lipcu 2022 r. internetową debatę z Januszem Korwin-Mikkem[680], gdzie rozprawiali na temat „ukraińskiej propagandy”, spisków CIA i stawiali tezę, iż Antoni Macierewicz jest amerykańskim agentem[681].

Z kolei z lewicowcami z Komunistycznej Młodzieży Polski Ludmiły Dobrzynieckiej Falanga zaczęła współpracować w 2014 r., jeszcze przed utworzeniem Zmiany. Wśród komunistów falangiści spotkają kolejnych sojuszników takich jak Mateusz Cichocki ps. „Matebo”/„Dźwigowy”. Cichocki to jednocześnie stalinista, robotnik budowlany i doktorant u lidera monarchistów z KZM Adama Wielomskiego. Prowadzi dziś stronę 1maja.info/Polski Front Pracy[682], gdzie chwali Koreę Północną, ZSRR, broni Łukaszenki, krytykuje NATO, UE i „rusofobię”[683], a także obraża feministki, homoseksualistów i osoby transpłciowe. Tam też można znaleźć grafiki chwalące Putina[684]. Było jednak oczywiste, że aby spiąć ze sobą tak oddalone od siebie środowiska, konieczna będzie w Falandze wytężona praca intelektualna. Podejmowali się tego dzieła przede wszystkim Adam Danek i Ronald Lasecki. Ten ostatni to jeden z najbardziej aktywnych publicystów polskiej skrajnej prawicy. Z wykształcenia politolog, absolwent Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego i Uniwersytetu Warszawskiego. Politycznie Lasecki uważa się za „tradycjonalistę integralnego” z linii włoskiego neofaszystowskiego filozofa Juliusa Evoli i „badacza myśli” Dugina. Lasecki jest też zwolennikiem Grzegorza Brauna[685].

Drugim intelektualnym filarem Falangi został Adam Danek, adiunkt w krakowskiej Akademii Ignatianum. To były członek Organizacji Monarchistów Polskich oraz były prezes małopolskiego oddziału Klubu Zachowawczo-Monarchistycznego Wielomskiego i Rękasa. Dla środowisk i ugrupowań „narodowych, państwowych, prawicowych i patriotycznych” ma doktor Danek syntetyczną formułę, która umożliwia wspólne działanie. Mówi wprost: „jest nią faszyzm”. Cel? Walka z liberalizmem i demokracją, gdyż te Danek uważa za wirusy, „które zniszczyły Starą Europę”[686]. Uważa, że „sensem tzw. marszów tolerancji jest istotnie propagowanie zboczeń”. Pod Collegium Novum UJ z kolegami podeptał flagę UE, narzekając na prześladowania na uczelniach[687]. Danek współpracuje ze skrajnie prawicowym Towarzystwem Studentów Polskich. Jego teksty publikowały Opcja na Prawo, Rojalista, Legitymizm.org, „Myśl Polska”, „Najwyższy CZAS!” i Rycerz Lepanto – Biuletyn Młodych Sympatyków SKCh im. Księdza Piotra Skargi (polska ekspozytura brazylijskiej grupy religijnej TFP, której inną odnogą jest Ordo Iuris)[688]. Punkt wspólny? Sympatia dla Rosji.

Bekier przez kilka lat przygotowywał doktorat na Uniwersytecie Kardynała Stefana Wyszyńskiego pod opieką dyrektora Instytutu Politologii UKSW Radosława Zenderowskiego. Przyjaźnią się z promotorem również prywatnie. Tematem doktoratu była myśl polityczna hitlerowskich kolaborantów ze Słowacji – ludaków/hlinkowców. Mimo że doktoratu Bekier nie dokończył, to w 2015 r. w ECAG zdążyła się ukazać jego praca Naród i religia w Państwie Słowackim w latach 1939-1945[689]. Dotyczyła ona myśli politycznej partii dyktatora Słowacji i zarazem księdza katolickiego Josefa Tiso ze Słowackiej Partii Ludowej. Słowacja jako pierwsza dokonała pełnej deportacji ludności żydowskiej do obozów zagłady. Falangiści prowadzą także Xportal, Xradio, Xportal.tv i Wydawnictwo ReVolta, w którym wydają książki Aleksandra Dugina[690]. W samym Xportalu znaleźć można teksty wielu faszystów i neofaszystów, w tym Dugina[691], Evoli[692], lidera rumuńskiej Żelaznej Gwardii Corneliu Codreanu Zelei[693] czy lidera Brytyjskiej Unii Faszystów Oswalda Mosleya[694]. Zamieszczane tam są również liczne rozmowy z Duginem[695] i inne – z liderem donieckich separatystów Denisem Puszylinem[696], z Robertem Fiorem[697], Nickiem Griffinem[698] czy z przywódcą Hezbollahu Sayyidem Hassanem Nasrallahem[699], a z Polaków z Grzegorzem Braunem[700], Stanisławem Michalkiewiczem[701] i Arturem Zawiszą[702]. Punkt wspólny? Ponownie sympatia dla roli i polityki Kremla.

Falanga chętnie korzystała z wyjazdów do krajów sojuszniczych Rosji. Miała też dobre kontakty z organizacjami uznawanymi przez kraje zachodnie za terrorystyczne. Były wśród nich Hezbollah i Ludowy Front Wyzwolenia Palestyny – Dowództwo Generalne, lecz także Syryjska Partia Socjal-Nacjonalistyczna (SPSN). W czerwcu 2013 r. Bekier z kolegami wzięli udział w wycieczce europejskiej skrajnej prawicy do Syrii i Libanu, organizowanej przez Al-Malaziego. Odwiedzili między innymi libańską bazę Hezbollahu, gdzie lider Falangi miał okazję postrzelać z ciężkiego karabinu maszynowego, oraz siedzibę Syryjskiej Partii Socjal-Nacjonalistycznej w Bejrucie[703]. Dodatkowo Bekier zwiedził w Damaszku więzienia, gdzie robił zdjęcia torturowanym tam przeciwnikom dyktatora Syrii Al-Asada, sugerując, że „nie będą się za długo męczyć”[704]. Kontakty z bliskowschodnimi sojusznikami Rosji były na tyle owocne, że logotypy wymienionych organizacji znalazły się na stronach Falangi, a z ich flagami maszerowali działacze grupy Bekiera na demonstracjach i pikietach. Serdeczne relacje z bliskowschodnimi ugrupowaniami terrorystycznymi nie przeszkodziły Falandze w wysyłce paczek z papierosami, kawą i słodyczami dla serbskiego generała Radislava Krsticia[705], który odsiaduje w Polsce wyrok 35 lat więzienia. Jest on odpowiedzialny za masakrę w Srebrenicy, w której zamordowano 8373 bośniackich muzułmanów.

Zainteresowanie wojną i terroryzmem to nie tylko teoria polityczna. Bekier umacnia militarne tradycje swojej rodziny w ten sposób, że swoich ludzi zachęca do wstępowania w szeregi formacji paramilitarnych i wojska. Za te sprawy odpowiada w organizacji przede wszystkim szef brygady małopolskiej Michał Prokopowicz. To syn byłego oficera Jednostki Wojskowej Nil, elitarnej formacji polskiego wojska, używanej do zadań specjalnych. Jego rodzina szczyci się patriotycznym, wojskowym rodowodem i doświadczeniem z walk na frontach II wojny[706]. Prokopowicz junior ma zaś za sobą długi flirt z przemocą. Długo nosił przy sobie pałkę i gaz. Zrywał co rusz tabliczkę z krakowskiego biura poselskiego Anny Grodzkiej, nie mogąc znieść, że osoba transpłciowa reprezentuje jego rodzinne miasto w sejmie. Wedle informatora z grona falangistów wrzucił też do jej biura granat dymny i szukał (bezskutecznie) osoby niezrównoważonej psychicznie, którą chciał namówić do przeprowadzenia zamachu na posłankę. Pracował w ochronie, studiował bezpieczeństwo narodowe i odbywał praktyki w policji. Nowym członkom Falangi zalecał lekturę Płonących dusz hitlerowskiego kolaboranta Leona Degrelle’a. Mówił, że czytając tę książkę, płakał. „Rasa ma znaczenie – mówi – ale bardziej w sensie duchowym, nie biologicznym, jak chciał Hitler. Nie mam nic do kolorowych, może być czarnoskóry, ale nie popieram wymuszonego mieszania się narodów”, oznajmiał w rozmowie z „Gazetą Wyborczą” w roku 2016[707]. Był jedną z twarzy Falangi, a jego zdjęcie znalazło się w 2012 r. na okładce tygodnika „Polityka”[708].

W lipcu 2015 r. falangiści organizują ochotnicze „patrole antybanderowskie” na granicy polsko-ukraińskiej[709]. Ubrani w mundury i uzbrojeni w karabiny włóczą się po przygranicznych górach i próbują udawać, że bronią polskich granic przed zalewem nielegalnych imigrantów ze Wschodu. Film z patrolującymi falangistami trafił do rosyjskiej telewizji NTV. „Grupa wolontariuszy przeczesuje polskie lasy przy granicy z Ukrainą w poszukiwaniu bojowników Prawego Sektora”[710], tłumaczy prezenterka. Na zdjęciach z Bieszczad rozpoznani zostają przez media wychowankowie strzeleckiej jednostki 2039: Chochorek, Strzetelski, Prokopowicz i Margielski[711]. Tymczasem poglądy Falangistów o NATO do przychylnych nie należą. Falangista Dul w 2014 r. podczas demonstracji pali flagę tej organizacji[712]. Prokopowicz czyni to samo na demonstracji w Krakowie. Towarzyszą mu Chochorek, Strzetelski i Gomólak. Prokopowicz jest wówczas nie tylko małopolskim koordynatorem Zmiany[713], lecz także autorem części programu Falangi poświęconej zagadnieniom obronnym[714]. Postulował tam wyjście Polski z NATO i reorientację na „inne kraje regionu”, ponieważ „amerykańscy imperialiści”, „ryzykując życiem milionów Polaków, chcą powiększenia swej strefy wpływów na Wschodzie”[715]. Falangiści także czynnie wspierają donbaskich separatystów[716]. Po licznych doniesieniach medialnych komendant główny „Strzelca” Marcin Waszczuk usunął falangistów z szeregów tego związku[717]. Wyrzuceni nie zrazili się tym i nawiązali współpracę ze Związkiem Strzeleckim „Strzelec” Józefa Piłsudskiego w Rzeszowie. Tworzą u siebie jego oddział[718] oraz zakładają krakowską sekcję Polskiego Systemu Walki Wręcz „Haller”[719], czyli organizacji paramilitarnej utworzonej przez ludzi Engelgarda.

Łuna na Węgrzech

Z czasem międzynarodowe akcje Falangi zmieniły się w pospolity terroryzm. W nocy z 3 na 4 lutego 2018 r. płonie podpalony budynek Towarzystwa Węgrów Zakarpackich – Stowarzyszenia Kultury Węgierskiej w Użhorodzie[720]. „Obywatele Polski [...] próbowali podpalić ośrodek kultury mniejszości węgierskiej na Zakarpaciu na południowym zachodzie Ukrainy”, oświadcza szef administracji państwowej obwodu zakarpackiego Hennadiy Moskal. W efekcie ABW zatrzymuje pięciu członków Falangi. Atak na ukraińskich Węgrów nie był przypadkowy. Między Budapesztem a Kijowem trwał w 2018 r. konflikt związany z ukraińską ustawą o oświacie, która, według Węgrów, poważnie naruszała prawa mniejszości narodowych dotyczące nauki w języku ojczystym. W regionie dochodziło do napięć i demonstracji organizowanych przez ukraińskich nacjonalistów[721]. W reakcji na to władze Węgier naciskały na władze ukraińskie, by zaniechano aktów przemocy przeciwko członkom mniejszości węgierskiej. Ówczesna rzeczniczka koalicji rządzącej Fidesz-KDNP oznajmiła, że podobne wydarzenia odbijają się negatywnie na ocenie Ukrainy w Unii Europejskiej i utrudnią proces demokratyzacji kraju[722], a poseł Jobbiku i wiceprzewodniczący partii István Szávay wygłosił oświadczenie, w którym uznał za haniebne to, że Ukraina, która chce się zintegrować z UE, nadal dopuszcza takie wydarzenia, bez konsekwencji dla tych, które zagrażają lokalnym mniejszościom[723]. Tymczasem według zeznań falangisty Prokopowicza całą akcję zaproponował mu niemiecki dziennikarz, asystent deputowanego Alternatywy dla Niemiec i bliski współpracownik Mateusza Piskorskiego Manuel Ochsenreiter, poznany na wyjeździe do Rosji. Miał on na Telegramie zaproponować Falandze zorganizowanie ataku na węgierski budynek w Użhorodzie w celu zaognienia konfliktu między Ukraińcami i Węgrami oraz skompromitowania ukraińskich nacjonalistów. Ochsenreiter miał pokryć koszty, a Prokopowicz znaleźć wykonawców i koordynować działania. Jeśli akcja wypali, miały się odbyć kolejne[724].

Po wybuchu skandalu z atakiem przeprowadzonym przez Falangę w Niemczech ruszyło w tej sprawie śledztwo. Ochsenreiter opuścił Republikę Federalną i udał się do Moskwy. Tam w 2021 r. w wieku 45 lat zmarł nagle na zawał serca[725].

W lutym 2015 r. Falanga stała się częścią partii Zmiana. Bekier został jej wiceprzewodniczącym, a Prokopowicz – zleceniodawca podpalenia z Zakarpacia – członkiem rady partii. Jednak już po kilku miesiącach Piskorski usunął Prokopowicza z funkcji koordynatora Zmiany w Krakowie, a Bekier cisnął legitymacją. Kiedy w 2016 r. przewodniczący Zmiany znalazł się w areszcie, lider Falangi stał się jednym z pretendentów do przejęcia schedy w łonie „partii rosyjskiej”. Tylko w ciągu jednego roku był w Rosji trzykrotnie, spotykając się z Duginem[726] i Swiridowem[727]. Udzielił temu ostatniemu wywiadu dla „Sputnika”[728]. Bekier nadal dużo jeździ po świecie. Jego wyjazdy polityczne to przede wszystkim odwiedziny miejsc związanych z Rosją i jej sojusznikami. Gościł już w 2018 r. w Czeczenii, gdzie uczestniczył w gali MMA na urodzinowe zaproszenie dyktatora[729] Czeczenii Ramzana Kadyrowa. Przemawiał w miejscowym parlamencie na okupowanym Krymie[730]. Bywał też w Donbasie[731], Syrii[732], Libanie[733], Teheranie[734] i na zjazdach skrajnej prawicy w Moskwie[735], a nawet na wycieczce dziennikarzy do Kaliningradu[736]. W Doniecku Bekier w mundurze Wojska Polskiego, z polskimi emblematami, przemawiał do uczestników prorosyjskiego wiecu na placu Lenina, twierdząc, że polski naród wspiera niepodległościowe ruchy separatystów z Donbasu[737].

W lipcu 2019 r. Bekier ponownie wyjechał do Rosji na Drugie międzynarodowe forum „Rozwój parlamentaryzmu”. Gospodarzem spotkania była Liberalno-Demokratyczna Partia Rosji Żyrinowskiego[738]. Sam Bekier opisał wydarzenie jako „zjazd antyliberalnej międzynarodówki”[739]. W swoim wygłoszonym w Dumie apelu do Putina i rosyjskiej klasy politycznej Bekier domagał się wyjścia Polski z NATO i UE, żądał zawarcia sojuszu polsko-rosyjskiego, postulował wymuszenie federalizacji Litwy i autonomii terytorialnej dla Wileńszczyzny oraz domagał się rozbioru Ukrainy i przyłączenia Lwowa do Polski[740]. Jednak od rozpoczęcia rosyjskiej inwazji w lutym 2022 r. i śmierci Żyrinowskiego w kwietniu 2022 r. publiczna działalność Bekiera znacząco osłabła. Mało pisze, sporo podróżuje rekreacyjnie po Europie i chyba wydaje się rozumieć, że nie jest to dobry czas na sympatyzowanie z Rosją. Możliwe, że dały mu do myślenia losy Piskorskiego i kolejnego z diadochów, Janusza Niedźwieckiego, o którego także upomniała się Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego.

A gdyby tak Niedźwiecki?

Janusz Niedźwiecki nie był oczywistym kandydatem na następcę Piskorskiego. W najlepszych latach Zmiany nie wyróżniał się na tle konkurentów i rzadko brał udział w wydarzeniach atrakcyjnych dla mediów, takich jak palenie flag NATO i UE, czy antyukraińskie demonstracje. Być może właśnie z racji posiadania względnie czystej karty i ze względu na niską rozpoznawalność Niedźwiecki na kilka lat w praktyce zastąpił Piskorskiego. Podobnie też skończył polityczną karierę. Nietypowo jak na omawiane tutaj środowisko Niedźwiecki zaczynał w kręgach liberalnych. Jako znany „obrońca praw człowieka” miał dużą łatwość w infiltracji kręgów zazwyczaj niedostępnych dla zradykalizowanych „prorusów”. Wstąpił do młodzieżówki socjal-liberalnego Ruchu Palikota i w 2012 r. błyskawicznie awansował na przewodniczącego ugrupowania w okręgu olsztyńskim[741]. Kiedy jednak rok później stracił funkcję[742] po konflikcie z liderami i złożył zawiadomienie do prokuratury, oskarżając Palikota o przywłaszczenie sobie wyborczej subwencji[743], zbliżył się do tworzącej się właśnie Zmiany. Został nawet jej koordynatorem na Warmię i Mazury. Przed aresztowaniem Piskorskiego Niedźwiecki zdążył wziąć udział w zaledwie kilku akcjach tej partii. W marcu 2015 r. protestował w Warszawie przeciwko obecności Polski w NATO[744]. W kwietniu witał na granicy Nocne Wilki[745] i reprezentował Zmianę na antyamerykańskiej konferencji w Sofii. W maju 2015 r. wygłosił przemówienie na wiecu ku czci ofiar zamieszek w Odessie[746]. W listopadzie pikietował turecką ambasadę po zestrzeleniu przez lotnictwo tego kraju rosyjskiego bombowca[747]. Wreszcie w lutym 2016 r. zagrał w antyamerykańskim happeningu pod pomnikiem Ronalda Reagana w Warszawie. Miał jeszcze koordynować kampanię „Nie tylko Polska”, promującą rozrzucenie uchodźców ukraińskich po innych krajach Unii Europejskiej niż Polska, ale nie zdążył. Po aresztowaniu Piskorskiego, jako późny nabytek tego środowiska, Niedźwiecki nie brał udziału w manifestacjach na rzecz uwolnienia lidera. Zamiast tego jako dawny liberał zaczął rozwijać własny „biznes” polityczny.

Swojej niszy na tym rynku szukał jeszcze, kiedy działał w szeregach Zmiany. Postanowił pójść przetartą przez Piskorskiego ścieżką organizowania wyborczych „misji obserwacyjnych”. Jego debiutem było miasto Dnipro[748], trzeci co do wielkości ośrodek Ukrainy. Jesienią 2015 r. Dnipro stało się miejscem, w którym w wyborach lokalnych kandydaci prozachodni konkurowali z prorosyjskimi. Tych ostatnich reprezentował Blok Opozycyjny, powstały na bazie skompromitowanej brutalnymi próbami stłumienia Euromajdanu Partii Regionów Wiktora Janukowycza. Sponsorowany przez miliardera Rinata Achmetowa i prowadzony PR-owo przez amerykańskiego lobbystę Paula Manaforta[749] Blok odrobił część strat sondażowych i uzyskał w prawyborach 9,43 proc. głosów, pozostając słyszalnym głosem Rosji w ukraińskim parlamencie, i to pomimo toczącej się w Donbasie wojny rosyjsko-ukraińskiej[750]. W 2015 r. w Dnipro w wyborczym wyścigu spotkali się: Borys Fiłatow, popierany przez miliardera Ihora Kołomojskiego, a naprzeciw niego Ołeksandr Wiłkuł z Bloku Opozycyjnego, popierany przez Achmetowa. Te właśnie wybory miała obserwować misja koordynowana przez Niedźwieckiego pod szyldem jednego z klonów ECAG, działającej od 2010 r. łotewskiej organizacji Inicjatywa Polityczna. Do Dnipro przyjechało z Niedźwieckim kilkanaście osób, w tym deputowani z niemieckiego AfD i z węgierskiego Jobbiku. Kiedy kandydat BO przegrał, Niedźwiecki ogłosił, że wybory były niedemokratyczne[751]. W Mariupolu BO zdobyło w tym samym czasie 80 proc. miejsc w radzie – tam obserwatorzy nie zauważyli żadnych rażących uchybień procesu wyborczego[752]. Sprawę wyborów w Dnipro podjął wkrótce w europarlamencie eurodeputowany AfD Marcus Pretzell, który powtórzył wszystkie argumenty Niedźwieckiego. Niemiec również był blisko związany z Kremlem – do tego stopnia, że władze Federacji wysyłały po niego prywatny samolot, kiedy ruszał do Rosji[753]. Jego nazwisko wypłynęło również w aferze Mirzakhaniana, dotyczącej sponsorowania zachodnich polityków przez stronę rosyjską[754].

W lecie 2016 r. Niedźwiecki pojawił się w Odessie, towarzysząc dwóm senatorom z PO, Janowi Rulewskiemu i Jerzemu Wciśle. Ich pobyt zorganizował prorosyjski Blok Opozycyjny, tym razem zasłaniając się „Radą Matek 2 Maja”, zrzeszającą rodziny prorosyjskich demonstrantów, zabitych w 2014 r. w zamieszkach. Wycieczkę przerwało kilkugodzinne oblężenie pokoju hotelowego senatorów przez antyrosyjskich demonstrantów. Zdjęcia całej sytuacji pokazały błyskawicznie rosyjskie media, a za nimi antyukraińskie organizacje w Polsce. Wyklinano na dręczenie polskich senatorów przez banderowców, gdy z kolei Ukraińcy oburzali się relacjami Polaków ze stronnikami Putina[755]. Cui bono z tego zamieszania? Oczywiście jako jedyna skorzystała na nim Rosja. Już miesiąc później Niedźwiecki wraz z wiceprezesem Zmiany Augustyniakiem i jej sekretarzem Jankowskim oraz z Korwin-Mikkem ruszyli na zaproszenie do Czeczenii[756]. W marcu kolejnego roku Niedźwiecki uruchomił stronę internetową Europejskiej Rady na rzecz Demokracji i Praw Człowieka (European Council on Democracy and Human Rights, ECDHR), która zastąpiła ECAG Piskorskiego w latach 2016–2021 na odcinku „obserwacji wyborów”. Środki zapewniła Rosyjska Fundacja Pokoju (RFM), na której czele stoi Leonid Słucki, przewodniczący Komisji Spraw Międzynarodowych Dumy Państwowej Rosji i jeden z pierwszych siedmiu obywateli Rosji objętych amerykańskimi sankcjami w roku 2014.

Niedźwiecki zaczął ten etap od wyborów regionalnych w Rosji w 2017 r., kiedy wybrał się na Ural do Republiki Udmurckiej[757]. Ze sobą wziął urodzonego w Rosji deputowanego Pavla Gamova ze szwedzkiej skrajnie prawicowej partii Szwedzcy Demokraci (Sverigedemokraterna, SD)[758]. Na miejscu Szwed domagał się od strony rosyjskiej pokrycia kosztów imprez z miejscowymi dziewczynami, molestował swoją asystentkę i próbował szantażować organizatorów[759], a wycieczka skończyła się dla niego wyrzuceniem z macierzystej partii[760]. W 2020 r. Niedźwiecki kierował misją ECDHR do Azerbejdżanu. W opinii członków wspólnej misji obserwacyjnej OBWE oraz Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy azerskie wybory były „ustawione”[761]. ECDHR tymczasem potwierdziła w pełni demokratyczny charakter tych wyborów[762]. Członkowie misji chwalili wynik jeszcze przed oficjalnym zakończeniem procesu głosowania.

Niedźwiedź i Wilk

Niedźwiecki pojechał też wraz z ówczesnym posłem Konfederacji Jackiem Wilkiem do Rosji[763]. Jacek Wilk, prawnik i ekonomista, zasiadał w radzie głównej „korwinistycznego” Kongresu Nowej Prawicy KNP, ale dopiero wybory prezydenckie w 2015 r. zapewniły mu większą rozpoznawalność. Mimo że zdobył 0,46 proc. poparcia, udało mu się dostać do parlamentu z listy Kukiz’15. Później Wilk zmienił barwy klubowe na Konfederację. W 2015 r. przy okazji wyborów prezydenckich udzielił pierwszego wywiadu dla „Sputnika”. Jego zdaniem „Unia Europejska najprawdopodobniej nie przetrwa w dłuższym okresie”, toteż „Polska już teraz powinna się zastanowić, co będzie za 10–15 lat. Jak powinna budować pozycję w tej części świata, w tej części Europy? Nie sposób myśleć o tym, między innymi, bez uwzględnienia dobrych stosunków z Rosją”. Ewidentnie, „obecnie nie ma żadnych powodów, aby Polska miała złe relacje z Rosją”, za to nasz kraj ma „długofalowy interes” w tym, aby je polepszyć[764]. Tymczasem, twierdził Wilk, „nieprzemyślana aktywność na Ukrainie temu nie sprzyja i jestem temu zdecydowanie przeciwny”[765]. W kolejnym wywiadzie dla „Sputnika” pół roku później Wilk mówi o „kwestii zbrodni ukraińskich na Polakach” i o tym, że „Polska zupełnie niepotrzebnie angażuje się w konflikt, którego nie wywołała i w którym nie ma żadnego interesu. Po drugie, niepotrzebnie zadrażnia sobie relacje z Rosją”, a „zaangażowanie Polski w konflikt na Ukrainie powoduje tylko same straty”, dlatego „Polska powinna zachowywać w sprawie ukraińskiej jak najdalej idącą neutralność i powściągliwość”[766], a w polityce zagranicznej nie ma sentymentów i nie można kłaść nacisków jedynie na relacje z USA[767].

Wilk został także w 2016 r. członkiem Sojuszu na Rzecz Pokoju i Wolności (APF), paneuropejskiej partii oskarżanej o nazizm, faszyzm i ksenofobię, dodatkowo sympatyzującej z Putinem i dyktatorem Syrii Baszarem al-Asadem. Do AFP należą liczne organizacje wprost neofaszystowskie, takie jak ugrupowanie Mariana Kotleby Partia Ludowa Nasza Słowacja (Ľudová strana – Naše Slovensko), włoska Nowa Siła (Forza Nuova) Roberta Fiorego czy neonazistowska Narodowodemokratyczna Partia Niemiec (Nationaldemokratische Partei Deutschlands). Ta ostatnia, NPD, kwestionuje polską zachodnią granicę na Odrze i Nysie. Słowacka partia z kolei sprzeciwia się polityce Izraela, uważając syjonizm za ideologię totalitarną, popiera reżim syryjski, a w okresie protestów na kijowskim Majdanie poparła Rosję. Działalność APF w dużej mierze koncentruje się na wspieraniu Rosji i Syrii[768].

Wilk zbliżył się też podczas swojej kadencji do polityków Alternatywy dla Niemiec. W 2017 r. na konferencję o „Patologiach systemu monetarnego euro” zaprosił do sejmu jednego z liderów niemieckiej partii, Jörga Meuthena. Niedługo później niemiecki polityk odwiedził Rosję[769], nazywając sankcje nałożone na ten kraj „nonsensem”[770], i zasugerował, że za zamachami na składy amunicji w Czechach[771] stały czeskie służby. Wilk zaś 17 października 2018 r. wziął udział w debacie w Brukseli, na którą zaprosił go Meuthen[772]. W 2018 r. Wilk zorganizował kolejną „konferencję”, zapraszając gości z AfD, Steffena Kotré i Andreasa Kalbitza. Poseł do Bundestagu Kotré to typowy antyimigrancki, antymuzułmański, niewierzący w zmiany klimatyczne skrajny prawicowiec. Kalbitz z kolei to szef AfD w Brandenburgii i przedstawiciel skrajnie prawicowego skrzydła tej partii. W przeszłości Kalbitz protestował przeciwko „prowokowaniu Rosji”, do czego miałoby się sprowadzać wzmocnienie sił amerykańskich na wschodniej flance NATO. Podobnie mówił o Rosji w swoim przemówieniu na kongresie AfD poświęconemu polityce względem Rosji w Magdeburgu w sierpniu 2017 r.[773] Wziął też udział w 2015 r., w wyjeździe członków frakcji parlamentarnej AfD do Sankt Petersburga w Rosji, zorganizowanej przez współpracownika Piskorskiego, Ochsenreitera[774].

W towarzystwie deputowanych z AfD Wilk w 2018 r. na zaproszenie Niedźwieckiego pojechał także na Krym i do Moskwy[775], tym razem na Międzynarodowe Forum „Rozwój Parlamentaryzmu”, organizowane przez rosyjską Dumę[776] i jej przewodniczącego Wiaczesława Wołodina[777]. W stolicy Rosji politycy głosili potrzebę „ustanowienia sprawiedliwego ładu światowego na czele z ONZ w imię wspólnego dobra” i sprzeciwiali się sankcjom nałożonym na Kreml[778]. Na Krymie, w Jałcie był Wilk z kolei uczestnikiem forum ekonomicznego. Znów udzielił wywiadu „Sputnikowi”, opowiadając, że na okupowanym półwyspie „wszystko się rozwija w ogromnym tempie” i jako wolna strefa ekonomiczna Krym ma „świetne perspektywy ze względu na swoje położenie, dynamiczny biznes, kontakty”, że tylko „w Polsce brać dobry przykład”[779]. Innym miejscem, gdzie można rozwijać handlowe kontakty polsko-rosyjskie, jest Królewiec (Kaliningrad)[780]. Zdaniem Wilka „polskie towary i usługi mają dużo lepsze szanse na zbyt na Wschodzie”, a „sankcje na handel z Rosją bardzo źle się na Polsce odbiły”, szczególnie w sektorze rolnym[781]. Skoro więc „nie mamy z Rosją żadnych sporów granicznych, terytorialnych, w kwestiach mniejszości narodowych” to czas zakończyć spory „i przywrócić normalne relacje z Rosją”[782]. Jednocześnie zaś Wilk atakował Ukrainę i określał ją jako „banderowską”, „antypolską” i wspominał rzezie wołyńskie[783], deklarując przy okazji, że Syryjczycy w ogromnej, miażdżącej większości są zadowoleni i popierają prezydenta Asada[784].

Niedźwiecki angażuje się na Wschodzie również w sporne kwestie dotyczące mediów. Najbardziej skuteczny okazał się w duecie z eurodeputowanym Partii Niepodległości Zjednoczonego Królestwa (United Kingdom Independence Party, UKIP) Nathanem Gillem. Ten ostatni już od 2016 r. udzielał komentarzy dla RT, krytykując unijne sankcje nałożone na Rosję[785] albo popierając linię Moskwy w sprawie rzekomych kontaktów Ankary z ISIS[786]. Gill brał też udział w panelu podczas Mołdawsko-Rosyjskiego Forum Gospodarczego, prowadzonego przez Ochsenreitera. Kiedy kanały telewizyjne 112 Ukraina i NewsOne zostały sprzedane Tarasowi Kozakowi, politykowi Bloku Opozycyjnego i współpracownikowi[787] omawianego już Miedwiedczuka[788], a ich przekaz stał się rozsadnikiem prokremlowskich narracji, ukraiński rząd rozpoczął procedurę objęcia tych mediów sankcjami. W odpowiedzi Niedźwiecki przywiózł do Kijowa Gilla i jego dwóch kolegów z UKIP, eurodeputowanych Davida Coburna i Jonathana Arnotta[789]. Spotkali się oni z przedstawicielami Narodowej Rady Telewizji i Radiofonii Ukrainy (NRTRU) „w celu zapoznania się z sytuacją wokół głosowania Rady w sprawie zamknięcia kanałów telewizyjnych w Ukrainie”[790]. Anglicy wystąpili też w programie telewizyjnym prowadzonym przez partnerkę posła Bloku Opozycji Wołoszyna, Nadię Borodij, a następnie wraz z delegacją obu stacji udali się do Strasburga[791]. Tam spotkali się z deputowanymi skrajnie prawicowej grupy parlamentarnej Europa Wolności i Demokracji Bezpośredniej.

ECDHR Niedźwieckiego opublikowało także raport o nazwie „Atak na wolność słowa i rosnące zagrożenia dla działalności dziennikarzy na Ukrainie w latach 2018–2019”, który miał na celu pokazanie europejskim politykom problemu, z jakim rzekomo „borykają się ukraińscy dziennikarze”. Stawką było „podjęcie solidarnych działań potępiających cenzurę, naruszanie wolności słowa, naciski polityczne i przemoc wobec dziennikarzy”[792]. Raport został przedstawiony w Parlamencie Europejskim, a wokół niego odbyło się ponad sześćdziesiąt spotkań z posłami do Parlamentu Europejskiego reprezentującymi wszystkie ugrupowania polityczne. W efekcie tych działań prezydent Ukrainy Petro Poroszenko ostatecznie nie zdecydował się na wprowadzenie sankcji. Kanały zostały nimi objęte dopiero wówczas, gdy prezydentem został Wołodymyr Zełenski.

Niedźwiecki zaczyna wówczas coraz częściej pojawiać się w rosyjskich mediach. Komentuje tematy społeczno-polityczne dla podmiotów należących do państwowego koncernu Rosja Dziś – dla „Sputnika”[793], RT, Ukraina.ru czy RIA Novosti[794]. Rejestruje też własne programy. Zaczyna prowadzić magazyn International Affairs i rejestruje dla siebie domeny sieciowe BrusselsDaily.eu oraz EuropaTimes.info. Tych portali nie udaje mu się jednak rozwinąć. W maju 2021 r., prawie 5 lat po aresztowaniu Piskorskiego, także Niedźwiecki zostaje zatrzymany przez Agencję Bezpieczeństwa Wewnętrznego. MSZ Białorusi, informując o zatrzymaniu, nazywały go wówczas „dziennikarzem” i „działaczem obywatelskim”[795], a rosyjskie media nazwały go „znanym obrońcą praw człowieka”[796]. Polska prokuratura postawiła Niedźwieckiemu zarzut szpiegostwa na rzecz służb specjalnych Federacji Rosyjskiej. W jego mieszkaniu zajęto pieniądze w gotówce o równowartości ponad 300 tys. złotych[797]. Od tego czasu Niedźwiecki przebywa w areszcie.

Jankowski, czyli kto?

Tak oto na placu boju z działaczy pierwszego szeregu Zmiany, rywalizujących o schedę po Piskorskim, w praktyce pozostał tylko Tomasz Jankowski. Jego nikła samodzielność polityczna opierała się przede wszystkim na dawnych kontaktach czy pomysłach Piskorskiego. Jankowski to były sekretarz Zmiany, a wcześniej rzecznik prasowy Samoobrony, już od ponad dekady grzecznie wspierający Rosję[798], Syrię[799] i donbaskich separatystów[800]. Kiedy trzeba, Jankowski palił flagę NATO[801] i przemawiał pod symbolem Ruskiego Miru w towarzystwie ludzi z Komunistycznej Młodzieży Polski i Falangi[802]. Albo dla odmiany witał na polskiej granicy motocyklistów z Nocnych Wilków[803]. Głównie jednak Jankowski krytykował Ukrainę[804]. Został nawet sekretarzem Komitetu Ukraińskiego, organizacji odpowiedzialnej za serię demonstracji przeciwnych Euromajdanowi, zorganizowanych w Warszawie w latach 2014 i 2015. Obok niego w zarządzie Zmiany zasiadali Piskorski, Bekier i Kamiński. Działacze złożyli nawet w 2014 r. doniesienie do prokuratury na polską dziennikarkę Biankę Zalewską, pracującą dla ukraińskiej telewizji Espreso TV. Jak twierdzili, kobieta ta „uczestniczyła w działaniach zbrojnych na terenie Ukrainy”, a dodatkowo „uczestniczyła lub była obecna przy torturowaniu obywateli Ukrainy” przez członków nacjonalistycznego batalionu Ajdar[805]. Wszystko to, opierając się na doniesieniach z Novorossia Today prowadzonej przez Dawida Hudźca i z serwisu Głagoł, prowadzonego przez innych donbaskich separatystów[806].

Po aresztowaniu Piskorskiego Jankowski stał się motorem protestów o jego uwolnienie. Zorganizował nawet pokaz świateł i koncert pod Aresztem Śledczym Warszawa-Mokotów przy ul. Rakowieckiej. Jak już wiemy, na próżno. Na kilka lat politycznie przygasa, ratując domowy budżet pracą kontrolera biletowego w warszawskim MZK, by w 2021 r. wrócić do walki na „froncie ukraińskim”. W tej roli Jankowski stara się zastąpić Ochsenreitera jako partnera Piskorskiego w prowadzeniu kanału na YT. W nagraniach z serii „Wbrew Cenzurze” rozmówcy poruszają takie kwestie jak: „Fala imigrantów z Ukrainy – jak się bronić?”[807], „Neonazizm na Ukrainie?”[808], „Ukraińskie zbrodnie wojenne?”[809] czy „Ukraińska korupcja już w Polsce?”[810], a przy okazji ostrzegają, że „Ukraińskie kobiety wkraczają do Polski”[811].

Jankowski próbował też w ostatnim dwuleciu zaistnieć w rosyjskich mediach i budować kontakty w Moskwie. Wiosną 2021 r. wystąpił w białoruskiej telewizji CTV BY[812]. Potem, w kwietniu 2022 r., w kanale informacyjnym Rossija-24 opowiadał o polskim ruchu antyuchodźczym i o tym, że w Polsce „nikt nie chce zrozumieć, co się wydarzyło w Donbasie w 2014 i ile dzieci zabili neonaziści z Azowa”. W jego bajce wszystkie media powielają treści ukraińskiej „propagandy wojennej”. Jankowski z tego powodu ubolewał, że Polacy w to wszystko wierzą. Brak alternatywy medialnej wynika z blokady „RT” i „Sputnika” w Polsce. Jankowski dodał, że za to wystąpienie może zostać aresztowany, i prosił, żeby o nim w Rosji nie zapomniano, gdyby tak się stało. Prowadzący podziękował mu za odwagę[813]. W lipcu 2022 r. Jankowski był już na kanale Rossija-1, czyli na pierwszym kanale rosyjskiej telewizji publicznej, w dodatku u jej głównego publicysty, Władimira Sołowjowa. Opowiadał o „banderyzacji” Polski i o tym, że Polacy nie wspierają Ukraińców z własnej woli, lecz są do tego zmuszani przez Unię Europejską[814].

Po wycieczce do Czeczenii z Korwin-Mikkem i Ochsenreiterem w 2016 r., Jankowski zrobił sobie dłuższą przerwę w wyjazdach do Rosji, ale najwyraźniej jego obecność w rosyjskich mediach dała efekty. W grudniu 2022 r. już w Moskwie brał udział w konferencji „Dialog dla przyszłości”, zorganizowanej przez Fundacją Wspierania Dyplomacji Publicznej im. Gorczakowa. Wśród głównych tematów dwunastej edycji zjazdu było „przywrócenie pokojowego życia na nowych terytoriach oraz ich integracja gospodarcza, finansowa i społeczna”. „Nowe terytoria” to trzy zajęte przez Rosję wschodnie regiony Ukrainy: doniecki, ługański i zaporoski. Jankowski odwiedził przy okazji plac Czerwony i spotkał się z Białorusinem Aleksandrem Szpakowskim (o którym więcej w innych rozdziałach), Swiridowem oraz z ministrem Spraw Zagranicznych Federacji Rosyjskiej Ławrowem[815]. Niestety, mimo tych starań o miano „polskiej twarzy” w rosyjskich mediach problemem Jankowskiego pozostała rozpoznawalność w Polsce. A dokładniej – jej brak. Było to szczególnie widoczne po oblaniu 9 maja 2022 r. sztuczną krwią ambasadora Rosji Siergieja Andriejewa przez Ukraińska dziennikarkę Irynę Zemlyaną. Wówczas to dziennikarze TVN poprosili Jankowskiego o opinię w tej sprawie, przekonani, że ten, chociaż obecny na miejscu akcji, jest po prostu zwykłym przechodniem.

Braterstwo z Kremlem

Wydawać by się mogło, że trudne relacje polsko-rosyjskie będą jałową glebą dla prokremlowskiej polityki historycznej. A jednak – środowisko Zmiany było i jest na tej niwie bardzo aktywne. Do dziś dawni członkowie władz Zmiany intensywnie badają wspólną polsko-rosyjską przeszłość, hołubieni w tych wysiłkach przez najwyższe władze Rosji, lecz zarazem niepokojeni przez polskie służby specjalne.

Dwa podmioty prowadzone przez dawnych liderów Zmiany i aktywne na polu polityki historycznej to Stowarzyszenie „Kursk” i Braterstwo Polsko-Rosyjskie. Liderem pierwszej organizacji jest Jerzy Tyc, były policjant, od dzieciństwa zafascynowany okresem II wojny światowej i Związkiem Radzieckim. Żołnierze Czerwonej Armii to dla Tyca „wyzwoliciele” i „bohaterowie”[816]. Stąd myśl, by założyć stowarzyszenie, które zadba o pomniki poległych Rosjan. W logotypie organizacji jest biały orzeł bez korony i wstążka św. Jerzego. Od 2008 r. Tyc i jego stowarzyszenie jeżdżą po Polsce i restaurują pomniki Armii Radzieckiej, organizują przy nich akademie, a czasem też msze[817]. Niosą flagi rosyjskie, radzieckie i te z motywem wstęgi św. Jerzego, często ubrani w repliki mundurów LWP i Armii Radzieckiej. Tycowcy odnowili już kilkadziesiąt miejsc pamięci, w tym wiele we współpracy z władzami Rosji[818]. Biorą też udział w rocznicach wyzwolenia polskich miast przez wojsko ZSRR spod nazistowskiej okupacji. Składają doniesienia do prokuratury przeciwko osobom żądającym usunięcia pomników wdzięczności dla Armii Czerwonej[819]. Walczą z „wszechogarniającą rusofobią” i z „szerzoną w Polsce nienawiścią do Rosji”[820]. Sam Tyc często fotografuje się w replice munduru radzieckich Wojsk Powietrznodesantowych, w berecie z czerwoną gwiazdą i w bluzie z naszytą na jednym z pagonów wstążką św. Jerzego. Czasem nosi też mundur LWP. Obowiązkową w PRL służbę wojskową odbył w artylerii. Na swoim profilu na Facebooku zamieszcza mnóstwo zdjęć z weteranami Armii Radzieckiej i propagandowymi plakatami.

Od 2012 r. Tyc regularnie jeździ do Rosji. Broszura o stowarzyszeniu, jaką opublikował, pełna jest wzruszających opisów wizyt w domach weteranów i podziękowań od rosyjskich rodzin za pamięć o ich ojcach czy dziadkach[821]. Tyc często występuje w rosyjskich mediach, gdzie utyskuje na polską rusofobię, i zapewnia o poparciu polskiego społeczeństwa dla Rosji. Można by zapytać: co w tym złego? W Polsce mamy mnóstwo fascynatów historii, nawet tak nietypowych jak Tyc. Działacz ten był jednak również członkiem rady krajowej partii Zmiana i brał udział w jej antyukraińskich demonstracjach[822]. Protestował przeciwko wizycie w Polsce prezydenta Poroszenki, a podczas Euromajdanu stał pod jednym z konsulatów ukraińskich. W działaniach jego stowarzyszenia regularnie uczestniczą członkowie Komunistycznej Partii Polski i Komunistycznej Młodzieży Polski, także związani ze Zmianą. Najgłośniejszą wspólną akcją tych środowisk było w sierpniu 2016 r. wspólne odnowienie zdewastowanego grobu Bolesława Bieruta na warszawskich Powązkach[823]. Główną organizatorką była Dobrzyniecka, skarbniczka Zmiany i kochanka Piskorskiego, która niedługo później wyjechała na wschód Ukrainy, by walczyć w szeregach brygady Prizrak po stronie separatystów ługańskich i do dziś tam przebywa[824].

Występy Tyca w rosyjskich mediach i współpraca z instytucjami Federacji nie umknęły uwadze władz na Kremlu. W październiku 2016 r. Tyc i członkowie „Kurska” zostali zaproszeni przez rzeczniczkę MSZ Zacharową do jej daczy pod Moskwą. Tam przebrani w historyczne rosyjskie mundury ze wstążkami św. Jerzego wraz z rzeczniczką jedli kaszę i domową szarlotkę, pili wódkę i nagrywali materiał dla telewizji RT, a Tyc udzielił wywiadu „Sputnikowi”[825]. Zacharowa wychwalała działaczy „Kurska”, mówiąc, że „to wyjątkowi ludzie, nie tyle polscy przyjaciele, co bracia, którzy znają i kochają naszą wspólną historię i pielęgnują ją dla nas”[826], a Polacy oddawali Zacharowej honory, komplementując ją: „Masza, tylko automat AK-47 jest piękniejszy od ciebie”[827]. Pół roku później Tyc wystąpił w rosyjskiej Dumie na posiedzeniu partii Putina Jedna Rosja. W Polsce pracowano wówczas nad nowelizacją ustawy o zakazie propagowania komunizmu i innych ustrojów totalitarnych, nazywaną popularnie „pomnikową”. Kluczowym zapisem ustawy była możliwość usuwania z polskiej przestrzeni publicznej obiektów „wdzięczności” dla Armii Radzieckiej. Nowelizacja wywołała wściekłość po stronie rosyjskiej. Nowe prawo nazwano w Moskwie „prowokacją”[828], a ambasador Andriejew stwierdził wprost, że „Polska istnieje dzięki Armii Czerwonej”[829]. Na forum Rady Praw Człowieka ONZ Rosja oskarżyła Polskę o „przypadki wandalizmu wymierzonego w pomniki żołnierzy radzieckich, którzy zginęli podczas drugiej wojny światowej”[830]. Tyc tezy te w Moskwie potwierdzał[831], podobnie jak w przedstawicielstwie ONZ w Genewie w maju 2018 r.[832], oraz w wydrukowanej w Rosji[833] broszurze[834]. W nagrodę minister obrony Federacji Rosyjskiej Siergiej Szojgu, przyznał Tycowi w maju 2020 r. medal Za Zasługi Dla Obronności Kraju, cytując jego „wysokie osiągnięcia w rozwoju historii militarnej i wiedzy humanitarnej oraz realizację ważnych projektów publicznych o orientacji historyczno-patriotycznej”[835].

Nazwisko Tyca wypłynęło także w jednym ze śledztw ABW związanych z oskarżeniami o szpiegostwo. W roku 2018 r. została z Polski wydalona na wniosek służb specjalnych jego żona, Rosjanka – Anna Tyc vel Anastazja Zacharian. Kobieta rzekomo stanowiła zagrożenie dla bezpieczeństwa Polski[836]. Atrakcyjna i kilkanaście lat młodsza od Tyca zwróciła uwagę na byłego policjanta w średnim wieku – jak twierdzi, kiedy się dowiedziała z sieci o jego działalności[837]. Poznali się w Rosji w 2016 r. Ona błyskawicznie przeprowadza się do Polski. W „Kursku” działali wspólnie, lecz pobyt pani Tyc w Polsce okazał się krótki – w 2018 r. została bowiem deportowana do Rosji. W uzasadnieniu decyzji ABW o zatrzymaniu Piskorskiego można na ten temat przeczytać informację, z której wynika, iż partia Zmiana „powstała z inspiracji Służby Wywiadu Zagranicznego (SWR), rosyjskiego wywiadu cywilnego. Służby Rosji miały inspirować i finansować również powstanie powiązanych ze Zmianą stowarzyszeń, które miały być wykorzystywane propagandowo przez Rosję”[838]. Szef Stowarzyszenia „Kursk” zasiadał wówczas we władzach Zmiany. Pani Zacharian-Tyc wraz z inną Rosjanką miały, według Stanisława Żaryna (rzecznika koordynatora do spraw służb specjalnych), zajmować się „współpracą ze środowiskami prorosyjskimi w Polsce” i pracowały na rzecz ich konsolidacji wokół „działań o charakterze propagandy historycznej”[839]. Jednym z takich podmiotów miał być właśnie „Kursk”[840]. Ze słów Żaryna wynikało, że przynajmniej jedna z Rosjanek przekazywała swoim kontaktom w naszym kraju instrukcje i wytyczne, jakie działania należy podejmować na rzecz Rosji. „Instrukcje otrzymywała wprost z oficjalnych instytucji Rosji”[841], podkreślił Żaryn.

Razem z Anną Tyc wydalono wówczas z Polski także Katarzynę/Jekaterinę Cywilską. Ta działała w Polsce od 2013 r., kiedy rozpoczęła na Uniwersytecie Jagiellońskim studia doktoranckie. W Rosji mieszkała w Woroneżu, gdzie pracowała w Instytucie Wysokich Technologii, filii Rosyjskiej Akademii Służby Państwowej, oraz na Woroneskim Uniwersytecie Państwowym[842]. Do Polski Cywilska przyjechała na zaproszenie wykładowcy ze swojej macierzystej uczelni, Władimira Miakiszewa, który był zatrudniony w Krakowie. Wkrótce po przyjeździe wyszła za mąż za Polaka. Nad Wisłą zawodowo zajmowała się tłumaczeniami z rosyjskiego i na rosyjski, a po godzinach, jeśli wierzyć ABW, brała udział w „próbach konsolidacji prorosyjskich środowisk w RP wokół dwóch priorytetowych dla strony rosyjskiej kwestii: podsycania wrogości polsko-ukraińskiej oraz podważania polskiej polityki historycznej i jej zamieniania na rosyjskie narracje”. Kluczowe informacje o jej działalności znaleźć można w opublikowanej w sieci korespondencji Usowskiego[843]. W Rzeczpospolitej do siatki Usowskiego należały osoby z otoczenia Janusza Korwin-Mikkego, Mateusza Piskorskiego i ludzie z grupy Obóz Wielkiej Polski oraz właśnie Cywilska. W jej ujawnionej korespondencji z Usowskim, obejmującej lata 2014–2017, znaleźć można skargi na życie w Krakowie, fantazje o przyszłym rosyjskim obwodzie na terenie Rzeczypospolitej, lecz również konkrety na temat budowy prorosyjskich narracji w Polsce. Według informacji podawanych przez Polskie Radio 24 „Jekaterina C.” była odpowiednikiem oficera prowadzącego dla miejscowej agentury. Od niej szły na nasz kraj komunikaty lansujące narrację opracowaną w Moskwie na temat stosunków polsko-ukraińskich i polityki historycznej. Ona też pozyskiwała Polaków do współpracy[844], dysponując funduszem operacyjnym na ten cel.

Poprzez Cywilską Usowski poszukiwał organizacji i ludzi, którzy „nie budzą podejrzeń”, lecz mają „prorosyjskie poglądy”. Rosjanka znajdowała taką osobę, a Białorusin przelewał środki, na przykład płacąc za napisany artykuł albo za akcję publiczną[845]. Jak informował „Sputnik”, Jekaterina C. była też moderatorką grup poświęconych rosyjsko-polskiej przyjaźni[846], w tym m.in. grupy „Nieśmiertelny Pułk – Бессмертный полк” i „ROSJAwSUPERLATYWACH”. Agentka obracała się poza tym w środowisku portalu Obserwator Polityczny, prowadzonego w języku polskim i rosyjskim przez Tomasza Klasę. Serwis ten był partnerem fundacji Rosyjski Świat (Russkij Mir), w którego władzach zasiadają między innymi szef MSZ Federacji Ławrow i Wiaczesław Nikonow, deputowany do Dumy, doradca ostatniego szefa KGB, a prywatnie wnuk Wiaczesława Mołotowa, ministra spraw zagranicznych ZSRR z okresu rządów Józefa Stalina. Portal ten publikował od 2014 r. materiały o jednoznacznej antyukraińskiej, a jednocześnie prorosyjskiej narracji. Chociaż niszowy, był w Rosji cytowany na równi z renomowanymi tytułami prasowymi i traktowany jak popularne, opiniotwórcze medium, popierane przez wielu Polaków. Chodziło o pokazanie fałszywej symetrii w ocenach działań Rosji[847].

Cywilska i Zacharian-Tyc otrzymały pięcioletni zakaz wjazdu do Polski. Razem z Rosjankami zatrzymano Piotra Radtke, ps „Bolo”, lidera kolejnej grupy zajmującej się „rekonstrukcją historyczną”, czyli Braterstwa Polsko-Rosyjskiego (BPR)[848]. W grupie tej działają również wspomniani w innym rozdziale Maciej Poręba i Nabil al-Malazi. Radtke to były bosman polskiej Marynarki Wojennej, dziś zamieszkały w Bornem Sulinowie. Regularnie występował na imprezach „Kurska” i innych związanych z Rosją podmiotów, w tym ambasady Federacji, zwykle w mundurze radzieckiego żołnierza. Często gościł też na przyjęciach w tej placówce dyplomatycznej[849]. Podobnie jak Tyc, Radtke był członkiem rady partii Zmiana. Stowarzyszenie Radtkego powstało rok po aresztowaniu przez ABW Piskorskiego i stało się wkrótce jednym z głównych nowych kanałów propagandowych Rosji w Polsce. Były bosman udzielał się też aż do zablokowania strony na terenie Rzeczypospolitej jako publicysta „Sputnika”.

Szczególnie serdeczne więzy łączą BPR z motocyklistami z grupy Nocne Wilki, do której należy lider Czeczenii Ramzan Kadyrow. Wilki objęto sankcjami na terenie UE za ich pomoc w okupacji Krymu i udział w walkach w Donbasie po stronie separatystów. Kiedy jeszcze mogli wjeżdżać swoimi motorami do Polski, Radtke na warszawskiej Cytadeli salutował im w mundurze rosyjskiego żołnierza. W 2017 r. jeden z członków BPR odwiedził lidera Nocnych Wilków Aleksandra Załdostanowa, ps. „Chirurg” i wręczył mu odznakę członka honorowego Braterstwa. Istotną funkcję jako rozsadnik w Polsce sympatyzujących z Rosją narracji pełni też tajna grupa fejsbukowa BPR, znana jako „Braterstwo POLSKO-ROSYJSKIE / Братство Польско – Российское”, której administratorem jest Radtke. Należy do tej grupy ponad 7 tys. osób, z czego prawie połowa to Rosjanie. Znaleźć tam można sporą ilość prokremlowskich materiałów, które są kopiowane w innych polskich grupach i na publicznych profilach. Oprócz Radtkego jednym z administratorów jest Kamil Całek, były policjant i szef sztabu komitetu wyborczego Zbigniewa Stonogi, a następnie prezenter w telewizji internetowej „wRealu24” Marcina Roli. Sekretarzem Generalnym BPR był inny częsty gość ambasady Federacji Rosyjskiej[850], a obecnie polski azylant w Białorusi, Michał Miśtal. Obecnie deklaruje on, że musiał szukać ochrony w kraju Łukaszenki, prześladowany za swoją działalność polityczną na tle szalejącej w Polsce rusofobii[851].

Syryjski endek, czyli Nabil al-Malazi

Do omówienia pozostał ostatni z wiceprzewodniczących Zmiany – postać jak na polskie warunki niebanalna, a jednocześnie mocno ustosunkowana na Bliskim Wschodzie. Nazwisko Nabila al-Malaziego występuje także w rozdziałach na temat „uniwersum” Telewizji Narodowej. Al-Malazi, rodowity Syryjczyk, występuje jako polski nacjonalista, co szczególnie w kraju raczej prawicowym i często islamofobicznym jakim jest Polska, może dziwić. Gdy jednak przyjrzeć się międzynarodowym powiązaniom i przeszłości tej postaci, wszystko się wyjaśnia. Już bowiem w latach 70., a szczególnie 80., władze PRL utrzymywały wielowątkowe relacje z krajami arabskimi. Szczególnie dotyczyło to Syrii, Iraku i Libii[852], lecz także Jemenu Południowego czy grup palestyńskich. W trzech pierwszych państwach rządziły reżimy zarazem socjalistyczne[853], antyizraelskie[854] i antyzachodnie. Pracowało tam też ponad 30 tys. Polaków, którzy realizowali kontrakty zawarte przez polskie państwowe firmy w zakresie budowy dróg, mostów, uzbrojenia czy instalacji naftowych.

Polska Ludowa była ważnym punktem dla arabskich organizacji terrorystycznych. Kupowano u nas broń, liderzy znajdowali w Warszawie schronienie, a zakładane w Polsce firmy służyły jako pralnie pieniędzy albo legalne fasady dla działalności terrorystycznej. Wywiad i kontrwywiad wojskowy PRL utrzymywały bliskie kontakty z arabskimi terrorystami, sprzedając im broń i umożliwiając przemyt narkotyków. Działały też w Polsce przedsiębiorstwa należące do terrorystów[855] oraz firmy handlujące bronią. Terroryści pośredniczyli w sprzedaży „naszej” broni na Bliski Wschód, a oficerowie polscy uzyskiwali w zamian towary objęte zachodnim embargiem, w tym wzorce uzbrojenia[856]. W latach 1980. prężnie działały też w Polsce towarzystwa libijskie, irackie oraz po prostu arabskie. Corocznie przybywało do nas po kilkuset studentów z krajów arabskich, ze szczególnym uwzględnieniem trzech krajów najbardziej „zaprzyjaźnionych”.

Również wywiady Syrii, Libii czy Iraku szukały w Polsce kontaktów i współpracowników, a wręcz przekazywały fundusze konkretnym frakcjom w łonie PZPR. Szczególnie interesowały ich grupy najbardziej antyzachodnie i antyizraelskie, czyli przede wszystkim te o orientacji narodowo-komunistycznej lub ultramarksistowskiej. Arabowie szukali kontaktów w środowiskach pism „Sprawy i Ludzie”, „Płomienie”, „Rzeczywistość”, w Katowickim Forum Partyjnym, w Klubie Inteligencji Partyjnej „Warszawa 80” czy w Zjednoczeniu Patriotycznym „Grunwald”[857]. Kluczowy dla budowania proradzieckiej frakcji z krajami arabskimi był duet Ryszarda Gontarza i Michela Mounayera. Ten pierwszy był szeroko ustosunkowanym dziennikarzem i tajnym współpracownikiem SB. Drugi z kolei reprezentował w Polsce syryjską agencję prasową SANA, powiązaną ze służbami Libii i Syrii. Al-Malazi przyjeżdża do Polski z rekomendacji Komunistycznej Partii Syrii właśnie w tamtym gorącym dla współpracy polsko-arabskiej okresie. Kończy studia inżynierskie na Politechnice Rzeszowskiej w 1977 r., a potem w latach 90. pracuje w firmach realizujących kontrakty budowlane na Bliskim Wschodzie, takich jak Dromex, Exbud czy Mostostal. Pod koniec lat 80. wyjeżdża do ZSRR. Przez lata dorabia się znacznego majątku. Prowadzi siatkę firm, zarejestrowanych w rajach podatkowych, ale też w Warszawie, Damaszku, Turcji, Odessie, RPA, Tajlandii, Kuwejcie, Chartumie, Dubaju, Norymberdze, Nottingham, Los Angeles oraz na nowozelandzkim atolu Niue.

Od wielu lat Al-Malazi udziela się społecznie i politycznie. Był przewodniczącym Arabskiego Stowarzyszenia Diaspory Syryjskiej w Polsce „Klub Syryjski” i prezesem Stowarzyszenia Kulturalno-Oświatowego Orient. W środowisku nacjonalistów uchodzi za człowieka związanego z syryjskim reżimem Al-Asadów[858]. Pozostaje też w bliskich relacjach z ambasadorem Rosji w Polsce Andriejewem. Bywa na rautach w ambasadzie i przekazuje dyplomatom Kremla listy wsparcia dla Federacji Rosyjskiej, jakie wydaje jego Klub Syryjski[859]. Towarzyszył też Andriejewowi, kiedy ów 9 maja 2022 r. na Cmentarzu Żołnierzy Radzieckich w Warszawie został oblany sztuczną krwią przez ukraińską aktywistkę. Al-Malazi wdał się wówczas w szarpaninę z protestującymi przeciwko rosyjskiej inwazji demonstrantami[860]. Izrael nazywa „syjonistycznym tworem”, a USA oskarża o zaangażowanie „po stronie Syjonistów Chazarskich”[861]. Jego zdaniem „media w Polsce zostały opanowane przez Syjonistów i żydomasonerię”, a „pracujące dla nich środowiska realizują skrupulatnie politykę zastraszania i ściemy, grając na inteligencji prawdziwych Polaków w celu zawłaszczenia Narodowej Dumy Polaków i zaprzedania lub najlepiej oddania majątku narodowego w ręce żydowskie”[862].

Jego córka, Sandrella Al-Malazi, w 2019 r. uczestniczyła wraz z Aleksandrem Duginem w „antysyjonistycznej” konferencji New Horizon w Bejrucie[863], organizowanej przez irański Korpus Strażników Rewolucji. Wystąpiła tam w zastępstwie za pozostającego wówczas w areszcie Piskorskiego[864]. Publikuje też na Xportalu[865] Falangi i w „Myśli Polskiej”[866] Engelgarda. Jej przemyślenia mają wyraźny wspólny rys z ideami, jakie głoszą partie polityczne, z którymi się związał jej ojciec. Czy mowa o stowarzyszeniu Wierni Polsce Suwerennej Kosiura i Ziemińskiego (Al-Malazi współtworzył z nimi także partię Polska Patriotyczna), czy o ruchu kamrackim Olszańskiego[867] – każda z tych formacji rozsiewa niezwykle intensywne narracje antysemickie. Kiedy w 2019 r. Al-Malazi zostaje kandydatem na posła z ramienia ugrupowania 1Polska.pl, jednym z jego postulatów było: „żadnego Żyda”[868]. Regularnie wrzuca też on na swoje media społecznościowe antysemickie treści, na przykład filmy Rządzi synagoga szatana[869] czy Żydowscy kłamcy Holocaustu”[870].

Syryjski inżynier, budując sieć kontaktów i pomocników, sięga nie tylko po skrajną prawicę. Sojuszników wynajduje sobie także na skrajnej lewicy, wśród tej jej części, która angażuje się w walkę o niepodległą Palestynę czy krytykuje Izrael za apartheidowe praktyki względem ludności arabskiej. Przy okazji został Al-Malazi sekretarzem Stowarzyszenia Przyjaciół Kuby, któremu prezesuje jedna z liderek Komunistycznej Partii Polski, Beata Karoń, a w komisji rewizyjnej zasiada Kamiński, przez lata bliski współpracownik Piskorskiego z ECAG i fundacji Międzynarodowy Instytut Nowych Państw. Trzeba zaznaczyć, że dla Al-Malaziego Ukraińcy to obecnie „Ukry”, przedstawiani w jego mediach społecznościowych jako świnie w hełmach. Kilka publicznych profili Syryjczyka pełnych jest rosyjskiej dezinformacji i fałszywych informacji o sytuacji na froncie[871], a także sugestii o żydowskim sponsorowaniu konfliktu[872]. Al-Malazi jest też związany ze środowiskiem antyszczepionkowców i regularnie przemawiał na ich protestach[873].

Działalność Al-Malaziego nie ogranicza się tylko do Polski. Syryjczyk przedstawia się jako doktor nauk, jednak w jego biogramach i w mediach znaleźć można tylko informacje o jego rocznej asystenturze w latach 1977–1978 na Politechnice Rzeszowskiej. Jeszcze w 2014 r. podawał, że jego praca doktorska dotyczyła „urbanizacji i infrastruktury miast”[874]. Dziś wystarczy mu podawanie samego tytułu. Lubi określać się w mediach mianem eksperta od sytuacji na Bliskim Wschodzie[875] oraz „specjalisty od zagadnień geopolitycznych krajów afrykańskich i bliskowschodnich”[876]. Tytuł doktora dodaje mu więc autorytetu. Arab przedstawia się także jako członek Europejskiego Centrum Analiz Geopolitycznych[877], tworu Mateusza Piskorskiego. W partii Zmiana al-Malazi pełnił funkcję wiceprzewodniczącego ruchu i był odpowiedzialny za stosunki zagraniczne. W kwietniu 2015 r. z delegacją Zmiany odwiedzał Odessę na zaproszenie nacjonalistycznej partii Rodina, a w styczniu 2016 r. odbył też kilka publicznych spotkań na Zachodzie Europy, na przykład w Wenecji[878] i w Mediolanie[879].

Jednak zasadniczym kierunkiem politycznych podróży al-Malaziego był Bliski Wschód. Syryjczyk szukał tam partnerów dla partii Zmiana, przede wszystkim wśród podmiotów związanych z Rosją – nawet tych o charakterze terrorystycznym. Jeszcze przed powstaniem Zmiany w czerwcu 2013 r. Al-Malazi urządził podróż do Syrii i Libanu dla działaczy europejskiej skrajnej prawicy. Z Polski pojechali z nim Piskorski, Bekier oraz Sawiński i Domagała z ECAG. Z Zachodniej Europy wybrali się z nimi liderzy Interesu Flamandzkiego Frank Creyeleman i Filip Dewinter, dalej lider małej narodowo-bolszewickiej walońskiej Europejskiej Partii Społeczno-Narodowej partii Luc Michel oraz neofaszysta Roberto Fiore z Włoskiej Siły i Nick Griffin, dawny lider Brytyjskiej Partii Narodowej. Na miejscu podróżnicy trafili między innymi do libańskiego biura Syryjskiej Partii Socjal-Nacjonalistycznej. To blisko współpracująca ze służbami syryjskimi partia, postulująca utworzenie wielkiej Syrii (mającej objąć swoim zasięgiem także Jordanię, Liban i Izrael), a dawniej ugrupowanie terrorystyczne[880]. Według badacza prorosyjskich organizacji w Europie Antona Shekovtsova z Uniwersytetu Wiedeńskiego, Al-Malazi sam jest członkiem tej organizacji[881]. Politycy spotkali się też z Alaeddine’em Boroujerdim, szefem Komisji Bezpieczeństwa Narodowego i Polityki Zagranicznej w parlamencie Iranu, to jest ciała nadzorującego perskie służby specjalne. Przyjął ich także wielki mufti Syrii, Ahmad Badreddin Hassoun, bliski sojusznik Al-Asada, który był jedną z trzech osób upoważnionych przez dyktatora do podpisywania nakazów egzekucji więźniów w więzieniu Sednaya, gdzie w latach 2011–2015 wedle Amnesty International zamordowanych w pozasądowych egzekucjach od 5 do 7 tys. opozycjonistów[882]. Czyli dokładnie wtedy, kiedy spotykał się z muftim Al-Malazi. Zmiana zawarła też porozumienie o oficjalnej współpracy z partią BAAS Al-Asada. W Damaszku podpisał je sekretarze generalny tego ugrupowania, Helal Al-Helal i właśnie al-Malazi[883].

Na kolejną wycieczkę na Bliski Wschód, w czerwcu 2014 r., ponownie wybrali się Piskorski, Sawiński, Creyeleman i Michel. W listopadzie do kolejnego „turnusu” dołączył Korwin-Mikke. Tym razem z Piskorskim i Michelem wziął on udział w konferencji poświęconej „antyterroryzmowi”. Wnioski? „Polska powinna zdecydowanie wesprzeć reżim Jego Ekscelencji Baszara al-Asada w walce z muzułmańskimi ekstremistami”[884], mówił po powrocie Korwin-Mikke, wyrażając nadzieję, że „Jego Ekscelencja Baszar al-Asad przetrwa terrorystyczne ataki wspierane przez np. Stany Zjednoczone”. „Ja w każdym razie życzę Syrii, by przetrwała w obecnej formie – bo jest to kraj pluralizmu i wolności”[885], oznajmił mediom Korwin-Mikke.

Rozdział 6

Obóz Wielkiej Rosji

Latający cyrk Alexandra U.

Karol Marks doszedł do wniosku, iż – parafrazując Hegla – „wszystkie wielkie historyczne fakty i postacie powtarzają się [...] za pierwszym razem jako tragedia, za drugim jako farsa”[886]. Nie inaczej było z polskimi ultranacjonalistami. O ile przedwojenny Obóz Wielkiej Polski był masowym ruchem walczącym o władzę i szeroko czerpiącym z wzorów faszystowskich, jego dziś aktywna wersja, wyłoniona ze środowiskowych oparów endeckich mikropartii, grup byłych funkcjonariuszy służb PRL oraz rosyjskich sponsorów finansowych realnie liczy sobie kilkanaście, w porywach kilkadziesiąt osób. Co nie oznacza, że OWP nie jest formacją groźną i pozbawioną wpływów. Pamiętajmy, że działalność Obozu rozpięta jest między Polską, Serbią, Donbasem, Moskwą i Norwegią oraz że organizacji mentorowali u zarania najbardziej zajadli polscy antysemici – Marian Barański, Jan Kobylański i Bohdan Poręba. Owszem, przez Obóz przewinęła się cała parada politycznych nieudaczników – mitomani-esbecy, zwolennicy Wielkiej Serbii, a kierownictwo tej jakże patriotycznej i ultrapolskiej organizacji osiedliło się w zasobnej Norwegii. A jednak działania OWP, mimo skromnego finansowania, potrafiły wywoływać międzynarodowe kryzysy i przyczyniać się do wzrostu chaosu w Polsce. Że nie jest to jedyna taka formacja, tego możemy być pewni. Za to właśnie o OWP wiadomo najwięcej, a to za sprawą włamania na pewną skrzynkę mailową.

Do kogo należała ta tajemnicza skrzynka mailowa, której odkryte tajemnice pozwoliły – choć tylko na wyrywkowym przykładzie Obozu Wielkiej Polski – przyjrzeć się jak pod mikroskopem, jak działa w praktyce rosyjska agentura wpływu? Jej właścicielem był Białorusin Aleksander Usowski, dawny działacz neonazistowskiej Wspólnoty Narodowo-Socjalistycznej. Członkowie tej grupy byli odpowiedzialni za dwadzieścia osiem morderstw i ponad pięćdziesiąt napadów na migrantów i gejów w Moskwie w pierwszej dekadzie XXI w.[887] Kiedy w 2010 r. po serii procesów i rozłamów organizacja została w Rosji zdelegalizowana, drogi jej aktywistów się rozeszły. Niektórzy, jak Maksym Marcinkiewicz ps. „Tesak”, dokończyli żywota w łagrze[888]. Inni, jak Sergiej Korotkich ps. „Maluta”/„Botsman”, są dziś podporą środowiska ukraińskiego pułku Azov[889]. Byli wreszcie tacy jak Usowski, którzy przeszli na drugą stronę. Usowski to dziś znany w Białorusi autor książek historycznych i publicysta specjalizujący się w tematyce polskiej. Tropi spiski Zachodu przeciwko Rosji i krajom słowiańskim w takich publikacjach jak Boże chroń Stalina. Cesarz ZSRR Józef Wielki czy Wojenni przestępcy Churchill i Roosevelt. Anty-Norymberga. W Polsce widzi pole „odwiecznej walki” między „Polską słowiańską” i „Polską europejską”[890]. Usowski jeździł też po krajach Grupy Wyszehradzkiej i organizował w tych państwach wsparcie dla polityki Rosji. Wiemy o tym, bo w 2017 r. ukraińscy hakerzy z grup CyberHunta i Ukrainian Cyber Alliance przekazali dziennikarzom z portalu Inform Napalm zawartość jego dysku twardego, skrzynki mailowej, wiadomości z Messengera i loginy oraz hasła do profilu na Facebooku[891].

Materiały ze skrzynki Usowskiego dotyczą okresu pomiędzy rokiem 2014 a 2017, kiedy organizował on wsparcie polityczne dla donbaskich separatystów. Funduszy na to miał dostarczyć wspominany już rosyjski milioner, monarchista i ultrareligijny ortodoks Konstantin Małofiejew, znany w Rosji ze sponsorowania krajowych i zagranicznych organizacji skrajnej prawicy. W swoich przedsiębiorstwach i mediach Małofiejew zatrudniał Aleksandra Dugina, „premiera” Doniecka Aleksandra Borodaja i byłego „ministra obrony” separatystów i zbrodniarza wojennego[892] Igora Girkina ps. „Striełkow”. Usowski otrzymał od Małofiejewa w 2015 r. 100 tys. euro na organizację politycznego wsparcia dla donbaskich separatystów w krajach Europy Środkowej. Miliarder był wówczas nieformalnym kuratorem tematów związanych z donbaskmi separatystami w polityce zewnętrznej Rosji[893]. Władze Federacji w ten sposób unikały bezpośredniego związku z finansowaniem nielegalnych działań, co jest typową formą wpływu władz Rosji na politykę w krajach sąsiednich. Umożliwia ona zachowanie „czystych rąk” i tworzy całą sieć podwykonawców, którzy znają tylko ludzi szczebel wyżej w hierarchii, co pozwala w momencie „wysypania się” któregoś podmiotu na łatwe zatarcie śladów takiego wpływu.

Już w październiku 2014 r. Usowski chwali się, że ma „w Polsce, Czechach i Słowacji pracujący jak zegarek prorosyjski ruch, składający się z ideowych pasjonatów, gotowych choćby jutro iść na barykady”[894]. Centralnym punktem tej siatki był właśnie Obóz Wielkiej Polski. Ugrupowanie powstało w wyniku licznych podziałów i połączeń, z których zasłynęły stronnictwa narodowe w latach 90. Kiedy powstawała Liga Polskich Rodzin, działacze dawnego Stronnictwa Narodowo-Demokratycznego (SND), niezadowoleni, że absolutną władzę w nowej partii przejęli ludzie związani z familią Giertychów, założyli stowarzyszenie Stronnictwo Narodowe. Po kilku latach udało im się także odbić z rąk LPR tygodnik „Myśl Polska”. Rozłamowcy utrzymali też kontrolę nad Fundacją Narodową im. Romana Dmowskiego, finansowym zasobem dawnego SND pochodzącym jeszcze z przejęcia majątku emigracyjnego Stronnictwa Narodowego na początku lat 90. Na bazie czasopisma, fundacji i stowarzyszenia rozłamowcy z LPR i Samoobrony, pod wodzą Bogusława Kowalskiego, powołali w 2006 r. kolejną partię i klub parlamentarny – Ruch Ludowo-Narodowy. Klub jednak zaczął szybko się rozsypywać, a jego politycy zdezerterowali do innych ugrupowań, przede wszystkim do PiS. Tam trafiły przyszłe posłanki PiS Anna Sobecka i Gabriela Masłowska oraz sam lider Kowalski. Kiedy Kowalski ostatecznie osierocił RLN i dołączył formalnie do PiS[895], część działaczy, nie mogąc się z tym pogodzić, postanowiła działać dalej pod szyldem Liga Narodowa i pod przewodnictwem Zbigniewa Lipińskiego, ostatniego asystenta Bolesława Piaseckiego. Wielkich sukcesów partia nie osiągnęła, a w kolejnych wyborach albo wspierała takie postacie jak wiceprzewodniczący Zmiany Rękas, startujący na prezydenta Chełma, albo umieszczała swoich liderów[896] na innych prawicowych listach, na przykład w Konfederacji w 2019 r.

Właśnie z młodzieżówki tej partii powstał na początku XXI w. dzisiejszy Obóz Wielkiej Polski. Grupie od początku patronowali nestorzy bezkompromisowego antysemityzmu w polskiej polityce: Kobylański, Poręba, Tejkowski i Barański[897]. Ten pierwszy przez kilka lat finansował ją z zagranicy, za co otrzymał tytuł honorowego prezesa. Drugi zjednoczył z grupką swoją mikropartię o nazwie Stronnictwo Narodowe – Organizacja Polityczna Narodu (SN-OPN) i został wiceprezesem OWP ds. kultury narodowej. Nie przeszkadzało mu to być jednocześnie członkiem innego ugrupowania – Polskiej Wspólnoty Narodowej. A neopogańskie poglądy Tejkowskiego nie przeszkadzały młodzieży określać się publicznie jako sedewakantyści, czyli katolicy, którzy tak bardzo nie godzą się z soborowymi reformami, że dla nich papieski sede, czyli tron, jest vacantes – pusty[898], a urzędujący papież jest heretykiem. W Polsce działa oficjalnie jeden „ksiądz” sedewakantysta – Rafał Trytek, związany także z Narodowym Odrodzeniem Polski, i to on właśnie pełnił posługę jako kapelan OWP[899].

Obóz, chociaż ani liczny, ani szeroko znany, wyprzedzał jednak inne polskie nacjonalistyczne grupy w jednym – pod względem sympatii dla Rosji. Nie chodziło tylko o postawę wspomnianych nestorów, którzy żarliwy antysemityzm łączyli z równie intensywnym uczucie wobec Rosji. Cała organizacja od początku istnienia występowała twardo przeciwko obecności Polski w UE i NATO[900], w swojej działalności od początku wchodząc w niezwykle ścisłe związki ze stroną rosyjską. W 2012 i 2013 r. organizowała odbywający się pod Moskwą Słowiański Obóz Patriotyczny, który miał na celu „umocnienie przyjaźni, więzi kulturowych i historycznych między narodami słowiańskimi oraz pogłębianie wojskowej wiedzy młodzieży słowiańskiej”[901]. Treningi obozowe prowadzili instruktorzy Wojsk Specjalnego Przeznaczenia Federacji Rosyjskiej, czyli Specnazu[902], a aktywiści OWP wraz z nacjonalistami z Rosji, Serbii i Słowacji[903] ćwiczyli tam techniki przetrwania, walkę wręcz i na noże, oraz strzelanie[904], a także zwiedzali „miejsca zwycięstw rosyjskiego oręża”[905]. Kurs był praktycznie darmowy, a współorganizowały go oprócz OWP organizacje związane z rosyjską armią, czyli Stowarzyszenie Rosyjskich Patriotycznych Klubów Wojskowych „Sztandar” (Stiag), Prawosławno-Patriotyczny Klub Wolontariatu „Ochotnik” (Dobrovolets) i Rosyjska Militarno-Patriotyczna Jednostka „Zwiad” (Rassvet).

Korespondent z Donbasu

Planowany na 2014 r. obóz odwołano, gdyż od kwietnia trwały walki w Donbasie. Wydatki strony rosyjskiej przyniosły jednak pewne efekty. Wprawdzie w OWP znalazł się tylko jeden kandydat do walki w Donbasie, ale liczył się efekt propagandowy: oto nawet z tradycyjnie antyrosyjskiej Polski idzie wsparcie dla Kremla. A Dawid Hudziec, „słowiański nacjonalista” i robotnik budowlany z Żywca, naprawdę chciał walczyć[906]. Jego wyjazd sponsorował Usowski, który przelał Hudźcowi na ten cel 500 dolarów i zapewnił, że Polak znajdzie się na pierwszej linii. Hudziec w mailach pisze o sobie „zwykły żołnierz” i martwi się słabą znajomością rosyjskiego „Najwyżej będę od przesłuchiwania polskich i anglojęzycznych jeńców”, pisze do Usowskiego. Nie będzie mu jednak dane trafić do okopów. Separatyści mają dla niego inne zadanie. Ma opisywać Polakom pozostałym w kraju, „jak jest”, i słać nad Odrę i Wisłę przekaz z „ludowych republik”. Hudziec zostaje dziennikarzem[907]. Publikuje dla Novorossia News Agency, który prowadzi portal Novorossia Today. Odpowiada tam za polskojęzyczną wersję serwisu. Swoje filmy i fotoreportaże publikuje też na Facebooku na profilu Noworosja Walcząca[908] i na stronie Tragedia Donbasu.

Wśród separatystów z Donbasu Hudziec współpracował przede wszystkim z grupą Wladislawa Berdyczewskiego. To deputowany do „parlamentu” separatystów i człowiek Pawła Gubariewa, byłego lidera tzw. Donieckiej Republiki Ludowej, konkurenta aktualnego przywódcy Denisa Puszylina. Dwaj panowie walczą od kilku lat o władzę w Doniecku. Gubariewa popiera w 2014 r. Małofiejew, a Puszylina Surkow. Ci dwaj ostatni rywalizują w Moskwie o względy Putina w kwestii, kto powinien kształtować ukraińsko-polski wycinek polityki zagranicznej Rosji. Po popadnięciu w niełaskę na Kremlu najpierw Małofiejewa, potem Surkowa, to Usowski zaczął budować relację z Igorem Girkinem ps. „Striełkow”, zbrodniarzem wojennym i jednym z liderów środowiska prowojennych „jastrzębi”. W wywiadzie dla Novorossia Today Hudziec twierdził m.in., że w Polsce „z rusofobii uczyniono główny interes państwa”, że polski rząd „chroni europejskie interesy” czy że „prawdziwy wróg Polski jest na Zachodzie, a nie na Wschodzie”[909]. Chętnie fotografuje się z polska ochotniczką z wojsk ługańskiej „republiki ludowej” Ludmiłą Dobrzyniecką. Jest w bliskim kontakcie z Grupą Dywersyjno-Szturmową „Rusicz” i jej dowódcą, zbrodniarzem wojennym[910], Janem Pietrowskim ps. „Wielki Słowianin”, z którym przeprowadza nawet dla swojego portalu wywiad[911]. Hudziec do dziś nie wrócił do Polski. Założył rodzinę, mieszka w Donbasie i nadal pracuje dla separatystów. W „Myśli Polskiej” tłumaczy, co „tak naprawdę” stało się w podkijowskiej Buczy po rosyjskiej inwazji w lutym 2022 r.[912]

Koledzy z OWP, których Hudziec zostawił w Polsce, również nie próżnowali w 2014 r., kiedy Rosja zajęła Krym, a w okręgach donieckim i ługańskim wybuchła separatystyczna rebelia. Usowski w tamtym okresie jest w stałym kontakcie z kierownictwem OWP – Dawidem Berezickim i Jackiem Mędrzyckim. Pisze w mailach i wiadomościach przez Messengera, że przesyła pieniądze na banery i transparenty. Mają być użyte podczas antyukraińskich demonstracji, a tych planuje OWP sporo. Pod sejmem pikietują pod hasłem „Nie dla wojny z Rosją”, są przeciwko wysyłaniu polskich wojsk na Ukrainę. Przed rosyjską ambasadą demonstrują poparcie dla aneksji Krymu przez Moskwę. Przed ambasadą Ukrainy protestują pod hasłem „Zakończyć ukraińską agresję w Donbasie”[913]. Kluczowa demonstracja ma się odbyć 6 września. W Warszawie, Krakowie i Lublinie OWP organizuje pikiety „Stop wojnie na Ukrainie! Stop przestępstwom banderowców!”. Podczas demonstracji odczytany zostaje tekst uchwały przeciwko wojnie domowej na Ukrainie[914]. OWP domaga się w niej od władz Polski zerwania stosunków z rządem Ukrainy „reprezentującym sobą gang morderców, gwałcicieli i złoczyńców” i sprzeciwia się udziałowi wojsk Rzeczpospolitej czy innych państw NATO w konflikcie[915]. Tekstu jednak nie piszą samodzielnie działacze OWP. Lider grupy, Dawid Berezicki, dostaje go 2 dni przed pikietą od Usowskiego w mailu[916]. Za wykonanie banerów, flag i ulotek użytych podczas demonstracji również płaci białoruski sponsor. Nawet pliki z wzorami flag i banerów wysłano organizatorom w mailu[917]. Tekst uchwały ukazuje się po polsku na portalu Konserwatyzm.pl[918], a po rosyjsku widnieje na portalu Agencji Informacyjnej Rex[919]. Wystąpienia z demonstracji nagrają rosyjskie media.

Jeden z organizatorów pikiety, Wojciech Wojtulewicz, robi na demonstracji dziesiątki zdjęć, które przesyła Usowskiemu. Ten zaś przekazuje je dalej, do Moskwy, i prosi o wsparcie na kolejne akcje. Podobnie Usowski działa wówczas na Węgrzech i Słowacji[920]. Jednak to w Polsce „karnawał” OWP nabiera tempa. Kilka dni później ultrasi z OWP znów demonstrują pod ambasadą Ukrainy. Miesiąc później są pod Sejmem[921]. W następnym miesiącu kolejny raz demonstrują pod ambasadą Ukrainy i dodatkowo pod amerykańską, gdzie działacze Samoobrony i Falangi palą flagę NATO. I tak cały czas przez następne 2 lata.

Burzyciele

W tym samym czasie ma miejsce inna kampania Obozu Wielkiej Polski. To polsko-ukraińska „wojna pomnikowa”. Ten front koordynuje z Usowskim działacz OWP Wojciech Wojtulewicz, który w mailach do Usowskiego pisał o sobie: „jestem Polak z natury, choć może nie z krwi i rodziców”[922]. Dziadek, co prawda działał w przedwojennej polskiej faszystowskiej grupie RNR Falanga, a babcia małego Wojtka wychowała na nacjonalistę, ale już ojciec był bolszewikiem i „walczył z bandami”[923]. Dorosły Wojtulewicz przez wiele lat pracował w organach bezpieczeństwa PRL. Jak pisał: „Dostałem stopień oficerski w 1980 r., a w 1985 r. byłem oddelegowany do szkolenia nowo powołanych funkcjonariuszy jako dowódca kompanii szkolnej Karpackiej Brygady WOP na trzy miesiące. Ponadto byłem też strzelcem wyborowym”[924]. Dodatkowo: „Ukończyłem szkołę w Moskwie i uznałem ZSRR za swoją drugą Ojczyznę”[925]. W efekcie „mam taką naturę, że bardziej się czuję ruskim człowiekiem niż Polakiem”[926]. Potem Wojtulewicz przeszedł do Służby Więziennej. Pilnował w więzieniu Adama Michnika i „pracował nad Zbigniewem Romaszewskim”. Chwali się w mailu, że „w czasach walki z opozycją” miał „opinię porównywalną z Rudolfem Hessem”[927]. Poglądy zostały mu po dawnej epoce mocno nienaruszone. W domu trzyma popiersie Józefa Stalina. Jak twierdzi, „w centralnym miejscu”. Mord polskich oficerów w Katyniu – niezbędny i konieczny. Bankiety w Ambasadzie Korei Północnej – bywa. Towarzystwo Przyjaciół Korei – przynależy. W III RP Wojtulewicz politycznie odnajduje się w Samoobronie, z której list w 2014 r. nawet startuje do Sejmu, bezskutecznie. Wystąpi z Samoobrony na początku 2015 r., ale do partii Zmiana wejść nie chce, jest bowiem w stanie wojny z jej liderem Mateuszem Piskorskim. Jak to w życiu bywa, poszło o pieniądze. Konkretnie o rzekomo pobrane przez Piskorskiego 2 tys. euro za zorganizowanie w sejmie przez Wojtulewicza protestu przeciwko wizycie prezydenta Poroszenki z Ukrainy. To poważny cios dla człowieka mającego na życie, jak sam twierdził, 600 zł miesięcznie po opłaceniu rachunków. Stąd akces do konkurencyjnego wobec Zmiany Obozu Wielkiej Polski.

Najważniejszym politycznie osiągnięciem duetu Usowski–Wojtulewicz była polsko-ukraińska „wojna pomnikowa”. Schemat jest stały. Wojtulewicz organizuje spośród polskiej skrajnej prawicy wykonawców, a Usowski płaci pieniędzmi od Małofiejewa. „Wojna” rozpoczyna się od dewastacji pomnika Ukraińskiej Armii Powstańczej w Hruszowicach[928] w gminie Stubno w województwie podkarpackim. 9 września 2014 r. Wojtulewicz informuje Usowskiego, że rozpoczyna przygotowania. Usowski odpowiada: „Ty organizujesz 5–6 młodych facetów, którzy okleją pomnik UPA fotografiami zabitych dzieci, to wszystko zapisując na kamerę i puszczając na YouTube – ja mówię Moskwie, że jesteś bohaterem, potrafiącym to zrobić. W Moskwie patrzą na efektywność roboty”[929]. Wojtulewicz odpowiada: „Cieszę się z pokładanego zaufania i postaram się podjąć odpowiednie działania”. „To przygotowanie normalnej akcji dywersyjnej (...). Muszę jeszcze tylko mieć wiedzę na temat kosztów materiałów i transportu”[930], dodaje. Panowie negocjują sumy. Usowski proponuje 600 dolarów: „Wynajęcie autobusu z Warszawy do pomnika – 200 dolarów, wyżywienie w drodze na pięciu ludzi – 200 dolarów, fotografie – 100 dolarów, wideo i foto – no, niech jeszcze 100. Stówę stróżowi cmentarza, żeby się nie mieszał”[931]. Wojtulewicz chce więcej, ale liczy w złotówkach: „Przejazd ekipy 1000. Drukarka 1000. Aparat 1200. Trójnóg 130. Karty pamięci 2 szt. 60. Do tego dojdą jakieś drobiazgi, jak sztyce do zdjęć i tablice, to powinienem znaleźć w sklepie ogrodniczym (chyba) pewnie do 200 zł. Wychodzi ok. 3600, ale dokonana inwestycja jest na dłuższy czas”[932]. Usowski nie widzi problemu. Budżet szybko rośnie do 2 tys. euro, bo przy okazji pobytu w Hruszowicach Wojtulewicz i jego ludzie maja się dodatkowo przejechać do Budapesztu, gdzie pod ambasadą Ukrainy będą udawać wspierających donbaskich separatystów Węgrów.

Usowski nie ma jeszcze na miejscu „zaprzyjaźnionej” ekipy, stąd pomysł. Przygotowania się przedłużają, bo Wojtulewicz pomylił numer konta. Usowski żali się w mailach, ma duże wydatki, a niską płynność finansową, bo kupił sobie auto. Na razie może wysłać tylko 1500 euro. Wojtulewiczowi to wystarczy. „Wyjeżdżamy około północy, na rano jesteśmy. Robimy dekorację. Z jednej strony flaga polska, z drugiej Noworosji. Wbijamy po 7 zdjęć, zawieszamy banery, nagrywamy, fotografujemy. Zdejmujemy banery, zwijamy flagi. Pozostawiamy fotografie (wszystkie). Wysyłam zebrany materiał do Ciebie, gdy już jedziemy do Budapesztu. Przyjeżdżamy wczesnym popołudniem. Rozwieszamy materiał, ustawiamy znicze, odczytujemy krótki list po angielsku. Wszystko nagrywamy, później fotografujemy ekspozycję (...) Wsiadamy w samochód i wracamy do Warszawy. Po przekroczeniu granicy natychmiast wysyłam Ci całość materiału. W niedzielę rano jesteśmy w domu, abyśmy mogli odpocząć przed pracą w poniedziałek”[933].

Akcja OWP umknęłaby pewnie uwadze, gdyby nie oprawa medialna, o jaką zadbali organizatorzy. „Mam pomysł, by trochę czasu po pojawiła się rosyjska telewizja i to sfilmowała. Powiedzmy pół godziny później. Nas już dawno tam nie będzie, lecz damy im znać, że mogą już jechać filmować”, pisze do Białorusina Wojtulewicz. Na miejscu ma się zjawić Marina Naumowa z kaliningradzkiego oddziału kanału pierwszego rosyjskiej telewizji publicznej. Umawiają się z rosyjską dziennikarką kilka dni przed akcją pod ambasadą Ukrainy w Warszawie na jednej z pikiet, które umieszcza w swoich raportach miesięcznych dla sponsorów Usowski. Białorusin poucza ludzi z OWP: „Przyjechać trzeba wcześnie rano, o 6 godzinie, żeby było już widno i jeszcze nikogo nie było na cmentarzu. Podeszli, rozkleili fotografie, wszystko utrwalili na fotografii i wideo – i od razu wyjechali. Cała akcja – 5 minut!”. Wojtulewicz sumiennie wywiązuje się z zadania. Wraz z teściem i kolegą z Towarzystwa Przyjaciół Korei zjawiają się na miejscu o poranku. Próbuje im przeszkodzić miejscowy emeryt. „Wyłamałem szmaciarzowi palce, jak usiłował rwać mi baner, i dlatego tak uciekał. Poczuł, że chcę dźwignią na kciuki położyć go na glebę, więc się wyrwał i spieprzył!”, pisze w mailu z dumą Wojtulewicz. Udaje im się wyrysować na pomniku symbole„Falangi”, odwrócone godła Ukrainy z tekstem „Śmierć katom Wołynia i Donbasu” i napis „Jebać UPA”. Wbijają w ziemię tabliczki ze zdjęciami ofiar rzezi wołyńskiej i transparenty, których projekty dostarczył wcześniej mailem Usowski. Wojtulewicz robi zdjęcia, Usowski wysyła je mailem do Rosji i odpisuje Polakowi: „teraz rozchodzi się głównie o to, żeby wasze wideo spodobało się w Moskwie, wówczas będziemy robić więcej takich akcji”[934].

Tymczasem do akcji bezpośrednich OWP włącza się tajemnicza grupa „Cichociemni”. Dochodzi do kolejnych dewastacji: w Radrużu i na Wzgórzu Monasterz w gminie Horyniec-Zdrój w Podkarpackiem. W sierpniu 2015 r. „Cichociemni” rozbijają pomnik w Wierzbicy w gminie Lubycza Królewska w Lubelskiem. W maju 2016 r. ci sami sprawcy niszczą miejsce pamięci w Mołodyczu w gminie Wiązownica w Podkarpackiem. W październiku 2016 r. dochodzi do kolejnych dewastacji – we wsi Białystok k. Lisek w gminie Dołhobyczów w Lubelskiem oraz w Werchracie w gminie Horyniec. Znowu sprawcami są „Cichociemni”. Akcje skrupulatnie rejestruje i opisuje rezydujący już stale w separatystycznych republikach wspomniany wcześniej działacz OWP i samozwańczy dziennikarz Dawid Hudziec na stronach Novorossija Today[935], Tragedia Donbasu[936] i na kanałach YouTube[937], dodatkowo umieszczając w materiałach logo Obozu Wielkiej Polski. Temat podchwytują także rosyjskie media – agencja informacyjna Regnum i kanał pierwszy rosyjskiej telewizji publicznej. „Nie zdziwiłbym się, gdyby za ta sprawą stały ukraińskie służby specjalne. Może chodziło o pokazanie Polaków jako narodu, który nie szanuje innych” – komentuje dla podkarpackich mediów lokalnych Andrzej Zapałowski to były europoseł LPR, ekspert ds. bezpieczeństwa. Jego zdaniem, ma na to wskazywać perfekcja, brawura i szybkość działania[938]. O roli Zapałowskiego w podkręcaniu sporów polsko-ukraińskich więcej w kolejnych rozdziałach.

Łącznie latach 2015–2020 zniszczono i sprofanowano miejsca pamięci w kilkunastu miejscach: Białymstoku koło Lisek (kilkakrotnie), Monasterzu (dwukrotnie), Wierzbicy (sprofanowano, następnie całkowicie zniszczono), w Radrużu, Mołodyczu (dwukrotnie), Werchracie, Pikulicach, Fredropolu (dwukrotnie). Podobnie odpowiedziała strona ukraińska. W styczniu 2017 r. zniszczony zostaje pomnik Polaków zamordowanych w 1944 r. we wsi Huta Pieniacka. Później na krzyżu w tym samym miejscu domalowano swastykę i umieszczono napis „Śmierć Lachom”. W Bykowni wandale zniszczyli elementy cmentarza, na którym spoczywa m.in. 3,5 tys. obywateli polskich z tzw. ukraińskiej listy katyńskiej. W części polskiej namalowano czerwoną farbą napis „SS Hałyczyna”, a w części ukraińskiej m.in. „OUN-UPA ku...a”[939]. Zniszczenia udokumentowano w nagraniu wideo i na zdjęciach w rosyjskich mediach społecznościowych. Dodatkowo nagłaśniały akcje rosyjskie media[940]. Odpowiedzialni za akty profanacji nie zostali nigdy zatrzymani ani osądzeni mimo wielu opublikowanych nagrań z ich akcji[941]. Dziś, dzięki wyciekowi maili Usowskiego, wiemy, że za większością zdarzeń stali działacze Obozu Wielkiej Polski i Falangi, sponsorowani z Rosji. Od połowy sierpnia do połowy września 2014 r. Wojtulewicz otrzymał od Usowskiego 1500 euro i 1530 dolarów. W zamian strona rosyjska miała zniszczenie pomnika, intensywną reklamę w mediach społecznościowych, aktywny udział Wojtulewicza we wszystkich antyukraińskich demonstracjach na przełomie 2014 i 2015 r. i „gościnne występy” jego oraz wspólników w pikietach na Węgrzech.

Serbia dla wybranych

Kontakty międzynarodowe OWP sięgają jednak dalej niż Białoruś, bo aż po Serbię i Moskwę, aż do przedmieść Oslo. Wszędzie tam stałym elementem jest współpraca z Rosją. Zwornikiem tej układanki jest niejaki Jacek Mędrzycki. Niezależnie od tego, czy jest synem elektryka, jak twierdzi OWP[942], czy też oficera SB Józefa Mędrzyckiego, jak z kolei uważa Telewizja Republika[943], to właśnie ten działacz jako wiceprezes Zarządu Głównego po 2010 r. faktycznie zarządzał strukturami Obozu w Polsce. Reszta kierownictwa OWP mieszkała w tym czasie w Norwegii. Prawdziwą pasją Mędrzyckiego zawsze była Serbia. Toteż w ostatniej dekadzie stał się on głównym organizatorem lutowych dorocznych demonstracji na rzecz powrotu Kosowa do Serbii. Mędrzycki to również łącznik polskich nacjonalistów z tymi z Belgradu. O ile bowiem władze Serbii próbują balansować między UE a Rosją[944], tamtejsza skrajna prawica twardo stawia na przyjaźń z Moskwą, zgodnie z tradycją walki z imperium osmańskim, wspartej panslawizmem i przynależnością do kręgu prawosławia[945]. W zachodnich Bałkanach Rosja szuka partnerów przede wszystkim w Serbii[946], gdzie po przegranych wojnach w Bośni i Kosowie[947], ogłoszeniu niepodległości przez Czarnogórę[948] i nalotach NATO[949] nacjonaliści po raz kolejny dostrzegli w Rosji starszego słowiańskiego i, co najważniejsze, antyamerykańskiego brata. Interwencja NATO i wsparcie Zachodu dla niepodległości Kosowa skądinąd dały Putinowi w 2014 r. solidne argumenty na rzecz przyłączenia Krymu do Rosji[950].

Do dziś serbscy nacjonaliści to wspólnicy rosyjskich działań w całym regionie – by wspomnieć tylko powstrzymany przez władze Mołdawii niedawny prorosyjski pucz, którego kluczowym elementem miały być autokary pełne kibiców Partizana Belgrad, a wśród nich członków grupy Narodna Patrola wiązanej z osławioną Grupą Wagnera[951]. Podobny scenariusz miała próba zamachu stanu w październiku 2016 r. w Czarnogórze, która miała zapobiec wstąpieniu tego kraju do NATO. Spisek wydał się dzięki zeznaniom jednego z nacjonalistów, Aleksandara Sindjelicia, który choć jeszcze niedawno walczył po stronie separatystów w Donbasie, zdecydował się na współpracę z czarnogórskimi służbami. Wedle jego zeznań pucz zorganizował płk. GRU Eduard Szyszmakow[952], były zastępca attaché wojskowego ambasady rosyjskiej w Polsce, wydalony w 2014 r. z kraju po zatrzymaniu przez ABW zwerbowanych przez niego szpiegów w Ministerstwie Obrony Narodowej i Gazoporcie[953]. Zamachu w Podgoricy miała dokonać grupa kilkunastu serbskich nacjonalistów. Szyszmakow szukał nawet snajpera, który zastrzeli premiera Czarnogóry Milo Djukanovicia. Rosjanin został za to zaocznie skazany przez czarnogórski sąd na 15 lat więzienia[954]. Spiskowcy związani byli ze skrajnie prawicową Serbską Partią Strażnicy Przysięgi (Srpska Stranka Zavetnici)[955], antyzachodnim, prorosyjskim ugrupowaniem, które współpracowało także blisko z OWP. W wyborach 2022 r. partia ta po raz pierwszy wprowadziła do Skupštiny dziesięciu deputowanych[956], a jej liderka otrzymała 4,33 proc. głosów w wyborach prezydenckich[957]. Podczas proserbskich demonstracji z lutego 2017 r. w Warszawie Mędrzycki odczytał nawet list do OWP od liderki Strażników Przysięgi[958]. Zebrani nie byli przypadkową grupą warszawian. Wśród małej liczby zgromadzonych, słuchających listu, znaleźli się Damian Bieńko z Narodowej Wolnej Polski i Telewizji Narodowej, przedstawiciele Braterstwa Polsko-Rosyjskiego, Olszański, Al-Malazi, Wojtulewicz, Wojciech Bardoński z Narodowego Frontu Polskiego czy Marcin Żółkowski z Narodowego Świtu. O nich wszystkich można przeczytać szerzej w innych rozdziałach tej książki.

Kolejnym sojusznikiem OWP z Serbii jest narodowo-komunistyczna grupa „Serbski Ruch Narodowy Nasi 1389”[959]. To wspólnie z nimi ludzie Mędrzyckiego prowadzili rekrutacje na Słowiańskie Obozy Patriotyczne pod Moskwą, organizowane przez rosyjskie grupy paramilitarne we współpracy ze specnazem. Jej lider, Miša Vacić, jest częstym gościem w Warszawie[960]. Z polskiej strony w Serbii delegacja OWP pod wodzą Macieja Poręby maszerowała na organizowanym przez nacjonalistów Marszu Cerskim[961]. Vacić został aresztowany we wrześniu 2008 r. w związku z protestami skrajnej prawicy przeciwko serbskiej Paradzie Równości. W jego mieszkaniu znaleziono wówczas broń, amunicję, kamizelki kuloodporne i maski narciarskie. „Ruch 1389 nieustannie zagraża prawom i wolnościom człowieka, brał udział w przemocy i podżeganiu do nienawiści wobec innych ludzi i społeczności LGBT” – stwierdziła wówczas prokurator Gordana Janićijević. Działacze partii zostali również oskarżeni o przemoc przed Paradą Równości w Belgradzie w 2010 r., wspieranie oskarżonych w Hadze serbskich zbrodniarzy wojennych i świętowanie ludobójstwa w Srebrenicy jako „Dnia Wyzwolenia Srebrenicy”[962].

Kremlowskie kuranty

Ważnym kontaktem Mędrzyckiego w Rosji jest Oleg Czursin. To on, „od dawna” współpracujący z Obozem Wielkiej Polski, 11 lipca 2016 r., w rocznicę wołyńskiej „krwawej niedzieli”, pomagał zorganizować[963] pod polską ambasadą w Moskwie kilkunastoosobową pikietę dumnie nazwaną „Marszem Wołyńskim”[964]. Czursin to były major rosyjskiej policji i wykładowca Uniwersytetu Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w Moskwie[965] oraz członek grupy „Południowo-Wschodni Blok” (czyli South East Radical Block, w skrócie SERB)[966]. SERB-owi lideruje pochodzący z ukraińskiego miasta Dnipro rosyjski aktor Igor Bekietow ps. „Gosza Tarasewicz”. Patronem grupy jest radny Moskwy Igor Brumel[967], który wraz z Czursinem uczestniczy w wielu akcjach SERB-u. Działania te mają w dużej mierze charakter bojówkarski. Jeszcze w 2015 r. Bekietow z kolegami zniszczyli w Dnipro tablicę ku czci zamordowanego rosyjskiego opozycjonisty Borysa Niemcowa. Inną tablicę mu poświęconą rok później zdewastowali już po ucieczce z Ukrainy, w samej Moskwie[968]. Członkowie SERB-u nie stronią od fizycznych ataków na rosyjską opozycję, takich jak pobicie uczestników pikiety grupy Solidarność czy obrzucenie moczem i fekaliami osób demonstrujących solidarność z Ukrainą[969]. Typowe działania grupy to zakłócanie akcji antywojennych i antyputinowskich w Moskwie, składanie pozwów przeciwko członkom rosyjskiej opozycji czy organizatorom wydarzeń artystycznych[970], udział w charakterze świadków oskarżenia w procesach osób protestującym przeciwko polityce rządu Rosji[971], zakłócanie wydarzeń kulturalnych i publicznych uznanych za niemoralne[972] i wydawanie policji uczestników antykremlowskich demonstracji[973]. Oprócz Bekietowa i Czursina aktywistą SERB-u jest też jeszcze jeden z uczestników moskiewskiego „marszu wołyńskiego” OWP, Aleksandr Petrunko. To nie tylko były organizator próby utworzenia w Ukrainie separatystycznej„Charkowskiej Republiki Ludowej” w 2014 r., ale także człowiek, który oblał zielonym kwasem najbardziej znanego rosyjskiego opozycjonistę Aleksieja Nawalnego, w efekcie czego ten ostatni utracił w 80 proc. wzrok w prawym oku[974].

Ostatnim ogniwem siatki OWP jest Norwegia, gdzie osiedliło się kierownictwo tej organizacji. W Oslo mieszka szef OWP, Dawid Berezicki, w Lier Seweryn Bosek, Jan Wsół w Bærum, a Paweł Stępień w Tromsø. Nie przeszkadzało im to podróżować do Moskwy i na Krym, o czym dalej. Jak wynika z maili Usowskiego, grupa intensywnie pracowała nad wyjściem z politycznego marginesu. Ścieżki do celu były tutaj dwie – finansowa i polityczna. Działacze OWP rozważali założenie na okupowanym Krymie sieci salonów hazardu. Usowski delikatnie ich do tego zniechęcał, sugerując, że ten biznes jest już dawno obstawiony przez mafię. Innym sposobem miało być wożenie turystów do okupowanego Donbasu, po 700 euro od osoby. Ten koncept także nie wypalił. Usowski wpadł za to na pomysł wprowadzenia do Polski malezyjskiej kryptowaluty o nazwie e-dinar. Lider OWP Berezicki był zachwycony i do promocji chciał użyć Korwin-Mikkego. Jednak znów klapa: żadna z firm pośrednictwa finansowego nie była zainteresowana. Najbliższy realizacji okazał się pomysł omijania sankcji w handlu polsko-rosyjskim, polegający na tym, że Berezicki będzie znajdować producentów, jego znajomy poseł przepchnie sprawę w Sejmie, a Usowski załatwi zezwolenia na import po stronie rosyjskiej. Nazwisko żadnego polskiego polityka nie pojawia się wprost w tym kontekście. Jednak w tej samej wymianie maili lider OWP wysyła Białorusinowi link z wystąpieniem sejmowym ówczesnego posła Kukiz’15, a dziś PiS, Adama Andruszkiewicza, który ubolewał nad trudną sytuacją polskich firm, tracących na rosyjskich sankcjach. Andruszkiewicz domagał się przywrócenia ruchu granicznego z Rosją na granicy z obwodem kaliningradzkim[975]. Andruszkiewicz już wcześniej brał udział w konferencji „Polska i Białoruś we współczesnej Europie”, zorganizowanej przez Ambasadę Białorusi, Polsko-Białoruską Izbę Handlowo-Przemysłową i dawne Towarzystwo Przyjaźni Polsko-Radzieckiej, czyli Stowarzyszenie Współpracy Polska-Wschód. Niedługo później zaś został przewodniczącym sejmowego Zespołu Parlamentarnego ds. Współpracy Polsko-Białoruskiej, a nawet szefem polskiej delegacji gospodarczej do Mińska. Oczywiście może to być zupełnie przypadkowa zbieżność wydarzeń.

Jak spenetrować główny nurt

„Norweska” grupa OWP sterowana przez Usowskiego próbowała rosnąć w siłę, używając ścieżki politycznej. Organizacja kilkakrotnie usiłowała wprowadzić swoich ludzi na listy wyborcze większych partnerów. Wymiana mailowa z Usowskim pełna jest pomysłów, jak to zrobić. Raz wehikułem miało być PSL, innym razem partia Kukiz’15 czy partyjki Korwin-Mikkego. Mogły to być czyste fantazje działaczy OWP, chcących wyjść przed Usowskim na poważnych graczy dysponujący kontaktami, sporą liczbą aktywistów i realnymi możliwościami szerzenia sympatyzującej z Moskwą agendy. Z kolei Usowski kreuje się przed nimi na świetnie ustosunkowanego w Moskwie i dysponującego ogromnymi funduszami gracza, a jednocześnie przed sponsorującym całe przedsięwzięcie Małofiejewem rysuje wizję szybkiego stworzenia poważnej prorosyjskiej siły na polskiej scenie politycznej. Raz ma to być samodzielna partia, innym razem liczne grono na listach różnych ugrupowań albo znów koalicja dla walki z rusofobią czy międzypartyjna platforma dyskusyjna. Trudno realnie powiedzieć, czy była to czysta fantazja chcących zarobić ruble nacjonalistów z małego ugrupowania, mistyfikacje białoruskiego „technologa politycznego”, usiłującego sprzedać swój produkt w Moskwie, czy też szczera prawda. Czy jednak działacze OWP mają dostać po jednym miejscu w każdym okręgu wyborczym na listach PSL, czy wprowadzić silną reprezentację na listy Kukiz’15, wszystko to musi kosztować. W mailach raz pada suma 43, raz 100 tys. zł za każde potencjalnie „biorące” miejsce. Gdzie indziej mowa o 300 tys., a nawet 3 mln za cały „pakiet” osób do wrzucenia na listy. Padają konkretne nazwiska – Mędrzyckiego, Wojtulewicza czy Kamińskiego. Jako kandydatów wymienia się też ówczesnego szefa sztabu Kukiz’15 posła Janusza Sanockiego.

O ile rzeczywiście lider ludowców Janusz Piechociński[976] czy Sanocki to politycy, których sympatia dla szeroko pojętego Wschodu jest zdecydowanie większa niż przeciętna, efekty tych negocjacji, o ile te w ogóle miały miejsce, były mizerne. Nie powstała „Nowa Targowica”, jak nazywał swój cel – bez ogródek – Usowski w mailach do Moskwy. Białorusin skądinąd miesza autentyczne rozmowy z politykami z ewidentnymi fałszywkami, jak choćby napisany łamaną polszczyzną mail na temat opcji współpracy od nieistniejącego asystenta Kukiza „Adama Rynkowskiego”, dołączony do wiadomości dla Małofiejewa z prośbą o kolejne pieniądze. Ostatecznie z wielkich planów nic nie wyszło. Sanocki przestał być szefem sztabu wyborczego Kukiza. Wojtulewicz skończył na liście Samoobrony, a Mędrzycki – Związku Słowiańskiego. Efekty mizerne – zdobywają po kilkadziesiąt głosów.

W 2016 r. Małofiejew zostaje w Moskwie odsunięty przez Surkowa od obsługi „frontu polskiego”, a w kwietniu 2017 r. wypływają do sieci maile Usowskiego. To zadaje ostateczny cios polityczno-biznesowym planom rzutkiego Białorusina z Witebska. Liczba demonstracji organizowanych przez Obóz Wielkiej Polski znacząco maleje, a jego działacze wybierają raczej pikiety i protesty organizowane przez inne podmioty: grupy antyszczepionkowców, „pacyfistów” czy „kresowiaków”. Berezicki rezygnuje z funkcji prezesa organizacji. Nadal mieszka w Norwegii. Mędrzycki organizuje po dziś dzień lutowe demonstracje poparcia dla Serbii. Dzielnica Mazowiecka OWP wystąpiła z organizacji i obecnie współdziała z Olszańskim i jego Kamratami. Inny były działacz Obozu, Marcin Żółkowski, jest jednym z organizatorów wołyńskich „miesięcznic”. To Żółkowski przyczynił się do wykreowania na liderkę antyukraińskiego ruchu „kresowego” Katarzyny Sokołowskiej z fundacji „Wołyń Pamiętamy”. O nich więcej w rozdziałach kolejnych. Usowski stanowczo dementuje prawdziwość maili ze swojej skrzynki i twierdzi, że to manipulacja. Hudziec nie wypowiada się o tej sprawie publicznie. Wojtulewicz zaś nie żyje. Zmarł podczas pracy w salonie gier, na serce.

Tak oto grupa wyjątkowej klasy politycznych amatorów za w sumie niewielkie rosyjskie pieniądze mimo wszystko była w stanie wywołać niemałe napięcie w stosunkach polsko-ukraińskich. Ubogaciła też wiele programów kremlowskiej telewizji materiałami wideo z pikiet, marszów, dewastacji grobów i demonstracji. A jednocześnie udało się ludziom z OWP nawiązać bliskie polityczne relacje z serbskimi nacjonalistami, donbaskimi separatystami i grupą moskiewskich bojówkarzy. Gdzieś w tle tych działań migają zaś polskie partie głównego nurtu, próby prorosyjskich zamachów stanu, najemnicy i ideologiczni partyzanci. Wszystko to w wykonaniu ludzi, którzy wydają się trochę straszni, trochę śmieszni. Czego mogliby dokonać, gdyby okazali się nieco tylko bardziej skuteczni? Jaka byłaby ich przyszłość, gdyby przez przypadek ich korespondencja ze zleceniodawcą nie trafiła do opinii publicznej? Czy dzisiaj oglądalibyśmy ich twarze w Sejmie?

Rozdział 7

„Krzyżowcy”

Spokojni obywatele z małą kamerą

Gdy w Warszawie zbiera się demonstracja albo przechodzi jej ulicami marsz pod hasłami „patriotyzmu” czy też „obrony polskości” zagrożonej a to przez Niemców, a to przez Ukraińców czy przez Unię Europejską, w pobliżu zazwyczaj pojawia się tęgi mężczyzna w średnim wieku, często ubrany w piaskową koszulę i w czarnym berecie. Z kamerą i mikrofonem człowiek ten nagrywa wywiady, tworzy relacje, słucha głosów demonstrantów i udostępnia je w sieci. Poznajmy Eugeniusza Sendeckiego z kanału Telewizja Narodowa. Towarzyszą mu często pozornie przypadkowe osoby: rzeźbiarz antysemita, ochroniarz z Ikei, góral „koronasceptyk”, samozwańczy generał-masażysta, brodaty twórca fenomenu Kononowicza czy kilku przebierańców w mundurach nieistniejących armii. Przypominają bardziej kolędników albo amatorski teatrzyk niż realną siłę polityczną. Gdy się jednak przyjrzeć baczniej temu środowisku, widać wyraźnie, że mamy do czynienia z grupą najbardziej radykalnych, antydemokratycznych i sympatyzujących z Rosją odłamów dawnej Ligi Polskich Rodzin i Samoobrony. Środowisko to nadal tworzy dziesiątki pączkujących mikropartii, w których dawni członkowie władz PZPR zasiadają ramię w ramię z endeckimi kółkami parafialnymi, narodowi bolszewicy polegują z rekonstruktorami caratu, samozwańczy oficerowie jednoosobowych armii głoszą idee powszechnego uwłaszczenia i promują masaż chiński, a hasła walki z syjonistycznym lobby czy wpływami amerykańskich protestantów i masonerii mieszają się z wezwaniami do ekshumacji profesora Geremka, wypędzenia demonów z pałacu prezydenckiego i konsumpcji pieczonego prosiaka pod warszawskim pomnikiem Romana Dmowskiego.

Grono to może się wydawać niepoważne, ale to w nim niczym w pierwotnej „ideologicznej zupie” powstają skrajne idee przenoszone później krok po kroku z marginesu do centrum. Zjawisku temu sprzyja zupełny brak intelektualnego kordonu sanitarnego między skrajnymi grupkami odklejonych radykałów a standardową polską prawicą. Właśnie ci ludzie rozpętali awanturę o krzyż na Krakowskim Przedmieściu w 2010 r., rozgrzewając wojnę polsko-polską do czerwoności. To również oni promują rosyjską kulturę: filmy i muzykę, organizują festiwale i koncerty Chóru Aleksandrowa czy filmowy festiwal „Sputnik”. Jednocześnie bez ceregieli atakują USA, Niemcy, UE i demokracje liberalną. Nikt nie chce ich traktować poważnie, bo – nie da się ukryć – wydają się nieporadni, komiczni, żywcem wyjęci z powieści Sorokina czy Pielewina. Przebrani w komiczne mundury, autorzy akcji, którym bliżej do artystycznego happeningu niż do demonstracji, wodzowie partii, których członków można policzyć na palcach jednej ręki. W nazwach tych nacjonalistycznych minipartii powtarzają się słowa: „Polska”, „Naród” i „Patriotyzm”, by tym lepiej ukryć rusofilskie sympatie ich działaczy. Z czasem jednak nawet laicy zaczynają rozpoznawać niektóre z tych twarzy.

Jedną z takich rozpoznawalnych postaci stał się Wojciech Olszański ps. „Jaszczur”/„Aleksander Jabłonowski”. Spośród innych okazał się najbardziej sprawny medialnie i potrafił na demonstracji zebrać kilka tysięcy osób. Tuż obok niego stoi środowisko partii Zmiana i ludzie, którzy mają kontakty z instytucjami Federacji Rosyjskiej i bliskowschodnimi służbami specjalnymi. Warto się przekonać, jak „spokojni, uczciwi ludzie z małą kamerą” potrafią wpływać na polskie życie polityczne bez pomocy bilboardów na każdej ulicy i drogich reklam politycznych w mediach. Wystarcza im internet i trochę determinacji.

Pan Operator

Pionierem tych działań dla środowisk skrajnej prawicy stał się Eugeniusz Sendecki. Urodził się w 1971 r. w Tomaszowie Lubelskim i jest z zawodu lekarzem. Zaczynał aktywność publiczną jako postępowy katolik, aktywny w Ruchu Odnowy w Duchu Świętym. Do polityki wciągnął go lubelski działacz Zjednoczenia Chrześcijańsko-Narodowego Artur Zawisza, który w Lublinie był wówczas ważną postacią – byłym prezesem kuźni kadr skrajnej prawicy, czyli Akademickiego Klubu Myśli Społeczno-Politycznej Vade Mecum[977]. To stamtąd wywodzą się tak ważne postacie obozu cichych sojuszników Rosji jak Andrzej Szlęzak, Konrad Rękas czy Mirosław Piotrowski. Zawisza nosił wówczas w klapie krzyż celtycki[978] podarowany mu przez Dereka Hollanda, ideologa neofaszystowskiej międzynarodówki Trzecia Pozycja (Third Position), w której w tym czasie działały inne ważne postaci prokremlowskiego obozu Nick Griffin i Roberto Fiore[979]. Jego podopieczny Sendecki organizuje lokalne prawybory centroprawicy, wchodzi z figurą Matki Boskiej na pocztę w Lublinie pisać listy wsparcia do Radia Maryja, a pod siedzibą TV Lublin demonstruje, domagając się większej liczby programów katolickich. W organizowanym przez niego antyaborcyjnym marszu w 1995 r., wzięło udział kilka tysięcy lublinian, w tym lokalni liderzy prawicy[980]. Sendecki fascynuje się Narodowymi Siłami Zbrojnymi, nasiąka „judeosceptycyzmem”, wrogością do UE i radykalnym katolicyzmem. Oprócz ZChN działa też w Młodzieży Wszechpolskiej[981]. Gdy Zawisza w 1997 r. emigruje do Warszawy, to samo czyni wkrótce Sendecki. Zaniedbując swoje podstawowe zajęcia zawodowe na rzecz aktywności politycznej, traci pracę w Centrum Onkologii Ziemi Lubelskiej. W Warszawie zaczyna skromnie, od pracy w izbie wytrzeźwień i w branżowej kasie chorych dla służb mundurowych. Instytucje te szybko z niego rezygnują[982], podobnie jak szpitale bielański i wolski. Wszędzie tam, twierdzi Sendecki, walczył z esbecją, korupcją i „potężną patologią”[983]. Ostatecznie trafia do przychodni w Tłuszczu.

Sendecki zaczyna też działać w nowo wówczas powstałej Lidze Polskich Rodzin. Za pierwszego rządu PiS trafia nawet do Ministerstwa Edukacji, którym kieruje ówczesny lider partii Roman Giertych. W LPR Sendecki działa do 2010 r. I tak długo, skoro od rozpadu koalicji z PiS w 2007 r. partia ta idzie w rozsypkę. Uciekinierzy z Ligi zmierzają w najróżniejszych kierunkach – od PO, przez PiS, Ruch Narodowy i partię KORWiN, po skrajnie prawicowy margines. Tam właśnie ląduje ostatecznie Sendecki, pośród byłych członków PZPR, eksgrunwaldowców, postpaxowców i im podobnych radykałów. Łączy ich wszystkich żarliwy antysemityzm oraz sympatia do putinowskiej Rosji. Mistrzami Sendeckiego zostaną Bohdan Poręba, Albin Siwak, Jan Kobylański, Marian Barański i Kazimierz Świtoń. Tutaj też Sendecki zaczyna przygodę z kamerą. Kręci wywiady sieciowe z Porębą i z dawnym członkiem KC PZPR Albinem Siwakiem. Ten dawny robotnik, po 1989 r. nieprzyjęty do SdRP jako niepoprawny antysemita i zwolennik Moskwy odnalazł się w latach 90. w Stronnictwie Narodowym „Ojczyzna” Rybickiego. Przy Sendeckim odnalazł się również były lider skrajnie antysemickiego Stronnictwa Narodowego „Szczerbiec”, Marian Barański, którego partia złożona w większości ze skinheadów, po oskarżeniach jej lidera przez „Gazetę Polską” o bycie tajnym współpracownikiem SB, uległa zupełnej dezintegracji[984]. Sendecki nagrywa z nim liczne materiały wideo i trafia do zarządu jego Stowarzyszenia Narodowego im. Romana Dmowskiego.

Wyciągnięty z politycznego niebytu Barański wsławił się jeszcze listem do Putina, krytykującym postawę „imperialistycznego Zachodu” wobec zajęcia Krymu przez Rosję[985] i dał się wybrać ekssenatorowi PiS Janowi Żarynowi do Rady rządowego Instytutu Myśli Narodowej im. Romana Dmowskiego i Ignacego Paderewskiego[986]. „Tylko wielka Chrześcijańska Rosja może zatrzymać marsz na słowiańskie ziemie. Tysiące Polaków solidaryzują się z władzami Federacji Rosyjskiej w podejmowanych działaniach na Ukrainie. Plan włączenia Ukrainy do UE, a następnie do NATO, ma w swym zamyśle osaczenie Rosji z każdej możliwej strony. Świadoma część narodu polskiego, nieulegająca kłamstwom i manipulacjom politycznym i medialnym, widzi w tych działaniach dalsze zagrożenia dla wszystkich Słowian!”[987], pisze Barański w 2014 r. w otwartym liście do Putina wraz z Zygmuntem Wrzodakiem i Anną Raźny. Nad całą tą gromadką swój parasol finansowy rozpina prezes Unii Stowarzyszeń i Organizacji Polskich w Ameryce Łacińskiej, Jan Kobylański. Oskarżany przez polskich dziennikarzy i polityków o szmalcownictwo podczas wojny[988] Kobylański za czasów dyktatora Paragwaju Alfredo Stroessnera dorobił się ogromnego majątku na kontraktach państwowych[989]. Stąd jego środki na kult własnej jednostki i motywowanie rodaków do walki ze „światowym żydostwem” w ojczyźnie. Kobylański sponsorował liczne organizacje i partie sprzeciwiające się wejściu Polski do UE, z Radiem Maryja na czele[990]. Sendecki miał odtąd z kamerą towarzyszyć procesom, jakie wytaczał Kobylański dziennikarzom i politykom oskarżającym go o wydawanie Żydów okupantom.

Latem 2010 r., po katastrofie smoleńskiej Sendecki stanął w szeregach nowych „obrońców krzyża” pod pałacem prezydenckim. Tworzone przezeń filmiki na temat działań na Krakowskim Przedmieściu sprawiły, że Sendecki stał się twarzą trwającej w sieci „narodowej wojny informacyjnej” przeciwko „antypolonizmowi”[991]. W czasie gorącego okresu protestów pod pałacem prezydenckim grupka Sendeckiego dzień po dniu dolewała oliwy do ognia, pokazując rozmodlonych obrońców i naśmiewających się z nich klientów okolicznych pubów. Ludzie Sendeckiego podchwycili spiskową teorię o zamachu. Już kilka dni po katastrofie Sendecki przed kamerą sugerował, że część osób 10 kwietnia 2010 r. nieprzypadkowo nie weszła na pokład. Wspominał o możliwym istnieniu „generatorów mgły”, sugerował, że niektórzy pasażerowie Tupolewa przeżyli wypadek, a potem byli dobijani[992]. W ciągu pół roku nabrał takiej pewności, że mówił wprost o „zabiciu prezydenta w Smoleńsku”[993]. Na swoim kanale mnożył teorie spiskowe dotyczące katastrofy, łącznie z tezą, że pasażerowie prezydenckiego samolotu zostali zamordowani jeszcze przed lotem, może na Okęciu, a może w pałacu prezydenckim, sama zaś katastrofa była tylko spektaklem[994]. W innym jego filmie lubelski nacjonalista Grzegorz Wyskok ogłosił, że za katastrofą smoleńską stali Amerykanie[995].

Sendecki na swoim kanale prezentował także barwną paletę kontrowersyjnych (nawet dla polskich nacjonalistów) poglądów. Kto jest wrogiem Polski? U Sendeckiego były to trzy imperia: żydowskie, niemieckie i „ruskie”. Czwarte imperium, katolickie, to wahający się sojusznik. Co do pierwszego mocarstwa żydowscy łapacze niewolników są według Sendeckiego obecni w Polsce od 1500 lat[996]. Najpierw działali pod przykrywką Braci Polskich, potem masonów, dziś korzystają z ochrony Stanów Zjednoczonych, które lekarz nacjonalista nazywa „terytorium zamorskim Izraela”[997]. Święto Niepodległości obchodzone w Polsce 11 listopada to „fałszywe, masońskie święto”. Prawdziwe to 28 czerwca, kiedy Dmowski podpisał traktat wersalski[998]. Polska zresztą swoją niepodległość utraciła już w 1926 r. wskutek inspirowanego z Anglii przewrotu majowego. Anglia zaś tworzy z USA i Izraelem triadę śmierci rządzącą światem, dodatkowo okupując i czyniąc swoim sługą wrogie Polsce Niemcy. A wszystkie herezje w Kościele katolickim, „włącznie z Kościołami protestanckimi, są inspirowane i prowadzone przez agenturę żydowską”. Żydzi – a konkretnie „służby specjalne żydowskie” – stali także za inwazją arabską, a później i osmańską na Europę, w tym za upadkiem Konstantynopola w 1453 r.[999] Żydowska demoniczna wszechmoc objawia się także w dziejach Polski. To „Oni” stoją bowiem za rozbiorami. Piłsudski był sługą masonerii[1000], a Polska w obecnym kształcie jest przedłużeniem Generalnego Gubernatorstwa, przekształconego przez Stalina w Polskę Ludową. PiS zaś to esencja „świata waspowskiego”, która nienawidzi Rosji w imię interesów USA i wojny toczonej na terytorium Polski „do ostatniego polskiego żołnierza”[1001]. I tylko jeden Kreml to, zdaniem Sendeckiego, dziś autentyczna i słowiańska, przyjazna siła, która ma szansę stworzyć „imperium ducha”. Polska w tej wizji znalazłaby się w objęciach Rosji wraz z Ukrainą i Białorusią, aby w sojuszu z Chinami dać światu pokój[1002] i zniweczyć zgubną triadę śmierci.

Nic więc osobliwego w tym, że twórca Telewizji Narodowej bierze udział w antyamerykańskich i sympatyzujących z Rosją demonstracjach. Protestował więc pod ambasadą USA przeciwko zaangażowaniu Waszyngtonu w konflikt syryjski, walczył z „nielegalną obecnością US Army w Polsce” czy z organizacją w Warszawie antyirańskiej Konferencji Bliskowschodniej. Wspierał Serbów w walce o Kosowo i Palestyńczyków w konflikcie z Izraelem. Pisał też „szczerze, po polsku, namiętnie” list do Władimira Putina jako prezydenta „największego mocarstwa słowiańskiego” z prośbą o „uwzględnienie naszych interesów narodowych podczas najbliższych rozmów w Yad Vashem w Jerozolimie”, aby Polska nie musiała płacić „haraczu za Holokaust”[1003].

Patostreamerka

Również ze środowiska Telewizji Narodowej wywodzi się twórca medialnej popularności Krzysztofa Kononowicza Adam Czeczetkowicz. To on stworzył pamiętny klip wyborczy, w którym marginalny kandydat na prezydenta Białegostoku z komitetu Podlasie XXI w. obiecywał, że „nie będzie niczego”. Lider założonego na nowojorskim Greenpoincie zespołu RP Oi! i do 2003 r. szef Młodzieży Wszechpolskiej na Podlasiu[1004] Czeczetkowicz (ps. „Szczota”/„Hagrid”) był też związany z Leszkiem Bublem, z którego Polskiej Partii Narodowej startował nawet do sejmu. W 2013 r. usłyszał przed sądem wyrok skazujący go na prace społeczne za znieważenie białostockiego małżeństwa i nazwanie polskiej żony Hindusa „zdrajczynią białej rasy”[1005]. On też przemawiał na wiecach poparcia dla Aleksandra Łukaszenki pod ambasadą Rosji, a politycznie związał się z ruchem Kamratów Wojciecha Olszańskiego i partią Front Krzysztofa Tołwińskiego[1006]. Do dziś bywa częstym gościem w filmach lekarza nacjonalisty.

Sendecki dorobił się też młodszych wyznawców, którzy pod szyldem Narodowa Wolna Polska (NWP) biorą udział w jego najbardziej kontrowersyjnych akcjach. Liderem tej grupki jest kamerzysta Telewizji Narodowej, Damian Bieńko, chłopak z warszawskiego Grochowa, znany szerzej przede wszystkim ze spalenia flagi ukraińskiej na Marszu Niepodległości w 2016 r.[1007] (za co zresztą pobili go proukraińsko nastawieni neofaszyści z ruchu szturmowego). Sendecki osobiście też uczestniczy w happenerskich z ducha akcjach prawicy. Wiernym towarzyszem wielu z nich jest dla niego rzeźbiarz rodem z Nowego Targu, Bartłomiej Kurzeja. Przebrany w kontusz, zbroje czy strój góralski Kurzeja był przez wiele lat częstym uczestnikiem działań Sendeckiego. Uważa go za proroka, który jego zdaniem wywróżył już zgon Bronisława Geremka i Lecha Kaczyńskiego. Tego pierwszego chciał Kurzeja wykopywać z grobu na Powązkach[1008]. Drugiego nazywał „zdrajcą narodu polskiego”, „szkodnikiem” i „pachołem Tel Awiwu”[1009]. U Kurzei przed Mieszkiem I panowali nad Wisłą liczni chrześcijańscy, lechiccy władcy[1010], Polską i Ukrainą rządzą Żydzi[1011], a „media obrzezały ludziom mózgi”[1012]. Kurzeja topił też marzannę „b’żydulę”, co sam określił jako „antysemiting”[1013], za co w 2020 r. został skazany na prace społeczne. Dziś współpracuje z Olszańskim[1014], dla którego tworzy rzeźby, między innymi popiersie Romana Dmowskiego, niesione w organizowanym przez patostreamera marszu pod hasłem „Dmowski na Zamek”[1015], oraz udziela się w antywojennym ruchu Sebastiana Pitonia i Leszka Sykulskiego[1016]. W 2010 r. Kurzeja próbował startu w wyborach prezydenckich, ale nie udało mu się zarejestrować kandydatury. Razem z prezesem Stronnictwa Narodowego im. Dmowskiego Romana, Ludwikiem Wasiakiem, udało się Kurzei tylko zaprezentować w ramach przedstawiania „egzotycznych kandydatów” w „Dzień Dobry TVN”[1017].

Ludwik Wasiak to także ciekawa postać z uniwersum Telewizji Narodowej. Szerzej zaczęto go kojarzyć, gdy ku uciesze ogółu w mundurze swojej partii i salutując, nazwał Jarosława Kaczyńskiego „naczelnikiem”. Miało to miejsce podczas składania kwiatów pod pomnikiem wieloletniego rywala politycznego Piłsudskiego, Romana Dmowskiego. Posąg lidera endecji ozdobiły w tamtym dniu flagi ze szczerbcami i wieniec z logo klubu piłkarskiego Legia Warszawa[1018]. Swoją organizację Wasiak założył w 2000 r. – jak twierdzi, po tym, gdy przyśniła mu się Matka Boska, i z wyrzutem powiedziała, że za mało pracuje dla Polski[1019]. W oliwkowych koszulach, z emblematami i naszywkami, wasiakowcy wyglądają jak żywcem przeniesieni z filmu Blues Brothers Johna Landisa. Podczas swojej krótkiej kampanii prezydenckiej Wasiak zgłaszał postulaty dotyczące konieczności „ujawnienia się Żydów, a następnie ich wyjazdu z Polski”[1020]. W kanapowej partii Wasiaka działają Sendecki, Czeczetkowicz i Kurzeja. Wasiak ukończył szkołę chorążych wojsk zmechanizowanych w Elblągu i w okresie PRL był żołnierzem LWP, nigdy jednak nie dosłużył się wyższych szarż oficerskich, a od lat 90. prowadzi szkołę języków obcych w Ozorkowie. Jest autorem apelu poparcia, w którym „odważa się prosić prezydenta Federacji Rosyjskiej Władimira Władimirowicza Putina o zniesienie sankcji gospodarczych na Polskę, a premier Ewę Kopacz o neutralność Polski w obecnym konflikcie [Rosji z Ukrainą]”. Wasiak nawołuje też w piśmie do rozbioru Ukrainy, bo „Lwów, Równe, Łuck i Kowel muszą wrócić do macierzy, gdyż przez tysiąc lat były sercem Polski – Polski wolnej, tolerancyjnej, wielonarodowościowej, od morza do morza”[1021].

Generał masażu

W 2004 r. Wasiak dowództwo swojej bojówki o nazwie PDS przekazał kolejnemu bohaterowi z uniwersum Telewizji Narodowej, ppłk. Janowi Gustawowi Grudniewskiemu (dziś już generałowi dywizji PDS), z którym zasiada też we władzach Polskiego Ruchu Uwłaszczeniowego. Grudniewski był w okresie PRL oficerem artylerii LWP i rekordzistą Układu Warszawskiego w strzelaniu z kałasznikowa. Po przejściu na emeryturę zajął się zawodowo masażem chińskim i uzdrawianiem za pomocą przykładania rąk. Już w Szkole Oficerskiej „własnymi przyrodzonymi właściwościami opróżnił w ciągu kilku dni przeładowany chorymi wojskowy lazaret”. Umiejętności te przyswoił sobie od „słynnego kręgarza Matusza spod Konina”. Dziś Grudniewski wraz z żoną prowadzi gabinet chińskiego masażu kręgosłupa, przydatnego, jak reklamuje „przy przepuklinach, dyskopatiach, bólach głowy i w leczeniu bezpłodności”[1022].

Po 1989 r. Grudniewski nie tylko zmienił branżę, lecz z komunizmu przeskoczył w katolicyzm i nacjonalizm. Na bramie wjazdowej do swojego domu umieścił herb szlachecki, a o swojej żonie opowiada, że pochodzi z rodu hrabiów Wątróbka-Strzeleckich[1023]. Zaprzyjaźnił się też z generałem brygady Antonim Hedą ps. „Szary”[1024], ważnym partyzantem antykomunistycznego podziemia lat 40., po 1989 r. działaczem Samoobrony i Stronnictwa Narodowego „Ojczyzna” Rybickiego. Budując dla siebie wizerunek peerelowskiego opozycjonisty, Grudniewski zaczął twierdzić, że był już w latach 80. działaczem Solidarności Walczącej Kornela Morawieckiego i zawiązanego w 1981 r. w LWP tajnego antykomunistycznego Stowarzyszenia Patriotycznego VIRITIM[1025]. Wedle Sławomira Cenckiewicza organizacja ta była w dużym stopniu kontrolowana przez Wojskowe Służby Informacyjne, a jej lider, pułkownik Ryszard Dorf, był agentem wojskowego kontrwywiadu PRL[1026]. Grudniewski po 1989 r. zarejestrował partię o nazwie Polski Ruch Uwłaszczeniowy, szerzącą koncepcję „powszechnego akcjonariatu”, a także doktrynę wojenną „Totalna Obrona Narodowa”. Każdy kandydat do jego organizacji musi wykazać, że nie ma „anatomicznych ubytków odbiegających od słowiańskiej budowy”. Czytaj – udowodnić, że nie został obrzezany[1027]. Dodatkowo kandydaci powinni być wyznania rzymskokatolickiego, etnicznie narodowości polskiej przynajmniej do trzeciego pokolenia, posiadać obywatelstwo polskie, mieć niezmieniane nazwisko i urodzić się na terenie Polski. Polonusa Kobylańskiego Grudniewski mianował na „generała dywizji” i przyznał mu tytuł honorowego komendanta PDS.

Funkcję sekretarza generalnego Polskiego Ruchu Uwłaszczeniowego pełni u Grudniewskiego kolejna postać z uniwersum Telewizji Narodowej, „pułkownik” PDS Jan Strzeżek, któremu zdarzyło się – mimo jawnie nacjonalistycznych poglądów – startować w 2011 r. do Sejmu z list nominalnie lewicowej Polskiej Partii Pracy. Z tej samej listy kandydował wówczas także kolejny towarzysz broni od Sendeckiego, Henryk Krakowiak – propagator intronizacji „Jezusa Chrystusa na Króla Polski, Europy i Świata”, obrońca krzyża na Krakowskim Przedmieściu[1028], sympatyk Radia Maryja, Kazimierza Świtonia, księdza Natanka i Jana Kobylańskiego[1029], zwolennik Libertasu[1030] i chińskiej drogi do kapitalizmu[1031],

Po wystąpieniu z LPR Sendecki odnalazł się na chwilę wraz z Grudniewskim, Dorfem, Krakowiakiem i Porębą[1032] w szeregach jeszcze innego ugrupowania – Polski Patriotycznej (PP). Jej wiceprzewodniczącym był eksposeł i restaurator Zbigniew Witaszek. On to właśnie co roku dostarcza pieczonego prosiaka na kluczową dla Telewizji Narodowej listopadową imprezę pod pomnikiem Dmowskiego. Witaszek od lat 80. prowadzi w podwarszawskim Czosnowie hotel z restauracją[1033]. W 1992 r. współtworzył z Lepperem Samoobronę, przez ponad dekadę użyczając lokalu na spotkania tego związku zawodowego i partii[1034]. Wykluczony z Samoobrony za publiczne krytykowanie lidera Witaszek nagłośnił wówczas sprawę tzw. weksli, za których pomocą Lepper miał zmuszać swoich posłów do posłuszeństwa[1035]. Osierocony Witaszek dołączył najpierw do klubu poselskiego Polska Racja Stanu Dariusza Grabowskiego[1036], żeby po 2005 r. i nieudanym romansie z PSL, już bez Leppera, tworzyć kolejne mutacje Samoobrony – Samoobronę Ruch Społeczny, Samoobronę Odrodzenie i Samoobronę Patriotyczną. Ostatecznie wraz z częścią byłych działaczy LPR stworzył w 2007 r. hybrydę, czyli właśnie Polskę Patriotyczną. W 2010 r. w wyborach samorządowych PP zarejestrowała własną listę, na której znaleźli się Sendecki, Poręba, jego syn Maciej, Grudniewski, Dorf, Raźny, Krakowiak, Al-Malazi i Zdzisław Jankowski.

Na prawo most...

Kandydatem Polski Patriotycznej na prezydenta Warszawy został w 2010 r. Piotr Skulski, prawnuk przedwojennego premiera II RP Leopolda Skulskiego. Skulski junior chciał odtworzyć bazar na Stadionie Dziesięciolecia, tak zmienić wymagania miejskich przetargów, aby zlecenia wygrywały polskie firmy zatrudniające Polaków, zbudować Muzeum Martyrologii Katyńskiej i Muzeum KL Warschau, uzyskać reparacje wojenne od Niemiec i dowiercić się do zasobów wód geotermalnych[1037]. Zaproponował też budowę dwóch nowych mostów i oświadczył, że za wzór stawia sobie byłego mera Moskwy Jurija Łużkowa[1038]. Tym programem zyskał zaufanie 0,18 proc. warszawian i w efekcie zajął przedostatnie miejsce spośród jedenastu kandydatów.

Jedną z przyczyn tak słabego wyniku kandydata mogło być nagłośnienie przez media i polityków poglądów członków partii i głównej aktywności zawodowej Skulskiego. Jest on bowiem właścicielem Europejskiej Agencji Reklamowej i przez lata kierował Fundacją Wspieram (obecnie Fundacja Nowa Przestrzeń), organizującą od 2007 r. festiwal kina rosyjskiego „Sputnik nad Polską” i polskiego w krajach byłego ZSRR, między innymi w Moskwie, pod nazwą „Wisła”[1039]. Skulski był też promotorem tras koncertowych rosyjskich zespołów – Akademickiego Zespołu Pieśni i Tańca Armii Rosyjskiej im. A.W. Aleksandrowa, grupy baletowej „Bieriozka”, Zespołu Pieśni i Tańca Strategicznych Wojsk Rakietowych Rosji „Czerwona Gwiazda”, Wielkiej Orkiestry Radia i Telewizji Rosyjskiej i zespołu tanecznego „Kozacy Rosji”[1040]. Zespoły te, w szczególności będące częścią rosyjskiej armii, jak chór Aleksandrowa czy „Czerwona Gwiazda”, często biorą udział w przedsięwzięciach propagandowych, takich jak na przykład uroczyste uczczenie aneksji Krymu[1041]. Skulski ukończył też w Moskwie Studium Marketingu i Zarządzania oraz otrzymał Nagrodę Ministerstwa Obrony Narodowej Federacji Rosyjskiej „za przyjaźń polsko-rosyjską i wzajemne wsparcie”, a czerwony dywan, po którym kroczył Putin, był używany na galach otwarcia festiwalu.

Bardzo bliskie związki z Rosją wyciągnął Skulskiemu PiS. „Gdy bowiem przyjrzeć się bliżej źródłom finansowania imprezy, okolicznościom wmanewrowania w jego promocję ministrów spraw zagranicznych i gospodarki oraz politycznej działalności organizatorów „Sputnika”, jakikolwiek udział polskich władz w jego promowaniu i wspieranie finansowe ze środków publicznych należy uznać za skandal godzący w interesy Rzeczypospolitej Polskiej”[1042], stwierdzał w swojej interpelacji w tej sprawie ówczesny poseł PiS, dziś szef MON Mariusz Błaszczak. Liberalne media skupiły się raczej na antysemityzmie Skulskiego. W materiałach opublikowanych na stronie Polski Patriotycznej można było bowiem przeczytać, że „Kaczyńscy jak i Donald Tusk – Premier Polskiego Rządu ma swoje pochodzenie. Powinien wiedzieć i poinformować Polaków (wyborców) że formalnie jest potomkiem folksdeutchy (pis. org) – (każde z czworga dziadków podpisało VL)” zaś etnicznie jest „Żydem prowincji germańskiej”[1043]. A dodatkowo, żeby się do ugrupowania zapisać, trzeba było podawać zarówno narodowość, jak i pochodzenie. Inną niedźwiedzią przysługę zrobił mu wówczas kolega z list i nestor prorosyjskich narodowych komunistów Bohdan Poręba, który oświadczył, że Skulski „to świetny organizator, świetny przedsiębiorca prowadzący dużą firmę pod nazwą Europejska Agencja Reklamowa, to jest firma zatrudniająca kilkanaście osób, która naprawdę dokonuje, powiedziałbym, bardzo dużych organizacyjnych przedsięwzięć, a to jest droga do tego, by trochę odwrócić naszą uwagę od zwariowanego umiłowania zachodu, który zawsze, od czasów napoleońskich, przez 39. rok, przez Jałtę, przed tym Teheran i obecnie jak przekonaliśmy się z Ameryką, zawsze nas zostawia w gruncie rzecz samotnych. Może jest czas na to, może jest czas na to by szukać w Rosji tych, którzy zawsze byli zafascynowani Polską, którzy zawsze byli zafascynowani Polską kulturą, i stawiać na nich, po to, aby przekreślać rachuby naszych przeciwników”[1044].

W wyniku skandalu, jaki wówczas wybuchł, Skulski wycofał się z zarządu fundacji, a jej twarzą po rebrandingu stała się żona Skulskiego, Małgorzata, używająca panieńskiego nazwiska Szlagowska. Jednak i ona nie umiała się odciąć od Polski Patriotycznej i jej antysemityzmu, jako że sama startowała z jej list, podobnie jak dwóch innych członków zarządu kierowanej przez nią fundacji. Dodatkowo jej związki z Rosją są równie bliskie, jak w wypadku jej męża. Pani Szlagowska otrzymała Order Aleksandra Puszkina, najwyższe odznaczenie w dziedzinie kultury, od Prezydenta Federacji Rosyjskiej „za zbliżanie i wzajemne wzbogacanie kultur różnych narodów”, jak również Medal Przyjaźni – „w geście uznania za ogrom pracy i budowanie dialogu kulturalnego między Polską a Rosją”[1045]. Po 2015 r. pisowskie władze, mimo rzekomej odrazy do działalności państwa Skulskich, kontynuowały jej finansowanie[1046]. Kolejny wiceprzewodniczący PP, także były poseł Samoobrony, Zdzisław Jankowski, to dziś wicelider partii Związek Słowiański i częsty uczestnik pikiet oraz demonstracji Sendeckiego. Nie udało mu się w 2015 r. zebrać wystarczającej liczby podpisów pod swoją kandydaturą w wyborach prezydenckich, ale to z list tego ugrupowania mieli kandydować do Sejmu Kononowicz i Jacek Mędrzycki z Obozu Wielkiej Polski[1047].

Także syn Bohdana Poręby, Maciej, należy do tego środowiska i bywa gościem w nagraniach Telewizji Narodowej. Zazwyczaj występuje w mundurze – a to carskim, a to Armii Czerwonej, to znów w ubiorze komandosa czy partyzanta, także z emblematami donbaskich separatystów. W Rosji bywa regularnie. Ukończył Wszechrosyjski Państwowy Uniwersytet Kinematografii im. Gierasimowa w Moskwie i pracuje jako konsultant od mundurów historycznych w wytworni Mosfilm. Nie tylko był na listach Polski Patriotycznej, ale także współtworzył Zmianę, a dziś bierze aktywny udział w działaniach Braterstwa Polsko-Rosyjskiego Piotra Radtke[1048] i w ruchu kamrackim Wojciecha Olszańskiego[1049]. Wraz z tym ostatnim został w grudniu 2022 r. zatrzymany po wiecu Kamratów w Kaliszu. Postawiono mu zarzuty nielegalnego posiadania broni ostrej i amunicji oraz nawoływania do nienawiści na tle różnic narodowościowych[1050]. Jeszcze w 2017 r. Porębę rozpoznano na filmie, na którym wraz z Kurzeją i Sendeckim palili marzannę „b’żydulę”[1051]. W Telewizji Narodowej Poręba występuje jako ekspert od spraw wschodnich. Deklaruje, że Donbas jest rosyjski, stosunki polsko-rosyjskie zostały zamrożone z winy Polski, a rewolucja Euromajdanu to był przewrót antykonstytucyjny. Mówi o sobie: „nie jestem Europejczykiem, ja się nim nie czuję. Jestem Eurazjatą”[1052].

Polska Wielce Patriotyczna

Polska Patriotyczna po roku 2018 przeszła w ręce ludzi związanych z partią Zmiana, takich jak kolejny jej wicelider Nabil al-Malazi (o którym więcej w innych rozdziałach tej książki). Ostatnimi liderami grupy zostali aktywiści stowarzyszenia Wierni Polsce Suwerennej (WPS), czyli Paweł Ziemiński i jego zastępca Dariusz Kosiur. Ostatecznie partia została wyrejestrowana w 2019 r., a jej liderzy skazani na kary w zawieszeniu za propagowanie faszyzmu, publiczne znieważanie osób z powodu ich przynależności etnicznej oraz naruszenie tajemnicy postępowania przygotowawczego[1053]. Po likwidacji oficjalnej partii jej liderzy wrócili do działania w macierzystym stowarzyszeniu u Poręby seniora, zresztą wspomaganego przez dawnego towarzysza z „Grunwaldu”, sekretarza Zjednoczenia Patriotycznego, Mieczysława Trzeciaka[1054]. WPS w swoim antysemityzmie i sympatii dla Rosji przebija wszystkich innych bohaterów tej książki, a trzeba wiedzieć, że omówiono tu absolutną polską „pierwszą ligę” w tej materii. Skarbnik WPS i krótkotrwały wiceprzewodniczący PP Dariusz Kosiur to dawny działacz LPR[1055], który w 2010 r., podobnie jak Kurzeja i Wasiak, próbował kandydować na prezydenta Polski, ale nie zebrał wystarczającej liczby podpisów[1056]. Jego publicystyka dorównuje w antyżydowskiej obsesji tej uprawianej przez Tejkowskiego. Mamy więc tam Żydów odpowiedzialnych za powstanie styczniowe[1057] i Katyń, „żydowski komunizm”, judeomasońską „Solidarność”, „żydowsko-komunistyczną władzę po 1989 r.” „żydowski plan Sorosa”, „w sześćdziesięciu procentach żydowski Sejm i Senat, „żydo-katolicki Kościół”[1058] i judeomasońskie media (w tym Radia Maryja)[1059], bo „Rydzyk na początku współpracował ze Słowianami, teraz przeszedł na stronę Anglosasów” i „żyje dzięki żydowskiemu kapitałowi”[1060].

Zresztą podobne poglądy spotkamy u ekslidera PP, Ziemińskiego. Ten doktor ekonomii z Łodzi[1061] w swoich tekstach opisuje „syjonistyczno-anglosaskie mafie finansowe”, „sekciarsko-syjonistyczne spędy Lednickie”[1062], „rosyjską walkę z syjonistycznymi rasistami, uważającymi Słowian za swych największych przeciwników”[1063] i „prawdziwą wojnę cywilizacji, słowiańskiej cywilizacji życia przeciwko syjonistycznej cywilizacji śmierci”[1064], a także media „sformatowane przez siły masońskie”[1065] i „pseudoelity” podległe zagranicznym centrom decyzyjnym, to jest amerykańsko-żydowskiemu, niemiecko-żydowskiemu i rosyjskiemu”[1066]. Putin występował tam „w roli nauczyciela i w roli przywódcy państwa”, a „lekcji historii i wiedzy politycznej” udzielał Łukaszenka”[1067].

Liderzy WSP wyspecjalizowali się zwłaszcza w wysyłaniu wiernopoddańczych listów na Wschód. Wraz z Wrzodakiem, Barańskim, Jankowskim i Raźny, zwrócili się na przykład do władz Federacji Rosyjskiej o nieustępliwość na Ukrainie, bo „tylko wielka Chrześcijańska Rosja może zatrzymać marsz «szatana Zachodu» na słowiańskie ziemie”[1068]. Cieszyli się ze zwycięstwa wyborczego prorosyjskiego prezydenta Ukrainy Janukowycza[1069], a Łukaszence gratulowali w 2020 r. zwycięstwa w sfałszowanych przez tego dyktatora wyborach[1070]. Gratulowali mu też odwagi i odpowiedzialności za opór przeciwko „wykorzystywaniu pandemii w globalnych manipulacjach ludźmi i całymi narodami”[1071]. Z Białorusią związki WPS ma szczególnie bliskie, skoro za pieniądze z Mińska[1072] grupa nagrała film o tamtejszej polskiej mniejszości, atakując w nim niezależne od dyktatora władze Związku Polaków na Białorusi z Andżeliką Borys na czele[1073]. „Przestępczy element rządzący w Polsce, realizując politykę UE i USA, finansuje agenturalny Związek Polaków na Białorusi. Nieświadomi Polacy (...) są wykorzystywani do destabilizowania polityki białoruskich władz. Jednocześnie dokonuje się rozbicia mniejszości polskiej na Białorusi. Polacy należący do legalnego ZPB nie mają prawa wjazdu do Polski, jest natomiast zapraszana A. Borys, której rządzący element użycza sejmowej trybuny Rzeczpospolitej do wygłaszania antybiałoruskich deklaracji”[1074], pisał wówczas Kosiur. Liderzy PP i WPS jako „polscy dziennikarze” brali także udział w zorganizowanej w styczniu 2016 r. przez Piskorskiego i Bondarenkę wycieczce polityków Zmiany i OWP na okupowany Krym i do Moskwy[1075], gdzie uczestniczyli w konferencjach prasowych i spotykali się z rosyjskimi politykami.

Inny działacz WPS, Zbigniew Sekulski, także uczestnik wyjazdu do Moskwy, 9 maja 2015 r. z okazji rosyjskiej parady zwycięstwa, owszem – skrytykował Putina, lecz tylko za jego zbytnią pobłażliwość wobec sąsiadów i niewystarczające zaangażowanie wojenne[1076]. Organizatorem majowej wycieczki był kolejny aktywista WPS, bibliotekarz z Uniwersytetu Łódzkiego Adam Śmiech, dzisiaj aktywny panelista „Debat antywojennych” transmitowanych na kanałach YouTube „Wbrew Cenzurze” Piskorskiego i Jankowskiego. Śmiech zasiada w zarządzie stowarzyszenia Instytut Kresów Rzeczypospolitej razem z Andrzejem Zapałowskim, którego antyukraińskiej działalności jest poświęcony inny rozdział tej książki. Śmiech regularnie publikuje teksty w portalu Konserwatyzm.pl Wielomskiego i w głównym rozsadniku rosyjskich narracji nad Odrą i Wisłą, jakim jest pismo „Myśl Polska”. Do WPS trafił też wicelider ZS i eksposeł Samoobrony Zdzisław Jankowski. Działalność WPS została zauważona przez władze Rosji, a na stronie stowarzyszenia nie brakuje zdjęć z przyjęć w warszawskiej ambasadzie Federacji.

Z tego samego środowiska co Sendecki i jego Telewizja Narodowa oraz Wierni Polsce Suwerennej wywodzi się inny łodzianin, Piotr Korczarowski. To syn seniora aktora Eugeniusza Korczarowskiego, przyjaciela Poręby seniora, początkowo aktor dziecięcy, który z biegiem czasu postawił na karierę medialno-polityczną o wyraźnie sympatyzującym z Rosją profilu. W 2011 r. Korczarowski kandydował z list Samoobrony do sejmu, a później był koordynatorem Ruchu Kukiza w Łódzkiem. Wraz z partnerką Sarą Kostecką prowadzi youtube’owy kanał eMisja.tv. Przekazy te mają spore zasięgi – 140 tys. osób subskrybuje je na YouTubie, a 14 tys. obserwuje na Facebooku. W ciągu ostatnich 2 lat Korczarowski opublikował tam wiele rozmów z bohaterami tej książki – z Mateuszem Piskorskim[1077], Dawidem Hudźcem[1078], Bartoszem Bekierem[1079], Leszkiem Sykulskim[1080], Lucyną Kulińską[1081], Włodzimierzem Osadczym[1082], Grzegorzem Braunem[1083] czy Andrzejem Zapałowskim[1084]. Sukcesy medialne Korczarowskiego są zrozumiałe, gdyż autor był uczestnikiem wyjazdów szkoleniowych do Rosji, organizowanych przez rosyjską państwową Fundację Dyplomacji Publicznej im. Aleksandra Gorczakowa. Po zamknięciu przez YouTube kanałów wRealu24 i Media Narodowe Korczarowski i jego eMisja.tv wydają się krok po kroku zastępować dawną konkurencję w roli głównego źródła narracji spiskowych i skrajnie prawicowych. Korczarowski promuje tam postawy antyszczepionkowe[1085] i domaga się od Polski zaprzestania pomocy Ukrainie[1086]. Korczarowski jest przekonany, że za konfliktem stoi żydowski spisek. „To jest cena tej wojny – wyczyszczenie tego terenu ze Słowian”[1087], deklaruje.

Jaszczur i Kamraci

Jednak największym medialnym osiągnięciem Korczarowskiego i jego kanału eMisja.tv okazało się wykreowanie na internetowego gwiazdora Wojciecha Olszańskiego. Olszański, używający pseudonimów „Aleksander Jabłonowski” i „Jaszczur”, to aktor, patostreamer, antysemita i narodowy komunista. Początkowo Olszański był jednym z wielu przebierańców towarzyszących Sendeckiemu w jego akcjach ulicznych, lecz prędko stał się jedną z twarzy rodzimego ekstremizmu. Dziś aktor ma za sobą nie dawną grupkę radykałów, lecz cały rosnący w siłę ruch Kamratów.

Olszański pochodzi z Dolnego Śląska. Urodził się na początku lat 60. w Kłodzku, a wychowywał się w Bolesławcu. Jego matka pracowała w peerelowskim przedsiębiorstwie turystycznym Juventur. Ojciec był wicedyrektorem w zakładzie budowlano-montażowym. Dziś Olszański twierdzi, że matka była dojarką, a ojciec parobkiem. To widać bardziej pasuje mu do wizerunku narodowego komunisty niż realne drobnomieszczańskie korzenie. Przyszły idol patostreamingu studiował w PWST w Krakowie, by w latach 80. występować na deskach Teatru Narodowego i w Teatrze Telewizji. Dostał nawet nagrodę za rolę Bojana w Pluskwie Majakowskiego, reżyserowanej przez Jerzego Trelę. W III RP zdecydowanie przytłacza go kariera żony, Agnieszki Fatygi, zmarłej w 2020 r. aktorki i piosenkarki. Także ich córka Michalina (jak twierdzi sam Olszański pasierbica) robi dziś karierę na scenie i w filmach Agnieszki Holland, Władysława Pasikowskiego, Jacka Bromskiego czy Agnieszki Smoczyńskiej. W 2017 r. dostała główną rolę w rosyjskiej superprodukcji kostiumowej „Matylda”. Dekadę po debiucie Olszański gra tylko epizody, a utrzymuje go żona. Coraz bardziej przyciąga go za to środowisko rekonstruktorów historycznych. Od 2010 r. Olszański corocznie reżyseruje inscenizację bitwy o Olszynkę Grochowską z czasów powstania listopadowego, gdzie sam odgrywa rolę gen. Franciszka Żymirskiego. W 2013 r. recytuje wiersz Przesłanie Pana Cogito Zbigniewa Herberta w warszawskim parku Traugutta w rocznicę wybuchu powstania styczniowego. Potem w mundurze zaczyna chodzić już codziennie, a politycznie skręca coraz bardziej na prawo. O ile na początku lat 90. popierał solidarnościową centroprawicę, po 2010 r. przechodzi szybki proces radykalizacji. Kluczowa okazała się tutaj katastrofa w Smoleńsku i społeczne emocje, jakie wywołała. W 2011 r. Olszański gra w filmie 1920 Bitwa Warszawska Jerzego Hoffmana czerwonoarmistę na koniu. Ta rola chyba najbardziej mu się spodoba, bo w jakimś sensie gra ją po dziś dzień.

W 2011 r. Olszański protestuje w Żurawlowie przeciwko amerykańskim poszukiwaniom gazu łupkowego[1088]. W kolejnym roku pojawia się wśród obrońców krzyża przed pałacem prezydenckim, gdzie apeluje o pojednanie z Rosjanami. Przedstawia się tłumowi jako Aleksander Jabłonowski. W 2014 i 2015 r. występuje w Telewizji Trwam z okazji urodzin Radia Maryja. Protestuje przeciwko niewpuszczeniu do Polski gangu Nocnych Wilków. Stopniowo z mediów niszowych, nacjonalistycznych, sympatyzujących z Rosją czy antysemickich Olszański awansuje wyżej, czego ukoronowaniem stał się jego występ w programie radnej Warszawy i znanej dziennikarki, Moniki Jaruzelskiej. Szersza publiczność poznaje Olszańskiego podczas pikiety Komitetu Obrony Demokracji pod budynkiem Kancelarii Prezesa Rady Ministrów w kwietniu 2016 r. „Jaszczur” udzielił wówczas dłużej wypowiedzi ekipie skrajnie prawicowego dziennikarza Jana Bodakowskiego, odziany w mundur Narodowych Sił Zbrojnych. Przedstawił się widzom jako Aleksander Jabłonowski, „członek 11 Krucjaty Stowarzyszenia Reduta Ordona i zakonspirowanego Związku Jaszczurczego. W wywiadzie krytykował prozachodnią politykę zagraniczną i obronną Polski, zdobywając na kanale Bodakowskiego kilkadziesiąt razy większą oglądalność niż Paweł Kukiz w czasie kampanii wyborczej[1089]. Niedługo filmik Olszańskiego w eMisji.tv Korczarowskiego zdobywa prawie dwa miliony wyświetleń[1090]. W debiutanckiej perorze nacjonalisty znaleźć można wszystkie motywy, które będą powracać jak echo w kolejnych występach. Jest tam więc sympatia dla Kremla, antyamerykanizm, wizje planowanej przez Amerykanów wielkiej wojny na terenie Europy Środkowej oraz oczywiście straszenie wielką klęską Polski, jeśli ta nie odwróci swoich sojuszy[1091]. Aktor zaczyna być stałym gościem przychylnych Rosji youtube’owych kanałów z kręgu spiskowej skrajnej prawicy. Widać go w Telewizji Narodowej Sendeckiego, w Sumieniach Narodu Mossakowskiego i w eMisjaTV Korczarowskiego. Olszański „robi im zasięgi”.

Wtedy też spotyka Olszańki Marcina Osadowskiego ps. „Ludwiczek”, wówczas jeszcze asystenta Janusza Korwin-Mikkego. Pochodzący ze Stargardu działacz jeszcze do 2020 r. będzie pracował z liderem Konfederacji. Jednak już w 2016 r. nagrywa z Olszańskim pierwszy wywiad. Mówią do siebie jeszcze „per pan”[1092]. W ciągu następnych 6 lat będą razem mieszkać i utworzą najbardziej rozpoznawalny duet polskiej skrajnej prawicy. Pierwsze netowe filmy tworzą w połowie 2019 r. Niedługo później Osadowski rozstaje się ze środowiskiem korwinistów i przekształca swoją Nową Prawicę TV w Niezależną Polską Telewizję – medium nie liberalne, lecz narodowo-bolszewickie. Początkowo produkcje „Jaszczura” i „Ludwiczka” mona oglądać na YouTubie i na stronie NPTV.pl, ale po kolejnych blokadach ich twórcy wybierają popularną wśród neonazistów i zwolenników spiskowej narracji QAnon platformę dLive.tv. Kanał ten działa w systemie blockchain, w którym nie da się zablokować przekazu, bo filmy przechodzą do odbiorców przez sieć rozproszonych serwerów. Od sierpnia 2022 r. obserwuje ich tam już 100 tys. subskrybentów, od których płyną datki – i to całkiem spore. Byli współpracownicy zarzucają Osadowskiemu zdefraudowanie 4 mln zł[1093].

Za co jednak dwaj patostreamerzy otrzymują takie sumy? Programy duetu osnute są zwykle wokół antysemickich teorii spiskowych, pełno w nich antygejowskich tyrad[1094], gróźb karalnych dotyczących pobić i gwałtów, jest tam również wiele sympatii dla Białorusi i Rosji i ogromna niechęć wobec USA, UE czy liberalizmu. Wszystko to jest podawane w antyszczepionkowym sosie[1095] i z nienawiścią do Ukrainy oraz Ukraińców. Za wszelkim złem stać ma żydowski spisek. Olszański wychwala prorosyjską konfederację targowicką i twierdzi, że „polski interes narodowy jest nierozerwalnie związany z Rosją, która jest gwarantem pokoju”[1096]. Krym jego zdaniem „był i będzie rosyjski”[1097], a w rozmowie z ambasadorem Federacji Rosyjskiej aktor chwalił zasługi Bolesława Piaseckiego i Iwana Sierowa dla dzieła przyjaźni polsko-rosyjskiej[1098]. Ceni też Olszański I sekretarza KC PZPR Władysława Gomułkę, dyktatora ZSRR Józefa Stalina i przywódcę Korei Północnej Kim Dzong Una. W styczniu 2019 r. wziął nawet udział w wiecu poparcia dla „przyjaźni polsko-irańskiej”[1099].

Jaszczur i Ludwiczek są też wielkimi zwolennikami Łukaszenki. Kiedy w Białorusi trwały masowe protesty przeciwko sfałszowaniu wyborów, Olszański pod ambasadą tego kraju oznajmił: „Wodzu słowiański, gdy na ciebie patrzę, jak idziesz z karabinem w ręku, to serce moje jest przepełnione radością, bo wiem, że wszystko co normalne stoi jeszcze i oddycha pełną piersią!”[1100]. Nagranie trafiło do programu pierwszego białoruskiej telewizji[1101]. W sierpniu 2022 r. Olszański mówił w białoruskich mediach: „Obserwuję prezydenta Łukaszenkę od ponad 20 lat. I powiem Wam ja, Polak: jeśli w Boga wierzycie, to powinniście w cerkwiach i kościołach codziennie modlić się, żeby wasz prezydent był zdrowy, długo żył i długo trzymał władzę. Módlcie się za to. Ponieważ on pokazał, że jest człowiekiem niezłomnym, jest mężem stanu. (...) Jesteście białymi ludźmi. A biały człowiek jest dla globalisty języczkiem u wagi, bo jest przeważnie chrześcijaninem, ma chrześcijański system wartości”[1102]. Trzeba przyznać, że to dość oryginalna opinia jak na człowieka, który w innej wypowiedzi „sra na starą żydowską Biblię i ma w dupie historię wiosek w Azji Mniejszej”, a Jezus zawarł z nim „nowe przymierze”[1103].

W kolejnej przemowie dla białoruskich mediów duet groził opozycyjnej wobec Łukaszenki i nadającej z Polski telewizji Biełsat. „Gdybyśmy my z Marcinem przejęli jutro władzę, wyłapujemy cały sztab tzw. Biełsatu. Pakujemy ich w stalowe kratki i odwozimy ich delikatnie do Białorusi. Żeby przypadkiem nie powiedzieli, że jakaś krzywda się im stała. Krzywdę zrobicie im wy”[1104], mówi białoruskim widzom Olszański. Od słów droga niedaleka do czynów. „Niech żyje Łukaszenka, niech żyje Putin, wypierdalaj, won z mojego kraju”, słyszy od „Jaszczura” pod bydgoskim ratuszem Hleb Vajkul, pochodzący z Białorusi student UMK, po manifestacji poparcia dla ofiar dyktatury Łukaszenki. A potem zostaje zaatakowany gazem. Wśród napastników jest Olszański[1105]. Towarzyszący Olszańskiemu Osadowski grozi mu: „jeszcze budziem was rezać”[1106].

Ta sympatia do Białorusi nie jest jednostronna. Kiedy jesienią 2022 r. Olszański znajdzie się w areszcie, przed polską ambasadą w Mińsku i konsulatem w Grodnie, a także w kilku mniejszych miastach odbyły się wiece poparcia dla niego, transmitowane przez publiczne białoruskie media. Organizatorem był emerytowany podpułkownik KGB, Dmitrij Bieliakow[1107]. To również on zajmował się trzema Polakami, którzy wystąpili o azyl polityczny w Białorusi: Emilem Czeczką, Michałem Miśtalem i Marcinem Mikołajkiem[1108]. I to on umieścił niedaleko jednego z polsko-białoruskich przejść granicznych billboard ze zdjęciem Czeczki i napisem: „Mam czyste sumienie, a Ty?”[1109].

Olszański znany jest z wulgarnych wyzwisk i gróźb karalnych, które wygłasza pod adresem polityków i publicystów. Posłankę Nowej Lewicy Marcelinę Zawiszę nazwał „kurwą”[1110]. Donald Tusk, Rafał Trzaskowski i Szymon Hołownia to dla niego „insekty”, „dziwki”, „zdrajcy” i „alfonsi”[1111]. Klaudia Jachira jego zdaniem „ma coś takiego, że jest idealnym egzemplarzem do gwałcenia”[1112]. Olszański twierdzi, że na liberalny Campus Polska „trzeba było rzucić bombę”[1113] i ogłosić otwarcie nowego frontu wojny domowej[1114]. Sugerował też chuliganom piłkarskim „zajęcie się” ukraińskim dziennikarzem Igorem Isajewem[1115]. Jednak prawdziwy przełom przyniosły mu demonstracje antyszczepionkowe. Popularność sieciowa aktora zaczęła się przekładać na uliczną. W lipcu 2021 r. jego umundurowani zwolennicy wdzierają się do domu dziecka w Aleksandrowie Kujawskim i bydgoskiej kliniki „In vivo”, ponieważ tam – ich zdaniem – „eksperymentują na dzieciach w wieku 6 miesięcy do 12 lat”[1116]. W listopadzie tego samego roku, w polskie Narodowe Święto Niepodległości, Olszański gromadzi swoich ludzi w Kaliszu. Przed tłumem skandującym „Śmierć Żydom”[1117], razem z Osadowskim i Piotrem Rybakiem, znanym ze spalenia we Wrocławiu kukły Żyda w 2015 r., pali kopię Statutu Kaliskiego, przywileju tolerancyjnego dla Żydów z XIII w.

W styczniu 2022 r. „Jaszczur” w Bydgoszczy protestuje przeciwko obostrzeniom antycoviodowym. „To jest kij na poselski ryj. Jeśli oni 1 lutego zagłosują, jak chcą, i ustalą tę ustawę, jeśli oni to zrobią, to skazują się na śmierć i my te listy śmierci tworzymy. My ich ostrzegamy. Jeśli oni zagłosują na tak, to ja, Wojciech Olszański, znany w internecie jako Aleksander Jabłonowski, chcę ich zabić! A dlaczego nie? Jestem przepełniony radosną nienawiścią i chcę ich śmierci!”[1118], wykrzykuje Olszański. W maju 2022 r. w mundurze i konno prowadzi 8 tys. swoich zwolenników przez Warszawę. U czoła marszu rosyjski sztandar, w tłumie flagi z mieczem Chrobrego, toporłem, krzyżem celtyckim, czarnym słońcem, falangą i kołowrotem. Maszerujący niosą na Zamek Królewski popiersie Dmowskiego wykonane przez Kurzeję. Przemawiają Sendecki, Rybak, Kurzeja, Olszański i Braun[1119]. Ten ostatni odczytuje „Apel o pokój w Europie Środkowej”, gdzie przedstawia Ukrainę i NATO jako agresora, a Rosję jako ofiarę. „Tu jest Polska, a nie Polin!”, krzyczy tłum.

Interes z Polską

W lipcu Olszański wraca do Bydgoszczy i prowadzi marsz pod hasłem „Polski interes narodowy”. „Polska jest państwem dla Polaków. Polak ma być tu panem, prawa wyborcze mają być tylko dla Polaków. My Polacy lubimy gości, ale jak gotują, tańczą, śpiewają. I tyle. Rewolucja narodowa musi się przetoczyć przez nasze mózgi. Powinniśmy się wyzbyć wszystkich fusów żydowskich”, przemawia Olszański. „To wojna rasowa. My, Słowianie, mamy dać łeb, bo stanowimy biologiczne zagrożenie dla reszty świata. Wymieramy, kończymy się jako naród, przestaliśmy być Polakami!”, krzyczy do zebranych. „Nie ma zgody na Ukropolin” – skandują demonstranci. „Nasza Polska bez banderowców”[1120]. Miesiąc później Olszański w Grudziądzu prowadzi z Osadowskim i Rybakiem „Marsz Rozwadowskiego”, nawołując do mordowania Żydów. Wini ich za trudną sytuację ekonomiczną w Polsce: „kredyt hipoteczny, na żydowskich, lichwiarskich warunkach jest silniejszy od każdych kajdan”, a „ceny węgla, ceny paliwa, ceny żarcia, ceny prądu to są żydowskie knowania”[1121]. Po imprezie Olszański ląduje w areszcie. Warunkowo wypuszczony, zbiera swoich zwolenników pod Grunwaldem. Ukraińską flagę nazywa tam „ścierwem banderowskim” i nawołuje do jej bezczeszczenia. „Wzięliśmy się stąd, że nie mogliśmy się zgodzić na żydowskie łajdactwa, które zalewają nasz kraj, nasze domy, nasze szkoły, nasze komunikatory!”, wykrzykuje. „Za 2 lata zbuntowane oddziały wojska polskiego staną przeciwko Ukropolin, wszyscy, którzy noszą broń, staną do wojny domowej z polskojęzycznym wrogiem”[1122], grozi. „Cel jest prosty, zgrywamy muszkę ze szczerbinką, a na końcu tej drogi widzimy nienawistny pysk naszego wroga i spokojnie, płynnym ruchem pociągamy za spust... polityczny”. „Celuj w łeb, a potem myśl”, ogłasza[1123].

Po imprezie znów zatrzymuje go policja[1124]. Wraca jeszcze na kilka miesięcy na wolność, zdąży w październiku wystąpić na kanale Michała Nowickiego „Odrodzenie komunizmu”[1125] i w programie Moniki Jaruzelskiej[1126], ale na początku listopada 2022 r. trafia za kratki. Wyrok dotyczy jego ekscesów grunwaldzkich. Omija go więc planowany 11 listopada 2022 r. zlot na krakowskim kopcu Kraka. Lidera próbują zastąpić Osadowski i patostreamer Marek Majcher ps. „Czujny”. Efekty są mizerne, bez charyzmatycznego lidera atmosfera zdecydowanie siada. Zebrani mimo to skandują „precz z żydowską okupacją”. Osadowski pod bydgoskim aresztem, gdzie przebywa jego partner, urządza wiece poparcia: „Śmierć wrogom ojczyzny, śmierć wrogom Słowian!”, „Tu jest Polska, a nie Polin!” – wykrzykuje wraz z protestującymi i ponownie nazywa posłankę Zawiszę „kurwą”. Po rozwiązaniu demonstracji Osadowski trafia do aresztu. Ma przy sobie pałkę teleskopową, pistolet, nóż bojowy i dwa miotacze gazu. Chce za niego poręczyć poseł Braun. Sąd poręczenia nie przyjmuje.

Olszański odsiaduje wyrok w Bydgoszczy i Rawiczu. Wychodzi z końcem kwietnia 2023 r. , ale 3 maja 2023 r. otrzymuje kolejny wyrok – prace społeczne. Aktor ma przez 2 lata sprzątać ulice w Warszawie. Ma już na koncie cztery wyroki, z tego dwa prawomocne. Kolejne procesy rozpoczynają się w Warszawie, Kielcach, Bydgoszczy. Osadowski też zdążył już usłyszeć wyrok więzienia, na razie nieprawomocny. Mimo wszystko „Jaszczur” próbuje budować swój ruch polityczny. Zaczął to dzieło w czerwcu 2017 r., powołując do życia Narodowy Front Polski (NFP). Wydawało się, że partia ta stanie się główną platformą polskich radykałów sympatyzujących z Kremlem. Zgłosiły do niej swój akces wszystkie pokolenia sympatyków Moskwy, od wiekowego Mariana Barańskiego i Bogusława Rybickiego przez Rybaka, Sendeckiego, Krakowiaka, Porębę juniora, Kurzeję, Jacka Mędrzyckiego z OWP po Damiana Bieńko[1127]. Zloty NFP odbywały się w hotelu posła Witaszka w Czosnowie. Formacja istniała jednak zaledwie pół roku i rozpadła się już zimą 2017 r. w wyniku kłótni Olszańskiego z drugim liderem NFP, Wojciechem Bardońskim. „Jaszczur” powołał następnie własny Narodowy Front Polski, tym razem jako stowarzyszenie. W 2018 r. Bardoński wystartował w wyborach samorządowych z listy partii Jedność Narodu.

Osamotniony „Jaszczur” spróbował się wówczas zbliżyć do Kornela Morawieckiego, pod koniec życia coraz szczelniej otoczonego sympatyzującymi z Rosją aktywistami prawicy. Przed wyborami samorządowymi 2018 r. Olszański oficjalnie wsparł jego partię Wolni i Solidarni[1128]. Zamiar długofalowej współpracy popsuła jednak wkrótce śmierć Morawieckiego seniora na miesiąc przed wyborami do sejmu w 2019 r. Olszański usiłował jeszcze zaistnieć pod szyldem Braterstwa Polsko-Rosyjskiego, ugrupowania Piotra Radtke i Poręby juniora. Pokazywał się publicznie z Międlarem i z Al-Malazim. Ponieważ jednak Olszański nie jest graczem zespołowym i uwielbia sam grać pierwsze skrzypce, znów zaczął się rozglądać za własną owczarnią. Katastrofa smoleńska stanowiła dla niego pierwszy punkt zwrotny w procesie radykalizacji. Kolejnym takim punktem okazała się pandemia. Dzięki globalnej epidemii i nastrojom, jakie jej towarzyszyły, wykiełkowało wtedy nowe przedsięwzięcie Olszańskiego: Rodacy Kamraci. Był to trochę ruch polityczny, trochę grupa religijna, a najbardziej po prostu rozproszona sieć nieformalnych, autonomicznych i lokalnych grup nacjonalistycznych, paramilitarnych i antyszczepionkowych. Ich członkowie zaktywizowali się politycznie przede wszystkim w okresie pandemii COVID-19, połączeni wiernością wobec wodza – czyli Olszańskiego. Kamraci twierdzą, że jest ich 100 tys. Badacze oceniają realną liczbę Kamratów na 20–40 tys. Na mundurach Kamraci noszą wyszyte hasło „Śmierć wrogom Ojczyzny”. Kiedy w kwietniu 2023 r. Olszański wyszedł z zakładu karnego, zwołał w pobliżu granic Polski, Czech i Niemiec wiec bliźniaczych ruchów z tych trzech państw. Tak zaczyna powstawać kolejna międzynarodowa sieć[1129]. Dzisiaj Olszański jest w trakcie rejestracji partii[1130]. Czy przyszła pora na jego rolę życia?

3

Kremlowscy towarzysze podróży

Rozdział 8

Poseł Braun, czyli Jedyny Sprawiedliwy w Sodomie

Poseł Niezłomny

24 lutego 2022 r. wojska Federacji Rosyjskiej wkraczają na terytorium Ukrainy. Poseł Grzegorz Braun, wiceprzewodniczący koła poselskiego Konfederacji, pisze na Twitterze: „NIE otwierać terytorium RP na przestrzał, nie tworzyć popytu na migrację uchodźców/nachodźców”[1131]. W kolejnych tygodniach przekonuje, że ma miejsce „niesłychane uprzywilejowanie przybyszów”[1132] i że „Polska na pomoc Ukrainie i uchodźcom nie powinna wydać ani złotówki”[1133]. „Czy to już Ukro-Polin[1134]? Kto tu jest gospodarzem?”[1135], pyta Braun 18 dni po rozpoczęciu inwazji. „KONFEDERACJA konsekwentnie sprzeciwia się ustawom z cyklu «Ukrainiec Plus» – nie zgadzamy się na obciążanie Polaków kosztami i podwyższonym ryzykiem wojny – także wewnętrznej, bo do tego prowadzi uprzywilejowanie jednych kosztem drugich[1136]” – pisze o pomocy uchodźcom na Twitterze. 17 marca 2022 r. Braun zwołuje konferencję prasową w Sejmie pod hasłem „Tak dla pomocy! Nie dla przywilejów”, a 2 dni później w Zielonej Górze przekonuje, że czas przygotowywać obronę w ramach własnego domostwa, bo „mogą się pojawić ludzie zdeterminowani do walki o pietruszkę”[1137]. „Wojna jest tu wykorzystywana jako pretekst do wprowadzenia operacji radykalnej zmiany struktury ludnościowej Rzeczypospolitej Polskiej w jej obecnych granicach”[1138], bo mamy do czynienia nie z pomocą uchodźcom wojennym, ale z operacją masowego przesiedlenia ludności[1139], dodaje później. „To jest operacja prowadzona pełną parą z pełną bezkompromisowością przez rząd Morawieckiego, Kaczyńskiego et consortes. Operacja przesiedlenia, osadnictwa ukraińskiego w Rzeczpospolitej Polskiej”[1140], dopowie Braun w maju 2022 r.

8 kwietnia 2022 r. Grzegorz Braun jako jedyny poseł nie głosuje za przyjęciem przez Sejm dwóch uchwał. Pierwsza dotyczy potępienia zbrodni ludobójstwa na terenie Ukrainy. „Jeśli Sejm wzywa do niezależnego śledztwa ws. zbrodni w Buczy, nie powinien z góry przesądzać jego wyników”, komentuje swoją decyzję Braun na Twitterze. Druga była wyrazem pamięci wobec ofiar zbrodni katyńskiej oraz katastrofy smoleńskiej. Czemu i tej Braun nie chciał poprzeć? Ponieważ „jeśli [Sejm] przypomina Katyń 1940 i Smoleńsk 2010, niech nie miesza tego z aktualną bieżączką”. Tą „bieżączka” to nawiązanie w uchwale do wojny rosyjsko-ukraińskiej[1141]. W tym samym czasie Braun protestuje w Sejmie, przeciwko miejscu zawieszenia ukraińskiej flagi w Sejmie[1142] i nazywa oblanie czerwoną farbą rosyjskiego ambasadora w Warszawie „barbarzyństwem”[1143].

W kolejnym miesiącu Braun prezentuje się jako pacyfista. 25 czerwca 2022 r. podczas posiedzenia Zespołu Parlamentarnego ds. Stosunków Międzynarodowych, a potem podczas warszawskiego marszu „Dmowski na Zamek” Braun przedstawia swój „Apel o pokój w Europie Środkowej”. Twierdzi w nim, iż wojna w Ukrainie wybuchła, ponieważ Rosja bała się rozszerzenia NATO, a Ukraina wprowadzała zmiany w ustawie językowej, które dyskryminowały mniejszość rosyjską[1144]. Apel kończy wezwanie o pokój i cytat z papieża Piusa XII[1145]. Organizatorzy marszu? Olszański, Osadowski i Rybak. W lipcu 2022 r. odbywają się obrady Parlamentarnego Zespołu ds. Stosunków Międzynarodowych oraz Interesów Polski i Polonii. Pod tą nobliwą nazwą kryje się tylko trzech posłów Konfederacji. Szefuje Braun. Podczas obrad przedstawia on broszurkę pod tytułem „Stop ukrainizacji Polski”[1146]. Towarzysząca mu działaczka Konfederacji Halszka Bielecka[1147] ogłaszała w Sejmie, że „Ukraina od lat była największym eksporterem prostytutek do Europy”, „prostytucja jest tam popularna wśród dziewczynek i co czwarta licealistka marzy tam, by zostać prostytutką”, więc „trzeba chronić polskie dziewczynki, żeby ten model się nie zakorzenił”[1148]. „Obecność licznej mniejszości ukraińskiej w Polsce skutkować będzie ujemnie importem rozlicznych patologii życia społecznego zza wschodniej granicy; od korupcji i przestępczości po żądania ułatwienia dostępu do aborcji”[1149], można przeczytać w tej broszurce. Konfederacja Korony Polskiej żąda także usunięcia mniejszości ukraińskiej (oraz białoruskiej i rosyjskiej) ze spisu mniejszości narodowych w Polsce; zamknięcia granicy polsko-ukraińskiej w momencie zniesienia zakazu opuszczania Ukrainy przez mężczyzn w wieku poborowym; zmniejszenia poziomu pomocy socjalnej udzielanej uchodźcom; oraz zagwarantowania ustawowej ochrony przed „szerzeniem antypolskiej, szowinistycznej ideologii OUN-UPA i kultu zbrodniarzy, takich jak Bandera”[1150].

Dzień po posiedzeniu w mediach społecznościowych debata o „ukrainizacji” dociera do ponad 5 mln osób[1151]. W tym samym miesiącu odbywają się w Sejmie dwa głosowania. Mają decydować o polskiej zgodzie na wejście Szwecji i Finlandii do Sojuszu Północnoatlantyckiego. Braun jako jedyny poseł wstrzymuje się od głosu[1152].„Staram się nie łudzić ani nie judzić – nie popieram eskalacji, preferuję dyplomację”[1153], komentuje. I jedzie do Goleniowa protestować przeciwko powieszeniu ukraińskiej flagi na budynku tamtejszego urzędu miasta. „Jeśli państwo chcecie zostać jakąś policją gettową i trzaskać kopytami przed naszymi kolonizatorami i odpowiadać przed byle kim, to róbcie tak dalej”[1154], poucza na miejscu interweniujących funkcjonariuszy policji. We wrześniu 2022 r. Rosja przyłącza do swojego kraju cztery ukraińskie obwody – chersoński, ługański, doniecki i zaporoski. W odpowiedzi Sejm głosuje nad uchwałą w sprawie potępienia nielegalnych referendów przeprowadzonych przez władze rosyjskie na okupowanych terenach Ukrainy oraz podjęcia działań zmierzających do zaprzestania wydawania wiz obywatelom Federacji Rosyjskiej. Uchwała zdobyła poparcie 434 posłów spośród 436, którzy wzięli udział w głosowaniu. Nikt nie był przeciw. Braun z Berkowiczem wstrzymują się od głosu[1155]. Kilka dni wcześniej w Berlinie, wraz politykami Alternatywy dla Niemiec i Interesu Flamandzkiego Braun nawołuje do zniesienia sankcji nałożonych na Rosję, zniesienia dopłat do energii wiatrowej i słonecznej oraz likwidacji ideologicznego ich zdaniem opodatkowania paliw kopalnych. „Szczęść Boże! Niech Bóg błogosławi wszystkich patriotów wszystkich europejskich narodów, którzy chcą powrotu do normalności; którzy chcą przywrócić nasze naturalne, ludzkie, europejskie prawa i wartości” – mówił Braun do dziennikarzy w Berlinie[1156]. We wrześniu 2022 r. ulicami stolicy przeszedł marsz „Stop ukrainizacji Polski” zorganizowany przez Konfederację Korony Polskiej Brauna. Uczestnicy eksponowali transparenty: „Tu jest Polska, nie Ukropol!”. Wykrzykiwali też: „Znajdzie się kij na banderowski ryj!”[1157].

2 grudnia 2022 r. Sejm głosuje nad uchwałą dotyczącą Hołodomoru – Wielkiego Głodu w Ukrainie. Można w niej przeczytać, że i dziś „Federacja Rosyjska prowadzi kampanię propagandową w wielu miejscach na świecie, w tym w Afryce, na Bliskim Wschodzie i w Azji, i obwinia Zachód o wojnę na Ukrainie i jej następstwa oraz zaprzecza wpływowi operacji wojskowych na Ukrainie na globalne bezpieczeństwo żywnościowe”[1158]. Przeciw przyjęciu uchwały głosuje jeden poseł – Braun. Sprzeciwia się także uznaniu w Sejmie Rosji za państwo sponsorujące terroryzm[1159]. W styczniu 2023 r., w ramach „interwencji poselskiej”, wynosi z krakowskiego sądu choinkę z symbolami UE i ukraińską flagą, tłukąc po drodze ozdoby, a potem triumfalnie umieszcza ją w koszu na śmieci[1160]. Kiedy w tym samym miesiącu pod obrady Sejmu trafiają apel o zaprzestanie dalszej budowy rosyjskiego gazociągu Nord Stream 2 i wezwanie do krajów UE i NATO o wspieranie Ukrainy w obliczu rosyjskiej agresji, przeciwko jest tylko jeden poseł – Grzegorz Braun[1161].

O ile w Polsce antyukraińskie inicjatywy Brauna nie spotykają się z szerszym poparciem[1162], o tyle w mediach prokremlowskich są przedstawiane jako ważne akty sprzeciwu wobec polityki wspierania Ukrainy przez Polskę. „Polska zamierza powstrzymać tworzenie wspólnego państwa z Ukrainą. W Polsce powstają siły kategorycznie przeciwne tworzeniu polsko-ukraińskiego państwa federalnego i współpracy z Rosją” pisze o inicjatywach Brauna portal Pravda. Po marszu „Dmowski na Zamek” portal Politnavigator publikuje tekst – Przestańcie karmić Ukraińców! – polscy nacjonaliści maszerowali w Warszawie, a po prezentacji inicjatywy „Stop ukrainizacji Polski” kolejny – Polski Sejm oburzony: ukraińscy uchodźcy zmieniają Polaków w obywateli drugiej kategorii[1163]. Broszurę Brauna omawia kanał News Front, jeden z głównych przekaźników rosyjskiej propagandy, który państwa zachodnie oficjalnie uznają za część aktywów służb Putina[1164]. „Polskę przekształcają na Ukropolonię za pomocą banderowskich potomków”, „[Ukraińscy] imigranci zmieniają Polskę w państwo dwunarodowościowe”, „Polacy są zmuszani do tolerowania Bandery i banderowców”, „Tragedia Wołynia prowadzi do starć z Ukraińcami w Polsce” – to z kolei nagłówki, jakie pojawiają się od 2019 r. w polskiej wersji portalu RuBaltic z Kaliningradu[1165]. Kiedy zaś Braun ze swoimi zwolennikami przeszedł 11 listopada 2022 r. ulicami Warszawy jako uczestnik Marszu Niepodległości, trzymany przez niego baner „Stop ukrainizacji Polski” został przedstawiony w rosyjskich mediach jako oficjalne hasło tej największej w Polsce spontanicznej demonstracji. Tymczasem prawdziwe hasło marszu w 2022 r. brzmiało „Silny Naród – Wielka Polska”.

Opór wobec potępiania Rosji, wrogość wobec Ukrainy, spiskowe teorie geopolityczne – i żywy odzew w moskiewskich mediach. Tak wyglądał 2022 r. Grzegorza Brauna. Skąd jednak poseł ten czerpał inspirację do swych działań? To dłuższa historia, ale kluczem do niej może być zdjęcie zrobione w Moskwie 20 grudnia 2018 r. Uśmiechają się na nim nieśmiało Braun i Swiridow[1166], wydalony z Polski rosyjski dziennikarz w mediach wskazywany jako rezydent rosyjskiego wywiadu GRU. Obok stoi Agnieszka Piwar, publicystka Engelgardowskiej „Myśli Polskiej”. To zresztą tej gazecie udzieli później Braun wywiadu, w którym będzie snuł fantazje o planowanej operacji zmiany struktury etnicznej Polski za pomocą ukraińskich uchodźców. Ale to tylko wierzchołek góry lodowej. Kiedy bowiem zajrzymy za arcypatriotyczne dekoracje, wśród których uwielbia grać swój polityczny teatr Grzegorz Braun, znajdziemy na ich zapleczu innych aktorów pełnych sympatii dla Moskwy. Skąd zatem na polskiej scenie politycznej wziął się Braun, kto z nim współpracuje i dlaczego wśród tych współpracowników jest tak wielu zwolenników Kremla?

Z tych Braunów?

Jeszcze kilka lat temu mało kto spośród liberalno-lewicowych elit traktował Brauna poważnie. Trudno było uwierzyć, że w drugiej dekadzie XXI w. ktoś na serio może się domagać batożenia gejów, przywrócenia mszy po łacinie czy głosić, że Maryja zatrzymała w 1877 r. I wojnę światową, objawiając się w warmińskiej wiosce. Zdziwienie wzrosło, kiedy Braun z politycznego marginesu trafił do ław polskiego parlamentu. Najpierw uzyskał 12 proc. głosów w wyborach na prezydenta Gdańska i ponad 5 proc. na Podkarpaciu w wyborach do europarlamentu. W 2019 r. miał 31148 głosów w okręgu rzeszowskim i otrzymał mandat do Sejmu. W liczbach bezwzględnych Braun zdobył więcej głosów w tamtym okręgu niż liderzy listy Koalicji Obywatelskiej, Paweł Poncyliusz i Joanna Frydrych[1167]. W 2021 w wyborach na prezydenta Rzeszowa odda na niego głos co dziesiąty głosujący[1168].

Warto więc przyjrzeć się korzeniom ideowym, korzeniom rodu Brauna – oraz tej z pozoru dziwnej gmatwaninie, która jest jego myślą polityczną. Znajdziemy w Braunowej opowieści o dziejach i losach Polski właściwie wszystko: chasydów sekty Chabad Lubawicz, wieś Gietrzwałd, Lecha Wałęsę, Nową Chazarię, Wojskowe Służby Informacyjne, masonów, Karola Wojtyłę, Smoleńsk, agencję „Sputnik”, układ wrocławski, Putina, Śpiących Rycerzy, „Ukropolin”, Hoene-Wrońskiego, a nawet, jak deklaruje Braun, zwerbowanego w dwudziestej trzeciej wiośnie życia przez Stasi i GRU Grzegorza Schetynę. „Polską rządzi łże-elita, elita podstawiona. Elita, która zajęła miejsce prawdziwej elity; wyrżniętych, ograbionych, zdeklasowanych, wypchniętych na emigrację czy to wewnętrzną, czy zagraniczną”[1169]. To Braun o Polsce, ale i o swojej rodzinie. Wielodzietni, religijni, endeccy – średnia i bogatsza szlachta. To takich jak oni Polska Ludowa zepchnęła z pozycji elit do roli szarych obywateli. Teraz jednak on, Grzegorz Braun, tę wielkość chce odzyskać, przy okazji przemieniając świat i Polskę.

Po kądzieli Grzegorz Braun pochodzi z Reklewskich, rodziny od XVII w. obecnej w Małopolsce. Początkowo byli arianami, wrócili jednak na łono Kościoła. W ziemi sandomierskiej kolejno żyli i działali podstoli Krzysztof, cześnik Wojciech, podwojewodzy Stefan, sędzia pokoju Józef, lokalny konsyliarz konfederacji barskiej Aleksy Stanisław, poeta i uczestnik wyprawy Napoleona na Moskwę Wincenty, oficer artylerii Wojska Polskiego Księstwa Warszawskiego Michał, członkowie Towarzystwa Demokratycznego Polskiego Julian i Wincenty, naczelnik świętokrzyskiego okręgu górniczego Łukasz, przywódca powiatu sandomierskiego w powstaniu styczniowym Zdzisław[1170]. Po drodze zdarzyli się jeszcze Reklewskim po kądzieli baronowie Horoch, oraz Wasiutyńscy i Komorowscy. Dlatego były prezydent i Braun są dalekimi kuzynami.

Ostatniemu panu na Mirogonowicach wiodło się tak świetnie, że Braunowi do owych czasów tęskno. Wincenty Reklewski hodował konie, miał 60-hektarowy sad, grunty w siedmiu wsiach, dom w Warszawie, udziały w spółkach akcyjnych, młyn wodno-motorowy, zmechanizowaną piekarnię z niemieckim osprzętem, mieszkania dla pracowników i kilka sklepów w Ostrowcu Świętokrzyskim[1171]. Sam zaś dwór był to modrzewiowy budynek, wzniesiony na początku XVIII wieku, w okresie międzywojennym wpisany na listę zabytków, pełen antyków i polichromii[1172]. A ponieważ surowość i dyscyplina mieszały się u Reklewskich z dewocją, dziedzic obdarowywał sowicie klasztory św. Katarzyny i na św. Krzyżu[1173]. Wstawał o czwartej rano z różańcem w ręku, a potem służył codziennie do mszy świętej. Każdego dnia obowiązywał pacierz z dziećmi i rachunek sumienia prowadzony przez matkę plus lektura Biblii i katechizmu[1174]. Dodatkowo właśnie w bliskiej okolicy wsi Reklewskich zawiązała się w lecie 1944 r. z oddziałów Narodowych Sił Zbrojnych niesławna Brygada Świętokrzyska. Witold Gombrowicz, notabene bliski sąsiad rodu, nie mógłby wymyślić Braunowi lepszego przodka. Ostatecznie jednak Reklewskiego sympatia do kleru doprowadza do śmierci. Ginie zamordowany w czasie napadu rabunkowego na plebanię w Waśniowie. Kiedy wkracza Armia Ludowa, jego żona zmuszona jest opuścić majątek, zarekwirowany na PGR. Rodzina przenosi się do Warszawy i zamieszkuje na Powiślu[1175]. Tam też wychowuje się matka Grzegorza Brauna – Zofia.

„W XVIII wieku we Lwowie jakiś Braun się spolonizował” pisze o swym przodku po mieczu reżyser[1176]. Pierwsi znani Braunowie to Józef – urzędnik ze Lwowa i jego syn Karol – prezes Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”z Dąbrowy Tarnowskiej, miasteczka niedaleko Pacanowa[1177]. Teść jego Konstanty Miller, pianista i lekarz, przyjaźnił się z Norwidem i został uwieczniony w Promethidionie. Jego z kolei matka, Seweryna Żulińska, była kuzynką członka Rządu Narodowego w Powstaniu Styczniowym, Romana Żulińskiego, powieszonego na stokach Cytadeli wraz z Trauguttem[1178]. Karolowi rodzi się kolejno czwórka dzieci – synowie Kazimierz, Jerzy i Juliusz i córka Jadwiga. Pierwszy syn żyje niedługo, acz intensywnie. W siedemnastej wiośnie życia zaciąga się do Legionów. Walczy na froncie włoskim, ukraińskim i przeciw bolszewickiej konnej armii Budionnego. Jest pilotem samolotu i za jego sterami ginie w 1921 r., pośmiertnie odznaczony orderem Virtuti Militari[1179].

Mimo iż dziadkiem Grzegorza Brauna był Juliusz, najbliżej byłoby Grzegorzowi do Jerzego. To postać do dziś na skrajnej prawicy legendarna. Fascynowali się nim antysemita[1180] i monarchista Jacek Bartyzel[1181], eksfalangista i wykładowca jezuickiego Ignatianum Adam Danek[1182] i Rafał Łętocha z „Nowego Obywatela”[1183]. Co ich tak zafascynowało? Jako nastolatek, wspólnie z późniejszym liderem PPS Adamem Ciołkoszem, Jerzy Braun wydaje pismo „Młodzież sobie”. Co ciekawe, to on jest autorem znanej harcerskiej pieśni Płonie ognisko i szumią knieje[1184]. Walczy w wojnie polsko-bolszewickiej. Publikuje eseje, wiersze i fantastkę, pisze scenariusze filmowe. Jest wydawcą i redaktorem krakowskiej „Gazety Literackiej”. Kiedy styka się z myślą romantycznego mesjanisty Józefa Marii Hoene-Wrońskiego, sam zostaje wrońskistą. Zakłada pismo, którego tytuł (nomen omen) „Z”, symbolizuje obecną w tej filozofii zasadę „Z”, czyli Piękna Absolutnego, będącego „zbiegiem celowym” zasad „X” i „Y” (Dobra i Prawdy Absolutnej)[1185]. Publikują u niego poeci Józef Czechowicz i Czesław Miłosz oraz Witkacy który w Bibliotece „Z” wydaje rozprawę O Czystej Formie[1186]. Debiutuje też u niego późniejszy założyciel UPR Korwin-Mikkego Stefan Kisielewski.

Jerzy Braun był przed wojną założycielem Komitetu Prasy Młodych – koalicji pism ówczesnej skrajnej prawicy. Swe siły w tamtej wczesnej odmianie dzisiejszych Mediów Narodowych połączyły sanacyjne Jutra Pracy, faszyzujące „Prosto z Mostu”, „ABC” i „Nowy Ład”, monarchistyczny „Merkuryusz Polski Ordynaryjny”, konserwatywny „Bunt Młodych”, miesięcznik Zgromadzenia Księży Marianów „Pro Christo” i oczywiście nacjomesjanistyczny „Zet”. Pisma mają wspólnie walczyć z „żydokomuną” i „Fołksfrontem”, głosząc antykomunizm, walkę z masonerią oraz antysemityzm. W tym gronie Braun powołał Agencje Antymasońską, tropiącą powiązania polityków i księży z lożami. Efekt? Kilka procesów wytoczonych pomysłodawcy, m.in. przez prezydenta Sosnowca Józefa Kaczkowskiego, co i tak nie zatrzymało oskarżeń, że Braun sam jest okultystą i masonem[1187]. Odpowiedzią Brauna na materializm ma być zwrot do Boga[1188] i „neonacjonalizm posłanniczy”. Naród to dla Brauna „obowiązek zbiorowy”, „wyższa jedność duchowa” i „wspólnota tradycji i idei”. Celem Polski i Polaków ma być stworzenie z „bałto-słowiańskimi narodami ościennymi” „katolickiego imperium apostolskiego”, czyli „imperium Boga”[1189]. To z kolei uratuje cywilizację europejską przed bezbożnym materializmem ZSRR i III Rzeszy. Głową takiego państwa miała być według Juliusza Brauna sama Matka Boska jako Najświętsza Królowa Korony Polskiej. Dla bytów bardziej przyziemnych Braun przewidywał jedynie sprawowaną dyktatorsko godność regenta. Własność prywatna miała się znaleźć w rękach katolickich rodzin. Ideą nadrzędną był mesjanizm, dystrybucjonizm i autorytarne państwo religijne, okraszone antysemityzmem i antymasońską obsesją[1190].

Plan nie wypala, bo Polskę podbija III Rzesza. Braun jednak ducha nie gasi i zakłada katolicką organizację polityczno-wojskową Unia: „unię człowieka z człowiekiem, unię pracy i kultury, unię człowieka z narodem, unię narodów w ludzkości, unię wszystkich w Chrystusie, unię człowieka i ludzkości z Bogiem”[1191]. Unia owa nie obejmuje jednak Żydów. „Element obcy psychice słowiańskiej”[1192] ma być zasymilowany lub wydalony. I to jednak nie załatwia sprawy, bo „Równocześnie z masową konwertycją żydów w Polsce dokonuje się zbliżenie między żywiołami masońsko-liberalnymi a Kościołem”[1193]. Scalenie Unii z SP daje Braunowi szybki awans. Zostaje marszałkiem podziemnego parlamentu – Rady Jedności Narodowej i Pełnomocnikiem Delegata Rządu RP na Kraj. Redaguje też słynny Testament Polski Walczącej. W lipcu 1945 r. raportuje zwierzchnikom: „na wsi i w miasteczkach nie ma dziś miejsca dla Żyda. W ciągu ubiegłych sześciu lat w Polsce wytworzył się (nareszcie!) nieistniejący przedtem polski stan trzeci, przejął całkowicie prowincjonalny handel, pośrednictwo, dostawy, lokalną wytwórczość (...) oraz wszelkie rękodzieło. Ci młodzi synowie chłopscy i dawny proletariat miejski wysługujący się Żydom – stanowią element zawzięty, wytrwały, chciwy, pozbawiony doszczętnie wszelkich skrupułów moralnych w handlu, górujący nad Żydami odwagą, inicjatywą i rzutkością. (...) Te masy z tych terenów nie ustąpią. Nie ma siły, która by je usunęła. W tej sytuacji zrozumiałe jest, że ocaleni z pogromu Żydzi nie mogą powrócić w swe rodzinne strony i «zrujnowani i załamani wyjeżdżają, głosząc na cały świat, że Polacy są antysemitami». Jednak to, co biorą za antysemityzm, to «tylko prawo ekonomiczne, na które nie ma rady»”[1194].

W 1946 r Jerzy Braun zostaje redaktorem opozycyjnego, katolicko-narodowego „Tygodnika Warszawskiego”, gdzie pisze, iż „marksizm jest amoralny i antyhumanistyczny, nie nadaje się do tworzenia nowego społeczeństwa humanistycznego i nie potrafi wyobrazić sobie jego struktury”[1195]. Cały zespół zostaje w 1948 r. aresztowany. Brutalnie przesłuchiwany, Braun wskutek pobicia traci oko i wszystkie zęby. Wyrok – dożywocie. Wychodzi z więzienia w 1956 r. W 1965 r. wyjeżdża do Rzymu. Pisuje do „L’Osservatore Romano”, wygłasza prelekcje w Radio Watykańskim. W ramach akcji „Opium” służy jako kontakt operacyjny Urzędowi Bezpieczeństwa PRL. Za swoją współpracę otrzymuje w sumie 422 880 lirów oraz upominki o wartości 13 260 lirów plus zwrot kosztów – 274 450 lirów. Dużo podróżuje. Odwiedza Wielką Brytanię, Belgię, Francję, Hiszpanię, Portugalię, Stany Zjednoczone, Kanadę i Szwajcarię[1196].

Za Jerzym wiernie stoi jego młodszy brat Juliusz – doktor prawa, adwokat i działacz Akcji Katolickiej. Jeszcze w czasie okupacji jest w kierownictwie Unii. Aresztowany wraz z bratem w okresie stalinizacji, lata 1948–1953  spędza w więzieniu. Później stroni od działalności politycznej i poświęca się nauce. Zakłada w Częstochowie Wyższą Szkołę Administracyjno-Handlową i zostaje jej pierwszym rektorem. Buduje osiedla robotnicze i pracuje w Instytucie Ochrony Środowiska PAN w Zabrzu. Dopiero pod koniec lat 70. doradza świętokrzyskiej Solidarności, za co w stanie wojennym zostaje internowany[1197]. Siostra Jerzego i Juliana, Jadwiga Domańska, jest aktorką. Przed wojną występuje w teatrach Wilna, Łodzi, Bydgoszczy i Łucka. Podczas okupacji jest kurierką AK. Aresztowana przy przekraczaniu granicy ZSRR trafia na półtora roku do obozu karnego na Syberii. Ostatecznie dołącza do armii gen. Andersa. Jest tam szyfrantką, sanitariuszką, świetliczanką, komendantką plutonu oświatowego, wspomina ją w książce Na nieludzkiej ziemi Józef Czapski. Po wojnie trafia najpierw do Anglii, a potem wraz z mężem i dziećmi wyjeżdża do Kanady[1198]. Do dziś mieszka tam jej rodzina.

Kazimierz i Jerzy nie mają dzieci, podtrzymanie rodu Braunów bierze na siebie Julian. Potomstwa ma czwórkę – Marię, Teresę Elizę, Kazimierza i Juliusza juniora. O ile w poprzednim pokoleniu tylko połowa Braunów otrzymała Order Odrodzenia Polski, w tym będą nim odznaczeni już wszyscy. Maria zostanie profesorką psychologii na KUL[1199], Kazimierz reżyserem teatralnym, Juliusz szefem Rady Radiofonii i Telewizji, prezesem zarządu Telewizji Polskiej i posłem Unii Wolności, a Teresa Eliza pedagożką i pracownicą socjalną wśród bezdomnych[1200] (i podobno murowaną kandydatką do beatyfikacji). Ojcem Grzegorza Brauna jest zaś Kazimierz – reżyser, dramatopisarz, prozaik, teatrolog, nauczyciel akademicki i tłumacz. Akta UB są dla niego bezlitosne. Kazimierz to człowiek wymagający, apodyktyczny, zarozumiały, trudny we współpracy, do tego klerykał. Zajęty artystyczną karierą, odbywa zagraniczne staże na Festiwalu w Awinionie, w Comédie-Française, w Royal Shakespeare Company w Stratfordzie, w RTF w Paryżu, w RAI w Rzymie i BBC w Londynie. Pisze doktorat, a później habilitację. Kieruje teatrem w Lublinie, a później we Wrocławiu prowadzi Teatr Współczesny. Wykłada, pisuje do katolickiej „Niedzieli”, z Karolem Wojtyłą gra w siatkówkę[1201]. Ostatecznie za działalność opozycyjną traci pracę i wyjeżdża w 1985 r. do Stanów, gdzie zostaje profesorem w University of New York w Buffalo.

Wyrazista, silna postać ojca całe życie będzie trwać nad juniorem. Grzegorz dorasta też w cieniu starszej siostry Moniki. Ta szybko zaczyna grać w teatrze i zostaje jedną z seksbomb lat 80., znaną z Karate po polsku i Widziadła. Jej twarz trafia na okładkę czasopisma „Film”. Monika przerywa jednak karierę, by pisać doktorat. Zostaje medioznawczynią i wykłada na Uniwersytecie Wrocławskim. Jej mężem przez lata jest znany literaturoznawca prof. Stanisław Bereś.

Wrocławski spleen

Virtuti Militari, Polonia Restituta, Promethidion, siatkówka z Wojtyłą, śmierć z Trauguttem na Cytadeli, herby, koligacje, przewodzenie partiom, szefowanie telewizji, okładki czasopism – z takim bagażem rodowego dziedzictwa musiał się mierzyć Grzegorz Braun. Urodził się, jak na ironię, w Toruniu, ale dorastał we Wrocławiu, gdzie w latach 80. bardzo aktywnie działała opozycja – polityczna, ale też artystyczna. Braun obraca się w kręgach Solidarności Walczącej Kornela Morawieckiego i Pomarańczowej Alternatywy „Majora” Fydrycha[1202]. Angażuje się w akcje Solidarności Polsko-Czechosłowackiej. Poznaje Václava Havla. W Brauna mieszkaniu nocują opozycjoniści zza południowej granicy. Do dziś zna zresztą czeski. Nagrywa na taśmę strajki studenckie na Uniwersytecie Wrocławskim, odradzanie się Niezależnego Zrzeszenia Studentów, akcje Pomarańczowej Alternatywy. Kręci pierwsze amatorskie dokumenty. Przy jednym współpracuje z Marią Zmarz-Koczanowicz, którą namawia go na studia podyplomowe na Wydziale Radia i Telewizji Uniwersytetu Śląskiego.

Wszystko zdaje się prowadzić go do sukcesu. Niestety, gdy po 1989 r. koledzy Grzegorza zostają radnymi, posłami i uznanymi artystami, on sam nie może znaleźć dla siebie miejsca. Przekonany o swoim wyjątkowym talencie i inteligencji, nie waha się tego okazywać. Szarpie się też z figurą ojca, podważa jej znaczenie, a jednocześnie naśladuje. Bardzo chce kręcić wielkie produkcje. Po nocach pisze scenariusze. Póki trwa młodość, ma jeszcze nadzieję na sukces w filmie, ale ten nie przychodzi. Jedyny jego sfilmowany scenariusz fabularny, film Arche. Czyste zło, okazuje się zupełną klapą. Kłótliwy i apodyktyczny Braun nie znosi krytyki ani sprzeciwu. Przestaje słuchać ludzi. Cały świat to tylko on – niezłomny, i tamci, którzy rzucają mu kłody pod nogi. Coraz bardziej się radykalizuje. Po Okrągłym Stole uznaje Lecha Wałęsę za zdrajcę. Jego dokumenty stają się stricte polityczne. „Gdyby o sprawie TW Bolka można było przeczytać w gazecie, ja mógłbym zająć się sztuką” – podsumowuje swoją przemianę[1203]. Ma już wyjaśnienie, dlaczego mu nie wyszło. Winni są Oni. Oni, czyli kto?

W 2007 r., mimo wyborczej porażki, PiS zachowało wpływy w Instytucie Pamięci Narodowej i w TVP. Politycy Platformy do dziś przyznają w kuluarach, że pozostawienie ludzi Kaczyńskiego w tych instytucjach było największym błędem. IPN i TVP stały się przechowalnią prawicowych radykałów, miejscem tworzenia nowych narracji i obozem szkoleniowym całego środowiska. Grzegorz Braun, którego dziś znamy, jest typowym dzieckiem obu tych instytucji. Zaczął od nakręcenia serii dokumentów „Errata do biografii”. Celem było odkłamanie, za pomocą akt z IPN, prawdy o kulturalnych elitach PRL i III RP. Opiekunem historycznym programu został ulubieniec Antoniego Macierewicza, Sławomir Cenckiewicz. Nareszcie filmy Brauna są pokazywane w prime time, zaraz po Wiadomościach. Braun samorzutnie demaskuje hrabiego i celebrytę Wojciecha Dzieduszyckiego, pisarza Henryka Worcella, naczelnego „Odry” Mieczysława Orskiego, a w 2007 r. na antenie Radia Wrocław ogłasza: „Mam dla wrocławian przykrą informację. Profesor Jan Miodek był informatorem tajnej policji PRL”[1204]. Jest teraz na wojennej ścieżce z „salonem” i „łże- elitami”. Profesor Miodek pozywa go za pomówienie. Proces ciągnie się latami i kończy w trybunale w Strasburgu. Po drodze Braun znów ma problemy. Tym razem ponoć ukąsił policjanta. Zatrzymany podczas rozwiązanej pikiety neofaszystowskiego Narodowego Odrodzenia Polski, skuty kajdankami trafia na komisariat. Efekt: proces o obrazę jednego z funkcjonariuszy, grzywna i kara 7 dni aresztu za znieważenie sądu[1205]. Po tym wszystkim Braun nie może znaleźć we Wrocławiu pracy. Mieszka u dziewczyny. Zaciąga długi. Mimo czterdziestki na karku rodzice wspierają go finansowo.

Wszystko to nie gasi politycznego aktywizmu młodego Brauna. Teraz dokumentalista ze zgrozą obserwuje, jak Wrocław pod rządami prezydenta Rafała Dutkiewicza „wychodzi z Rzeczypospolitej”. Dowody? Ot, chociażby powołanie Centrum im Willego Brandta, rodowity Niemiec prof. Klaus Bachmann pisujący w lokalnej „Gazecie Wyborczej”, odsłonięcie tablicy upamiętniającej Fritza Habera, wrocławskiego noblistę z przedwojnia – a nawet igrzyska World Games, w których inauguracyjnej części wykonano pieśń zawierającą słowa „To będzie miasto równych ludzi. Nie niemieckie. Nie polskie. Nie żydowskie. Nie rosyjskie i nie ukraińskie”[1206]. Braun informuje o tych skandalach prokuraturę. Ta jednak, najpewniej także opanowana przez służby, mafie i loże, śledztwa nie wszczyna. Braun dochodzi do wniosku, że jego miasto przejęła obca agentura[1207]. Już wrocławscy osadnicy z 1945 r. byli, zdaniem reżysera, zaufanymi „sowieciarzami”. Sztaby tzw. Północnej Grupy Wojsk Armii Czerwonej, Legnica ze słynną „Małą Moskwą”, Świdnica – miasto, z którego dowodzono operacją „Dunaj”, tajny bunkier pod Oławą, gdzie miało się znajdować jedno z centrów dowodzenia III wojną światową, roje agentów WSI, SB, KGB, Stasi, BND i GRU, wreszcie sam Putin w pobliskim Dreźnie[1208] – wszystko to według Brauna świadczyło o tym, iż na Dolnym Śląsku „mamy więcej postsowieckiej agentury na kilometr kwadratowy niż w jakimkolwiek innym regionie Polski”[1209]. „Sowieci zawczasu układają sobie klocki”. Zaczynają od stanu wojennego – selekcji do nowej władzy, a Dolny Śląsk „mógł być poletkiem doświadczalnym” polskiej transformacji ustrojowej[1210]. Braun nie może się nadziwić, skąd tyle karier z jego regionu: Stanisław Ciosek, Bogdan Zdrojewski, Władysław Frasyniuk, Rafał Dutkiewicz, Barbara Labuda, Beata Sawicka, Zbigniew Chlebowski, Józef Pinior, Jerzy Szmajdziński, Ryszard Czarnecki, Kazimierz Ujazdowski, Adam Lipiński... Wszyscy są w tej „szajce”! A na jej czele stoi... nie kto inny jak ówczesny właściciel Radia Eska, WKS Śląsk i barów Pan Smak, funkcjonariusz służb wstawiony przez SB do Solidarności, demonicznie przebiegły Grzegorz Schetyna. I tylko Braun jest czysty w mieście, które jego zdaniem jest „polskim Wiedniem”, miejscem spotkań, gdzie działają „mafie, służby i loże”[1211].

Braun tymczasem z nikim takim się nie spotyka. Nie ma stałej pracy, czuje się gnębiony i prześladowany. Za to znajduje sobie nowych kolegów. Wrocław ma bowiem bardzo bogatą ofertę również dla politycznych radykałów. Działają tu narodowi poganie, neonaziści, neofaszyści, nacjonaliści, postpaxowska endeko-komuna, monarchiści i „korwiniści” – są tutaj wszyscy. Braun odnajduje się najlepiej w gronie trzech ostatnich grup. Unia Polityki Realnej, Stronnictwo Polityki Realnej z ich pismami „Stańczyk” i „Opcja na Prawo”[1212] – oto jego pierwsze prawdziwie polityczne środowisko. Akademicy w redakcjach nadają obu pismom intelektualny sznyt, a spotkania wokół premier kolejnych numerów pozwalają Braunowi „bywać” w środowisku. Do „Opcji” pisują takie tuzy jak członek honorowy Organizacji Monarchistów Polskich i Klubu Zachowawczo-Monarchistycznego, naczelny „Stańczyka”, Tomasz Gabiś, znany antysemita i ortodoks katolicki Jacek Bartyzel[1213], związany dawniej z Opus Dei lider Fundacji Pro – Prawo do Życia Dzierżawski[1214], była pani sekretarz Katolickiego Stowarzyszenia Dziennikarzy Piwar (publicystka „Sputnika”[1215]), gwiazdor Radia Maryja i „judeosceptyk” Michalkiewicz[1216], sedewakantysta i homofob ks. Trytek[1217], były falangista i wykładowca jezuickiego Ignatianum Danek[1218] i lider Organizacji Monarchistów Polskich Nikiel[1219]. Co ich łączy? Sympatia wobec Moskwy, ultrakatolicyzm, homofobia, często antysemityzm. To tego środowiska poglądami nasiąknie Braun w latach 90. i im pozostanie wierny.

Sami łajdacy

Czas na dużą politykę. W 2007 Grzegorz Braun chce kandydować do senatu jako reprezentant komitetu Liga Prawicy Rzeczypospolitej, tworzonego przez „korwinistów” z UPR, integrystów religijnych z Prawicy PR Marka Jurka, oraz nacjonalistów z Ligi Polskich Rodzin. Tak wyglądało pierwsze podejście do stworzenia czegoś w rodzaju dzisiejszej Konfederacji. Niestety, Braun zebrał za mało podpisów. W 2010 r. startuje z listy Komitetu Polski Wrocław do rady miejskiej. Zdobywa 173 głosy, ale się nie załamuje. Już wie, że to inni rzucają mu kłody pod nogi. Jak wówczas stwierdza: „kto wypowiada lojalność układowi albo prostu odmawia płacenia haraczu, tego spotkają najpoważniejsze konsekwencje”[1220]. Jego naturalny, piskliwy głos, zmienia się z czasem podczas szkolenia do jednego z programów kulturalnych, który ostatecznie nie powstaje. Charakterystyczny głos będzie odtąd główną bronią Brauna, a zarazem znakiem rozpoznawczym. Radykalizm Brauna podkręca jeszcze katastrofa w Smoleńsku. Tragedia otwiera dlań nową publiczność. Braun występuje w Telewizji Trwam, Radiu Maryja i na spotkaniach klubów „Gazety Polskiej”, stowarzyszenia Solidarni 2010 i w salach parafialnych. Nareszcie ma widzów. Uważa, że Smoleńsk „nie był akcją jednej wybranej służby. Był akcją całego konsorcjum”. Katastrofę nazywa zamachem warszawsko-smoleńskim. „Na jakiej podstawie utrzymują niektórzy, że ten samolot, który tam kołuje, startuje z płyty okęckiej, że to ten sam samolot widzimy w wielu tysiącach szczątków mniejszych i większych na podejściu do lotniska Smoleńsk Siewiernyj?”[1221] pyta wielokrotnie na spotkaniach. Wyjaśnia też widzom „teorię maskirowki”, w myśl której 10 kwietnia 2010 r. pasażerowie Tu-154M w ogóle nie dolecieli do Smoleńska. Żadnego wylotu nie było, gdyż pasażerowie Tupolewa zostali już wcześniej porwani i zabici w imię nowej Jałty. Dogadali to pomiędzy sobą Obama i Putin, a wykonawcą wyroku został ten drugi. Wszystko po to, aby przypieczętować nowy podział świata na strefy wpływów[1222].

W 2011 r., podczas spotkania na KUL, zorganizowanego przez związany z Ordo Iuris miesięcznik „Polonia Christiana”, Braun nazywa abp. Józefa Życińskiego „łajdakiem i kłamcą”. We wrześniu 2012 r. wdziera się na Powązki podczas ekshumacji jednej z ofiar katastrofy Smoleńskiej. Zostaje zatrzymany i po raz kolejny otrzymuje zarzut naruszenia nietykalności cielesnej policjanta. Braun nie odbiera wezwań ani w miejscu zameldowania[1223], ani zamieszkania. Na spotkaniu w prawicowym Klubie Ronina oświadcza: „Kule powinny świstać, a mamy kabaret. Bo kolejny przesąd to wiara w pacyfizm. Wiara, że tu można cokolwiek załatwić, jak nie zostaną w sposób nagły, drastyczny wyprawieni na tamten świat z tuzin redaktorów «Wyborczej» i ze dwa tuziny drugiej gwiazdy śmierci mediów centralnych – TVN. Nie wspominam o etatowych zdrajcach ze starego reżimu. Jeśli się nie rozstrzela co dziesiątego, to znaczy: hulaj dusza, piekła nie ma. Jeżeli nie karze się śmiercią za zdradę, to co?”[1224] Prokuratura rozpoczyna śledztwo[1225]. Braunowi grożą 3 lata więzienia. Na razie trafia na tydzień do aresztu za kilkakrotne znieważenie sądu[1226].

W 2014 r., po prawie 30 latach, Braun rozstaje się ze swoją partnerką, która nie podziela jego radykalnych poglądów, nie chce ślubu kościelnego ani dzieci. Braun, który zaczął już uczęszczać na msze po łacinie, w grudniu tego samego roku w kościele przy ul. Karolkowej na warszawskiej Woli, bierze ślub w rycie trydenckim z Aleksandrą G., wieloletnią montażystką jego filmów. Nowa żona jest mu całkowicie podporządkowana. Szybko rodzi im się syn. Ożeniony po bożemu Braun postanawia zostać nowym prezydentem Polski. Jego program to teokratyczny totalitaryzm, połączony z militaryzacją społeczeństwa i oparty na haśle Kościół – Szkoła – Strzelnica. Braunowi nie chodzi o Kościół powszechny, lecz ten oparty na Tradycji przez duże T. Kościół z mszą łacińską, tzw. trydencką, którą Braun nazywa „generatorem cywilizacji”. „Cuda będą się działy”, deklaruje[1227]. Także szkołę przyszły kandydat pojmował specyficznie. Szkoła ma być wyznaniowa, katolicka, bo tylko taka będzie „ochroną przeciwko pogromom duchowym i intelektualnym”, a także przed stalinowskim z natury systemem „deprawacji” i „dezinformacji”. Po niedzielnej mszy strzelnica, a na mikołajki dla każdego dziecka paczka amunicji, bo „strzelanie to patriotyczna kaligrafia” i „patriotyczne zen”. Udział w wyborach to ze strony Brauna pewne ustępstwo. „Nie sądzę [...], żeby Polska mogła być odzyskana w trybie demokratycznym”[1228], oznajmia kandydat i otwarcie nawołuje do obalenia ustroju Polski siłą. „Mówiąc wprost – najpierw zamach stanu, a potem całkowita zmiana systemu politycznego. Jestem monarchistą, więc modlę się o powrót Króla”[1229], oznajmia i bynajmniej nie jest za to nękany przez ABW.

Pamiętny program wyborczy Grzegorza Brauna zakładał karanie kobiet więzieniem za aborcję i publiczne biczowanie gejów. Robert Biedroń jako „publiczny, zawodowy sodomita” powinien, zdaniem Brauna[1230], trafić do więzienia. Co do tzw. „kulturowego marksizmu”, pojęcie to dla Brauna oznacza, iż „rewolucja światowa, mafie, służby i loże, Żydzi i masoni (...) traktują sodomitów jako zaginiony lumpenproletariat swojej rewolucji”[1231]. Również w szczepienia ochronne kandydat nie wierzył i uznawał je za manipulacje nieoparte nijak „na faktach potwierdzalnych, weryfikowalnych naukowo czy statystycznie”[1232]. Jego zdaniem szczepienia to „wielki eksperyment medyczny” i „ loteria”, realizowane „przez postępacko-totalniacką wściekliznę”, a na domiar złego godzą one „w suwerenność władzy rodzicielskiej” oraz „uderzają w nasze cywilizacyjne, wolnościowe tradycje”[1233]. Podobnie autorstwo i przebieg zamachu na WTC w 2001 r. nie są jasne[1234]. Idąc dalej, „Wielka Orkiestra Świątecznej Pomocy to (...) jeden ze zworników post-peerelowskiego systemu zakłamania i propagandy III RP”[1235], papieską gwardię szwajcarską powinna zastąpić gwardia polska[1236], zrównoważony rozwój to diabelstwo, a kultura powinna wiązać się genetycznie i organicznie z Tradycją christianitas, co jest szczególnie ważne w czasach, gdy „realizowany jest scenariusz ostatecznego rozwiązania kwestii polskiej, (...) anihilacji państwa polskiego, anihilacji polskiego projektu suwerennościowego”[1237]. Aby te wartości ocalić, koniecznie jest wywrócenie na nice naszych sojuszy. Braun widzi to jasno: „Ameryka wróg Polski numer jeden!”[1238]. Musimy koniecznie opuścić NATO i związać się z Białorusią, Iranem, Turcją i Chinami, a na pomysł Fortu Trump na wschodzie Polski odpowiedzieć Fortem imienia Xi Jinpinga[1239].

W wyborach Braun otrzymał 0,83 proc. wszystkich głosów. Nie umiał zaakceptować tego wyniku, jego zdaniem sfałszowanego. Wraz z najwierniejszymi zwolennikami wdziera się do Państwowej Komisji Wyborczej i rozpoczyna jej okupację. Domaga się ponownego przeliczenia głosów. Liczył, że pójdą za nim tysiące, ale ostatecznie tylko jego i kilkudziesięciu zwolenników policja siłą wyprowadza z budynku. Pucz nie wypalił, a rzeczywistość po raz kolejny Brauna zawiodła. Wraca więc do życia na garnuszku rodziców, utrzymuje się też z wykładów dla Polonii. Za to jego wizja „układu wrocławskiego” zaczyna się rozrastać w całą historiozofię. Macki spisku sięgają od Berlina przez Moskwę aż po Tel Awiw, a zwieńczeniem knowań ma być „mord w Smoleńsku”, zbrodnia cementująca sojusz Germanii i Rosji nad trupem Polski. Co do dawnego Związku Radzieckiego, ten był zdaniem Brauna osobliwym „projektem politycznym powołanym do istnienia przez ludzi, którzy nigdy nie mieszkali na Kremlu, a wykorzystali ZSRS jako walec do zniwelowania gruntu pod budowę jeszcze większej wieży Babel”[1240]. Komunistyczna lewicowość to tylko oszukańcza witryna globalnego kapitalizmu, dążącego do zniszczenia „trzech naturalnych wspólnot: rodziny, narodu i wspólnoty religijnej” za pomocą „formuły potęgującej się inwigilacji i zaostrzającego się dyktatu poprawności politycznej”, znanej też jako „marksizm kulturowy”[1241]. Dzisiejsza Polska, kontynuował Braun, jest zwykłym landem Eurokołchozu, który kontynuuje misję III Rzeszy metodami ZSRR. „Narodowych socjalistów” Hitlera i „międzynarodowych socjalistów” Lenina zastąpili dziś eurosocjaliści Adama Michnika. Zgnębioną ojczyzną zarządza „rząd warszawski” (nie polski, tylko mający siedzibę w Warszawie), a faktycznie o wszystkim decyduje agentura „postsowiecka”, „neorosyjska”, słudzy „imperium amerykańskiego”, „niemiecka”, „żydowska” i „ukraińska”[1242]. Polska to kondominium rosyjsko-niemieckie, Schetyna to dziecko Stasi i GRU, Leszek Miller zaś to agent GRU przewerbowany przez Amerykanów. Wałęsą sterują Wojskowe Służby Informacyjne, Waldemarem Pawlakiem służby radzieckie, a „oficerowie” kontrolują wierchuszkę PSL. Bronisław Geremek i Tadeusz Mazowiecki byli wysłani do Stoczni Gdańskiej przez bezpiekę, polscy milionerzy – Kulczyk, Gudzowaty i Krauze – to dawne służby, Jaruzelski jest „sowietem” wmontowanym w życiorys wywiezionego polskiego chłopca[1243], a Ryszard Schnepf to członek loży masońskiej B’nai B’rith Loża Polin, czyli „zawodowy Żyd”[1244]. Panorama dziejów pędzla Brauna ma dwie połowy. Pierwsza z nich przedstawia Polskę jako ofiarę obcych mocy. Druga to osobista droga krzyżowa Brauna, którego rodzimy układ agentów i zdrajców próbuje zepchnąć w niebyt i zamknąć w klatce milczenia. Jezus to Polska, a Polska to Braun.

Kiedy w 2012 r. policja zatrzymała Brauna na Powązkach, osobiście bronili go Antoni Macierewicz i Anna Fotyga. W 2015 r. ta wzajemna sympatia się kończy. Brauna poróżniła z PiS kwestia żydowska. Politycy Prawa i Sprawiedliwości dowiedzieli się, że ich TV Republika jest w istocie „amerykańską i żydowską agenturą”[1245], a rządy PiS prowadzą wprost ku germanizacji i judaizacji Polski. Skądinąd u Grzegorza Brauna Żydzi to istota zbiorowa, coś na kształt roju pszczół lub mrówek. Izraelici obalają carat, zwodzą Lechitów, bogacą się, komunizują i kłamią, a wszystko to gwoli zguby Polaków. „Zmieniają się, owszem, realia historyczne, ale nie zmienia się realne nastawienie elit żydowskich względem polskiej suwerenności”[1246], konstatuje Braun. Powstanie styczniowe i jego porażka? Wynik knowań Rothschildów i Rebe Meiselesa. II wojna światowa? Podobnie. Lenin? Agent tychże. Protokoły mędrców Syjonu prawdziwe? Być może. „Diaspora żydowska kilkanaście lat temu po raz kolejny wypowiedziała Polsce wojnę”, oświadcza Braun, precyzując, że „Diaspora żydowska i formacje polityczne przez nią wspierane”, czyli, według Brauna, „Gazeta Wyborcza”, sieroty po Unii Wolności i PZPR, oraz emigracja marcowa, a z nimi rodziny ubeków i aparatczyków, którzy popadli w niełaskę[1247], knują uparcie, by uczynić Polaków winnymi Holocaustu.

W tymże okresie Braun, przejmując temat od Michalkiewicza, twórczo rozwija koncepcje nakreślone w ubiegłym stuleciu przez generała Milicji Obywatelskiej Tadeusza Walichnowskiego, jednego z liderów nacjonalistycznego nurtu w PZPR i autora książek takich jak: Izrael a NRF, Syjonizm a NRF, Izrael-NRF a Polska, Mechanizm propagandy syjonistycznej, Syjonizm a państwo żydowskie, Organizacje i działacze syjonistyczni. Ten ideolog antysemickiej nagonki roku 1968 uważał, że „międzynarodowe kadry syjonistów” są „powiązane z amerykańskim imperializmem”, a celem ruchu syjonistycznego jest utrzymanie i umocnienie „światowego narodu żydowskiego”[1248]. Państwo Izrael jest tylko „narzędziem” dla realizacji tego celu. Niemcy, którzy zapłacili 2 mld dolarów Izraelowi jako odszkodowanie za Holocaust, także uczestniczą w spisku: oczyszczeni z win, teraz wspólnie z przekupionymi Żydami izraelskimi będą zrzucać na Polaków winę za Holocaust i próbować ograbić nas z narodowego majątku. Po co? Po to, aby zbudować „żydowską suwerenność wyspową” w pasie od Szczecina do Odessy. Izrael, Niemcy i polscy zdrajcy dążą bowiem do zbudowania Mitteleuropy[1249] i umieszczeniu w niej „Judeopolonii”[1250].

Jeśli wierzyć Braunowi, Izrael jest w kryzysie demograficznym, gospodarczym i militarnym, a na Bliskim Wschodzie zbliża się wielka wojna, Żydzi instynktownie szukają więc nowych ziem pod kolonizację. Przejęcie kontroli nad terytorium Polski będzie tu oczywiście kluczowe. Narzędzia takich działań to, między innymi, film Shoah Lanzmanna[1251], Lista Schindlera Spielberga[1252], działalność Muzeum Polin, które Braun nazywa placówką eksterytorialną[1253], roszczenia względem mienia bezspadkowego[1254] po zamordowanych Żydach, wreszcie „operacja Jedwabne”[1255]. Chodzi w tym wszystkim o ostateczne rozwiązanie kwestii polskiej, przepędzenie rodaków Brauna do rezerwatów[1256], konkursy na kandydatów do Polenratów i życie w „Kondominium”[1257], w którym, zdaniem Brauna, jak w średniowieczu zajmować się mają Żydzi handlem niewolnikami[1258]. A nad wszystkim czuwać będzie zbrojne ramię USA. Grzegorz Braun, wiceprzewodniczący Konfederacji, nazwał „zdradą” obecność amerykańskich wojsk na terytorium Polski[1259]. Po ratyfikowaniu w sierpniu 2020 r. umowy między rządami Polski i USA o wzmocnionej współpracy obronnej, nazywał ten dokument „Kolonizacją plus”, a może nawet „Okupacją plus”, co oświadczył podczas konferencji prasowej w Sejmie[1260]. Wzywał do uznania pani ambasador USA za persona non grata[1261], a w zarejestrowanej w Moskwie sieciowej Gloria.tv twierdził, że jest ona chińskim agentem[1262]. Chińskim, a najwyraźniej też żydowskim, bo – jak twierdzi Braun – dyplomacja USA będzie przymuszać Polskę do zapłaty „haraczu” dla Żydów za mienie bezspadkowe[1263].

Przyszłością Polski jest dla Brauna wspólny los z Ukrainą[1264] – czyli „Nową Chazarią”[1265] rządzoną przez żydowskiego prezydenta Wołodymyra Zełenskiego, żydowskiego premiera Wołodymyra Hrojmana, istniejącą za pieniądze żydowskiego oligarchy Ihora Kołomojskiego – a wszystko to pod kontrolą sekty Chabad Lubawicz z jej siedziby w Dniepropietrowsku (dziś Dnipro)[1266]. Nie wiecie, kto zacz? To licząca około 200 tys. osób grupa chasydzka, prowadząca międzynarodową działalność konwersyjną. Według antysemickich teorii spiskowych sam prezydent USA Donald Trump w 2017 r. przeszedł na judaizm i wstąpił do synagogi Chabad Lubawicz w Nowym Jorku[1267]. Braun regularnie powtarza te opowieści. Już dziś, jego zdaniem, władza w wielu polskich metropoliach należy do Żydów i szabesgojów, a nad Wisłą rządzą (mówił to wprawdzie kilka lat temu) ambasadorki: USA, Georgette Mosbacher, oraz Izraela, Anna Azari.

Jedyny ratunek w Matce Boskiej. I to nie w przenośni, lecz dosłownie. Braun wierzy bowiem w bezpośrednią interwencję bytów boskich w politykę ziemską i „na dowód” pokazuje nam zdarzenia z małej warmińskiej wioski Gietrzwałd z roku 1877. Po Sedanie i Sadowej Niemcy potrzebują w tamtym czasie trzeciej wojny zjednoczeniowej, tym razem po to, aby osiągnąć linie Narwi. By konflikt rozpętać, wysyłają księcia Adama Sapiehę, który ma zmontować samobójcze powstanie Polaków. Odciągnęłoby to siły rosyjskie z Bałkanów, gdzie rozwijać się będzie główny front tej wojny. Sapieha, chcąc wzbudzić bojowe nastroje, opłaca nawet namalowanie Bitwę pod Grunwaldem przez Matejkę, użyczając swojej twarzy Wielkiemu Księciu Witoldowi. Na drodze temu śmiałemu planowi staje jednak sama Matka Boska, która „czyta w niebie gazety” i „nie buja w obłokach”, bo (znów Braun) „niebo jest online z naszą sytuacją”. Maryja objawia się na Świętej Warmii w Gietrzwałdzie dwóm dziewczynkom. Skutkiem jest nowy ruch pątniczy, obejmujący 500 tys. osób, dzięki czemu Matka Boska „latem 1877 r. zdezorganizowała zaplecze frontu” przyszłej wojny, ratując polskość przed zagładą i pozwalając w pierwszym od dawna pokoleniu nie wykrwawić się młodzieży i wykształcić się pozytywistom oraz – rzecz jasna – narodowej demokracji.

Rozdział 9

Orszak Grzegorza

Muzeum osobliwości

Klub zwolenników i osobisty orszak posła Brauna to warta osobnego omówienia niezwykła grupa religijnych radykałów, antysemitów, fanów hitlerowskiej tradycji oraz zwolenników teorii spiskowych. Jeśli cokolwiek tych ludzi łączy, to oczywista sympatia wobec Rosji i polityki Kremla. Brauniści to obok „lewicy patriotycznej” i „wolnościowców” trzecia najliczniejsza grupa zwolenników „Jego Ekscelencji Włodzimierza Putina”. W płynny sposób łączy się ona dodatkowo z grupą kolejną, czyli samozwańczymi „kresowiakami” i (mimo różnic ideologicznych) z innymi sympatyzującymi z polityką Kremla nurtami. Braunowscy „tradycjonaliści” nie boją się wspierać wzajemnie z innymi radykałami. Po raz kolejny pojawiają się te same nazwiska: Piskorski, Sendecki, Olszański, Korwin-Mikke, Rękas.

Przewodniczącym Komitetu Wyborczego Grzegorza Brauna w 2015 r. został polonus z USA, komandor Międzynarodowych Rajdów Katyńskich, Wiktor Węgrzyn. Zanim zmarł w 2017 r., zdążył jeszcze zasłynąć jako żarliwy obrońca przejazdu po Polsce motocyklistów z Nocnych Wilków. Zapowiadał, że motocykliści „Rajdu Katyńskiego” przywitają rosyjskich kolegów chlebem i solą w Terespolu[1268] i deklarował, że w Polsce rozpętano przeciwko tej grupie „histeryczną nagonkę”[1269]. Nocne Wilki to tymczasem pansłowiańska, nacjonalistyczna grupa motocyklowa z oddziałami w Rosji, na Białorusi, w Ukrainie, w Bułgarii, Macedonii, Serbii i Rumunii. Swoje motory jej członkowie zdobią symbolami z tradycji ZSRR – sierpem i młotem, czerwoną gwiazdą i sztandarem ZSRR. Członkiem Wilków jest znany ze stosowania tortur[1270] oraz morderstw[1271] politycznych przywódca Czeczenii, Kadyrow. Cel działania grupy, według jej lidera Załdostanowa, to „opór wobec globalnego satanizmu, rosnącego zdziczenia Europy Zachodniej, biegowi ku konsumeryzmowi, który neguje duchowość, zniszczenie tradycyjnych wartości, całej tej mowie homoseksualnej i amerykańskiej demokracji”[1272]. Aktualnie Nocne Wilki są objęte sankcjami przez USA za tworzenie na Krymie w 2014 r. oddziałów prorosyjskiej milicji i pomoc w przejęciu władzy przez Kreml na półwyspie. Na granicy Polski witał gości sekretarz generalny Zmiany, Tomasz Jankowski, a całą turę Wilków po Polsce organizowali Agnieszka Piwar i Piotr Radtke.

Z kolei pełnomocnikiem wyborczym Brauna w 2015 r. był jeden z jego od lat najbliższych współpracowników, Rafał Mossakowski. W latach 80. był on sympatykiem neofaszystowskiego Narodowego Odrodzenia Polski i liderem mocno infiltrowanego przez SB „środowiska Zagórnej”. To on sprowadził do Polski na początku lat 90. ruch lefebrystów[1273], wówczas najbardziej radykalne skrzydło Kościoła katolickiego, w latach 1988–2009 ekskomunikowane z grona wiernych. Przykładem poglądów tej grupy niech tutaj będą koncepcje głoszone przez łącznika Mossakowskiego, angielskiego biskupa Richarda Williamsona. Ordynowany przez samego Lefebvre’a w słynnych, skutkujących papieską ekskomuniką święceniach, wielebny Williamson ma do dziś poglądy, delikatnie mówiąc, skrajne. Sprzeciwia się noszeniu spodni przez kobiety, ich pracy zawodowej czy edukacji na wyższych uczelniach. Uważa zamachy w Nowym Jorku z 11 września 2001 r. i w Londynie z 7 lipca 2005 r. za inside job, a przed olimpiadą w 2012 r. rozsiewał plotki o możliwym ataku nuklearnym w czasie jej trwania. Masoni i Żydzi niszczą w jego mniemaniu współczesny Kościół katolicki. Liczbę ofiar Holocaustu szacuje na 200–300 tys. i twierdzi, że w obozach koncentracyjnych nie było komór gazowych. Uważa antysemicką carską fałszywkę znaną jako Protokoły mędrców Syjonu za autentyk, a samych Żydów nazywał „wrogami Chrystusa”[1274]. Mossakowski w 1994 r. wraz z Jackiem Bartyzelem i Krzysztofem Kawęckim założył Tradycjonalistyczno-Konserwatywne Stowarzyszenie Prawica Narodowa, które zasłynęło wówczas zaproszeniem do Polski Jean Marie Le Pena, lidera prorosyjskiego francuskiego Frontu Narodowego[1275]. Ostatecznie w 1995 r. wykład w Polsce wygłosił zamiast Le Pena Bruno Gollnisch, sekretarz generalny francuskiej partii. Mossakowski wszedł też później, wraz z Al-Malazim i aktywistami ruchu walki z telefonią 5G Hanną Kazahari, Tobiaszem Żuchewiczem, Jarosławem Bogusławskim i byłym posłem Konfederacji Robertem Majką, w skład sympatyzującej z Rosją partii 1polska.pl. To właśnie z Mossakowskim i z Ewą Stankiewicz prowadził Braun w 2015 r. okupację Państwowej Komisji Wyborczej[1276].

Jako „niezależny dziennikarz” Mossakowski prowadzi w Warszawie Centrum Edukacji Powiśle[1277] i kanał Magna Polonia, będący youtube’ową witryną czasopisma byłego lidera ONR, Przemysława Holochera. W programach Mossakowskiego znaleźć można wszystko, co jest ultraprawicowe i „się klika” – od nowin o kontroli umysłu i pułapek 5G po neofaszystów-rapperów, od iluminatów po nowy rząd światowy, SKOK-i, „wyklętych”, Waffen SS, „plandemię”, Hillary Clinton sterującą pedofilską siatką w imię Szatana i spożywania krwi dzieci. Magna Polonia to także ważny punkt kontaktowy polskiej skrajnej prawicy. W programach Mossakowskiego pojawia się wielu działaczy z kart tej książki, takich jak Bekier, Henryk Pająk[1278], Wielomski[1279], Michalkiewicz, Iwan Komarenko[1280], młody Poręba[1281] czy Kamil Klimczak[1282]. Sam Mossakowski brał też udział w organizowanych przez „Myśl Polską” tak zwanych debatach antywojennych, w których występował obok głównych sympatyków polityki Kremla z Polski, czyli Jankowskiego, Piskorskiego, Laseckiego i Engelgarda. Gdy Mateusz Piskorski, oskarżony o współpracę z wywiadem Federacji Rosyjskiej, wyszedł w 2019 r. z aresztu, udzielił kilku wywiadów Mossakowskiemu[1283]. Zresztą i sam Braun aktywnie działał na rzecz uwolnienia lidera Zmiany z aresztu[1284].

„Niezależny dziennikarz” jest bardzo aktywny w kwestii ukraińskiej. Od 2017 r. Mossakowski zajmuje się, w ramach działalności swojego stowarzyszenia im. Biskupa Kajetana Sołtyka, organizowaniem tak zwanych „miesięcznic wołyńskich”. Ta inicjatywa tak zwanych „środowisk kresowych” ma oficjalnie postać manifestacji, zbierających się często przed budynkiem ambasady Ukrainy i mających przypominać współczesnym o mordach Polaków na Wołyniu. „Kresowiacy” domagają się uchwalenia przez Sejm RP ustawy o Narodowym Dniu Pamięci Ofiar Ukraińskiego Ludobójstwa na Polakach z Wołynia i Małopolski Wschodniej[1285]. W praktyce są jedną z tub dla skrajnie antyukraińskiej narracji, prezentując ten naród jako „banderowców”, „rezunów”, „nazistów” i „morderców”. Z mikrofonem w ręku atakują tu Ukraińców Poręba junior, Berezicki czy Sendecki[1286]. Mossakowskiego wspomaga w tych wysiłkach druga organizacja, do jakiej należy, czyli Patriotyczny Związek Organizacji Kresowych i Kombatanckich, gdzie został nawet członkiem komisji rewizyjnej. Organizacja ta kontynuuje działalność Kresowego Ruchu Patriotycznego Bohdana Poręby. Ma siedzibę w pałacu Rembielińskiego przy Al. Ujazdowskich 6a, czyli w siedzibie dawnej ostoi „moczaryzmu” – Związku Bojowników o Wolność i Demokrację (ZBOWiD)[1287], dzieląc ją tam ze Stowarzyszeniem Tradycji Ludowego Wojska Polskiego im. gen. Zygmunta Berlinga. Właśnie w pałacu Rembielińskiego Mossakowski organizował wiele swoich spotkań[1288], również te z najaktywniejszymi zwolennikami Kremla wśród zachodniej skrajnej prawicy – czyli z byłymi neofaszystami Nickiem Griffinem[1289] z Brytyjskiej Partii Narodowej (British National Party) i Robertem Fiorem[1290] z włoskiej Nowej Siły (Forza Nuova). To ostatnie spotkanie prowadził Grzegorz Braun osobiście.

W 2019 r. Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego wszczęła śledztwo przeciwko Mossakowskiemu w sprawie o propagowanie ustroju faszystowskiego i nawoływanie do nienawiści na podstawie różnic religijnych, etnicznych i rasowych. 21 lutego 2019 r. funkcjonariusze weszli do jego mieszkania i do zajmowanych przez niego lokali, zajmując nagrania, nośniki danych i sprzęt[1291]. Jednak po wizytach Jana Żaryna w programach Mossakowskiego (Żaryn to dziś główny kreator pisowskiej polityki historycznej, a zarazem ojciec rzecznika ministra koordynatora ds. służb specjalnych) śledztwo stanęło w martwym punkcie[1292].

Giermkowie o brudnych rękach

W Krakowie giermkiem z orszaku Brauna jest Sławomir Marczewski, który w 2015 r. ogarniał zaplecze niedoszłego prezydenta. Ten były pełen sympatii dla Kremla „korwinista” z UPR i KNP, a później nacjonalista ze stymulowanego z Rosji Obozu Wielkiej Polski, tak pisał w marcu 2015 r. na Facebooku: „Każdy powinien przeczytać MEIN KAMPF... ta książka otwiera oczy na zagadnienia, o których syjoniści chcieliby zapomnieć... (...) ANTYSEMITYZM to protest przeciwko potędze żydów i ich zabójczemu wpływowi na społeczeństwa europejskie... jak straszna jest wojna, to ONI wiedzą, tylko z drugiej strony jaki to dobry interes... dziś syjoniści, patrząc na Ukrainę, Polskę i Rosję, zacierają ręce, mówiąc: «jest interes do zrobienia i nie da się na nim stracić»”. Konkluzja nagrania brzmi: „Europejczycy, powstańcie – trzeba to zrobić jeszcze raz”[1293]. W 2016 r. do domu Marczewskiego wkroczyli funkcjonariusze ABW. Marczewski miał w 2014 r. razem z członkami Zmiany pojechać na Ukrainę, by tam niszczyć pomniki UPA i Stepana Bandery. Cel? Niech Ukraińcy winą za te akty wandalizmu obciążą lokalnych Polaków. Wedle ABW tamta akcja była finansowana przez Rosję[1294].

Również Przemysław Holocher, skompromitowany wyciekami korespondencji, w której fantazjował o mordowaniu przeciwników politycznych i były lider ONR[1295], intensywnie popiera Brauna. Był członkiem jego sztabu, a także publikuje teksty dzisiejszego posła w prowadzonym przez siebie i wspomnianym już piśmie/portalu Magna Polonia. W wypowiedziach Holochera przewijają się dziś liczne motywy antyukraińskie. „Banderowska Ukraina prymusem transhumanizmu i eugeniki!”[1296], „Ukropolin? Słowo o oficjalnej propozycji unii państwowej z Ukrainą”[1297], „Ukraińskie wycieczki po socjal do Polski. Kiedy koniec procederu?”[1298] – oto tylko kilka tytułów z publikowanych przez niego w ostatnim roku nagrań. Wspierał też Brauna Mariusz Dzierżawski[1299], antyaborter i założyciel Fundacji Pro – Prawo do Życia, były wiceprezes Unii Polityki Realnej, a później twórca Stronnictwa Polityki Realnej. Działacz tej samej fundacji i członek Ordo Iuris, adwokat Łukasz Jończyk, jest z kolei pełnomocnikiem Brauna.

Bliskim współpracownikiem reżysera jest również znany obsesjonat antymasoński, Stanisław Krajski. Jest on, jak pisze sam Braun, „jednoosobowym instytutem badawczym” w przerażająco mrocznym polu „mediów czy uczelni – albo tradycyjnie podporządkowanych masonerii, albo przynajmniej respektujących jej zasady i interesy”[1300]. „Struktury polskiego państwa zostały tak skonstruowane, że funkcjonują w interesie masonerii”[1301], oznajmia publicznie Krajski, wykładowca UKSW i publicysta z mediów Ojca Tadeusza Rydzyka. „Ustrój polityczny Polski to antydemokratyczny, oligarchiczny mechanizm chroniący wymienione wyżej ustroje i strzegący interesów światowej masonerii”, podczas gdy „ustrój finansowy i bankowy jest narzędziem rabunku Polski i Polaków[1302], uważa Krajski. „Masoneria wytworzyła taką sytuację finansową i gospodarczą, że wielki światowy krach, który nie ominie Polski i zniesie jak tsunami z powierzchni ziemi obecną cywilizację, jest nieunikniony”, oznajmia gdzie indziej. Krach ma zmusić społeczeństwa do dobrowolnego poddania się władzy masońskiego rządu światowego[1303]. W niedawnych wyborach do europarlamentu startujący z list Konfederacji Krajski zdobył 3614 głosów. Mandatu nie uzyskał. Konflikt w Ukrainie, zgodnie z leitmotivem swojej obsesji, uważa za wojnę domową w łonie wolnomularstwa, a konkretnie za scysję rosyjskiej masonerii rytu francuskiego z amerykańską masonerią rytu szkockiego[1304].

Eurosceptycy z UE

Kiedy Braun na spotkaniu w Zielonej Górze ogłaszał swoje tezy o operacji wymiany ludności w Polsce na ukraińskich uchodźców, towarzyszył mu „ekspert Konfederacji Korony Polskiej ds. bezpieczeństwa”[1305] i członek jej Biura Krajowego[1306], dr Sławomir Ozdyk[1307], a dziś kandydat Konfederacji na posła na liście w Bydgoszczy. Doktorat na temat „Znaczenia politycznego symboliki organizacji neonazistowskich w Republice Federalnej Niemiec” Ozdyk obronił na Uniwersytecie Szczecińskim. W praktyce Ozdyk mało zajmuje się działalnością naukową. Skupia się raczej na prowadzeniu w Berlinie agencji ochrony Sanctus Security i klubu strzeleckiego, dosyć oryginalnie reklamując tamtejsze kursy. „Przygotowujemy również spersonalizowany catering podczas szkolenia na naszej strzelnicy, a podczas zwiedzania poznasz polską wódkę i jej smak”[1308], można przeczytać na stronie Sanctus Security. Kiedy już Ozdyk pisze prace naukowe, poświęca je „zastosowaniu sztuki wojny Sun-Tsu w rozwiązywaniu konfliktów w kontekście pracowników ochrony VIP podczas Euro 2012”[1309]. W kontekście faszyzmu jego wypowiedzi ograniczają się do krytyki Ukrainy i powtarzania tez rosyjskiej propagandy[1310]. Nie przeszkadza to Ozdykowi prezesować w Fundacji Sanctus – Instytucie Badań Zagrożeń Asymetryczno-Hybrydowych ani też występować w roli eksperta od bezpieczeństwa w prawicowych mediach. Widzi się go w nich wszędzie, od pisowskiego radia Wnet („Imigrancka wojna gangów w RFN”; „Niemiecka policja bezsilna wobec dużych grup muzułmanów”; „bójki imigrantów, masowe molestowania, zamieszki”[1311]) przez kanał Tomasza Sommera, naczelnego zablokowanego przez ABW pisma „Najwyższy Czas!” („Zamiast kurczaka zjedz robaka!”[1312]), serwis wRealu24.pl Marcina Roli („Policja WHO przejmuje władzę?![1313]; „Antifa to terroryści!”[1314]), w związanym z założycielami Ordo Iuris PCh24.pl („Specjalista od muzułmańskiej migracji: Niemcy nie czują się już bezpiecznie w swoim kraju”[1315]) aż po zarejestrowany w Moskwie[1316] portal Gloria.tv („Białoruś, co dalej z covid-ściemą w Niemczech i nie tylko”[1317]). Jego nazwisko można znaleźć także w takich rządowych publikacjach rosyjskich jak portal Federalnej Agencji Informacyjnej Regnum[1318] prowadzony przez propagandystę Modesta Kolerowa[1319].

Bardzo ciekawe są też inne międzynarodowe przyjaźnie Ozdyka. Wspomnieć tu należy jego współpracę z Nickiem Griffinem, Robertem Fiorem i Udo Voigtem, głównymi zachodnioeuropejskimi rzecznikami Kremla. Wspomniani już w kontekście warszawskiego spotkania z Braunem Griffin i Fiore to czołowi przedstawiciele tzw. Trzeciej Pozycji. Żeby zrozumieć to pojęcie, trzeba się cofnąć do Anglii lat 80., kiedy to szykujący się już do wejścia do Izby Gmin neofaszystowski Front Narodowy poniósł w wyborach 1979 r. druzgocącą porażkę. Klęska wynikła głównie z przejęcia radykalnych postulatów co do imigracji i zaostrzania prawa przez torysów kierowanych przez Margaret Thatcher. Neofaszyści zdobyli zaledwie 191 719 głosów (0,6 proc.)[1320]. Front zaczynają niszczyć spory, rozłamy i rosnący radykalizm. Do Anglii przybywa wówczas grupa kilkunastu Włochów, co dodatkowo komplikuje sytuację. Włoskim ultrasom przewodzi dwudziestojednoletni Roberto Fiore. Z Włoch uciekli w ostatniej chwili, poszukiwani za współudział w zamachu na dworzec w Bolonii 2 sierpnia 1980 r. Ładunki wybuchowe zabiły tam osiemdziesiąt pięć osób i raniły dalszych dwieście. Najmłodsza ofiara, Angela Fresu, miała 3 lata, a najstarsza, Antonio Montanari, 86. Policja początkowo upatruje sprawców w palestyńskim Al Fatah, libańskich falangistach, masonach, KGB i lokalnej skrajnej lewicy. Dopiero podczas przypadkowej kontroli zatrzymanych zostaje dwoje ludzi z walizką pełną materiałów wybuchowych. To członkowie skrajnie prawicowej organizacji, w której siedzibie policja odnajduje broń, mundury włoskiej żandarmerii Carabinieri, fałszywe dokumenty i kolejne ładunki. Sprawcami okazują się neofaszyści ze Zbrojnych Komórek Rewolucyjnych. Ich politycznym ramieniem jest Trzecia Pozycja. To zwolennicy sojuszu ekstremów, wzorujący się na argentyńskich faszystach Juana Peróna i zarazem na Wietkongu. Ich hasłem jest „Ani czerwoni, ani reakcja – trzecia pozycja!”. Ich logo to robotnicza dłoń dzierżąca nazistowski wilczy hak.

Głównym ideologiem formacji jest właśnie Fiore, który w Anglii poznaje młodych „poszukujących” nacjonalistów, w tym Nicka Griffina. Z czasem otworzą wspólnie biuro podróży, sieć sklepów charytatywnych i działającą do dziś szkołę językową. Griffin, absolwent Cambridge, z czasem staje się nowym liderem Frontu Narodowego i wraz z kolegami zaczyna dążyć do przekształcenie go z prawicowej szowinistycznej organizacji w rewolucyjny ruch Trzeciej Pozycji między kapitalizmem a komunizmem[1321]. Ich poglądy szybko ewoluują. Jako terceryści (od „trzeciej drogi”) krytykują jednocześnie liberalizm i marksizm. Ale wierzą też w etnopluralizm, antyglobalizm, antyimperializm i separatyzm rasowy, są więc otwarci na sojusze z rasistami różnych odcieni skóry. Idolami tercerystów są zatem lider amerykańskich czarnych separatystów z Narodu Islamu Louis Farrakhana, przywódca Iranu ajatollah Chomeini i dyktator Libii, Muammar Kaddafi. Fiore po przedawnieniu wyroku wraca do Włoch, gdzie w 1997 r. zakłada partię Nowa Siła (Forza Nouva). Przed eurowyborami w 2004 r. Nowa Siła wchodzi do bloku wyborczego Alternatywa Socjalna, skupionego wokół Alessandry Mussolini. Mimo że Fiore nie zdobywa mandatu, w 2008 r. zostaje europosłem w miejsce wnuczki Ducego, wybraną do krajowego parlamentu. W tym okresie do Parlamentu Europejskiego trafia także z list BNP jego brytyjski kompan, Griffin. Po porażce w kolejnych wyborach obaj zajmują się promowaniem w europejskiej polityce prorosyjskich postaw. Chwalą demokratyczny charakteru wyborów w tym kraju[1322], wypowiadają się za zniesieniem sankcji wobec Moskwy[1323] i biorą udział w propagandowych kremlowskich obserwacjach wyborczych, zjazdach i konferencjach[1324]. Roberto Fiore uważa Moskwę za jeden z kluczowych dla Europy obrońców prawdziwych wartości chrześcijańskiej cywilizacji[1325] i popiera walkę Moskwy z „amerykańskim imperializmem”. Wozi też na okupowany przez Rosję Krym włoskich przedsiębiorców, zachęcając ich do inwestycji na półwyspie.

Trzeci ze współpracowników Ozdyka, Udo Voigt, to w latach od 1996– –2011 przewodniczący neofaszystowskiej Narodowo-Demokratycznej Partii Niemiec (niem. Nationaldemokratische Partei Deutschlands, NPD), kontynuatorki istniejącej w latach 1950–1964 Niemieckiej Partii Rzeszy (niem. Deutsche Reichspartei, DRP). Zanim Voigt zrujnował finanse swojej partii i zrezygnował z jej kierownictwa, zdążył w irańskiej telewizji zanegować Holocaust[1326], podważyć granicę na Odrze i Nysie Łużyckiej[1327], zaproponować przyznanie Rudolfowi Hessowi Pokojowej Nagrody Nobla[1328], nazwać Adolfa Hitlera „wielkim niemieckim mężem stanu”[1329] i wziąć udział w obchodach na cześć zabitych żołnierzy SS w Budapeszcie, gdzie część działaczy NPD wznosiła nazistowskie pozdrowienia[1330]. Kiedy z Parlamentu Europejskiego wypadli Griffin i Fiore, trafił tam z kolei Voigt[1331]. Został członkiem Komisji Wolności Obywatelskich, Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych i domagał się m.in. uwolnienia z więzienia założyciela RAF, a obecnie neofaszysty i negacjonisty Holokaustu Horsta Mahlera[1332]. Zasiadając w europarlamencie, Voigt opowiadał się za polityką zbliżenia z Rosją i wygłosił kilka wystąpień na rzecz zniesienia wobec niej sankcji. Prowadził też kampanię poparcia prezydenta Syrii Baszara al-Asada i podobnie jak Griffin[1333] oraz Fiore[1334] odwiedził[1335] tę prorosyjską, bliskowschodnią dyktaturę, a przy okazji spotkał się z przedstawicielami Hezbollahu.

Wojaż do Syrii był oficjalną wizytą delegacji Sojuszu dla Pokoju i Wolności (Alliance for Peace and Freedom, APF), ogólnoeuropejskiej, prorosyjskiej i neofaszystowskiej formacji politycznej, do której należą między innymi NPD, Nowa Siła i grecki Złoty Świt. AFP utrzymuje bliskie kontakty z reżimem syryjskim, białoruskim i rosyjskim, a także ze wspomnianym już Hezbollahem. Voigt, Griffin i Fiore wybrali się rok później do Białorusi[1336]. Spotkali się tam z przedstawicielami Liberalno-Demokratycznej Partii Białorusi, ugrupowania, które wbrew nazwie nie ma nic wspólnego ani z demokracją, ani z liberalizmem. To tylko lokalny odłam ultrakonserwatywnej i nacjonalistycznej Liberalno-Demokratycznej Partii Rosji Żyrinowskiego. Na Białoruś wybrał się z nimi łotewski polityk Normunds Grostiņš, startujący do parlamentu tego kraju z list Łotewskiej Unii Rosjan. Jak się okazało w 2018 r., był on zarejestrowanym pod pseudonimem „Štirlica” współpracownikiem KGB. W Mińsku podejmował gości Oleg Hajdukiewicz, który w sfałszowanych białoruskich wyborach prezydenckich 2020 r. pełnił funkcję „męża zaufania” dyktatora Aleksandra Łukaszenki. Sam też miał kandydować, ale 2 miesiące przed datą głosowania zrezygnował, argumentując, że tylko Łukaszenka uratuje Białoruś przed rozpadem. Zarazem przekazał dyktatorowi 30 tys. podpisów, które zebrał dla poparcia swojej kandydatury. Kiedy wybuchły protesty przeciwko wyborczemu oszustwu, Hajdukiewicz groził więzieniem przywódcom opozycji i chwalił białoruskie służby za „przechwycenie” samolotu z opozycjonistą Ramanem Pratasiewiczem, dziennikarzem opozycyjnego kanału NEXTA.

Kontrabanderowcy

Do Brauna coraz bardziej po drodze jest też polskim falangistom. Najsilniej powiązany z posłem Konfederacji jest Piotr Pętlicki, który działał w blisko związanej z Ordo Iuris Krucjacie Młodych i w fundacji Dzierżawskiego Pro – Prawo do życia. Jest to postać o tyle istotna, że właśnie Pętlicki zwrócił uwagę Brauna na Gietrzwałd z powiązanym z tym miejscem kultem, a później namówił Brauna do kandydowania na stanowisko prezydenta Gdańska (reżyser otrzymał wówczas aż 12 proc. poparcia). „Martwię się o nasz kraj. Sytuacja w ojczyźnie napawa smutną konstatacją, iż jesteśmy prawdopodobnie ostatnim pokoleniem, które pamięta Polskę jako kraj biały i chrześcijański, jednolity etnicznie i religijnie”[1337], pisał w rasistowskim tonie Pętlicki, ostrzegając, iż „Antychryst objawi się jako pacyfista, ekumenista i ekolog”. Pętlicki okrasza swoje teksty cytatami z neonazistowskiego zespołu Konkwista 88[1338]. Zarówno Pętlicki[1339], jak i Lasecki, główny ideolog Falangi[1340], wypisują peany na cześć Brauna jako wielkiej nadziei dla skrajnej prawicy w Polsce.

Wśród najbliższych współpracowników Brauna jest też dziennikarka Agnieszka Piwar z polskiego oddziału Sputnika i „Myśli Polskiej”. Znają się z reżyserem jeszcze z Wrocławia, gdzie dziennikarka studiowała filozofię. Pisywali razem do pełnej podziwu dla Pekinu i Moskwy „Opcji na Prawo”. Piwar pomagała Braunowi podczas kampanii wyborczych oraz przy produkcji jednego z jego filmów. Była też bliską współpracowniczką wydalonego z Polski jako persona non grata dziennikarza Swiridowa. Wydalenie Rosjanina zbiegło się z rozbiciem siatki GRU w Polsce. Piwar, Braun i Swiridow widnieją razem na wspomnianym już pięknym zdjęciu z wycieczki do Moskwy[1341]. Fotografię zrobiono 3 lata po wydaleniu Swiridowa z Polski.

Widać z przeglądu tych Braunowych koneksji, do której bramki gra poseł Konfederacji i skąd w jego wystąpieniach biorą się częste odniesienia do „reżimu kijowskiego”[1342], „Ukro-Polinu”[1343] i Banderalandu[1344]. Wokół Brauna kręcą się aktywni zwolennicy Kremla, współpracują z nim zachwyceni ruskim mirem domorośli geopolitycy, domagający się zniesienia sankcji nałożonych na Moskwę, lgną do Brauna „symetryści” widzący w Putnie ostoję „prawdziwych wartości” ginących na dekadenckim Zachodzie. Stoją przy nim wreszcie religijni fanatycy i samozwańczy antyukraińscy „kresowiacy”. Wszystkie powyższe cechy łączy w sobie lublinianin Piotr Panasiuk, który po inwazji Rosji stał się żywą rozgłośnią rosyjskich narracji, a często także jawnej propagandy Kremla.

Panasiuk to przedsiębiorca działający w branży papierniczej[1345]. Jednak jego prawdziwą pasją są publicystyczne hołdy składane rosyjskiej inwazji (a dokładniej, jak sam pisze, „wojskowej „specoperacji”) na Ukrainę. Panasiuk wie wszystko o „denazyfikacji” Ukrainy i „wyzwalaniu” ludności cywilnej cierpiącej pod jarzmem „ukraińskich faszystów”. W jego publicystyce rzeź Mariupola była dziełem armii ukraińskiej albo „nazistowskich” batalionów, a „uwolnieni mieszkańcy Mariupola opowiadają o straszliwych zbrodniach neofaszystów i Prawego Sektora”. „To przypomina Zbrodnię Wołyńską”, konkluduje Panasiuk. O masakrze w Buczy zauważa tylko: „nowy fejk ukraińskiej propagandy obalony. Bucza. Oto zdjęcie z miasta z 2 kwietnia 2022. Jak widzimy, jest czysto i żadnych trupów nie ma. A dzień później nagle się pojawiły”. Dołącza pięć emotikonek, wskazujących na najwyższy poziom rozbawienia[1346]. 8 kwietnia 2022 r., w dniu ataku na dworzec w Kramatorsku, już o godz. 11.48 Panasiuk informuje na Facebooku: „Wojska ukraińskie i wspierające je nazistowskie bataliony dokonały zbrodni wojennej na ludności cywilnej w Kramatorsku. Zaatakowali tłum cywilów czekający na ewakuację na stacji kolejowej rakietą Toczka-U. Zginęło ponad 30 kobiet i dzieci”[1347]. To praktycznie kopia oświadczenia przedstawiciela Milicji Ludowej Donieckiej Republiki Ludowej, opublikowanego kilka minut wcześniej. Po dwóch godzinach Panasiuk publikuje mapę i zdjęcia trajektorii lotu rakiety, która uderzyła w kramatorski dworzec, co ma udowadniać, że wystrzeliła ją strona ukraińska[1348]. Bardzo często wiarygodnymi źródłami informacji są dla Panasiuka internetowe telewizje separatystów z Donbasu „Oplot TV” i „Anna News Agency” oraz telewizja armii rosyjskiej „TV Zwiezda”, których materiały wideo chętnie zamieszcza.

Panasiuk wkleja też kilkakrotnie materiały wideo pokazujące Ukraińców pojmanych przez rosyjskich najeźdźców. 15 kwietnia 2022 r. Panasiuk wkleja zdjęcie ze spotkanie prezydentów Polski, Ukrainy i państw bałtyckich w Kijowie, podczas którego prezydent Andrzej Duda został sfotografowany na tle flagi litewskiej. Jego komentarz: Ukraińcy ustawili prezydenta Polski na tle czarno-czerwonej flagi ukraińskiego nacjonalizmu. Znów fejk: Panasiuk wybrał zdjęcie, na którym zieleń z flagi litewskiej wyszła bardzo ciemna. 10 maja 2022 r. oznajmia: „Apel do dowódcy SG Deineko z oficjalnym zawiadomieniem o wkroczeniu na terytorium UKR polsko-litewskiego kontyngentu pokojowego (do 9500 żołnierzy i 279 sztuk sprzętu)”[1349]. To fejk, nic takiego nie miało miejsca. Kiedy 15 listopada 2022 r. na polski Przewodów spada zabłąkana rakieta i giną dwie osoby, Panasiuk momentalnie ćwierka na Twitterze o prowokacji, która ma wciągnąć Polskę do wojny. „Teraz Mateusz Morawiecki wyśle polskich chłopaków na Ukrainę”, pisze i 20 minut później dodaje: „Banderowskie trolle śmiały się ze mnie, kiedy mówiłem, że na jesieni Polska wejdzie do wojny i nasi chłopcy pójdą na zatracenie na Ukrainę, za USA, Banderę. Dzisiaj jesteśmy już w wojnie prawie dwoma nogami. Może to będzie dzisiaj. Oby tak się nie stało!”[1350]. Ukraińscy „naziści” palący cerkwie[1351], domniemane bogactwo prezydenta Ukrainy Zełenskiego[1352], a po wejściu Finlandii do NATO seria wpisów o dawnej nazistowskiej kolaboracji tego państwa[1353] – to tylko wycinek z twórczości Panasiuka. Jednocześnie udostępnia on i pozytywnie komentuje przemówienia i wypowiedzi Putina[1354], Ławrowa[1355], Andriejewa i Szojgu[1356]. Oprócz tematu ukraińskiego skrajnie prawicowe bingo ostatnich sezonów 2020–2022 u Panasiuka zawiera rewelacje, że w USA zmusza się do zmiany płci dzieci, a Unia Europejska każe nam jeść robactwo. Dziewięć dziesiątych treści u Panasiuka dotyczy jednak wojny w Ukrainie.

Panasiuk to nie samotny bloger i fascynat wojskowości, lecz jeden z wielu krążących wokół Brauna, sympatyzujących z Kremlem aktywistów z „kresowym” zacięciem. Panasiuk jest bowiem także skarbnikiem stowarzyszenia Instytut Pamięci i Dziedzictwa Kresowego, którym kieruje profesor z Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, Włodzimierz Osadczy. Obaj panowie kandydowali w 2019 r. z list Konfederacji: Panasiuk do sejmu, a Osadczy do europarlamentu. Obaj byli wspierani przez Grzegorza Brauna, a Panasiuk został nawet organizatorem lubelskiego Klubu Konfederacji. Profesor Osadczy pochodzi z Wołynia. Studiował historię na Uniwersytecie Lwowskim im. Iwana Franki i jeszcze za czasów ZSRR służył w Armii Radzieckiej. Od 1993 r. mieszka w Polsce, gdzie przyjechał jako stypendysta Fundacji Jana Pawła II. W Polsce zrobił doktorat i habilitację. Pracuje w Instytucie Historii Kościoła i Patrologii przy KUL[1357]. Wykłada też stosunki międzynarodowe w Państwowej Wyższej Szkole Zawodowej w Chełmie[1358]. Był dyrektorem Ośrodka Badań Wschodnioeuropejskich – Centrum Ucrainicum przy KUL, a w latach 2006–2009 był kanclerzem Europejskiego Kolegium Polskich i Ukraińskich Uniwersytetów. Jako pełnomocnik wojewody lubelskiego ds. współpracy z Ukrainą[1359] często występuje jako ekspert od spraw ukraińskich w Radiu Maryja i Telewizji Trwam oraz na łamach „Naszego Dziennika” i portalu Kresy.pl.

Osadczy ma jednak dosyć chłodne podejście do Ukrainy. Udział Andrzej Dudy w obchodach dnia niepodległości tego kraju profesor opisał słowami „niebywała hańba!”[1360] Ambasadora RP w Kijowie Jana Piekło określił wprost jako „osobę skandaliczną”, występującą w interesach USA i prowadzącą „politykę uległości wobec Ukrainy”[1361]. Na zorganizowaną przez Instytut Pamięci i Dziedzictwa Kresowego w czerwcu 2017 r. na KUL konferencję pod hasłem „Pojednanie polsko-ukraińskie? Wymiana doświadczeń” Osadczy nie zaprosił ani jednej osoby z Ukrainy, a dodatkowo stwierdził, że Ukraińcy „reprezentują inną mentalność, wschodnią” i nie ma tam z kim rozmawiać[1362]. Podczas tejże konferencji profesor Czesław Partacz z Politechniki Koszalińskiej (persona non grata w Ukrainie) oznajmił, że Polska wpadła w zależność od Waszyngtonu i Tel Awiwu, a nawet od Kijowa, „ponieważ lobby [tych krajów] jest potężne i opanowało najwyższe stanowiska w Polsce”. Wszystko to działo się pod patronatem ówczesnego wojewody lubelskiego, a dziś ministra edukacji i nauki, Przemysława Czarnka, który wygłosił na konferencji słowo wstępne[1363].

Osadczy był też współautorem „ukraińskiej” części nowelizacji Ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej. Zmiana prawa wywołała skandal dyplomatyczny i została zakwestionowana przez Trybunał Konstytucyjny[1364]. „Jesteśmy świadkami totalnego ataku na cywilizację chrześcijańską, niszczenia cywilizacji zachodniej. (...) Upomnienie się o pamięć wywołało aż tak niespodziewany i zupełnie irracjonalny odzew zarówno na Wschodzie i Zachodzie dlatego, że Polska chrześcijańska, narodowa, mocna nie jest potrzebna”[1365], komentował Osadczy oburzenie mediów i dyplomatów. Profesor nie ma jednak problemu z wypowiadaniem się dla mediów kremlowskich. W rozmowie dla „Sputnika” narzekał na „wielki tupet środowisk banderowskich” i krytykował polską politykę wschodnią[1366]. Relacje z Ukrainą są w zasadzie bez sensu i należy je zerwać. Przy okazji Osadczy narzekał na zależność polskich mediów od George’a Sorosa i Niemiec, żaląc się na ten stan rzeczy w państwowym medium rosyjskim. Wywiad z nim poprowadził sam ponad dziewięćdziesięcioletni Leonid Sigan, który pracę jako spiker zaczął jeszcze w stalinowskim Związku Patriotów Polskich w 1943 r. Podobnych związków jest w wypadku Osadczego więcej. Jest on bowiem także członkiem Zarządu Wojewódzkiego Stowarzyszenia „Polska-Wschód”, następcy prawnego Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Radzieckiej. Wspólnie z Mossakowskim należy do Związku Organizacji Kresowych i Kombatanckich, założonego i kierowanego aż do śmierci przez kolejno żołnierza AK, później NKWD, i wreszcie oficera Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego, płk. Jana Niewińskiego. A w wyborach samorządowych w 2018 Osadczy otwierał listę komitetu Jedność Narodu – Wspólnota, walcząc o miejsce w sejmiku województwa lubelskiego[1367]. Jedność to nacjonalistyczna partia, mającą siedzibę w dawnym Domu Przyjaźni Polsko-Radzieckiej przy ul. Marszałkowskiej 115. Zajmowała tam pokój nr 264, podczas gdy Zmiana – partia, z której wywodzi się także wielu aktualnych zwolenników Brauna – pokój nr 350.

Katolicy polarni

Wspomniany wcześniej Panasiuk jest też prezesem kolejnego stowarzyszenia – organizacji o nazwie Chrześcijańskie Stowarzyszenie Europy. W radzie tego związku zasiada także żona Panasiuka oraz Bogdan Kulas. Ten człowiek biznesu i wiceprezes Związku Polaków w Norwegii[1368] (a przy okazji jeszcze członek formacji Jedność Narodu) w 1982 r. otrzymał w Norwegii azyl polityczny i od tego czasu tam mieszka[1369]. Prowadzi Dom Polski w miejscowości Fornebu pod Oslo[1370] i wydaje pismo dla Polonii norweskiej „Polonia i Norge”[1371]. Oprócz aktywności polonijnej Kulas działa na rzecz Kościoła, nie stroni też od polityki. W sieci prowadzi stronę Regnum Christi[1372], gdzie zamieszcza swoje przemyślenia religijne i gorliwie broni księdza Piotra Natanka, duchownego od 2011 r. zbuntowanego wobec krakowskiej kurii i objętego suspensą. Ksiądz Natanek wsławił się wiralowym filmikiem, w którym w komiczny sposób opisuje zagrożenia satanistyczne, takie jak na przykład tai-chi, tarot i muzyka techno[1373]. Jego zwolennicy są bardzo aktywni na prawicowych demonstracjach. Łatwo ich rozpoznać – noszą czerwone płaszcze z krzyżem i wizerunkiem Jezusa w koronie[1374]. Wedle deklaracji jest ich dokładnie 2822 w Polsce i 1179 poza jej granicami. Natankowcy dążą do ogłoszenia Jezusa Królem Polski i uznania nadrzędności „Prawa Bożego” nad prawem stanowionym[1375]. Ideę tę podrzuciła Polakom w latach 20. Rozalia Celak, mistyczka, z zawodu pielęgniarka[1376], a podchwycił go w swoim ośrodku rekolekcyjnym w Szczyglicach usunięty z zakonu jezuita ks. Tadeusz Kiersztyn[1377]. Po jego śmierci świętą misję wziął w swoje ręce Ks. Natanek. Wprawdzie zawieszono go w posłudze, lecz nadal nie tylko odprawia msze, lecz także prowadzi w rodzinnej wsi Grzechynia ośrodek rekolekcyjny pod nazwą Pustelnia Niepokalanów[1378], nadając z niego programy internetowe dla księży i świeckich[1379]. Oprócz Kulasa z Norwegii intensywnie promuje Natanka zarejestrowana w Moskwie polska internetowa telewizja Gloria.tv.

Od lat 90. Bogdan Kulas udzielał się w partiach nacjonalistycznych. Pomagał wspomnianemu już Kowalskiemu w budowie struktur Stronnictwa Narodowo-Demokratycznego – partii, której kierownictwo składało się prawie wyłącznie z tajnych współpracowników Służby Bezpieczeństwa. Od kilkunastu lat współpracuje też Kulas z Ryszardem Oparą, niedoszłym kandydatem partii Zmiana na prezydenta RP. Opara to tajemniczy polonijny biznesman z Australii, który, nim zbankrutował, rozkręcał w Polsce wraz z Arturem Zawiszą i córką generała Wileckiego Beatą skrajnie prawicowe media, a także wspierał Ruch Narodowy[1380]. To ze spółki Opary znanej jako Nowy Ekran powstał istniejący do dziś serwis blogowy Neon24.pl, w którym chętnie zakładają swoje witryny skrajnie prawicowi i sympatyzujący z Rosją politycy i aktywiści – Piskorski, Czeczetkowicz, Rękas, Grudniewski, Wrzodak, Jeznach czy Sendecki[1381]. Doświadczenie z tej współpracy Kulas wykorzystał, tworząc własne przedsięwzięcia medialne, choć nieco skromniejsze. Jego firma, Etos TV, zarejestrowana podobnie jak Jedność Narodu w siedzibie przy ul. Marszałkowskiej 115, pokój 264, jest wydawcą pisma i portalu grupy Jedność Narodu o nazwie „Polityka Polska”[1382].

Żeby zrozumieć, skąd się wzięła mikropartia Bogdana Kulasa na polskiej scenie politycznej, musimy się cofnąć do lat 90., kiedy to z rzeszy małych stronnictw narodowych wyłoniła się w 2001 r. Liga Polskich Rodzin. Kulas został członkiem jej zarządu. LPR została wpisana do rejestru partii na miejsce Stronnictwa Narodowo-Demokratycznego, ale zbuntowani działacze tego ugrupowania, niechętni zjednoczeniu, utworzyli działające do dzisiaj stowarzyszenie Stronnictwo Narodowe, w którym działają Engelgard, Kowalski i były poseł LPR Robert Strąk. Organizacja ta ma siedzibę przy Al. Jerozolimskich 83/9 w Warszawie. To trzeci ważny adres na mapie sympatyzującej z Kremlem Warszawy, po Domu Przyjaźni przy ul. Marszałkowskiej 115 i po pałacu Rembielińskiego przy Al. Ujazdowskich 6a. Placówkę tę stowarzyszenie dzieli z prokremlowskimi podmiotami w rodzaju Fundacji Narodowej im. Romana Dmowskiego. Bogdan Kulas był w niej prezesem, a w jej zarządzie są także prezes Ruchu Ludowo-Narodowego/Ligi Narodowej Zbigniew Lipiński[1383] i Wiesław Kosobudzki, prezes wydawnictwa „Myśl Polska” pod redakcją Engelgarda i wydawca książek Dugina[1384]. Ruch Ludowo-Narodowy/Liga Narodowa to jeszcze jedna organizacja powołana do życia w 2007 r. przez uciekinierów z rozpadającej się Ligi Polskich Rodzin, wspólnie z Samoobroną pod wodzą Bogusława Kowalskiego. Tego samego, który w latach 1993–1997 był naczelnym „Myśli Polskiej”, a który, już jako poseł PiS, miał w tym samym lokalu swoje biuro poselskie. Z młodzieżówki Ruchu/Ligi powstał obecny „polsko-norweski” Obóz Wielkiej Polski. Pod tym samym adresem mieszczą się jeszcze: firma Polski Dom Medialny Macieja Andraszyka z wydawnictwa Wers[1385], wydawca najbardziej znanego polskiego negacjonisty Holocaustu, Dariusza Ratajczaka[1386]; Stowarzyszenie Myśli Narodowo-Demokratycznej Lecha Haydukiewicza, byłego członka Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji, zgłoszonego przez Samoobronę RP i Ligę Polskich Rodzin; i wreszcie Klub Narodowej Myśli Politycznej „Votum”, dzieło Artura Zawiszy i byłego prezydenta Stalowej Woli, Szlęzaka.

Do niedawna bywalcem tego lokalu był też jeden z wydawców „Myśli Polskiej” i wiceprezes Zarządu Głównego Ligi Narodowej, Bartold, który jednak zmarł w 2021 r. Przed śmiercią zdążył jeszcze stać się przyczyną skandalu związanego z ojcem premiera Mateusza Morawieckiego. Pod koniec Kornel Morawiecki zaczął bowiem zacieśniać związki ze środowiskiem sympatyzującym z Kremlem. Według dawnych współpracowników Marszałka Seniora, stać miał za tym właśnie Bartold, blisko powiązany z Mateuszem Piskorskim. Bartold, niegdyś członek sztabów wyborczych gen. Wileckiego i Stana Tymińskiego, członek zarządu krajowego partii Zmiana, miał silny wpływ na starszego Morawieckiego[1387], czego skutkiem była seria sympatyzujących z Rosją wypowiedzi byłego lidera Solidarności Walczącej dla polskich i rosyjskich mediów[1388]. Kornel Morawiecki złożył poręczenie za przebywającego w areszcie Piskorskiego[1389], a także promował pochodzącego z Białorusi profesora Mikołaja Iwanowa, czyniąc z niego główną postać Wydziału Wschodniego Solidarności Walczącej. Na dobitkę we Wrocławiu Morawiecki senior zbliżył się wówczas do wiekowego pisarza Stanisława Srokowskiego, dawnego kolegi z szeregów Solidarności Walczącej. Jako pisarz Srokowski nie osiągnął większego sukcesu, ale rodzaj sławy przyniosły mu wydane po 1989 r. drastyczne utwory poświęcone Wołyniowi i założona przez niego facebookowa grupy „Wszyscy Jesteśmy Kresowiakami”, jedna z głównych platform dystrybucji hejtu antyukraińskiego w polskim internecie.

Działając w polskich ugrupowaniach, Bogdan Kulas nie zaniedbuje także tej działalności w Norwegii. W maju 2012 r. powołuje na przykład „połączony okręg norweski” wspomnianego wyżej Ruchu Ludowo-Narodowego/Ligi Narodowej i Obozu Wielkiej Polski, z udziałem Zbigniewa Lipińskiego. Spotkanie połączeniowe odbyło się w Domu Polskim w Fornebu, prowadzonym przez Kulasa. Kulas uczestniczył także w kwietniu 2014 r. w spotkaniu formacyjnym Obozu Wielkiej Polski w Oslo[1390] wspólnie z Lipińskim oraz z publicystą „Opcji na Prawo”, sedewakantystą ks. Trytkiem. „Norweska” OWP przez całą pierwszą dekadę XXI w. otrzymywała wsparcie od Unii Stowarzyszeń i Organizacji Polskich w Ameryce Łacińskiej, czyli od Jana Kobylańskiego. Bogdan Kulas brał również udział w kolejnych spotkaniach ugrupowania, włącznie z partyjnym opłatkiem w Lier, kiedy to zadeklarował swoją „pomoc w rozbudowie struktur Obozu Wielkiej Polski w Norwegii”[1391]. W mieszkaniu, gdzie Trytek odprawiał sedewakantystyczną mszę, rok później odbyło się spotkanie inicjujące reaktywację Zjednoczenia Patriotycznego „Grunwald”, tym razem odrodzonego jako Zjednoczenie Patriotyczno-Robotnicze Grunwald[1392]. Z kierownictwem OWP, flagą „Noworosji” w tle i portretem generała Jaruzelskiego w rocznicę wprowadzenia stanu wojennego zrobili sobie wówczas wspólne zdjęcie były lider Komunistycznej Partii Polski Marcin Adam i jej działacz, doktor chemii Bartosz Bieszczad, obaj rezydujący wówczas w Irlandii.

Szczęść Boże!

Dla rozkręcenia działań Jedności Narodu niezbędne były fundusze. Te zapewnił ugrupowaniu Romuald Starosielec. Jego nagłe wzbogacenie się nastąpiło w tym samym czasie, kiedy wybuchła afera Wielkopolskiego Banku Rolniczego. Z kasy tego podmiotu wyprowadzono 2,6 mln zł na konto prywatnej spółki Hatrol, a później na konta kolejnych spółek – Rol-Hatu i Polskich Finansów. Radzie Nadzorczej WBR przewodniczył wówczas były poseł LPR Witold Hatka, zarazem właściciel Hatrolu. W radzie banku zasiadał też Roman Giertych. Rol-Hat i Polskie Finanse miały siedziby w Krakowie, a ich udziałowcami byli działacze Młodzieży Wszechpolskiej i politycy LPR, m.in. Wojciech Wierzejski. W aferę zamieszani byli Maciej Twaróg[1393], związany z Młodzieżą Wszechpolską, wówczas prywatnie zięć Zbigniewa Wassermanna; Tomasz Połetek, ówczesny pełnomocnik Giertycha[1394]; Krzysztof Pejka, członek rady politycznej LPR (zasiadający w radzie nadzorczej Polskich Finansów); i wreszcie wszechpolak Bogusław Tofilski. W organach obu spółek zasiadał także lider LPR Marek Kotlinowski[1395]. Żadnemu z tych polityków nigdy nie przedstawiono jakichkolwiek zarzutów w tej sprawie.

Partia Jedność Narodu, która wyrosła na tym żyznym podglebiu, na przełomie lat 2014 i 2015 stała się gościnną przystanią dla sporej grupy byłych członków LPR, którzy z różnych powodów nie trafili do Prawa i Sprawiedliwości. Do Jedności trafił na przykład towarzysz Brauna jeszcze z wyborów samorządowych z  2010 r., profesor stosunków międzynarodowych Tadeusz Marczak, z którym Braun dzielił listę komitetu „Polski Wrocław”. W 2015 r. Braun i Marczak znów znaleźli się na jednej liście: Marczak otwierał bowiem listę KWW Grzegorza Brauna „Szczęść Boże!” do sejmu w okręgu wrocławskim. Znaleźli się w Jedności Narodu także Zygmunt Wrzodak i Anna Raźny. Ten pierwszy to nie tylko były poseł LPR, lecz także przewodniczący rady politycznej i szef sztabu wyborczego tej partii. „Ile dolarów dawanych przez CIA trafiło przez żydowski Mosad do kieszeni agenta SB o kryptonimie Bolek?”[1396], pytał Wrzodak jeszcze jako poseł, dodając, iż „masoneria, szczególnie groźne wcielenie szatana, i nihilistyczna lewica, uderzyły na Polskę”[1397], bo przecież „cała Unia Europejska jest sterowana przez loże masońskie”[1398]. Z kolei Anna Raźny odziedziczyła fotel przewodniczącej rady politycznej LPR po Wrzodaku. Razem z opisywanym już Barańskim, Wrzodak i Raźny zostali w maju 2014 r. inicjatorami listu otwartego do Narodu Rosyjskiego i władz Federacji Rosyjskiej, w którym poparli poczynania Putina na Ukrainie i wezwali Władimira Władimirowicza do ustanowienia Światowej Rady Słowian, która obroni Polskę przed Zachodem podsuwającym Polakom: „związki homoseksualne, przemysł pornograficzny, pedofilię, narkotyki, sekty, medialny terror, cenzurę, fasadową demokrację, lichwę, swobodny napływ imigrantów” i „podstępną walkę z Panem Bogiem”[1399]. Norweski polonus Bogdan Kulas nie załapał się na pierwszy list (który skończył się usunięciem Anny Raźny z Uniwersytetu Jagiellońskiego)[1400], ale podpisał już w kwietniu 2015 r. razem z Raźny i z przyszłym posłem PiS Chruszczem drugi List katolików do prezydenta Rosji[1401]. Autorzy pisali w nim, że z podziwem obserwują, jak „Rosja konsekwentnie kroczy drogą odbudowy ładu naturalnego i wielkiego dziedzictwa chrześcijańskiego, opierając prawo na fundamencie Ewangelii, podejmując heroiczną misję obrońcy chrześcijaństwa”[1402]. Nie przeszkodziło to prezydentowi Andrzejowi Dudzie odznaczyć Bogdana Kulasa Orderem Odrodzenia Polski podczas wizyty państwowej w Oslo 22 maja 2016 r.

Do Jedności Narodu trafił też już bardzo wiekowy, lecz wciąż rozsiewający antysemickie teorie spiskowe opisany już TW „Rogulski”, czyli Bogusław Rybicki. Oprócz niego znalazł się w tym ugrupowaniu także były minister rolnictwa i poseł LPR, Gabriel Janowski. O jego nietypowym zachowaniu podczas debaty w sejmie głośno było w połowie stycznia 2000 r. Parlamentarzyści debatowali wówczas nad odwołaniem ministra skarbu Emila Wąsacza, a Janowski, dziwnie pobudzony, blokował mównicę, skakał w miejscu oraz całował kobiety i mężczyzn po rękach i nie poznawał ludzi[1403]. Po tym zdarzeniu Janowski twierdził, że został otruty narkotykami przez przeciwników sprzedaży polskich banków i cukrowni. Listę endeckich seniorów udzielających się w Jedności Narodu uzupełniają były deputowany do ostatniej Rady Najwyższej ZSRR Jan Ciechanowicz i znany tłumacz literatury angielskiej (zmarły w sierpniu 2023 r.) Lech Jęczmyk.

Jednak Jedność Narodu zrzesza nie tylko i wyłącznie emerytów nacjonalistów i sieroty po LPR. Z listy tej partii startować miał do sejmu Damian Bieńko, młodociany lider ugrupowania Narodowa Wolna Polska – ten sam, który wedle doniesień medialnych przewodził brutalnemu najściu na lokal „Ukraiński Świat” w Warszawie 10 października 2015 r. po demonstracji antyimigranckiej zorganizowanej w Warszawie przez Brygadę Mazowiecką Obozu Narodowo-Radykalnego. Bieńko prowadzi profil sieciowy „Polacy przeciw Imigrantom”, a w 2016 r. spalił ukraińską flagę podczas Marszu Niepodległości[1404]. Sam Bieńko zaprzecza udziałowi w tych zdarzeniach, jednak często występuje w nacjonalistycznych materiałach wideo wrzucanych do sieci przez Sendeckiego.

Szara eminencja Podkarpacia

Członkiem rady krajowej w Jedności Narodu był też kolejny przyszły braunista, profesor Andrzej Zapałowski. To wykładowca uniwersytecki i specjalista w sprawach bezpieczeństwa. Jest Zapałowski nie tylko kolejnym domorosłym geopolitykiem, lecz także szarą eminencją skrajnie prawicowego Podkarpacia. Podobnie jak Kulas, Zapałowski podpisał list katolików do Putina z wezwaniem o obronę chrześcijaństwa. Karierę polityczną zaczął w KPN Obóz Patriotyczny, czyli u rozłamowców z Konfederacji Polski Niepodległej Leszka Moczulskiego. Opuścili oni macierzystą partię w 1996 r. pod wodzą Adama Słomki, który po rokoszu przeciwko dawnemu liderowi wstąpił do Akcji Wyborczej Solidarność. To z rekomendacji AWS w 1997 r. Zapałowski, będący wtedy nauczycielem historii i dyrektorem przemyskiej podstawówki, został posłem. Wkrótce jednak, już w 1998 r., wystąpił z AWS w proteście przeciwko usunięciu Słomki z klubu poselskiego. Czekała go teraz typowa dla skrajnie prawicowych działaczy karuzela partii, w których zmieniał członkostwo praktycznie co rok. W 2001 r. Zapałowski startował już z list PSL, nie uzyskując jednak reelekcji. Przystąpił wówczas do Ligi Polskich Rodzin i zasiadł we władzach krajowych tej partii, a w 2004 r. kandydował z jej list do europarlamentu. Mandat otrzymał jednak dopiero rok później, po śmierci zmarłego w wypadku samochodowym eurodeputowanego Filipa Adwenta. Opuścił LPR i w wyborach 2009 r. poparł Prawicę RP Marka Jurka, kończąc karierę eurodeputowanego. W 2009 r. wraz z Chruszczem i Januszem Dobroszem Zapałowski utworzył jedno z kilku ugrupowań powstałych na gruzach LPR i Samoobrony, formację Naprzód Polsko, zostając nawet jej skarbnikiem. I tutaj nie zagrzał długo miejsca, bo partia rozpadła się już rok później wskutek konfliktu o start jej liderów z list Libertasu.

Wtedy Zapałowski skierował swoją energię w działania samorządowe i znów pracował jako nauczyciel historii w Przemyślu. W 2006 r. został prezesem Podkarpackiej Ligi Samorządowej, a w wyborach samorządowych w 2010 r. bez powodzenia kandydował z ramienia Wspólnoty Samorządowej Doliny Sanu na urząd prezydenta Przemyśla (otrzymał 8,82 proc. głosów) i do rady miasta. W 2014 r. startował do rady miejskiej jako kandydat komitetu Patriotyczny Polski Przemyśl, o którego działalności więcej w dalszej części. Zaczął się też piąć powoli w hierarchii naukowej, zostając po kolei wykładowcą w Państwowej Wyższej Szkole Zawodowej w Jarosławiu, adiunktem w Wyższej Szkole Prawa i Administracji w Przemyślu, a następnie na Uniwersytecie Rzeszowskim, gdzie pracuje do dziś. Nie porzucił aktywności politycznej, skręcając jednak coraz bardziej w kierunku przychylnym dla Kremla. Mniej więcej od połowy pierwszej dekady XXI w. zbliżył się do geopolityka Leszka Sykulskiego i wydał w jego wydawnictwie Neter swój doktorat, poświęcony wojskowym relacjom polsko-ukraińskim. Współtworzył też z Sykulskim w 2008 r. Polskie Towarzystwo Geopolityczne, co wyciągnęło go z naukowego niebytu. Antoni Macierewicz, minister obrony w latach 2015–2018, pozwolił Zapałowskiemu prowadzić wykłady dla żołnierzy Jednostki Wojskowej Komandosów w Lublińcu[1405] i kadry Dowództwa Operacji Specjalnych w Krakowie.

Jednocześnie Zapałowski zaangażował się w działania Jedności Narodu, zostając członkiem rady krajowej tej partii, a w 2015 r. pełnomocnikiem w okręgu 22 (południowe Podkarpacie) komitetu wyborczego Brauna „Szczęść Boże”. Kontakty z nacjonalistami i samorządowcami pozwoliły mu w 2018 r. uzyskać mandat radnego Przemyśla z listy Kukiz’15. Od stycznia 2019 r. do czerwca 2020 r. był wiceprzewodniczącym rady miasta. Razem z będącymi dziś w PiS byłymi prezesami Młodzieży Wszechpolskiej Chruszczem[1406] i Adamem Andruszkiewiczem[1407] zakładał też w 2017 r. Stowarzyszenie Endecja[1408]. Chruszcza znał wówczas od prawie 10 lat. Poznał ich ze sobą Mateusz Piskorski. Razem pojechali w 2010 r. obserwować wybory na Prezydenta Ukrainy jako reprezentanci Organizację Monitorowania Wyborów Wspólnoty Niepodległych Państw (CIS-EMO). Ich raporty są zawsze zgodne z linią Kremla. Wygrywa kandydat prorosyjski – wybory są uczciwe. Jest niespodzianka – CIS-EMO pisze, że wybory należy powtórzyć. Każdy taki wyjazd to kilkaset tysięcy rubli dotacji od Rosji. Zapałowski obserwuje wybory w Żółkwi. Zgłasza naruszenie ciszy wyborczej, gdyż jedna z kobiet siedzących w komisji wyborczej ma warkocz na głowie, przez co przypomina mu Julię Tymoszenko[1409]. Od tamtej chwili zaczęła się kariera medialna Zapałowskiego w rosyjskich mediach.

Gości w nich od tego czasu wielokrotnie, zwłaszcza w „Sputniku”[1410]. Rozmawiał z nim sam Leonid Sagin. Zapałowski przestrzegał np., że „do Polski będą się przedostawały nie tylko osoby zarażone szowinizmem banderowskim, ale będą też przedostawały się osoby z kręgów kryminalnych”. Wypowiadał się również dla stacji Ruposters[1411] i Pravda TV[1412] oraz agencji informacyjnych Regnum[1413] i NewsBalt[1414]. Wszystkie one związane są z rosyjskimi władzami lub oligarchami. NewsBalt to kaliningradzki kooperant agencji „Regnum”. Jej redaktor naczelny – Andriej Wypołzow – to dobry znajomy Zapałowskiego. Razem byli gośćmi V Zjazdu Polskiego Towarzystwa Geopolitycznego, zorganizowanego w 2013 r. w Toruniu przez Sykulskiego. Zapałowski przyjmował Wypołzowa także w marcu 2017 r. w Rzeszowie, kiedy ten wraz z grupą rosyjskich blogerów objeżdżał radzieckie wojskowe pomniki „wdzięczności” w Polsce[1415]. To także Wypołzow zorganizował w Moskwie spotkanie delegacji stowarzyszenia Kursk z rzeczniczką rosyjskiego MSZ, Mariją Zacharową.

Dlaczego poglądy Zapałowskiego tak przyciągają rosyjskie media? Przede wszystkim bije z nich wielka sympatia dla władz Rosji i Białorusi, znajdziemy w nich też ostrą krytykę Ukrainy i Ukraińców. Akcję „Wisła” (czyli antyukraińską czystkę etniczną prowadzoną przez władze PRL w latach 1947–1950) Zapałowski uważa za uzasadnioną, a posłowie PO apelujący o upamiętnienie jej ofiar „wpisują się w ideologię banderyzmu”[1416]. Zresztą jego zdaniem „lobby ukraińskie w Polsce nie tylko kanonizuje oprawców Polaków, Żydów i przecież samych Ukraińców niesprzyjających upowcom, ale robi to za pieniądze polskich podatników, ponieważ ZUwP jest dotowany przez polski rząd!”[1417], oburzał się Zapałowski. Współpracę z Ukrainą uważa za bezsensowną, gdyż jego zdaniem jest ona państwem upadłym[1418] i rządzi tam banderowski reżim[1419], dlatego Zapałowski domaga się budowy wysokiego na 3 metry płotu o długości 500 km na granicy polsko-ukraińskiej[1420]. Straży granicznej w pilnowaniu tej powinny pomagać „obywatelskie patrole”, niezbędne jest też „bardziej restrykcyjne prawo”. Antyukraińskich tekstów Zapałowskiego jest zresztą ogromna liczba, chociażby wywiad Engelgarda z Zapałowskim, oskarżający polskie elity o uległość wobec „środowisk postbanderowskich”, narzekający na leczenie ukraińskich żołnierzy w Przemyślu i zwieńczony deklaracją, że „nie ma zgody na popieranie banderowców”[1421].

Reżim Łukaszenki z kolei Zapałowski omawiał na konferencji „Polska –Białoruś. Wspólne dziedzictwo, wspólna odpowiedzialność”, która odbyła się w marcu 2017 r. w Centralnej Bibliotece Rolniczej. Konferencja została tam przeniesiona z sali kolumnowej sejmu po licznych protestach. A protestowano, gdyż organizatorami wydarzenia były partie Jedność Narodu oraz Wolni i Solidarni Kornela Morawieckiego, na starość otoczonego wpisującymi się w narrację Kremla aktywistami takimi jak Srokowski i Bartold. Kontrowersje budził też program konferencji i szeroki udział w niej sympatyzujących z Kremlem aktywistów. Zdarzenie promował były przewodniczący PSL-u Janusz Piechociński[1422]. Ten nazywany „królem Twittera” polityk, co może zaskakiwać, jest wielkim rzecznikiem ocieplenia relacji z Białorusią i Rosją[1423], a także z Chinami. Zdziwienie mediów budziła także współpraca Janusza Piechocińskiego z firmami zależnymi od rosyjskiego koncernu paliwowego Gazprom[1424]. Tłumaczem i bliskim współpracownikiem byłego wicepremiera jest również powiązany z rosyjską kompanią węglową KTK z syberyjskiego Kemerowa, odpowiedzialną najpewniej za aferę taśmową Marka Falenty[1425], Michał Gołkowski. To syn wieloletniego dyplomaty Marka Gołkowskiego, który pracował na placówkach w Mińsku, Moskwie i Kaliningradzie. Gołkowski junior pozostawał w zażyłych stosunkach z ludźmi KTK, szczególnie z byłym współwłaścicielem firmy Wadimem Daniłowem. Załatwiał mu różne spotkania i polecał ważnych ludzi[1426].

Na konferencji Zapałowski opisywał Białoruś jako czynnik „blokujący dezintegrację” Europy Wschodniej i głosił, że sojusz Polski z reżimem Łukaszenki postawi zaporę wpływom niemieckim i anglosaskim. Co więcej, mówił, należy szanować głęboką więź tego państwa z Rosją, jak również „nie dopuścić do żadnych majdanów, nie tylko na Białorusi, ale także w Polsce”[1427]. Przemawiali na konferencji Jan Ciechanowicz z Jedności Narodu, lider tej partii Starosielec, a także Henryk Siodmok, prezes zarządu polskiego producenta chemii budowlanej grupy Atlas SA, która zbudowała na Białorusi kilka fabryk. „Jasne, oczywiście, za prawami człowieka, za wszelkimi prawami jestem. Ale mnie się wydaje, że tam 80 proc. praw jest zrealizowanych. [...] A czy w krajach demokratycznych tutaj w Europie jest inaczej? Czy jest inaczej? Czy ktoś dobrowolnie oddaje władzę? Mieliśmy głosowanie demokratyczne niedawno w Brukseli, nie?” – ogłaszał Siodmok na konferencji[1428]. Wystąpił też dawny protektor Brauna, wydawca „Opcji na Prawo” i właściciel wydawnictwa Wektory, pełen podziwu dla Pekinu i Moskwy publicysta Józef Białek[1429]. W swoim wystąpieniu przepraszał on przybyłych Białorusinów za zachowanie państwa polskiego i wyrażał chęć wyemigrowania do Mińska, bo „w polskim państwie kolonialnym nie da się żyć”.

Inni uczestnicy konferencji to reżimowy propagandysta związany z białoruskimi służbami bezpieczeństwa[1430] Aleksander Szpakowski, członek Białoruskiej Akademii Nauk, były neopogański neofaszysta[1431] i analityk obsługujący obóz Łukaszenki[1432] Aleksiej Dziermant, oraz neoeurazjata i duginista Piotr Piatrouski. Dziermant jeszcze niedawno chciał delegalizować Kartę Polaka[1433], stanowiącą rzekomo problem dla państwa związkowego Białorusi i Rosji[1434], a Piatrouski w 2016 r. wzywał do zamknięcia nadającej z Polski opozycyjnej wobec Łukaszenki telewizji Biełsat, która jego zdaniem „skupia garstkę mówiących po białorusku rusofobów”, którzy „pod płaszczykiem języka białoruskiego” (...) „rozpowszechniają idee antybiałoruskie” niczym nazistowski namiestnik Białorusi Wilhelm Kube, który również miał się nauczyć tego języka[1435]. To właśnie Szpakowski, Dziermant i Piatrouski stali za zaproszeniem na Białoruś zachodnich neofaszystów Fiorego i Griffina, oraz innego specjalisty od bezpieczeństwa z obozu Brauna, Sławomira Ozdyka. Gospodarza tamtego spotkania, Partię Liberalno-Demokratyczną Białorusi, czyli klon partii Żyrinowskiego, reprezentował teraz na konferencji wiceprezes Siarhiej Niewiarowicz. Także Dziermant[1436] i Szpakowski[1437] oraz kolejny z występujących Białorusinów Jagor Drobysz, kierują działaniami portalu IMHOclub.by, uznawanego za część prorosyjskiej machiny dezinformacyjnej[1438]. Piatrouski też publikuje tam swoje teksty[1439], podobnie zresztą jak odpowiedzialny za budowę w Polsce prorosyjskiej siatki Aleksander Usowski.

W maju 2018 r. prezydencki minister Paweł Soloch w imieniu Biura Bezpieczeństwa Narodowego zażądał od IPN usunięcia Zapałowskiego z grona uczestników konferencji na temat polskiej myśli geopolitycznej. Mimo to Zapałowski jest nadal częstym gościem w programach Radia Maryja i Telewizji Trwam jako specjalista od geopolityki, wojskowości i Ukrainy. W 2009 r. Zapałowski został odznaczony przez prezydenta Lecha Kaczyńskiego Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski[1440], a w 2017 r. prezydent Andrzej Duda nadał mu Krzyż Wolności i Solidarności[1441].

Rozdział 10

Oblężenie Przemyśla

Ogniomistrz Żółkiewicz

Jednak Zapałowski to nie tylko aktywny polityk i gwiazda prokremlowskiej profesury. Od lat w swoim regionie wspiera on środowiska odpowiedzialne za wzrost napięć i budowanie atmosfery konfliktu etnicznego na Podkarpaciu. Gdyby zapytać, komu to służy, odpowiedź będzie jedna i ta sama: służy Rosji. Czy chodzi o podlaską Hajnówkę, litewską Wileńszczyznę, czy wreszcie podkarpacki Przemyśl – we wszystkich tych miejscach słynnych ze swej wielokulturowości Polacy przenikają się od wieków z odpowiednio Białorusinami, Litwinami i Ukraińcami. Daje to kulturowe bogactwo, lecz przez wieki powodowało wiele zadrażnień. Te zaś Rosja potrafi wykorzystać, odpowiednio sterując ludźmi i ich działaniami.

Na przykładzie Przemyśla można się więc przekonać, jak przy aktywnym wsparciu środowisk skrajnej prawicy rozpalają się etniczne animozje, dochodzi do pobić, narasta powszechny strach. Kula śniegowa, którą wypuszcza skromny rekonstruktor, odpowiednio napędzana, leci w dół coraz szybciej, pociągając za sobą księży, posłów, burmistrzów, prezydentów i ministrów. Wszystko to znajduje piękną propagandową oprawę w rosyjskich mediach i zaczyna ważyć na stosunkach polsko-ukraińskich. Znów, całkiem przypadkiem, ma to miejsce w czasie, kiedy w Ukrainie wybucha wojna. I tak oto członek małej, nieznanej Polakom partyjki jest w stanie wpływać na politykę sąsiednich państw, na to, co mówią ministrowie w sejmie i w mediach. Ogół Polaków, widzących tylko wierzchołek góry lodowej, jeśli chodzi o tło tych zdarzeń, może zacząć podzielać antyukraińskie fobie. Dlatego warto dokładniej przyjrzeć się temu przypadkowi.

Kiedy Zapałowski w 1991 r. jako młody działacz KPN i absolwent krakowskiej Wyższej Szkoły Pedagogicznej wraca na Podkarpacie uczyć dzieci historii w przemyskiej podstawówce, trafia w sam środek pierwszego intensywnego konfliktu etnicznego III Rzeczpospolitej. Episkopat właśnie oddał na katedrę obrządku greckokatolickiego kościół pod wezwaniem św. Teresy, czyli świątynię karmelitów bosych. Przez pięcioletni okres dzierżawy miejscowi Ukraińcy mieli wybudować własną stałą katedrę. Do 1946 r. świątynia ta należała do grekokatolików. Odpowiedzią był sprzeciw przemyskich środowisk nacjonalistycznych[1442]. Zawiązano Społeczny Komitet Obrony Polskiego Kościoła Ojców Karmelitów Bosych w Przemyślu[1443], na którego czele stanął Stanisław Żółkiewicz, w przeszłości działacz Solidarności i pierwszy solidarnościowy wicewojewoda przemyski, politycznie związany z Porozumieniem Centrum (1990–1992), a potem ze Stronnictwem Narodowym[1444].

Urodzony w 1935 r. w Pnikucie opodal Przemyśla, podczas wojny Żółkiewicz był świadkiem napaści ukraińskich nacjonalistów na polskich mieszkańców tych okolic. Po 1945 r. wieś znalazła się po radzieckiej stronie granicy, a Żółkiewicz został obywatelem ZSRR. Kilka lat mieszkał we Lwowie i odbył nawet służbę w radzieckiej armii, by dopiero w 1957 r. wyjechać do Przemyśla[1445]. Przeżyty w dzieciństwie dramat naznaczył go do końca życia, sprawiając, że już zawsze pozostał nieprzejednanym przeciwnikiem jakiejkolwiek współpracy z Ukraińcami[1446]. Po 1989 r. został inicjatorem i głównym organizatorem odbudowy pomnika Orląt Przemyskich, autorem pomnika ofiar NKWD w Przemyślu i inicjatorem budowy pomnika ofiar UPA. Jak na ironię, czynił to wspólnie z Edwardem Prusem z Polskiego Stronnictwa Kresowego (PSK). Prus był w latach 1944–1946 żołnierzem formacji pomocniczej w strukturach NKWD, po wojnie związał się z najbardziej lojalnym wobec ZSRR stronnictwem PZPR[1447] i należał do „Grunwaldu”, a po 1989 r. stał się bliskim współpracownikiem Radia Maryja i aktywnym przeciwnikiem wstąpienia Polski do UE i NATO. Był również członkiem Światowego Forum Intelektualistów Słowiańskich z siedzibą w rosyjskim Smoleńsku. Jego publikacje o relacjach polsko-ukraińskich są dziś przedmiotem krytyki m.in. Instytutu Pamięci Narodowej[1448] ze względu na wiele fałszerstw i zmyśleń.

Wkrótce atmosfera w Przemyślu zaczyna gęstnieć. Na murach pojawiają się napisy: „Psy ukraińskie na Ukrainę”, „Ukraińcy do gazu”[1449]. Także na bramie pałacu biskupiego czarnym sprejem ktoś pisze: „Ukraińska Kuria Biskupia”. Dwa razy dziennie demonstranci pod wodzą Żółkiewicza przed rezydencją arcybiskupa Ignacego Tokarczuka domagają się zwrotu kościoła karmelitów. Kolejnym krokiem jest strajk okupacyjny w kościele. Pojawiają się hasła wzywające papieża Jana Pawła II do zaniechania zaplanowanej wizyty w Przemyślu. W efekcie okupacji kościoła Żółkiewicz zostaje obłożony ekskomuniką. Ksiądz Bronisław Żołnierczyk, dyrektor Caritas Archidiecezji Przemyskiej, mówi wprost: „Działali tak, żeby skłócić Polaków i Ukraińców”. Jeszcze ostrzej mówi o Żółkiewiczu ks. Zdzisław Majcher, kanclerz kurii przemyskiej: „Niektórzy uważali, (...) że Żółkiewicz był napuszczany przez jakieś tam siły antypolskie, celowo, żeby robić awanturę między Polakami a Ukraińcami”[1450]. W relacjach uczestników tamtego sporu stale powraca wątek, że Żółkiewicz był agentem. Mówi tak nawet arcybiskup Tokarczuk[1451]. Konflikt musi rozwiązać sam papież. Z powodu okupacji kościoła karmelitów papież spotkał się ze wspólnotą ukraińską w kościele garnizonowym Serca Jezusowego. 2 czerwca 1991 r. podczas mszy Ojciec Święty przyznał grekokatolikom na wieczystą własność przemyski kościół garnizonowy, znajdujący się 50 metrów od wciąż blokowanego Karmelu[1452]. „Wzniecanie dawnych nacjonalizmów i niechęci byłoby działaniem przeciwko chrześcijańskiej tożsamości”, powiedział wówczas Jan Paweł II[1453].

Raz rozpalony konflikt tli się przez całe lata 90. Polaków w Przemyślu drażnią słowa hymnu Ukrainy – „Staniemy, bracia, w krwawy bój od Sanu do Donu, nikomu nie damy rządzić w ojczystym kraju”. Nacjonaliści uważają, że to zapowiedź roszczeń terytorialnych. Po ukraińskiej stronie podsycają te lęki skrajnie prawicowe partie. Nie pomaga stopniowe przywracanie do narodowego panteonu postaci Stepana Bandery, lidera OUN, pośrednio odpowiedzialnego za mordy dokonane przez UPA na polskiej ludności cywilnej Wołynia i Galicji. Zaczynają się wyliczenia zabitych. W Przemyskiem zginęło tylko sześciuset Polaków, a Ukraińców 10 tys., mówią jedni. A Wołyń? – odpowiadają drudzy – tam zginęło naszych 50 tys., a Ukraińców 3 tys. A całe Kresy z ich 100 tys. zamordowanych Polaków? Wzajemny bilans oskarżeń się rozkręca: Akcja „Wisła”, obóz w Jaworznie, rzeź wołyńska, Orlęta, Strzelcy Siczowi, mordy UPA, polskie pacyfikacje – i tak bez końca. A jednocześnie krzepnie państwo ukraińskie, toczy się spór o rozlokowaną na jego terenie broń nuklearną, Rosja zaś robi wszystko, aby psuć relacje Kijowa z Zachodem.

W 1995 r. Związek Ukraińców w Polsce przenosi Festiwal Kultury Ukraińskiej z Sopotu do Przemyśla. Ludzie Żółkiewicza znów zaczynają protestować. „Pogrobowcy OUN-UPA” – piszą o organizatorach. Na murach wiszą plakaty z nazwiskami wojewody i prezydenta miasta oraz oskarżeniem: „kryptoukraińcy”. W 1995 r. wojewoda przemyski Stanisław Bajda w wywiadzie dla „Polityki” stwierdza, że nie jest w stanie zagwarantować uczestnikom bezpieczeństwa[1454]. Festiwal mimo wszystko się odbywa. Bojkot imprezy zorganizowała jednak przemyska prawica, na co nałożył się konflikt w strukturach lokalnego Kościoła katolickiego pomiędzy obrzędem łacińskim a greckokatolickim. W szkole nr 17 podczas zakończenia roku szkolnego 23 czerwca dzieci i młodzież miały jako scenografię hasła typu „Ukraińcy precz z Przemyśla” i tryzub powieszony na szubienicy. Nieznani sprawcy stale zrywali plakaty z programem festiwalu, podpalono drzwi do sekretariatu festiwalowego biura. Do domu akademickiego, w którym nocowały zespoły, wrzucono koktajle Mołotowa, prawie podpalono autobus zespołu tanecznego[1455]. W 1997 r. prezydent Przemyśla Tadeusz Sawicki odmawia organizatorom udostępnienia przemyskiego klubu „Polonia” na kolejny festiwal. W odpowiedzi mer Lwowa deklaruje, że napisy na cmentarzu Orląt Lwowskich o „obronie Kresów” są antyukraińskie i mają zniknąć. W Lwowie kilku nacjonalistów ukraińskich depcze i pali polską flagę. Latem 1997 r. w Lesznie w gminie Medyka grekokatolicki ksiądz wiedzie procesję w święto Zesłania Ducha Świętego. Idzie trzydzieści osób, sami staruszkowie i jedno, może dwoje dzieci. Modlą się, śpiewają pieśni, a ustawiony wzdłuż stacji drogi krzyżowej tłum skanduje: „Ukraina kurwa świnia”. Stacje drogi krzyżowej, takie same jak u rzymskich katolików, idą z dymem[1456]. I znów atmosfera się zagęszcza. Premier Włodzimierz Cimoszewicz osobiście przylatuje helikopterem do Przemyśla na otwarcie festiwalu, choć miejscowe władze mu to odradzały[1457]. Dodatkowo na czas trwania festiwalu do Przemyśla zostają skierowani antyterroryści z Rzeszowa[1458].

Rok później Żółkiewicz i Prus organizują w mieście IV kongres i Pielgrzymkę Kresowian. Z udziału w zjeździe wycofują się marszałkowie sejmu i senatu, wojewoda przemyski, prezydent Przemyśla, dowódca miejscowej jednostki Wojska Polskiego i szef policji. Z honorowego patronatu rezygnuje prymas Polski. Mimo to swój udział deklaruje kilku prawicowych polityków, w tym Zapałowski i dyrektorka Kongresu Polonii Amerykańskiej Maria Mirecka-Loryś, siostra jednego z liderów Stronnictwa Narodowego, Leona Mireckiego i współpracownica Edwarda Moskala[1459]. Impreza zamienia się w antysemicki i antyukraiński spęd, na który przyjeżdża Rybicki i grupa jego zwolenników w partyjnych mundurkach. Zbierają się pod pomnikiem Orląt Przemyskich, zbudowanym z inicjatywy Żółkiewicza. Z jednej strony Ukraińcy wyklinają polskich nacjonalistów i wypominają im swych zabitych po wojnie rodaków, z drugiej Polacy na zjeździe skarżą się na ukraińskie akty okrucieństwa. Ostatecznie na początku lat XXI w. festiwal powraca do Sopotu, a sytuacja w Przemyślu (gdzie dzisiaj mieszka 3 tys. obywateli polskich pochodzenia ukraińskiego) się uspokaja.

Jajo węża

Z czasem jednak w Przemyślu dorasta nowe pokolenie nacjonalistów. Teraz ich mentorem jest Zapałowski. Jego prawą ręką zostaje Mirosław Majkowski, kierownik zakładu produkującego materiały tapicerskie, a po godzinach prezes Stowarzyszenia Rekonstrukcji Historycznych X D.O.K. W Polsce zrobiło się o nim głośno w 2013 r., gdy wyreżyserował rekonstrukcję rzezi wołyńskiej w podprzemyskim Radymnie. Za pieniądze samorządu postawiono wówczas siedem drewnianych domków. Majkowski przebrany za banderowskiego dowódcę nadzorował „rzeź” Polaków. Przebrani „Ukraińcy”, którym przewodził, wywlekali „Polaków” z domów, inscenizowali ich mordowanie i puszczali drewniane chaty z dymem. Widowisko śledziło ponad 5 tys. widzów. Część z nich sprowadził autokarami ówczesny prezydent Stalowej Woli Szlęzak, związany z Engelgardem założyciel klubu Vade Mecum, lubelskiej kuźni kadr skrajnej prawicy. Gośćmi honorowymi imprezy byli ks. Tadeusz Isakowicz-Zaleski i kompozytor Krzesimir Dębski. Całość została nagrana i w wielu wersjach umieszczona w sieci[1460].

Kiedy w lutym 2014 r. w Kijowie wybucha rewolucja przeciwko prezydenturze Wiktora Janukowycza, a snajperzy Berkutu strzelają do protestujących, Majkowski publikuje w polskojęzycznej edycji rosyjskiego czasopisma „Życie Międzynarodowe” tekst, w którym stwierdza: „Zamaskowani mężczyźni, w kaskach, postsowieckich hełmach z namalowanymi nazistowskimi znakami runicznymi, uzbrojonych w pałki, siekiery, motyki (znajomy obraz z historii, zdaje się 1943 rok?), a także broń pneumatyczną, myśliwską i... broń palną miotają w stronę milicji i oddziałów Berkutu butelkami z benzyną, kostką brukową i czym tylko się da. (...) Euromajdan to Banderomajdan”[1461]. „Życie Międzynarodowe” to oficjalne pismo MSZ Federacji Rosyjskiej. Podobny tekst ukazuje się w darmowej przemyskiej gazetce „Misiek”, wychodzącej pod patronatem regionalnego ugrupowania Wspólnota Samorządowa Doliny Sanu, którego liderem jest wówczas Zapałowski. W czerwcu Majkowski gości w Przemyślu ekipę kanału pierwszego rosyjskiej telewizji publicznej. Dziennikarzom programu Specjalny Korespondent żali się na rozbuchany ukraiński nacjonalizm w Przemyślu. Asystuje mu polityk partii Zmiana, Rękas. 2 miesiące później Majkowski jest już w Rosji. W Gusiewie w obwodzie królewieckim (wówczas kaliningradzkim) bierze udział w rekonstrukcji tamtejszej bitwy. „W Rosji przyjęli nas po przyjacielsku”, opowiada lokalnym „Nowinom”[1462]. Odwiedza Moskwę i rosyjską daleką Północ. Podpis pod zdjęciem z lasu: „szkolenie dywersyjne w tajdze”.

Kiedy Majkowski wraca, rozpoczyna kampanię wyborczą – chce zostać prezydentem Przemyśla. Promuje go komitet Patriotyczny Polski Przemyśl, który łączy siły ze Wspólnotą Samorządową Doliny Sanu, ugrupowaniem Zapałowskiego. W kampanii Majkowski postuluje usunięcie nazw ulic upamiętniających Ukraińców, założenie w mieście nowoczesnej strzelnicy, a także obniżenie podatków i kontrolę miejskich spółek[1463]. Otrzymuje 12 proc. głosów. Popiera go środowisko kibiców i skrajna prawica[1464]. 13 grudnia 2014 r. Majkowski współorganizuje Marsz Orląt Przemyskich. Z pochodniami w dłoniach działacze Młodzieży Wszechpolskiej, ONR, członkowie organizacji paramilitarnych i kibice maszerują przez miasto pod pomnik Jana Pawła II[1465]. Przechodząc koło Domu Ukraińskiego przy ul. Kościuszki, demonstranci skandują: „Znajdzie się kij na banderowski ryj!”[1466]. 4 dni później, kiedy w sejmie prezydent Ukrainy Poroszenko wygłasza słowa o pojednaniu polsko-ukraińskim, przed sejmem demonstrują OWP, Falanga i Piskorski. Współorganizatorem tej pikiety jest stowarzyszenie „Pokolenia Kresowe”, grupujące środowisko Ks. Isakowicza-Zaleskiego. Podkarpackim koordynatorem tego stowarzyszenia jest Majkowski.

W styczniu 2015 r. zostaje powołana drużyna Podkarpackiego Plutonu Obrony Terytorialnej, odłam Ruchu na Rzecz Obrony Terytorialnej, którym kierują Majkowski i lokalny zawodnik MMA, nacjonalista Wojciech Kulan. Majkowski zostaje głównym organizatorem jednostek obrony terytorialnej. W tym samym czasie Falanga prowadzi w Bieszczadach „patrole antybanderowskie”, szeroko opisywane przez rosyjską telewizję. Jak twierdzi, korzysta ze wsparcia „podkarpackich nacjonalistów”. Majkowski w tym czasie wskazuje swoich kandydatów do sejmu. Pierwszy z nich to opisany w tej książce przyjaciel Piskorskiego, Chruszcz – wówczas startujący z list Kukiz’15, dziś już w PiS. Drugi kandydat z tej samej listy to Wojciech Bakun, dziś już prezydent Przemyśla. W listopadzie 2015 r. Majkowski zaprasza rosyjskich rekonstruktorów i konsula generalnego Federacji Rosyjskiej w Krakowie Aleksandra Minina na organizowane przez siebie uroczystości rocznicowe na cmentarzu wojennym w podprzemyskim Bełwinie, miejscu spoczynku rosyjskich żołnierzy z czasów I wojny światowej. Przebrany w mundur oficera armii carskiej przy grobach wymachuje szablą i asystuje w salwie honorowej[1467]. Towarzyszy mu wybrany z poparciem PiS wójt gminy Przemyśl, Andrzej Huk.

Zatrzymać marsz!

Zupełnie inaczej środowisko przemyskiej prawicy potraktowało ukraińskie miejsca pamięci. W podprzemyskich Pikulicach, gdzie znajduje Ukraiński Cmentarz Wojenny, Ukraińcy corocznie upamiętniają pochowanych tam strzelców siczowych Ukraińskiej Armii Galicyjskiej, sojusznika Piłsudskiego w wojnie z bolszewikami. Obchodom towarzyszy procesja religijna Ukraińców przez Przemyśl. Tradycja ta ma prawie 100 lat[1468]. Na tym samym cmentarzu pochowano jednak po 1945 r. także szczątki ekshumowanych w Birczy członków UPA, co wyjątkowo irytuje przemyskich nacjonalistów, podobnie jak samowolnie stawiane przez mieszkańców niektórych wiosek tablice ku czci pochowanych tam nacjonalistycznych ukraińskich bojowców. Przyszły prezydent Przemyśla, Wojciech Bakun z Kukiz’15, powiedział dla portalu Kresy.pl, że podczas procesji dochodziło do promocji banderyzmu, należy więc wspierać Zapałowskiego i Żółkiewicza[1469]. Zwolennicy Majkowskiego, przede wszystkim miejscowi chuligani piłkarscy, postanowili zablokować pikulicki marsz. W sieci zaczął krążyć filmik z wycinkami dawniejszych pikulickich uroczystości, a to z czerwono-czarną ukraińską flagą rewolucyjną (kojarzoną z UPA), a to z wykonaniem na niej Tam na łące czerwona kalina, pieśni, którą polscy nacjonaliści uważają za nieformalny hymn UPA[1470]. „Nieznani sprawcy” niszczą tablicę na zbiorowej mogile żołnierzy Bandery i cywilów, którzy zginęli w trakcie akcji „Wisła”[1471], kładąc na grób tablicę z napisem: „W tym miejscu zostały pogrzebane szczątki banderowskich bandytów, bestialskich katów, oprawców niewinnych polskich kobiet i dzieci. Pamiętamy” i znaczkiem Polski Walczącej[1472].

Wkrótce powstaje profil na Facebooku „Przemyśl przeciwko banderowcom”. Na stronie eksksiędza Jacka Międlara Lucyna Kulińska, późniejsza kandydatka do sejmu z list Konfederacji, wzywa do kontrmanifestacji. 26 czerwca 2016 r. w Przemyślu grupa około dwudziestu mężczyzn blokuje pikulicką procesję. Jak się okaże w późniejszym procesie, wielu z nich było już w przeszłości skazanych, m.in. za rozboje, kradzieże, sprzedaż narkotyków czy pobicia[1473]. Gdy procesja rusza, po obu stronach ulicy stają grupy mężczyzn z transparentami i wykrzykują antyukraińskie hasła. To chuligani piłkarscy i miejscowi nacjonaliści. Grupa osób, których Związek Ukraińców zidentyfikował jako członków Młodzieży Wszechpolskiej[1474], wdziera się w tłum uczestników. Jeden z wszechpolaków rozwija czerwono-czarną flagę, barwy kojarzone z UPA. Przez Ukraińców jest to interpretowane jednoznacznie: „zrobiono by zdjęcie i użyto przeciwko procesji. Kto by potem dociekał, czyja to była flaga? To nie była żadna spontaniczna manifestacja, tylko dobrze przygotowana prowokacja”, skwitował zdarzenie przewodniczący Związku Ukraińców w Polsce, Piotr Tyma[1475].

Kontrmanifestanci zaatakowali też czoło procesji. Zerwano koszulę jednemu z uczestników, demonstracyjnie podeptano ukraińską chorągiew religijną. Próbowano podpalić niebiesko-żółtą opaskę. Jako pretekstu do napadu posłużył argument, iż zaatakowany był ubrany w czarną koszulę z tradycyjnym ukraińskim haftem wyszytym białą i czerwoną nitką. Interweniowała policja. Do aresztu trafiły dwadzieścia trzy osoby. W sejmie poseł z Kukiz’15, Rzymkowski, dawniej członek lubelskiego klubu Vade Mecum, dziś już pisowski wiceminister edukacji, nazywa napadniętych agresorami, a oskarżonych – ofiarami agresji ukraińskich pątników. Rzymkowski wykorzystuje też tę okazję, by uzasadnić antyukraińskie zmiany w nowelizowanej ustawie o IPN[1476]. Dzień po ataku na procesję zostaje w Pikulicach uszkodzony pomnik milicjantów poległych w walkach z UPA. Informuje o tym na swoim profilu nie kto inny jak Zapałowski[1477]. Tego samego dnia Zapałowski bierze udział w uroczystości poświecenia pomnika ofiar OUN-UPA w podprzemyskich Kniażycach. Towarzyszą mu Majkowski, ks. Isakowicz-Zaleski i Bakun[1478]. Jest też z nimi wiceadmirał w st. sp. Marek Toczek, członek zarządu stowarzyszenia „Pro Militio”, dawny wiceszef sztabu kandydata na prezydenta SND gen. Wileckiego, wiceprezes Patriotycznego Związku Organizacji Kresowych i Kombatanckich.

30 lipca 2016 r. popierany przez PiS ówczesny prezydent Przemyśla Robert Choma zmusza Związek Ukraińców w Polsce do odwołania koncertu zespołu rockowego Ot Vinta, a z nim całej imprezy kulturalnej „Noc Iwana Kupały”[1479]. W geście solidarności Ukraińców zaprasza do siebie warszawski Teatr Studio[1480]. Interweniuje jednak minister spraw wewnętrznych Mariusz Błaszczak. Zespół zostaje objęty zakazem wjazdu do Polski. Zespół organizatorzy w tym gorącym momencie wybrali kiepsko, gdyż jego lider Jurij Żurawel miał na koncie udział w rajdzie rowerowym ku czci Bandery, fantazjował w lokalnej prasie o Podlasiu i Łemkowszczyźnie w przyszłych granicach Ukrainy[1481] i publikował w mediach społecznościowych rysunki przedstawiające dowódcę UPA Romana Szuchewycza. Wszystko to nie było jednak w polskim prawie zakazane, a sama twórczość muzyka grającego rockabilly nie miała nic wspólnego z ukraińskim nacjonalizmem. Koncert na placu Defilad mimo wszystko się odbył, chociaż grał na nim inny zespół: Joryj Kłoc ze Lwowa. Muzykę zagłuszała pikieta OWP i ONR, prowadzona przez opisywanych już działaczy Wojtulewicza i Mossakowskiego. Demonstranci trzymali transparenty z napisami „Ludobójcy ze wschodu, pamiętamy!!!” i „Popieracie ludobójstwo UPA na Wołyniu? Ukraina popiera”. 6 lipca 2016 r. klub poselski Kukiz’15 złożył projekt aktu zakazującego „propagowania banderyzmu w Polsce” i przewidującego karę do 3 lat więzienia za zaprzeczanie zbrodni ludobójstwa na Wołyniu. (Zakaz ten wszedł w życie w roku 2018). A ponieważ sprawa zatacza już szerokie kręgi i angażuje rząd, Majkowski oświadcza, że nie miał nic wspólnego z przygotowaniem kontrmanifestacji[1482]. Co prawda kilkanaście dni wcześniej sam zaproponował blokadę, a w dniu zajścia chwalił kontrmanifestantów, lecz teraz deklaruje, że nigdy nie zamierzał przerywać uroczystości religijnej. Odzywają się też środowiska, które wcześniej zwoływały się na blokadę procesji. Patriotyczny Przemyśl, Stowarzyszenie Kibiców Polonii Przemyśl „Przemyskie Bractwo”, Przemyskie Stowarzyszenie Rekonstrukcji Historycznej X D.O.K. Majkowskiego, Patriotyczny Polski Przemyśl i Młodzież Wszechpolska Oddział Przemyśl – wspólnie zwracają się do Ukraińców z apelem o studzenie emocji. Apel prezentowali na konferencji prasowej Zapałowski i Majkowski[1483].

W kolejnym Marszu Orląt Przemyskich i Lwowskich w grudniu 2016 r. do organizatorów dołącza już Instytut Pamięci Narodowej – Oddział w Rzeszowie, którego logo sąsiaduje na plakacie ze znakami ONR, MW, nacjonalistycznego „Patriotycznego Przemyśla” oraz nazwiskami posła Bakuna i prezydenta Przemyśla Chomy. Sieć poparcia dla organizatorów zaczyna się rozrastać. Dołączają do niej krośnieński poseł PiS Andrzej Matusiewicz i senator Solidarnej Polski na Podkarpaciu Mieczysław Golba, który w 2014 r. powiedział: „nie powinniśmy pomagać państwu, w którego rządzie są ukraińscy nacjonaliści” (w odpowiedzi na wsparcie polskich polityków dla Euromajdanu)[1484]. Wsparcie IPN to nie przypadek. Już w listopadzie 2012 r. Majkowski otrzymał od IPN nagrodę za swoje historyczne rekonstrukcje. Wówczas szefowała rzeszowskiemu IPN Ewa Leniart, dziś wojewoda podkarpacki. W lokalnym IPN z Majkowskim współpracuje Piotr Szopa, po godzinach radny powiatu strzyżowskiego z ramienia PiS. Lokalne przenikanie się prawicowych środowisk, tych próbujących grać rolę centrowych z grupami skrajnymi, to w Polsce szkodliwa norma, szczególnie w mniejszych ośrodkach[1485]. Na Podkarpaciu jednak rzecz ta nabiera szczególnego wymiaru. W efekcie takiej symbiozy nawet wobec rosyjskiej inwazji podważa się w ten sposób wizję Polski jako siły wspierającej napadniętych Ukraińców. Kiedy bowiem posłowie, senatorowie i radni, a wraz z nimi publiczni urzędnicy biorą udział w wydarzeniach czy wspierają osoby lub grupki rusofilskie i ukrainofobiczne zarazem, końcowy przekaz jest Moskwie bardzo na rękę.

W październiku 2016 r. wchodzi do kin film historyczny Wojciecha Smarzowskiego Wołyń, oparty na zbiorze opowiadań Nienawiść wspominanego już skrajnie prawicowego pisarza i publicysty Srokowskiego, co dolewa tylko oliwy do ognia. W tym okresie zniszczonych zostaje czternaście ukraińskich grobów i pomników żołnierzy UPA. Groby oblewane są farbą, wypisuje się na nich obraźliwe antyukraińskie teksty. Filmiki z dewastacji ukraińskich grobów natychmiast pokazują się na stronach Novorossia Today oraz polskiej wersji Sputnika[1486]. Odpowiedzialni za te akty profanacji nie zostali nigdy zatrzymani ani osądzeni, mimo nagrań, jakie udostępniali na stronach swoich organizacji[1487]. To samo dzieje się w odpowiedzi po stronie ukraińskiej. W styczniu 2017 r. zniszczony zostaje pomnik Polaków zamordowanych w 1944 r. we wsi Huta Pieniacka. Zniszczenie udokumentowano w nagraniu wideo i na zdjęciu, które trafiło do rosyjskich mediów społecznościowych. Później na krzyżu w tej samej miejscowości domalowano swastykę i umieszczono napis „Śmierć Lachom”. W Bykowni wandale niszczą elementy cmentarza, na którym spoczywa m.in. 3,5 tys. obywateli polskich z tzw. ukraińskiej listy katyńskiej. W części polskiej namalowano czerwoną farbą napis „SS Hałyczyna”, a w części ukraińskiej m.in. „OUN-UPA ku...a”[1488]. Dziś, dzięki wyciekowi maili Usowskiego wiemy, że za większością z tych czynów stali działacze sponsorowanej z Rosji Falangi oraz Obozu Wielkiej Polski.

Rok później, 11 czerwca 2017 r. przebiegu kolejnej procesji na cmentarz w Pikulicach strzeże kilkuset policjantów[1489]. W procesji szła około trzydziestoosobowa grupa mieszkańców Przemyśla – Polaków, którzy w poprzednich latach nie uczestniczyli w tym wydarzeniu. Uczestnicy nieśli flagi ukraińskie i kilka polskich. Tym razem ponownie spotkali kontrmanifestację. Na ulicy Słowackiego z drugiego piętra puszczono Mazurek Dąbrowskiego, a nacjonaliści pokazywali uczestnikom procesji środkowy palec. Skandowano hasła: „Polska antybanderowska”, „Stepan Bandera to prostytutka Hitlera” i „Wypierdalać”[1490]. Procesji towarzyszyła ekipa telewizyjna kanału rosyjskiego ministerstwa obrony narodowej TV Zwiezda. Z okna jednego z mieszkań nadany został też utwór rapera Konrada Rosickiego ps. „Stopa” pod tytułem Nie wybaczę. „Dobrzy Ukraińcy to tylko ci martwi”, „A jak trzeba to wyplewić i utopić we krwi”, „Z nich wyrosną wszy, tak przez pokolenia” „Dopaść skurwysyna i niech zdycha w mękach”, mogli usłyszeć uczestnicy procesji. Majkowski przed procesją prosił o powstrzymanie się od protestu. Po samym wydarzeniu jednak podziękował tym, którzy go nie posłuchali, i domagał się, aby Związek Ukraińców w Polsce obciążyć kosztami ochrony policyjnej. Dzień procesji był też pierwszym dniem ruchu bezwizowego dla Ukraińców.

Czyściciele ulic

Efekt wieloletnich starań przemyskich nacjonalistów można było podziwiać w tym mieście zaraz po rozpoczęciu rosyjskiej inwazji na Ukrainę. Na początku marca 2022 r. uchodźców w Polsce było już 800 tys. Na tę liczbę składali się przede wszystkim Ukraińcy, ale przybywali też do Polski zamieszkali za Bugiem Afrykanie i Azjaci – obywatele Indii, Bangladeszu, Rwandy, Kongo, Maroka, Kamerunu czy Afganistanu[1491]. Doniesienia o tym wypłynęły w mediach społecznościowych już 26 lutego 2022 r. Przeczytać było można: „Może Tobie uda się nagłośnić sprawę masz większe zasięgi... Mam kontakt ze znajomym z Lwowa, który pisał żeby się Polacy nie dali oszukać bo z tłumem uchodźców ukraińskich podążają czarn...y z białoruskiej granicy (Iran Irak Egipt Turcja). Kontaktowałam się ze znajomymi z celnikami dostali rozkaz od rządu by przepuszczać ich bez weryfikacji (...) tratują kobiety i dzieci jedno ponoć nie przeżyło...”[1492]. Bardzo często publikowały te wieści anonimowe konta. Jedno z takich twitterowych kont, „Albert Rychard”, udostępniło w dniach 27 i 28 lutego kilkadziesiąt postów. To samo konto, analizowane w 2019 r. przez Institute for Strategic Dialogue, opisywano jako część szerszej siatki, która szerzy antyszczepionkowe, antysemickie, antyukraińskie i prorosyjskie treści. Powiązane konta w dwanaście miesięcy rozpowszechniły 93 tys. tweetów ze słowami „Żyd” lub „Żydzi” (ponad 254 dziennie), zaś tweetów ze słowami „Rosja” lub „Ukraina” 34 tys. (117 dziennie)[1493].

Do eskalacji paniki na temat czarnych uchodźców przyczyniła się też Konfederacja w dniu 1 marca 2022 r. Data ta oznacza Narodowy Dzień Pamięci Żołnierzy Wyklętych. Konfederaci zorganizowali wówczas w Sejmie konferencję, podczas której apelowali o „filtrację” i „selekcję” uchodźców na granicy. Grzegorz Braun zamieścił na Facebooku grafikę z podpisem: „Alarmujemy! Coraz więcej osób przekraczających granicę polsko-ukraińską to imigranci spoza Europy!”[1494]. Pisał też: „Krótka relacja reporterki z Przemyśla po przyjeździe pociągu z Ukrainy ujawnia brutalną prawdę. Przywieziono właśnie mnóstwo osób z krajów trzeciego świata. Kamera próbowała wypatrywać dzieci, ale w tle ciągle ludzie o ciemnym kolorze skóry. Jak pilnujecie granic??”[1495] Na granicy pojawiają się wkrótce posłowie Konfederacji. Konrad Berkowicz zamieszcza między innymi takie wpisy: „Na przejściu granicznym w Medyce Ukraińców uciekających przed wojną było niewielu. Prawie sami Pakistańczycy, Irańczycy i obywatele Maroka”[1496]. Wiceprzewodniczący Korony, partii Brauna, Włodzimierz Skalik, dodaje: „W Przemyślu zrobiło się niebezpiecznie. Kobiety boją się wychodzić na miasto ze względu na panoszących się po nim agresywnych kolorowych «studentów». Tworzone są ad hoc patrole obywatelskie bo @PolskaPolicja nie wyrabia. @GrzegorzBraun_ i @KONFEDERACJA_ostrzegała”[1497].

Zapałowski udostępnia film z nagraniem, na którym Marokańczyk atakuje nożem sprzedawcę ze sklepu w Medyce. Opatruje go komentarzem: „Jako radny Miasta Przemyśla żądam od władz mojego kraju zaprowadzenia porządku z bandytami, którzy podszywają się pod uchodźców z Ukrainy o innym kolorze skóry! Za maseczki potrafiliście porządnych ludzi rzucać po ziemi! Teraz pokażcie, że coś potraficie z bandytami”. Grozi, że jeśli jego żądania nie zostaną spełnione, „mieszkańcy miasta sami wezmą sprawy w swoje ręce”[1498]. Również 1 marca 2022 r. późnym popołudniem w facebookowej grupie „Sąsiedzi Przemyśl” użytkownik Adam S. pisze: „Ze względu na coraz większą ilość doniesień o napaściach, molestowaniach, kradzieżach podpaleniach czy nawet atakach z nożem w ręku na terenie miasta Przemyśl prosi się wszystkich, a w szczególności kobiety o nie wychodzenie z domu samemu”. Podał też, iż w nadgranicznej Medyce „napadali na dziewczynę, dusili ja na żywca”, a „szkoły zgłaszają skargi na policję, że nie radzą sobie z czarnymi okradają dzieci ze słodyczy z kogoś molestują ukraińskie kobiety na starym mieście”[1499]. Uczestnicy internetowych dyskusji oskarżają niebiałych uciekinierów z Ukrainy o liczne przestępstwa: kradzieże, próby włamań, napady na wolontariuszy, gwałty. Prawdziwa jest tylko historia o napadzie na sklep. Właściciel obezwładnił napastnika i przekazał go policji[1500].

Nie przeszkadza to opowieściom krążyć w najlepsze. Uaktywnia się fanpage „Podkarpaccy kibice” z informacją o próbie wtargnięcia siłą do szkoły oraz pocięciu nożem młodej kobiety, a także o licznych kradzieżach. „Trzeba powstrzymać falę zalewających nasze miasto przybyszów, którzy nie potrafią się zachować i wielokrotnie udowodnili, że nie są pozytywnie nastawieni okazując mieszkańcom agresje oraz atakując kobiety, okradając sklepy, działki, auta itd.”, piszą administratorzy strony. Apel podchwytuje Stowarzyszenie Kibiców Polonii Przemyśl „Przemyskie Bractwo”: „Popołudniu zbieramy się w +/- 150 osób (wiele osób dochodziło w trakcie trwania spacerów). Dzielimy się na mniejsze grupki i patrolujemy miasto oraz okolice wyłapując towarzystwo, które rozlało się po całym terenie dookoła dworca PKP Przemyśl (...) Nasza obecność na ulicach spotkała się z bardzo pozytywnym odbiorem mieszkańców miasta. (...) Na Placu Niepodległości całą ekipą zaznaczamy kto pilnuje miasta i do kogo ono należy - Przemyśl Zawsze Polski!”[1501].

Siły łączą chuligani lokalnych klubów: Polonii Przemyśl, Czuwaj Przemyśl, JKS Jarosław, Łady Biłgoraj i Karpat Krosno[1502]. Powstają „patrole obywatelskie”. Informacjami wymieniają się na grupie „Inżynierowie Przemyśl”. Nazwa nie jest przypadkowa – członkowie grupy prześmiewczo nazywają „inżynierami” czarnoskórych uciekinierów z Ukrainy. Nie wierzą bowiem, że wśród uciekinierów są studenci, pracownicy czy osoby z wyższym wykształceniem[1503]. 2 marca 2022 r. rano grupa liczy 9 tys. członków, wieczorem prawie 14 tys. Jej członkowie wymieniają się ostrzeżeniami typu: „beżowy widziany na ulicy takiej a takiej”, „dwóch czarnych weszło do szkoły tu i tu (zdjęcie nr 1). Wieczorem są pierwsi pobici – trzech obywateli Indii[1504]. Zaatakowali ich uzbrojeni w kije bejsbolowe i butelki mężczyźni. Jeden z poszkodowanych trafia do szpitala. Na chuligańskich stronach zaczynają krążyć nagrania. Widać na nich grupy białych mężczyzn, którzy ścigają po ulicach ludzi o ciemnej karnacji. Na innym filmie grupa zamaskowanych chuliganów skanduje: „Przemyśl zawsze polski!”[1505]. Wieczorem Grzegorz Braun tweetuje: „Popieram #PatroleObywatelskie !”[1506].

Atmosferę podgrzewa także Zapałowski. Na filmie, który udostępnia, „patrol obywatelski” odprowadza na dworzec jednego z uchodźców. Pod filmem widnieje siejąca zamęt informacja, że w mieście „nikt nad niczym nie panuje”, oraz apel do kobiet i dzieci, by same nie wychodziły na ulice Przemyśla. Zapałowski chwali organizatorów: „Patrol obywatelski w Przemyślu w akcji. Brawo chłopaki!!!!”[1507]. W kolejnym poście odgraża się, że „Bandytom w Przemyślu to nie przejdzie. Na razie patrolują młodzi. Jak będzie trzeba włączą się starsi. Tu nie ma przestrzeni dla panoszenia się bandytów!!!”[1508]. Udostępnia też materiały video, na których chuligani ścigają po ulicach Przemyśla nie-białych uchodźców i krzyczą: „Wypier..lać, ku.wa! Wypier..aj, sku...synu”. Zapałowski dodaje komentarz: „Przemyska dycha!!! Panowie i Panie! Motywacja do uprawiania sportu to chluba!!!”[1509]. Kolejny filmik ze sceną pogoni chuliganów za czarnymi, radny umieszcza z komentarzem: „Co jest nie tak w promowaniu sportu?”[1510].

Bartosz, mieszkaniec Przemyśla, pisze na Facebooku: „Spora część mieszkańców udostępniała im zdjęcia, lokalizacje, wskazywała ulice, na których znajdują się ludzie o innym kolorze skóry”[1511]. Nie inaczej wyglądały akcje likwidacji gett przez nazistów. Nawet jeśli to od rosyjskiej aktywności w sieci rozpoczęło się kreowanie przekazu o niebezpiecznych uchodźcach z Afryki i Azji, reszty dokonali sami Polacy. Po tygodniu dworzec kolejowy w Przemyślu był już najlepiej strzeżonym obiektem w mieście. Policjanci ze strzelbami gładkolufowymi mieszali się na peronach i w hali dworca z uchodźcami wojennymi. Kolejni – z kaskami i tarczami – czekali w radiowozach[1512]. Do rektora Uniwersytetu Rzeszowskiego wpłynęła petycja o ukaranie Zapałowskiego. Podpisało ją sześćset osób, w tym pracownicy UR, a także profesorowie Uniwersytetu Jagiellońskiego, Uniwersytetu Warszawskiego, AGH, PAN, Politechniki Warszawskiej, UMCS czy Uniwersytetu Adama Mickiewicza oraz działacze społeczni, parlamentarzyści i artyści, w tym Agnieszka Holland i Jacek Żakowski[1513]. Rektor Uniwersytetu Rzeszowskiego zdecydował o skierowaniu do prokuratury w Przemyślu zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa przez Andrzeja Zapałowskiego. Ten w dalszym ciągu prowadzi zajęcia ze studentami. Przecież nic się jeszcze nie stało, prawda?

Rozdział 11

Jego Ekscelencja Włodzimierz Putin

Król polityki realnej

Janusza Korwin-Mikkego przedstawiać nie trzeba, bo króluje w polskiej polityce od 50 lat. Zaczynał od udziału w protestach studenckich w latach 60., by w kolejnych dekadach stać się prekursorem konserwatywnego liberalizmu w Polsce. Po krótkiej obecności w Sejmie na początku lat 90. później trafił na margines polityczny. Zakładał kolejne pozaparlamentarne partie, od Unii Polityki Realnej przez Kongres Nowej Prawicy po ugrupowanie KORWiN. Ostatecznie w jesieni życia udało mu się wrócić do Sejmu jako jeden z liderów Konfederacji i po raz pierwszy bezkonfliktowo przekazać władzę w swoim ugrupowaniu następcy. Przez długie dekady Korwin-Mikke stanowił najbardziej wolnorynkowo zorientowaną postać w polskiej ofercie politycznej, a przy tym był i jest piewcą świata sprzed emancypacji kobiet, praw dla gejów i międzykulturowych migracji. Przyjrzeć się jednak warto innym elementom jego myśli, które przez ten czas nie uległy zmianie.

Obserwatorzy zwykle nie wiedzą, co myśleć o kontrowersyjnych wypowiedziach Korwin-Mikkego dotyczących kobiet, gejów, czarnych, migrantów, osób trans czy pedofilów. Jego zdaniem kobiety są od mężczyzn słabsze i mniej inteligentne[1514], niczego nie wynalazły i jako specyficzna kategoria osób niepełnosprawnych[1515] zajmują w hierarchii bytów miejsce pomiędzy samcem a dzieckiem[1516]. Dlaczego? Zdaniem Korwin-Mikkego dba o to mechanizm ewolucji naturalnej. W kwestii aborcji kobiety, zdaniem Korwin-Mikkego, kierują się przede wszystkim emocjami i – jak stanowi prawo rzymskie – nie powinny być sędziami we własnej sprawie. Ba, więcej: „Jeżeli ojciec ma płacić alimenty, powinien mieć prawo decyzji, czy dziecko zabić, czy nie”[1517], głosi Korwin. Jego zdaniem panie „nie powinny mieć prawa głosu”[1518] ani „żadnego wpływu” na rządy[1519]. Nie potrzebują same głosować, bo „kobieta przesiąka poglądami człowieka, z którym sypia”, a plemniki tegoż „wnikają w ciało kobiety i przerabiają ją na obraz i podobieństwo mężczyzny, do którego ona należy”[1520]. Niewiasty, które się na to nie godzą, to zdaniem Korwin-Mikkego „feminazistki” niszczące naturalny porządek rzeczy i zachodnią cywilizację[1521].

Z ludzi z niepełnosprawnością pożytku zdaniem polityka Konfederacji nie ma żadnego i lepiej ich za bardzo nie integrować, bo reszta ludzi od tego „zdebileje”[1522]. O paraolimpiadach stwierdza wprost, iż „równie dobrze można by organizować zawody w szachy dla debili lub turnieje brydżowe dla ludzi z zespołem Downa (...). W telewizji powinniśmy oglądać ludzi zdrowych, pięknych, silnych, uczciwych, mądrych – a nie zboczeńców, morderców, słabeuszy, nieudaczników, kiepskich, idiotów i inwalidów”[1523]. Tylko w stosunku do seksu Korwin-Mikke jest daleki od katolickiej ortodoksji. „Molestowałem w życiu setki kobiet”[1524], chwalił się. Opcja „praca za seks” nie jest dlań żadnym molestowaniem, ale jedynie transakcją[1525]. „Zawsze się troszeczkę gwałci”[1526], podsumowuje tę kwestię Korwin-Mikke. Co do innych grzechów, „z tą pedofilią mocno się przesadza”[1527], a „dotykanie [małych dziewczynek] przez mężczyznę (...) raczej rozbudza kobiecość i pomaga niż szkodzi”[1528], stwierdza. „Od tysięcy lat ojcowie (...) molestowali seksualnie swoje dzieci. Jednak na ten temat panowała zmowa milczenia i słusznie”. Toteż „nie można podważać mitu dobrego ojca i kochającej matki tylko dlatego, że raz na tysiąc wypadków ojciec (...) pozwoli sobie na czyny lubieżne, czasem zresztą dość niewinne z dziećmi”[1529], oznajmia. Winni ujawniania skandali pedofilskich? Oczywiście to „Wielki Wschód czy inny sanhedryn” wydał „polecenie, by pedofilię wyłączyć spod zboczeń zalecanych lub tolerowanych”[1530]. Cel? „Rozbicie rodziny”[1531]. „Wolałbym, żeby moja córka trafiła w ręce pedofila, który po pupie pogłaszcze, niż poszła na lekcję edukacji seksualnej, bo to zabija erotyzm”[1532], podsumowuje Korwin-Mikke swój stosunek do tej kwestii.

O pozaeuropejskich uchodźcach polityk ma zdanie ambiwalentne, bo z jednej strony są dla niego jak najeżdżający tolkienowskie Śródziemie Orkowie[1533], a z drugiej ich dominacja i tak jest lepsza niż przemoc unijna[1534], bo wszak „Hiszpania pod okupacją arabską przez prawie 500 lat kwitła” i „mordercom będą obcinali głowy jak trzeba, nie będzie żadnych pochodów miłości, równości i tak dalej”. Znikną przy okazji niezgodne z Koranem podatki[1535]. Generalnie jednak wypowiedzi Korwin-Mikkego dotyczące imigrantów, szczególnie tych czarnych, pełne są biologizującej pogardy. „Europę zalewa murzyńskie szambo” stwierdza, rzekomo cytując kongijskiego dyplomatę[1536]. „Możemy być dumni, że uwolniliśmy części Afryki od tego szamba, ale naszym obowiązkiem jest nauczenie tych ludzi rozumu”[1537], uściślił. Za zbliżone wypowiedzi Korwin-Mikke został ukarany przez Parlament Europejski grzywną w wysokości 3 tys. euro. To nie jednorazowy wyskok. „Jak Polak jako taksówkarz pracuje w Nowym Jorku, to mówimy, że on się wysługuje amerykańskim kapitalistom”. Nie chodzi mu li tylko o hejt klasowy – mamy też aspekt pseudo-biologiczny. W jednym ze swoich tekstów Korwin-Mikke stwierdza: „Murzyni w Nowym Jorku o estetykę dbają, może nawet bardziej niż Białasy – ale je pisałem o zapachu!! Tu nie chodzi o smród z powodu brudu – to po prostu kwestia naturalnej woni. (...) Zapach białej kobiety białego mężczyznę podnieca, a zapach czarnej nie. I odwrotnie”[1538].

Nie ma również w uniwersum Korwinn-Mikkego dowodów na to, że Hitler „wiedział o Holocauście”[1539], ba – za Führera góral mógł sobie robić jakie chciał oscypki, a ojciec pana Janusza płacił trzy razy mniejsze podatki niż te, które obowiązują obecnie[1540]. Hitler to dla Korwin-Mikkego raz prekursor Unii Europejskiej[1541], to znowu autor mądrych rozwiązań gospodarczych. Z pewnego punktu widzenia zbrodniarz „jak Obama”[1542], ale też niezwykle zdolny akwarelista[1543]. Stalina Mikke też zdaje się w jakiś sposób lubić, gdyż mordował bolszewików, homoseksualistów wysłał do obozów pracy na Syberii oraz ukrócił „wolną miłość”. A dzięki rozjechaniu czołgami protestujących studentów udało się w Chinach wywalczyć „prawdziwą wolność, a uniknąć demokracji i socjalizmu”[1544]. Mikke chciał też rozstrzeliwać unijnych urzędników[1545] i polować na „lewaków”[1546], UE nazywał nową emanacją ZSRR, Eurokołchozem i „Jewropą”[1547], spoliczkował publicznie byłego ministra[1548], został dźgnięty nożem przez członka swojej rodziny[1549], córkę heroinistkę wyciągał z aresztu, a następnie ożenił z szefem swoich struktur w Lubelskiem[1550], dzieci i żonę natomiast wciągał na liczne listy wyborcze. Zna się na wszystkim i z chęcią się na każdy temat wypowie. Brydżysta, ultraliberał, „kołcz” rodzicielstwa, bloger, postkomunista z reżimowego Stronnictwa Demokratycznego i antykomunista w jednym ciele.

Pokorne cielę

Kontrowersyjnych kwestii Korwin-Mikke wypowiedział w ostatnim czterdziestoleciu mnóstwo. Na przekór normom społecznym, etyce czy duchowi czasu szedł niezmiennie pod prąd i szokował opinię publiczną. Czy jednak talent tego polityka do skandalu nie przysłania nam innych kwestii, być może o wiele ważniejszych? Weźmy choćby pod lupę geopolityczną orientację Korwin-Mikkego i jego formacji. Oprócz lżenia kobiet, pochwał dla pedofilii i zapewnień, że Hitler nie miał pojęcia o Holocauście, geopolityka ginie jak szpilka w lesie. Przypomina to sytuację, kiedy z bandziora napadającego na bank zapamiętaliśmy tylko jego odblaskową czapkę, duże okulary i różowy sweter – ale żadnych rysów twarzy. A jednak polityka zagraniczna kolejnych partii Korwin-Mikkego, z Konfederacją włącznie, to rzecz kluczowa i nie zmienią tego wszystkie skandalizujące wypowiedzi lidera. Jaka jest zatem polityka zagraniczna „korwinizmu”, szczególnie w kontekście Rosji?

Aby odpowiedzieć, trzeba się cofnąć się do lat 80. Wtedy wyraźnie widać, że przez wszystkie partyjne wcielenia Korwin-Mikkego trwa i ciągnie się ta sama linia, wiernie wspierająca Rosję i jej plany. Niedawna „twitterowa ofensywa” wiceszefa Konfederacji w obronie „Jego Ekscelencji Włodzimierza Putina” z lat 2022–2023 to nie objaw starczego zdziwaczenia, lecz ciąg dalszy trendu, który trwa od początku. Już w końcowym okresie istnienia PRL Korwin-Mikke jak na formalnie opozycjonistę widział geopolitykę w sposób zaskakująco zbieżny z linią PZPR. Oczywiście argumentacja, która doprowadziła go do tego miejsca, odbiegała od oficjalnej, ale konkluzje były podobne. O ile większa cześć opozycji stawiała na reorientację Polski ku Zachodowi, Korwin-Mikke stawiał na sojusz z Rosją. Tłumaczył, że tak będzie dla nas lepiej, gdyż w przeciwieństwie do Niemiec, Rosja nie ma wobec Polski żądań terytorialnych[1551]. Ponadto, dowodził, każda grupa nieposiadająca realnej siły będzie przez Rosjan lekceważona. Toteż za jedyną realną opcję Korwin-Mikke uznawał dialog polskich „czerwonych arystokratów” ze stroną rosyjską[1552], a swoich sprzymierzeńców widział raczej w „potencjalnych liberałach” z PRON i PZPR. Jego zdaniem „do przyjęcia postulatów prawicowych zazwyczaj skłonni są posiadacze”[1553], a takimi stali się po 1989 r. funkcjonariusze aparatu partyjnego. Korwin-Mikke był więc wobec systemu prawnego i politycznego PRL legalistą. Uznawał ważność peerelowskich wyborów[1554], a ludzi nazywających Wojciecha Jaruzelskiego „rosyjskim generałem w polskim mundurze” określał mianem „stada idiotów”[1555]. Publikował w licznych rządowych pismach ataki na uwięzionych liderów KOR jako na socjalistów[1556] i deklarował, że „władza powinna być stalową pięścią, która miażdży przeciwników”[1557]. Wcześniej, w latach 1962–1982, działał w legalnej przybudówce PZPR, czyli w Stronnictwie Demokratycznym. W lutym 1988 r. Korwin-Mikke pisze do Mieczysława Rakowskiego: „We wszelkich zamierzeniach idących w kierunku rzeczywistej reformy deklarujemy poparcie i lojalną współpracę”[1558], a do generała Czesława Kiszczaka w sierpniu tego samego roku: „jesteśmy gotowi uczestniczyć w rozmowach”[1559]. Próbował też, bezskutecznie, u schyłku PRL zostać „członkiem Rady Konsultacyjnej przy Przewodniczącym Rady Państwa”[1560].

Internowany w 1982 r. jak dziesięć tysięcy innych osób, Janusz Korwin-Mikke nie był więcej prześladowany przez SB, mimo iż we własnym mieszkaniu prowadził nielegalne wydawnictwo Officyna Liberałów i publikował książki i pisma poza cenzurą. Jego adres podawano w podziemnej prasie jako miejsce dystrybucji bezdebitowych druków. Po co jednak ścigać kogoś, kto sam chętnie pisze do reżimowych gazet, bije w ludzi KOR i domaga się dla siebie miejsca w reżimowych ciałach doradczych, a w dodatku robi to z własnej woli? Pod koniec PRL Korwin-Mikke organizuje swoje środowisko w partię – Unię Polityki Realnej. I znów, nazwa ta nawiązuje do prorosyjskiej partii konserwatywnej z początku XX w., czyli do Stronnictwa Polityki Realnej[1561]. Najważniejsze działania nowej partii w Sejmie okazują się nader szczególne. Już 28 maja 1992 r. Korwin-Mikke odpala pocisk, który na lata, a może nawet i do dziś, podzieli postsolidarnościową prawicę – aferę teczkową. Sprawę teczek kojarzy się zazwyczaj z Antonim Macierewiczem, który w ramach MSW odpowiadał za przygotowanie listy konfidentów i został twarzą jej ujawnienia w Sejmie. Jednocześnie zapominamy zupełnie o osobie, która sprowokowała całe publiczne zamieszanie związane z początkami lustracji w Polsce i w efekcie przyczyniła się do upadku rządu Jana Olszewskiego. Upadek ten do dziś stanowi niezwykłej wagi wydarzenie w środowiskach PiS i był jedną z głównych przyczyn wrogości Jarosława Kaczyńskiego do środowisk liberalnych, wówczas związanych z Unią Demokratyczną i Kongresem Liberalno-Demokratycznym, a dziś z Koalicją Obywatelską.

Korwin-Mikke od Teczek

W ogromnym skrócie było tak: w MSW młoda i niedoświadczona ekipa Macierewicza pracowała nad stworzeniem listy agentów SB, których teczki znalazła w archiwach peerelowskiej tajnej policji. Tworzenie listy miało potrwać jeszcze kilka miesięcy, lecz pojawiły się oskarżenia o agenturalną przeszłość różnych polityków. Był to temat gorący jak mało który w ówczesnej polskiej polityce. Kiedy w Sejmie wizytę składał prezydent Izraela Chaim Herzog, a sala plenarna była mocno opustoszała, na mównicę wszedł nagle członek składającego się z trzech posłów koła UPR, Janusz Korwin-Mikke, ze słowami: „Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Pragnę złożyć wniosek o uzupełnienie porządku dziennego o przegłosowanie, tzn. przyjęcie, projektu uchwały zobowiązującej ministra spraw wewnętrznych do podania pełnej informacji na temat urzędników państwowych od szczebla wojewody wzwyż, a także senatorów, posłów, sędziów i adwokatów będących współpracownikami Służby Bezpieczeństwa w latach 1945–1992”. Na sali rozległy się oklaski. „Sądząc z oklasków, nie muszę tego uzasadniać. Jest jasne, jaka panuje atmosfera. Dziękuję bardzo. Tu jest wniosek podpisany na razie przez dziewiętnastu posłów. Sądzę, że podpisałoby go wielu więcej posłów, tylko robiliśmy to w sposób nagły”[1562]. W efekcie obecny na sali Macierewicz znalazł się pod ścianą. Szafujący dotąd bogoojczyźnianą frazeologią i tworzący wokół pracy swojego zespołu atmosferę tajemnicy, polityk ten musiał oto natychmiast ujawnić efekty przeglądu archiwów SB. Tymczasem młodym „ekspertom” Macierewicza mylili się jeszcze Tajni Współpracownicy z Kontaktami Operacyjnymi, Teczki Pracy ze skoroszytami zawierającymi wnioski samych funkcjonariuszy, kandydaci na agentów z agentami. Problemem był też tryb, jakiego domagał się Korwin-Mikke – tryb sejmowej uchwały, a nie ustawy. „Uchwała” to wyraz woli parlamentu, podczas gdy „ustawa” ma znaczenie precyzyjnie wyznaczone przez Konstytucję. Przy uchwale nie jest konieczne tworzenie szczegółowych przepisów co do jej realizacji, toteż uchwała nie rozwiązuje tematu w sposób ostateczny, bez rozstrzygania niejasności faktycznych i prawnych. W uproszczeniu gest Korwin-Mikkego był jak chaotyczne odpalenie granatu. Zamiast precyzyjnej pracy sapera, który odpala ładunek w kontrolowanych warunkach i z zachowaniem procedur bezpieczeństwa mieliśmy eksplozję. Rzecznik rządu Jana Krzysztofa Bieleckiego, Andrzej Zarębski, określił to dosadniej: „Ta uchwała to jak wrzucenie granatu do szamba. Jednych zabije, innych porani, a wszystkich obrzuci gównem”[1563].

Nie mając dobrego wyjścia, Macierewicz 4 czerwca 1992 r. ujawnił listę w Sejmie. Były tam nazwiska osób kluczowych dla działania państwa – znalazł się na liście marszałek sejmu i lider Zjednoczenia Chrześcijańsko-Narodowego Wiesław Chrzanowski, szef MSZ Krzysztof Skubiszewski, lider Konfederacji Polski Niepodległej, Leszek Moczulski, przewodnicząca największej centrali związkowej OPZZ, Ewa Spychalska, wiceprzewodniczący klubu PSL Roman Jagieliński, szef doradców premiera, a oprócz nich sześciu wiceministrów, liczni posłowie, senatorowie, politycy różnych formacji. W tajnym aneksie – Lech Wałęsa. Lista szybko wycieka do mediów. Drukiem opublikowało ją jako jedno z nielicznych pismo Korwin-Mikkego „Najwyższy Czas!”. Chaos, jaki wywołał Korwin-Mikke, pogłębił ówczesny poseł, a później podpora środowiska Eugeniusza Sendeckiego, znany antysemita i „obrońca krzyża”, wspomniany w tej książce Kazimierz Świtoń, który z trybuny sejmowej ogłosił, iż agentem SB był także urzędujący wówczas prezydent Lech Wałęsa. Wraz z doniesieniami Stanisława Tymińskiego dało to początek opowieści o agencie o pseudonimie „Bolek”, która do dziś dzieli prawicę.

Jarosław Kaczyński próbował jeszcze ocalić rząd, przejmując resztki KPN i ZChN, ale nie zdążył. W nocy z 4 na 5 czerwca 1992 r. sejm przegłosował wotum nieufności wobec gabinetu Jana Olszewskiego. Premier wygłosił dramatyczne przemówienie w telewizji, oskarżając o upadek swojego rządu spisek dawnych służb. Postawione w gotowość bojową zostają podległe MSW Nadwiślańskie Jednostki Wojskowe. W powietrzu pachnie puczem, o którego przygotowywanie oskarżają się nawzajem obozy skupione wokół Porozumienia Centrum braci Kaczyńskich i Unii Demokratycznej Jacka Kuronia i Bronisława Geremka. Koniec końców wydarzenia z 1992 r., mimo upływu 30 lat, są do dziś kością niezgody między środowiskiem Kaczyńskiego a liberałami. W nawale wzajemnych oskarżeń i wyzwisk zapomniano, że za wszystko to odpowiedzialny był Janusz Korwin-Mikke, który 28 maja 1992 r. wszedł na mównicę ze swoim wnioskiem. Dlaczego to zrobił? Podobno chciał wyczyścić atmosferę i przerwać łańcuch spekulacji. A może warto w tym miejscu przytoczyć inny cytat z Korwin-Mikkego? „Przy takich okazjach zawsze opowiadam anegdotę o moim dziadku, który na wojnie rosyjsko-japońskiej pracował dzielnie dla wywiadu angielskiego, francuskiego, niemieckiego i rosyjskiego naraz. Wtedy Amerykanie zdumieni wysoką jakością jego raportów zaproponowali również pracę dla nich. Dziadek dumnie odmówił, i to nie dlatego, że źle płacili, ale dlatego, że jego „Remington” nie odbijał więcej jak tylko w czterech kopiach”[1564].

W tym samym czasie rozpoczęły się problemy Korwin-Mikkego z przejrzystością finansową. Po okresie biedowania w Polsce Ludowej polityk szybko i gwałtownie się wzbogacił. O ile jeszcze w latach 80. nie płacił alimentów byłej żonie i zarabiał, grając zawodowo w brydża, sprzedając liberalne broszurki i publikując tu i tam artykuły, dekadę później wszedł w posiadanie majątku wartego około 10 mln zł. Jednocześnie zaczął współpracę z kontrowersyjnym biznesmenem Mariuszem Świtalskim, który w PRL odsiedział trzyletni wyrok za włamania i kradzieże, a po opuszczeniu zakładu poprawczego w 1987 r., w wieku 25 lat, stał się jednym z pionierów prywatnego handlu międzynarodowego. Późniejszy twórca takich marek jak Elektromis, Eurocash, Biedronka, Żabka i Małpka Express, przez dwie dekady w obecny w rankingu 100 Najbogatszych tygodnika „Wprost”, miał przekazywać duże środki na rzecz UPR, oraz – według informacji uzyskanych przez „Newsweek” – także na rzecz samego lidera tej partii[1565]. Świtalski miał ponoć pomóc Korwin-Mikkemu spłacić jego józefowski dom, piękny, zielono-brązowy budynek w stylu potocznie zwanym świdermajer[1566]. Miliardera wiązano tymczasem w mediach ze sprawą zabójstwa poznańskiego dziennikarza Jarosława Ziętary[1567]. W biznesach Świtalskiego pracowało wielu dawnych milicjantów i funkcjonariuszy SB, a według dziennikarzy śledczych Krzysztofa M. Kaźmierczaka i Piotra Talagi, współpracowali z nim także agenci dawnych służb radzieckich[1568]. Wątek związków Korwin-Mikkego i Świtalskiego nigdy nie został dokładnie wyjaśniony. Pytany o tę współpracę lider Konfederacji milczy[1569]. Dziś twierdzi, że odziedziczył swój majątek po matce zmarłej podczas powstania warszawskiego[1570] i odzyskał go dzięki reprywatyzacji. W opisywaniu tej kwestii również nie jest zbyt wylewny.

Osobiście kocham Rosję

W 1995 r. dochodzi do rozłamu w partii Korwin-Mikkego. Frondzie przewodzi późniejszy działacz antyaborcyjny i promotor słynnej Kai Godek, założyciel znanej z puszczenia na polskie ulice tak zwanych „homofobusów”[1571] Fundacji Pro – Prawo do Życia, Mariusz Dzierżawski. Po ostrym sporze z prezesem zakłada on partię-klon UPR – Stronnictwo Polityki Realnej. Wraz z nim przechodzą do niej Arkadiusz Karbowiak (przyszły mentor Janusza Kowalskiego i Patryka Jakiego), przyszły prawicowy publicysta Łukasz Warzecha oraz naczelny pisma „Stańczyk” Tomasz Gabiś. SPR jednak sobie nie radzi jako samodzielna partia i już w 1996 r. wchodzi do Akcji Wyborczej Solidarność. UPR różnią z nową SPR kwestie personalne i taktyczne, ale nie strategiczne. Tomasz Gabiś nadal, jak Korwin-Mikke, głosi wówczas potrzebę sojuszu z Rosją, a jego grupa zyskuje dostęp do łamów „Myśli Polskiej” Kowalskiego i Engelgarda. Myśl jest skądinąd pismem, w którym ostatecznie lądują wszyscy sympatycy narracji Rosji – od Piskorskiego, przez Rękasa, Wielomskiego, Przemysława Piastę i Szlęzaka, po Olafa Swolkienia. Zachód nazywają działacze SPR – „zgnilizną” i „uperfumowanym trupem”. Co innego Rosja. Jeden z liderów grupy, Andrzej Maśnica, pisał: „Na naszym widzeniu Rosji kładzie swój cień powstańczo-niepodległościowa tradycja, fałszywa historia, w której obok kłamstw grubych występują subtelne mistyfikacje, a która podniesiona do rangi patriotycznego imperatywu (...) stała się matką fałszywej polityki, szafującej hojnie ofiarą krwi i życia Polaków”[1572]. Jego zdaniem polski komunizm „zakończył swój polityczny żywot w PRL-u, w roku 1956[1573]” a „historię PRL-u można by zilustrować przy pomocy stale wznoszącej się krzywej suwerenności”[1574]. Nic dziwnego, że odcinanie się od PRL to „próba zerwania więzi państwowej narodu, wbicia klina w tryby jego historycznej ciągłości”. Skoro tak, „ci, dla których jedyną ojczyzną jest wymiana handlowa, których hymnem są zapisy kodeksu handlowego i Traktatu z Maastricht, a flagą gwiaździsty sztandar – oto są nasi wrogowie. Ci, dla których Państwo polskie jest jedynie problemem technicznym, narzędziem budowy wolnego europejskiego rynku i wielkiego europejskiego państwa z jednolitym brukselskim prawodawstwem – oto są wrogowie stokroć groźniejsi i potężniejsi od domniemanych postkomunistów”[1575].

Geopolityczna narracja Korwin-Mikkego także w pierwszej dekadzie jest ewidentnie pełna sympatii dla Kremla, pro-białoruska i antyukraińska. Pokrywa się ona, co więcej, z opowieścią rozpowszechnianą przez władze Rosji. Inne jest uzasadnienie konkretnych stanowisk, ale ogólne wnioski wydają się identyczne. Według Korwin-Mikkego Rosja nie wykazuje tendencji imperialistycznych[1576], a „polskie elity cierpią z powodu wirusa rusofobii”[1577]. Putin umie rozsądnie rządzić jako jedyny w Rosji[1578], toteż popiera go większość Rosjan[1579], którzy życzą sobie „mieć proto-cesarza, w dodatku twardego i nieustępliwego”[1580]. Do Putina należy czuć wobec tego szacunek[1581]. Pierwszą ofiarą ZSRR była sama Rosja[1582] a „20 tysięcy pomordowanych w Katyniu to sprawa niewarta[1583] poważniejszych roztrząsań”. Domaganie się przeprosin za Katyń to „kompletny bezsens”[1584]. Czeczeńscy antyrosyjscy partyzanci okazują się „bandą wartą tylko stryczka”[1585], a ich walka niepodległościowa to „iczkeridiotyzm[1586]. Dobrze, że mieszkańcy kaukaskiej republiki wybrali ostatecznie „pokojowy rozwój w ramach Federacji Rosyjskiej”, bo „mają dość terrorystów i narwańców spod znaku Wolnej Republiki Iczkerii”[1587].

Protesty Polski przeciwko gazociągowi Nord Stream Korwin-Mikke nazywał „absurdalnymi”[1588] jako próba bezsensownego ograniczania suwerenności Rosji[1589], a przeciwników projektu określał jako bęcwałów[1590] i sprzeciwiał się wspólnej polityce energetycznej UE[1591]. „III RP nie powinna bez powodu drażnić Federacji Rosyjskiej – co czyni co chwila”[1592], lecz raczej zapisać się do Wspólnoty Niepodległych Państw, bo „wtedy Armia Czerwona na pewno obroniłaby nasze Ziemie Zachodnie przed Niemcami”[1593]. „Rosja nie ma do nas pretensyj terytorialnych – pretensje takie roszczą sobie natomiast Niemcy”[1594], a NATO nie zagwarantuje Polsce wsparcia, gdyby została zaatakowana przez Rosję[1595]. I choć Korwin-Mikke uważa, że w wyniku rozmieszczenia w naszym kraju amerykańskiej tarczy antyrakietowej „polityczna korzyść dla Polski jest spora”, to i tak „nie jest ona warta (...) zwiększenia o np. 15 proc. szans wybuchu wojny nuklearnej”[1596]. Moskwa ze swej strony może Polsce zaoferować „wspólną politykę w stosunku do Białorusi i Ukrainy”[1597] „i w tej sprawie uczciwą współpracę naszych wywiadów”[1598] oraz gwarantuje większą swobodę zrzeszonym krajom w ramach WNP niż ta, którą daje Polsce UE[1599].

Ukraina jest dla Korwin-Mikkego państwem mafijnym[1600]. Podczas Pomarańczowej Rewolucji najchętniej by kazał do demonstrantów strzelać[1601] i nazwał ją „lipną rewolucją”[1602] robioną za pieniądze amerykańskie[1603]. Niemądre „władze III RP same zaangażowały się w poparcie dla p. Juszczenki”[1604], który zresztą jest agentem amerykańskim, a „władzę załatwił dzięki konszachtom z ukraińską bezpieką”[1605]. A tak w ogóle, to w Ukrainie „buduje się pomniki bandziorów z UPA i coraz głośniej pobrzmiewa tam wołanie o odzyskanie Zasania (czyli ziem za Sanem)”[1606]. Krym wszedł w skład Ukrainy bardzo późno i tylko jako prezent od Chruszczowa[1607] i była to jedyna zmiana granic w Europie w okresie po 1945[1608]. Zresztą Federacja Rosyjska nie zgłaszała „żadnych pretensyj do rosyjskojęzycznego Krymu”[1609]

Co do Białorusi, Korwin-Mikke twierdził, że Polska powinna zbliżyć się z tym krajem[1610], bo „bez przesady – takiej zupełnej ruiny w tej Białorusi nie ma”[1611], ustrój panujący tam „nie jest wcale politycznie taki zły”[1612], a jej rozwój gospodarczy jest szybszy niż w UE[1613], w tym trzy razy od niemieckiego[1614]. Demokratyczna opozycja białoruska to agenci Polski, UE, USA i do tego durnie[1615], których należy lać sierpem i młotem[1616]. Związek Polaków na Białorusi i jego liderka to również polska agentura[1617]. Bez sensu dopłacamy do opozycyjnej telewizji Biełsat[1618] bo to zmarnowane pieniądze[1619], a Łukaszenka dba o szkoły z językiem polskim[1620]. Korwin-Mikke podziwia jego liberalizm i fakt, że nie rozwiązał organizacji polskiej mniejszości, tylko ją „zneutralizował”[1621]. Zresztą na Białorusi „nie było żadnej dyskryminacji Polaków”, a „reżym JE Aleksandra Łukaszenki restauruje nawet polskie kościoły”[1622]. Potencjalne pogromy Polaków w tym kraju obciążą sumienia wrogich dyktatorowi „cynicznych manipulatorów z Warszawki”[1623]. Sam Korwin-Mikke, gdyby był Białorusinem, wolałby Łukaszenkę[1624].

To samo w Gruzji. Zdaniem Korwin-Mikkego, były prezydent Gruzji, Saakaszwili, to agent USA[1625]. Rosyjską inwazję sprowokowali sami Gruzini na wyraźne życzenie Stanów Zjednoczonych szukających wojny, która wsparłaby kampanię wyborczą antyrosyjskich jastrzębi[1626]. Gruzja powinna też zostać wykluczona z olimpiady za zaatakowanie Osetii Południowej[1627] od 700 lat okupowanej przez Tbilisi[1628]. Dzięki wejściu Rosjan do Osetii Południowej „sytuacja ulegnie stabilizacji”[1629], a Rosja ma za sobą wszelkie racje moralne[1630]. Korwin-Mikke nie wie za to, dlaczego Polska uznała niepodległość Kosowa[1631], bo jest to historycznie serbska ziemia[1632]. Niepodległość Kosowa to zagrożenie dla polskich Ziem Zachodnich[1633]. Teheran na pewno zagrożenia nie tworzy, a Tel Awiw tak[1634]. Zresztą w USA rządzą Żydzi[1635], a konkretnie dawna „żydokomuna”[1636], podobnie jak w Gruzji, która buduje oś Tbilisi–Tel-Awiw[1637]. Cóż jednak mamy począć, skoro w polskim MSZ ekspertem zostaje się, „będąc albo homosiem, albo masonem”[1638]. Z kolei przykład Chin pokazuje, że demokracja nie jest potrzebna do postępu społecznego i gospodarczego[1639], bo wolność w niepodległym Tybecie i tak byłaby mniejsza niż w chińskim Tybetańskim Regionie Autonomicznym[1640]. Pekin dopłaca do budżetu „tego biednego kraiku”[1641], kościelna inkwizycja była liberalna i oświecona w porównaniu z rządami dalajlamy w Lhasie[1642], a Chiny poczyniły od czasów Mao Zedonga „ogromny postęp w kierunku Wolności”[1643].

Korwin-Mikke jest dość bezpośredni w tej ostatniej kwestii. „Osobiście kocham Rosję”, stwierdził, „ale nie ukrywam, że znacznie bardziej kocham kraje, które leżą bardzo daleko od Polski, na przykład Chiny kocham jeszcze bardziej”[1644]. Lider Konfederacji nie ukrywa, iż jego partia „widzi w Rosji silną przeciwwagę dla UE”. Warto „aktywniej rozwijać kontakty handlowe z Rosją i Chinami, dlatego że to u was jest dynamika rozwoju, a nie w umierającej UE. Gospodarcza ekspansja Polski powinna być na Wschód, a nie na Zachód”[1645]. Orientację geopolityczną swojej formacji Korwin-Mikke odsłonił szczególnie wyraźnie po wybuchu rewolucji Euromajdanu. W maju 2014 r., po krwawych atakach sił specjalnych milicji (Berkut) na demonstrantów i wybuchu rebelii w Donbasie Korwin-Mikke stwierdził w wywiadzie dla moskiewskiej Ria Novosti: „Unia Europejska umiera, a Rosja dynamicznie się rozwija”[1646]. Zapytany przez Swiridowa ze „Sputnika” o ocenę aneksji Krymu przez Rosję, lider Konfederacji przypomniał: „Bardzo dawno temu w rozmowie z ambasadorem Rosji w Polsce powiedziałem, że Krym tak czy owak wróci do Rosji. To nastąpi, i to tylko kwestia czasu. Moje prognozy teraz się potwierdziły. Wziąć Krym – to było zupełnie naturalne”[1647]. W czerwcu 2014 r. Korwin-Mikke bryluje na balu w ambasadzie Rosji. „Po raz pierwszy od 20 lat zaprosiła mnie ambasada rosyjska, więc jestem”[1648], mówi wówczas skromnie, potwierdzając przy okazji, niechcący, swoje kontakty z rosyjskim przedstawicielstwem na początku lat 90.

Już w sierpniu 2014 r. dostaje zaproszenie na konferencję w Jałcie, gdzie ma zostać powołane Antyfaszystowskie (tj. anty-Majdanowe) Forum Federacji Rosyjskiej[1649]. Ostatecznie Korwin-Mikke jedzie na Krym w grudniu następnego roku. Wyjazd organizuje jego współpracownica, Rosjanka z Doniecka, Lilija Moszeczkowa. Do Polski Moszeczkowa przyjechała pod koniec lat 90. Wcześniej kończyła w białoruskim Mińsku studia prawnicze. Twierdzi, że pracowała na stanowisku dyrektorskim[1650] w międzynarodowej korporacji zajmującej się farmaceutykami i suplementami diety, a także prowadziła własną restaurację i gabinet odnowy[1651]. Polityczną aktywność Moszeczkowa rozpoczęła po wybuchu konfliktu w Ukrainie. W listopadzie 2014 r. starała się bezskutecznie o pozycję radnej warszawskiej dzielnicy Ochota[1652]. 17 grudnia 2014 r. wraz z Obozem Wielkiej Polski i Falangą pod flagami separatystów protestowała pod Sejmem przeciwko wizycie prezydenta Poroszenki[1653]. Moszeczkowa trzymała plakat przedstawiający prezydenta Ukrainy w mundurze SS. „Wypowiadałam się przeciwko Poroszence, bo ukraińska armia zabiła lub raniła wielu ludzi, z którymi chodziłam do przedszkola, do szkoły. Byłam przeciwko Poroszence, bo był za wojną”[1654], tłumaczyła Polskiej Agencji Prasowej. Rok później Korwin-Mikke i Moszeczkowa jadą na Krym i spotykają się z nowymi władzami zajętego przez Rosję półwyspu[1655]. W rozmowie z mediami Moszeczkowa stwierdza, że Polska ma terytorialne pretensje do Ukrainy i gotowa jest z tym krajem walczyć o to, co jej się zgodnie z prawem należy[1656].

Wizytę mocno ogrywa medialnie strona rosyjska. W rozmowie ze „Sputnikiem”[1657], Korwin-Mikke stwierdza, że dziś „sojusznikiem stała się Rosja, a wrogiem Ukraina”, bo „z Rosją nie mamy żadnych sporów granicznych, a z Ukrainą mamy. Z Niemcami mamy. (...) Polska powinna szukać przyjaciół w Rosji”[1658]. Powtarzają te słowa w ślad za edycją polską także kanał międzynarodowy[1659], edycja czeska[1660] i włoska[1661]. Dla „Izwiestii” Korwin-Mikke powie: „Uważam, że wizyta francuskich parlamentarzystów na Krymie była właściwym krokiem, bo potwierdza ona obecny status prawny półwyspu. Przecież faktycznie stał się on częścią Federacji Rosyjskiej”[1662]. „Nasza partia uważa Rosję za przeciwwagę dla Unii Europejskiej. Chcielibyśmy dużo bardziej aktywnie rozwijać kontakty handlowe z Rosją i z Chinami (...). Polska powinna się rozwijać gospodarczo w kierunku wschodnim a nie zachodnim”. Słowa te podchwytuje francuska[1663], niemiecka[1664], czeska[1665], włoska[1666], duńska, fińska, szwedzka, serbska[1667], turecka[1668], hiszpańska[1669] i brazylijska[1670] edycja „Sputnika”. W komentarzu do planów wizyty Korwin-Mikkego Przewodniczący komisji Dumy Państwowej do spraw Wspólnoty Niepodległych Państw Leonid Słutski opowiada agencji RIA Novosti: „Drzwi Krymu są szeroko otwarte, a nowe inicjatywy pojawiające się cały czas dowodzą, że miałem rację, stwierdzają po wizycie francuskich kolegów, że lody pękły! Europa chce poznać prawdę! Cieszymy się z każdej wizyty na Krymie”[1671].

W trosce o zwykłych ludzi

Polskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych uznało jednak wizytę Korwin-Mikkego i Moszeczkowej za „wysoce nieodpowiedzialną” i oświadczyło, iż „Rzeczpospolita Polska wraz z całą Unią Europejską i znaczącą częścią wspólnoty międzynarodowej nie uznają rosyjskiej aneksji Krymu oraz zdecydowanie odcinają się od wszelkich działań i wypowiedzi noszących znamiona legitymacji aktów łamania prawa międzynarodowego i integralności terytorialnej Ukrainy przez Federację Rosyjską”[1672]. Moszeczkowa w odpowiedzi stwierdza, że „Janusz postąpił prawidłowo” i że taka wizyta „to nie jest przestępstwo”. „Razem wychodziliśmy do zwykłych ludzi (...). Aby upewnić się, że nie są to jacyś podstawieni (przez separatystów) ludzie, to zatrzymywaliśmy się po drodze, rozmawialiśmy na bazarkach i ulicach”. „Nie było w tym żadnego poparcia dla władz”[1673], zapewnia. Ale i w kolejnym roku Moszeczkowa angażuje się w pomoc dla separatystów, kierując warszawską zbiórką darów dla Donbasu[1674]. Tłumaczy wtedy, że „prości ludzie, Polacy, zawsze gotowi są nieść pomoc braciom Słowianom” i stwierdza, że „polskie media kłamią, a Polacy popierają Donbas, a nie Kijów”. Ciężarówka z pomocą ma jechać przez Rosję, by ominąć „kijowską juntę”[1675]. W zbiórce pomagał lider serbskich ochotników w siłach separatystów, gość Obozu Wielkiej Polski, Bratislav Živković.

Nazwisko Moszeczkowej przewija się również we wspominanej już wielokrotnie korespondencji mailowej Aleksandra Usowskiego[1676]. Moszeczkowa była łączniczką między nim a Korwin-Mikkem. Białorusina skontaktował z działaczką członek Obozu Wielkiej Polski, Wojciech Wojtulewicz. Oficjalnie chodziło o wywiad dla rosyjskich mediów. Usowski przesyłał pytania. Według ujawnionych materiałów jedna z odpowiedzi Korwin-Mikkego brzmiała następująco: „Jak będzie trzeba nastawić ludzi wrogo do Litwy wzgl. Ukrainy, to się tych haseł użyje. Poza tym jestem realistą, nie kieruję się ani resentymentami, ani sentymentami”[1677]. Maile z przecieku wskazują, iż Mateusz Piskorski w lutym 2015 r. pisał do Usowskiego: „Spośród prawicowców tylko JKM ma potencjał, a my z nim już współpracujemy”[1678]. Usowski pisze wprost: „JKM jest zawsze do dyspozycji i nie ma potrzeby tworzenia nowego ugrupowania po prawej stronie”[1679]. Wywiad z Korwin-Mikkem ostatecznie ukazuje się na białoruskim portalu IMHOclub.by. Moszeczkowa w 2015 r. startuje z listy partii KORWiN w wyścigu o mandat poselski z Podlasia, a w 2019 r. kandyduje do Europarlamentu z okręgu nr 3, obejmującego województwa podlaskie i warmińsko-mazurskie, tym razem z list Konfederacji[1680].

Korwiniści i demaskatorzy

Jest jeszcze kilku innych, nader aktywnych publicznie współpracowników Korwin-Mikkego, z którym dzieli on geopolityczną wizję świata. Najdłuższy staż, bo jeszcze od lat 80. ma pośród nich Stanisław Michalkiewicz. Razem zakładali wtedy główne pismo „korwinizmu” – „Najwyższy Czas!”, razem też budowali Ruch Polski Realnej i Unię Polityki Realnej[1681]. Michalkiewicz to główny łącznik między środowiskami nacjonalistów, ultrakatolików i „korwinistów”. Spina on też w swej publicystyce i wystąpieniach praktycznie wszystkie tematy ze spektrum polskiej skrajnej prawicy. Łączy tam kult wolnego rynku i antyunijność z motywami typowymi dla nacjonalistów – niechęcią do Ukrainy, antysemityzmem, antyniemieckością i ultrakonserwatyzmem obyczajowym środowiska katolickich fundamentalistów. W publicystyce Michalkiewicza UE to „socjalfaszystowski”[1682] „Eurokołchoz”[1683], a wejście Polski do Unii stanowiło „aksamitny Anschluss”, dzięki któremu Niemcy mogą dziś kolonizować Polskę[1684], realizując idee Mitteleuropy[1685]. PO to namiestnicy germańskiego kolonizatora, tzw. Stronnictwo Pruskie[1686], i nawet PiS reprezentuje „obóz amerykańsko-judejski”[1687], Lewica to po prostu cyniczni oszuści[1688] albo durnie[1689]. Homoseksualiści to „dewianci”[1690], których akceptacja rozkłada polskie społeczeństwo, a w Kościele katolickim karty rozdaje „sodomicka mafia”[1691]. Dalej: dzielny Donald Trump walczy z „amerykańską żydokomuną” i „tamtejszymi bezpieczniakami, czyli FBI”[1692] oraz „masonerią”. W Europie, USA i Kanadzie trwa dzisiaj rewolucja komunistyczna[1693], a wszystkim tym sterują Żydzi, bo „żydowska okupacja Polski doszła do skutku”[1694] i Adam Michnik pełni nad Wisłą, „z nadania CIA, rolę Stalina”[1695]. Aktualnie stary koncept zniewolonej Judeopolonii objawia się u Michalkiewicza w haśle „nie dla Ukropolin”, powtarzanym na wielu demonstracjach skrajnej prawicy. „Ukropolin” to zbitka mająca opisywać polsko-ukraińską unię pod żydowskim nadzorem, którą wedle zwolenników Brauna i Michalkiewicza pragną utworzyć, na bazie sojuszu Warszawa–Kijów, politycy PiS. Jednocześnie Ukraina w publicystyce Michalkiewicza to od lat „państwo specjalnej troski”[1696], „na granicy rozpadu”[1697]. „Naród ukraiński był sztucznie promowany w interesie Niemiec”[1698], od pomarańczowej rewolucji rządzą nią banderowcy i rezuny[1699], a przede wszystkim, oczywiście, Żydzi[1700]. Polska zaś „jest sługą narodu ukraińskiego, który od roku wkręcany jest w maszynkę do mięsa w interesie USA”[1701].

Drugim wiernym pretorianinem lidera Konfederacji jest Tomasz Sommer. Jego cała kariera zawodowa to jeden wielki hołd dla Korwin-Mikkego. Tuż po studiach, w 1995 r. Sommer związał się z Oficyną Konserwatystów i Liberałów. Zaczął pisywać dla tygodników „Najwyższy Czas!” i „Najwyższy Czas!-Bis”, aby w tym pierwszym roku zostać zastępcą redaktora naczelnego, a w 1999 r. naczelnym. W 2007 r. Sommer stał się współwłaścicielem pisma, wydającego również (jako spółka 3S Media Sp. z.o.o) portale Wolność24.pl i Nczas.com. Pisali do „Najwyższego Czasu!” oprócz Korwin-Mikkego i Michalkiewicza także bracia Dzierżawscy i Roman Giertych, a na organizowanych przez środowisko antyunijnych konferencjach występował Andrzej Lepper. Portale związane z pismem stały się jednym z głównych rozsadników rosyjskich narracji politycznych, co wedle mediów ostatecznie doprowadziło do zablokowania do nich dostępu przez Agencję Bezpieczeństwa Wewnętrznego[1702].

Swego kremlowskiego zauroczenia Korwin-Mikke nie wyzbył się nawet po wybuchu otwartego konfliktu w Ukrainie w 2014 r. Dla wielu obserwatorów polskiej sceny politycznej poglądy, jakim dawał wyraz w mediach w tamtym czasie, musiały być ogromnym zaskoczeniem. Tymczasem Korwin-Mikke dokładnie te same tezy stawiał od dawna – z tym jednak, że w okresie Euromajdanu i rozpoczęcia się konfliktu odegrał istotną propagandową rolę dla Rosji. Jako świeżo wybrany eurodeputowany zyskał nagle ogromną rozpoznawalność nie tylko w Polsce, lecz także na unijnej arenie politycznej. Stąd też w okresie jego kadencji częsta obecność polityka w mediach rosyjskich, udział w inicjatywach politycznych tego kraju i wyraźny spadek tej aktywności po rezygnacji ze sprawowania mandatu w styczniu 2018 r. Kiedy Korwin-Mikke przestał być widoczny, nie był Kremlowi aż tak potrzebny. Sam także wobec braku zainteresowania ograniczył swe wypowiedzi o Ukrainie i Rosji, zwłaszcza w kampanii wyborczej do Europarlamentu i do Sejmu w 2019 r., kiedy był powstrzymywany przez kolegów przed zbyt częstym wypowiadaniem się w mediach[1703].

Mimo wszystko rozpoczęta w gorącym roku 2014 medialna ofensywa Korwin-Mikkego na „froncie wschodnim”, może z przerwami, jednak trwa do dzisiaj. „To nie Putin wywołał konflikt, a obywatele Krymu sami zdecydowali o swojej przyszłości” ogłaszał wówczas i oskarżał ukraińską opozycję o obalenie legalnej władzy oraz wprowadzenie bojówkarzy i terrorystów[1704] na Majdan[1705]. Obalenie prezydenta Janukowycza miało być zaś operacją polskich służba na zlecenie USA[1706]. Wiem „dokładnie, kto z Polski ich szkolił”, oznajmiał[1707]. „Nie powiem tego w tej chwili. Zachowuję to na kampanię wyborczą. Ten człowiek może będzie moim przeciwnikiem bezpośrednim”[1708], dodawał. To samo wówczas mówił Putin. Zdaniem Korwin-Mikkego Zachód szuka pretekstu do wojny[1709]. Rosyjski prezydent jest prowokowany do konfliktu, bo USA i Unii Europejskiej grozi bankructwo[1710], a za wszystkim stoją przekabaceni z lewicy na prawicę Żydzi[1711].

Korwin-Mikke stwierdził też, że chciałby Ukrainy niepodległej, ale jak najsłabszej[1712], i dlatego pochwalił w majowym wywiadzie dla RIA Novosti rosyjską aneksję Krymu, opowiedział się przeciwko członkostwu Ukrainy w UE, a poparł za to pomysł jej federalizacji i neutralności[1713]. „Unia Europejska umiera, w przeciwieństwie do dynamicznie rozwijającej się Rosji”[1714], oznajmił. I dlatego nie należy obrażać „Jego Ekscelencji Włodzimierza Putina, bo nie zrobił nic takiego, żeby go obrażać”[1715]. W lipcu 2014 r. Korwin-Mikke porównuje już separatystów z Donbasu do polskich „Żołnierzy Wyklętych”[1716], to znowu do powstańców śląskich[1717] i podkreśla ich bohaterstwo[1718]. Kiedy 17 lipca zestrzelony zostaje Boeing Malaysia Airlines z 298 osobami na pokładzie, Korwin-Mikke w programie „Ustalmy jedno” pyta prowadzącego: „Jakim prawem pan posądza o to JE Włodzimierza Putina? Jaką korzyść miałby pan Putin z zestrzelenia tego samolotu?”. Zdaniem Korwin-Mikkego samolot zestrzelili sami Ukraińcy, a „człowiek, który podejrzewa o to Rosjan albo separatystów, ma nie po kolei w głowie”[1719]. Trwa przy swojej tezie zresztą nawet wówczas, kiedy międzynarodowa komisja wykazuje w 2016 r., że samolot zestrzeliła strona separatystyczna. (Jak twierdzi brytyjski wywiad, dokonano tego za pomocą kierowanego pocisku rakietowego ziemia–powietrze Buk M1 z wyrzutni nr 332, należącej do 53 Rakietowej Brygady Przeciwlotniczej z Kurska sił zbrojnych Federacji Rosyjskiej[1720]). W sierpniu 2014 r. polityk oznajmia, że „Putin jest znakomitym prezydentem Rosji i byłby świetnym prezydentem Polski”[1721], a „wielu Polaków znacznie bardziej nienawidzi Rosję, niż kocha Polskę”[1722].

Po powrocie nad Wisłę Korwin-Mikke wsparł zamysł sprzedaży Zakładów Azotowych Tarnów rosyjskiemu koncernowi Acron[1723] i uznał, że sankcje nałożone na Rosję, choć „biją w obie strony”, to jednak silniej uderzają w Polaków. Powód? Rosjan jest więcej. Chwalił też politykę zagraniczną Putina, który dla Polski „robi znakomitą robotę”, bo „w wyniku jego działań Ukraińcy znienawidzili Rosję”[1724]. Rzeczpospolita powinna jednak stać z boku i „nikogo nie denerwować”[1725], bo z ukraińsko-rosyjskiego konfliktu może „wywołać się III wojna światowa”[1726]. Wojną światową Korwin-Mikke straszy praktycznie w każdym miesiącu 2015 r.[1727] Robi to nawet na konwencie fantastyki „Pyrkon”[1728], no i oczywiście w telewizyjnej debacie prezydenckiej[1729]. W lipcu 2015 r. Jana Lantratowa i Maksym Szewczenko, urzędnicy z Rady ds. Praw Człowieka przy prezydencie Putinie, piszą apel o uwolnienie więźniów politycznych w Ukrainie. Korwin-Mikke też go podpisuje, choć jako zwolennik surowego karania rebelii nie brał dotąd udziału w inicjatywach dotyczących obrony praw człowieka. Oprócz Korwin-Mikkego list podpisują Piskorski i Borysiuk z partii Zmiana, opisywany dalej asystent posła AfD Ochsenreiter, lider prorosyjskich nacjonalistów z Interesu Flamandzkiego Creyleman, kierownik izraelskiego oddziału ruchu eurazjatyckiego Dugina, szef bułgarskiej skrajnie prawicowej Ataki, czescy komuniści, byli neonaziści z CEDADE i podobne postacie z marginesu europejskiej polityki. Są oni częstymi uczestnikami prorosyjskich inicjatyw i – podobnie jak Korwin-Mikke – swoją obecnością w mediach i działaniach Federacji Rosyjskiej stwarzają pozór szerokiego międzynarodowego poparcia. Inicjatywę tę nagłaśnia „Sputnik”[1730].

W sierpniu 2016 r. Korwin-Mikke jedzie do Czeczenii. Jak mówi, z ciekawości. Towarzyszą mu wiceprzewodniczący partii Zmiana Augustyniak i jej sekretarz generalny Jankowski. Do tego Marcin Skalski z Kresy.pl, oskarżony dziś o szpiegostwo na rzecz Rosji, Niedźwiecki, Bartosz Bieszczad ze Zjednoczenia Patriotyczno-Robotniczego „Grunwald” i Jan Wsół z Obozu Wielkiej Polski. Wszyscy byli od lat zaangażowani w promowanie rosyjskich narracji. W Czeczenii mają się spotkać z Kadyrowem i rozmawiać z rosyjskimi mediami. Nie bardzo to wychodzi, bo dyktator Czeczenii nie ma dla nich czasu, a na konferencji prasowej w agencji TASS zabrakło wielkich tłumów. Korwin-Mikke udziela przy okazji wywiadu Leonidowi Swiridowowi, oświadczając, że Ramzan Kadyrow to „bardzo rozsądny człowiek”, który „w odróżnieniu od PiS nie niszczy swoich wrogów, ale zaprasza ich do rządu i wciąga w odbudowę regionu”[1731]. A ludzi, którym się to nie podoba, czeka „droga do Raju na skróty”[1732]. Ciekawa sprawa, że około 2016 r. Korwin-Mikke, który od zawsze chwalił stosowanie przemocy przez państwa[1733], zaczyna wygłaszać poglądy wręcz pacyfistyczne i nawet zwołał we wrześniu 2016 r. antywojenną konferencje prasową w Sejmie. Mówi tam wprost, iż do wojny prą Stany Zjednoczone, którym chodzi o „projekt nowego porządku świata”. W związku z tym polityk domagał się ogłoszenia przez Polskę neutralności[1734]. Korwin-Mikke występuje też w 2016 r. do Rzecznika Praw Obywatelskich o interwencję w sprawie Piskorskiego[1735], a w 2020 r. dopytuje się o sprawę aresztanta z sejmowej mównicy[1736]. Zadziwiające przywiązanie do obrony praw człowieka u zwolennika autorytarnych prawicowych junt i kary śmierci.

„Poputczyk” na gwizdek

Jednak w kolejnych latach Moskwa słabiej szuka zwolenników na Zachodzie, a zainteresowanie mediów polskim politykiem zmierza do zera. Śledząc odzew dla tez Korwin-Mikkego w światowych mediach daje się zauważyć, że w okresach, kiedy to się opłaca Rosji, Kreml podpina do jego mikrofonu wzmacniacz. Opinia publiczna zwraca na Korwinowe mądrości uwagę, kiedy w Europie coś się dzieje. Na przykład, gdy wybucha Euromajdan albo wojna we wschodniej Ukrainie. W spokojniejszych okresach, mimo iż Korwin cały czas mówi to samo, jego wypowiedzi nie są nagłaśniane i znikają w odmęcie innych wydarzeń. Za to Korwin-Mikke nie daje o sobie zapomnieć w Rosji i w latach 2017–2021 przesyła dla Kremla swoje wyrazy sympatii. Owszem, lubi Rosję, w której bądź co bądź Jego Ekscelencja Włodzimierz W. Putin „osiąga niemałe sukcesy. Tępi lewaków, goni precz feministki i inne dziwadła, nie boi się Amerykanów, podatki dwa razy niższe niż w Unii Gejropejskiej (jak mawia p. Putin), więc i rozwój znacznie szybszy”[1737]. Ba, polityk wręcz wezwał Polaków do postawienia Jarosława Kaczyńskiego przed Trybunałem Stanu za psucie relacji z Rosją[1738], bo „mamy w tej chwili wspólne interesy z Rosją i zrażanie sobie Rosji jest zbrodnią”[1739]. Znów padają tezy o banderowcach czyhających na Przemyśl, Chełm i Zasanie[1740]. Wojska NATO na terenie Polski to prowokacja przeciwko Moskwie, no i jak zwykle: po co nam NATO, skoro nic nam nie grozi ze strony Kremla?[1741].

Gdy w styczniu 2020 r. Putin oskarżył Polskę m.in. o kolaborację z nazistami w czasie II wojny światowej, a przedwojennego polskiego ambasadora w Berlinie o antysemityzm[1742], Sejm przyjął uchwałę przeciwko polityce historycznej Rosji przez aklamację. Nie wstał z fotela tylko jeden poseł – Janusz Korwin-Mikke. Jego zdaniem uchwała stanowiła dowód rusofobii polskich elit politycznych[1743] i była niepoważna[1744]. Wszak przyczyną takich opinii Putina jest to, że Polska z pomocą CIA[1745] przejęła Światową Agencję Antydopingową i usunęła sprzyjających Rosji członków tej agencji[1746], a tego Putin „nie wybaczy, bo jest sportowcem”[1747]. Po tym wydarzeniu Korwin-Mikke znów stał się osobą rozchwytywaną przez rosyjskie media. Zostaje zaproszony do pierwszego programu publicznej telewizji. Powstają kolejne wywiady. „Mam co najmniej pięć zaproszeń. Znaleźli jednego normalnego polityka, a nie samych wariatów rusofobów”[1748], chwali się wówczas. „W Polsce mamy 10 razy większą rusofobię niż w Rosji polonofobię”, opowiada[1749]. „Niektórzy Polacy po prostu nie lubią Rosjan, a inni nie lubią Rosjan, bo tak nakazuje im Bruksela albo Waszyngton”[1750], mówi Korwin-Mikke w kolejnym rosyjskim programie telewizyjnym.

Znów jako jedyny poseł w Sejmie blokuje w styczniu 2021 r. przyjęcie kolejnej uchwały przez aklamację. Tym razem chodzi o uchwałę popierającą uwięzionego opozycjonistę Nawalnego. Korwin-Mikke uzasadnia swoją decyzję tak: ci, którzy popierają Nawalnego, uważając, iż byłby on lepszy dla Rosji od Putina, są prorosyjscy. Chcą bowiem, aby Rosji było dobrze”. Korwin-Mikke twierdzi przy tej okazji, że Rosja Putina nie jest imperialistyczna, bo „nie zaanektowała Abchazji, Osetii Płd., Donieckiej i Ługańskiej Republiki Ludowej”, ani ich nie uznała, a USA przecież zaatakowała „Grenadę, Libię, Syrię, Irak, Iran, Afganistan i coś tam jeszcze”, Putin zaś „nie jest zły i nikogo nie morduje”. Korwin-Mikke mówi to rok przed rosyjską inwazją i półtora roku przed aneksją Donbasu. Znów straszy wizją anektowania wschodnich terenów Polski przez Ukrainę[1751]. W okresie tłumienia demokratycznych protestów i kryzysu uchodźczego na granicy polityk Konfederacji wesprze za to Łukaszenkę[1752] i oznajmi, że nie ma dowodu na to, że Putin jest współodpowiedzialny za kryzys na granicy polsko-białoruskiej[1753]. To samo powtórzy w Sejmie[1754].

Inwazja Federacji Rosyjskiej na Ukrainę w lutym 2022 r. oznaczała początek kolejnej medialnej ofensywy Korwin-Mikkego. W tamtym okresie na twitterowym profilu polityka ukazało się 7749 przekazów o wydźwięku antyukraińskim. Łącznie treści te wygenerowały aż 14 287 575 odsłon[1755]. W lutym 2022 r. Korwin-Mikke twierdził jeszcze, że Krym sam odłączył się od Ukrainy i przyłączył do Rosji[1756], a Stany Zjednoczone nie będą bronić Ukrainy, bo ta nie jest ich sojusznikiem[1757], podobnie zresztą Zjednoczone Królestwo[1758]. Nazajutrz po inwazji oznajmił, że „Rosja ma prawo do bezpiecznych granic”, i określił militarną interwencję na Ukrainie jako „zrozumiałą”[1759]. Ogłaszał też, że „Ludowe republiki” Doniecka i Ługańska to „samodzielne” „prawdziwe państwa”, „z własnymi ambicjami”, a nie „siostrzane marionetki Kremla”[1760]. Rosyjski ostrzał szpitala w Mariupolu to dla niego oczywista ukraińska ustawka[1761], jak w domniemanej amerykańskiej inscenizacji z Kuwejtu[1762]. W czerwcu[1763] i lipcu[1764] 2022 r. Korwin-Mikke ponownie kreśli scenariusz utraty przez Polskę na rzecz Ukrainy okolic Chełma, Gorlic i Przemyśla (plus niewymienianych wcześniej Rzeszowa i Tarnowa), tym razem w rezultacie przegranej przez Kijów wojny i wschodniej chęci powetowania sobie strat terytorialnych[1765]. Sierpień 2022 r. zajmują mu próby przerzucenia odpowiedzialności za zabójstwa cywilów w podkijowskiej Buczy z Rosjan na Ukraińców[1766]. Korwin-Mikke powątpiewał w prawdziwość zdjęć z tego miejsca i uważał je za inscenizowane[1767]. „To w ogóle nie muszą być trupy: nie widać ran. I dlaczego twarze, jak i na innych zdjęciach, zasłonięte?”, pisał[1768]. Nie przeszkadzało mu to twierdzić w innych wpisach, że są to trupy zabitych przez ukraińską armię prorosyjskich kolaborantów[1769]. W obu wypadkach Korwin-Mikke mijał się z prawdą i przeczył dowodom, których dostarczyli obecni na miejscu dziennikarze The New York Timesa i Bellingcat, a także wysłannicy OBWE i Amnesty International[1770]. Za to media rosyjskie masowo powtórzyły depeszę agencji Ria Novosti o tym, że lider Konfederacji wątpi w udział Rosji w masakrze w Buczy. Polski polityk trafia znów do programu pierwszego rosyjskiej telewizji, gdzie w show Władimira Sołowjowa opowiada, że Rosja to dla niego sojusznik przeciwko Ukrainie[1771].

W kolejnych latach Korwin-Mikke nadal głosi to samo co dotąd. Zdaniem lidera Konfederacji w Polsce „ukrainizacja oczywiście zachodzi”, choć jest to przede wszystkim „ukrainizacja naszych pieniędzy”. „Wycieka nasza forsa (...)przez zawodowych ukrainofilów rozkradana”[1772], a pochodzący znad Dniepru i Dniestru migranci przypominają mu zaproszonych przez Piastów na ziemię dobrzyńską Krzyżaków ściągniętych na naszą zgubę[1773]. Korwin-Mikke byłby za sojuszem z Rosją, nawet gdyby panowało tam ludożerstwo[1774], gdyż boi się „rosnącej w potęgę Ukrainy”[1775]. Na naszych oczach Korwin-Mikke biegnie więc coraz dalej w głąb króliczej nory, pełnej spiskowych narracji i emocjonalnych wpisów. W jego tweetach z 2023 r. Ukraińcy to naziści[1776], Zełenski jest frajerem[1777], a wojnę na Wschodzie wywołało homoseksualne lobby w amerykańskich służbach[1778] i państwa z „najwyżej rozwiniętą ideologią LGBTQZ”, te z „największą histerią CoViDową i w czołówce NWO”[1779]. Białoruski Łukaszenka powinien zostać Dożywotnim Prezydentem Związku Białorusi i Polski[1780]. Do tego stopnia Korwin-Mikke broni dziś Rosji i separatystów, że spowodował rozłam w łonie swojego nowego ugrupowania. Na początku marca 2022 r. posłowie Konfederacji Artur Dziambor, Jakub Kulesza oraz Dobromir Sośnierz ogłosili, że opuszczają partię matkę. Oficjalny powód: prorosyjska postawa jej lidera[1781]. Były dyrektor biura prasowego Konfederacji Tomasz Grabarczyk twierdzi, że wyrzucono go z tej partii za nazwanie Putina zbrodniarzem. „We wniosku do sądu partyjnego przeczytałem, że taka narracja była sprzeczna z wpisami Prezesa JKM i szkodliwa dla Partii”, oświadczył Grabarczyk[1782]. Na zakończenie warto jednak oddać głos samemu Januszowi Korwin-Mikkemu, który, mówiąc o sobie i o swej działalności publicystycznej, stwierdził: „W moim osobistym interesie leży, by w Polsce było jak najgłupiej – bo wtedy jako wydawca i publicysta najwięcej zarabiam. Jako patriota działam wbrew swojemu interesowi!”[1783]. Patrząc na jego dotychczasowe dokonania, trudno się z nim nie zgodzić.

4

Pożyteczni idioci Kremla

Rozdział 12

Wołyń pamiętają

Kresowiacy i Kresowianie

Temat Kresów Wschodnich i, szerzej, rozliczenia z polską historią na Wschodzie, to od zawsze jeden z koników skrajnej prawicy. Nie chodzi wyłącznie o „kwestię ukraińską”. Federacja Rosyjska, nie mogąc z powodów historycznych stworzyć nad Odrą i Wisłą jawnie prokremlowskiej partii (czego dowodem stał się widowiskowy krach partii Zmiana, która nawet przed aresztowaniem lidera nie uzyskiwała w sondażach nawet 1% poparcia), z konieczności ogranicza działania do siania zamętu na zapleczu wschodniej flanki NATO i podsycania etnicznych niesnasek. Nostalgiczni i często czujący niezabliźnione rany przeszłości „kresowiacy” to wyjątkowo podatny grunt, by rzucić weń antyukraińskie czy antylitewskie ziarno. Urodzaj w postaci chaosu cieszy „technologów politycznym” rodem z Białorusi czy Rosji. Mechanizm psychologiczny jest zrozumiały. Ktoś, komu nacjonaliści z sąsiedniego kraju zamordowali w czasie wojny krewnych czy sąsiadów, nie mogąc znaleźć pociechy i zrozumienia u rządzących – cynicznych z definicji i na zimno idących za bieżącym interesem państwa, do tego niechętnych zaognianiu stosunków z sojusznikami – chcąc zadośćuczynienia, bezwiednie lub świadomie staje się megafonem Kremla.

Osoby takie czy grupy nie muszą być wcale opłacane przez obce służby czy ich podwykonawców. Wystarczy za pomocą tekstów z prorosyjskich portali odpowiednio podgrzać emocje, by środowisko takie samo zaczęło siać nienawiść wobec Ukraińców, publikować prorosyjską propagandę, chwalić „ludowe republiki” i żądać powrotu do Polski Lwowa albo Wilna. Z racji zaś trwającej inwazji na Ukrainę przez Kreml i ogromnego wsparcia dla Kijowa, jakiego udziela polski rząd i społeczeństwo, „front ukraiński” stanowi dziś niewątpliwie najważniejsze pole działania pro-rusów. Celem jest wbicie klina między Polskę i Ukrainę. Nie ma tymczasem lepszego pretekstu do tego niż nigdy porządnie nieprzepracowane przez oba kraje rzezie, galicyjska i wołyńska. Oprócz prorosyjskich sieci w drugim szeregu za szczerze zaangażowanymi w upamiętnienie sprawy ludźmi stoją często osoby od lat aktywne przy promowaniu narracji Kremla. Widać to na przykładzie waśni w Przemyślu, widać to także w działalności kresowych organizacji „wołyńskich”. Nie znaczy to oczywiście, że cały bolesny temat sztucznie wykreowano w Rosji. W sprawach kresowych trudno czasem oddzielić szczerych w historycznej pasji aktywistów od agentów wpływu Moskwy. Dodatkowo ci pierwsi potrafią skutecznie zamieniać się w tych drugich, gdy długo „gotowani” zaczynają sami przenikać aromatem rosyjskiej propagandy.

W 2006 r. do sejmu wraca niczym bumerang sprawa upamiętnienia rzezi wołyńskiej z lata 1943 r. W latach 90. pamięć o Wołyniu była traktowana przez główne partie jako rzecz marginalna. Najważniejszy był proces wchodzenia Polski do UE i NATO, a drażliwa kwestia czystek etnicznych nie sprzyja budowanemu mozolnie porozumieniu z nowo powstałym państwem ukraińskim. Masowe mordy interesowały przede wszystkim historyków i rodziny osób pomordowanych, a oprócz nich także garstkę starych endeków, motywowanych czy to niechęcią do państwa ukraińskiego, czy też osobistym resentymentem. Po spotkaniu prezydentów Kwaśniewskiego i Kuczmy w 2003 r. w 60. rocznicę tak zwanej Krwawej Niedzieli (11 lipca 1943 r., kiedy nastąpiła kulminacja mordów na Wołyniu) i po deklaracjach o wzajemnym wybaczeniu i podtrzymaniu pamięci o zabitych[1784], sprawa wydawała się załatwiona. Nie padło jednak z żadnej strony słowo „przepraszam”[1785]. Tymczasem po stronie ukraińskiej ogrom krzywd doznanych ze strony Moskwy skazał 100 tys. Polaków zamordowanych przez nacjonalistów ukraińskich na niebyt w zbiorowej pamięci Kijowa. Dodatkowo przy niedostatku tradycji państwowej w Ukrainie bardzo łatwo wróciły do patriotycznego obiegu postacie nacjonalistów i ich organizacji: UPA, OUN, Szuchewycza, Bandery. Musiało to drażnić zarówno potomków ofiar, jak i Polaków w ogóle.

Rządząca od 2007 r. Platforma Obywatelska nie miała ochoty na prowadzenie jakiejkolwiek polityki historycznej. Wolała kreować dla siebie obraz partii patrzącej w przyszłość. Co innego konserwatywna prawica, szczególnie ta związana z Prawem i Sprawiedliwością. Wykorzystując takie instytucje jak IPN, prawica uczyniła z polskiej historii doskonałe oręże do walki politycznej. W jej narracji prawicowi patrioci mieli dać odpór liberalnym kosmopolitom. Toteż przy każdej okazji korzysta z tej broni. A jednak to nie PiS z czasem staje się głównym rzecznikiem upamiętnienia rzezi wołyńskiej. W lipcu 2008 r. pod obrady sejmu wnosi uchwałę potępiającą zbrodnie UPA i oddającą hołd jej ofiarom nie partia braci Kaczyńskich, lecz Polskie Stronnictwo Ludowe. Było to zaskoczeniem, ponieważ partię tę uważano za ugrupowanie wiejskich technokratów, którzy bez problemu wchodzą w koalicje tak z prawicą, jak i lewica i mają giętki „kręgosłupa ideologiczny”. Teraz jednak ludowcy wnieśli pod obrady uchwałę, która wykraczała zdecydowanie poza ich standardowe rejestry. Dokument był trudny dla przełknięcia dla polityków PO, dbających o relacje z demokratyzującą się po pomarańczowej rewolucji Ukrainą[1786]. Sprawa uchwały wołyńskiej wraca z hukiem do sejmu już na początku roku następnego. Marszałek sejmu Bronisław Komorowski odsyła projekt do Komisji kultury, oznajmiając, że uchwała była źle przygotowana.

Poza tym, tłumaczył Komorowski, nie ma potrzeby przyjmowania takiego dokumentu, bo sejm już 5 lat wcześniej zajął stanowisko w sprawie mordów na Wołyniu[1787]. Prawica się oburzyła, tym bardziej że równolegle nadano bieg projektowi uchwały sejmowej poświęconej niszczeniu w 1938 r. ukraińskich cerkwi na Lubelszczyźnie i Chełmszczyźnie. „Dla mnie jako syna Kresowian nie do zaakceptowania jest próba przeniesienia odpowiedzialności za tragedię Kresów na kogokolwiek innego niż Sowieci. Nie wolno zapominać, że tragedia ta zaczęła się nie w lipcu 1943 r., ale 17 września 1939 r. wraz z inwazją Sowietów na Polskę. Przerzucanie odpowiedzialności na kogoś innego jest działaniem w interesie rosyjskim”, deklaruje Komorowski[1788]. Znając temperaturę polskich sporów politycznych i przeczulenie PiS na punkcie historii, wystarczyło teraz delikatnie pchnąć sprawę we właściwym kierunku, żeby kula śniegowa zaczęła rosnąć.

I oto znów, jakby przypadkiem, w okolicach PSL pojawił się w tamtym czasie ktoś, kto miał i polityczny interes, i wiedzę w temacie Wołynia, i dobre kontakty z ludowcami. Tym człowiekiem był nacjonalista i naczelny „Myśli Polskiej” Jan Engelgard, jeszcze niedawno członek zarządu województwa mazowieckiego. Marszałkiem regionu był wówczas (i jest nim do dziś) Adam Struzik, natomiast radnym sejmiku wspomniany już Janusz Piechociński. Engelgard zostaje zatrudniony wówczas w Muzeum Niepodległości w Warszawie, placówce, nad którą pieczę sprawuje kierowany przez Struzika urząd wojewódzki. Od tego momentu można mówić o pogłębiającej się relacji Engelgarda z liderami PSL. Kwestia uchwały o ludobójstwie UPA będzie teraz przez PSL zgłaszana regularnie. Partia domaga się poza tym ustanowienia dnia pamięci na cześć pomordowanych na Wschodzie. Dlatego to nie PiS, lecz PSL doprowadzi 22 lipca 2016 r. do ustanowienia Narodowego Dnia Pamięci Ofiar Ludobójstwa, zbrodni dokonanej przez ukraińskich nacjonalistów na obywatelach II Rzeczypospolitej Polskiej[1789].

Nawet wtedy „kwestia wołyńska” uparcie powraca. Widać w jej ponownym odgrzewaniu znak Rosji. Że tak było, można wprost wyczytać z korespondencji Usowskiego, która trafiła do sieci. W grudniu 2016 r. sponsorowany przez niego Obóz Wielkiej Polski organizuje demonstrację poświęconą zbrodniom popełnionym przez Ukraińców na Wołyniu. Z treści maili Usowskiego wynika, iż kolejne protesty przez „jego ludzi” miały być zorganizowane 5 i 11 marca 2016 r. I rzeczywiście, taki protest się odbył pod ambasadą Ukrainy. Jego organizatorzy informowali w sieci, że będzie to demonstracja przeciwko wojnie w Donbasie. Ukraińców na portalu nazwali „judeosatanistami”, którzy okupują „umiłowane ojczyzny Słowian”. Zachęcali również, by – niezależnie od tego, „czy lubimy tzw. ruskich, czy nie” – „wspierać pokój na Naszej Słowiańskiej ziemi”[1790]. Również od tamtej pory datują się tzw. „miesięcznice wołyńskie”, na których wznoszone są hasła „Wołyń pamiętamy, banderowcom żyć nie damy” i „Donieck, Warszawa, wspólna sprawa”[1791]. Z ludźmi z OWP i z Eugeniuszem Sendeckim imprezę współorganizują wielokrotnie tu już wspominany Rafał Mossakowski, tym razem występujący jako przedstawiciel Stowarzyszenia im. Biskupa Kajetana Sołtyka oraz Patriotycznego Związku Organizacji Kresowych i Kombatanckich. Wspierają go prezes tej organizacji, Witold Listowski, oraz Marcin Żółkowski ps. „Żółty”. W kwietniu 2017 r. do sieci wypływają maile Usowskiego. Dlatego kolejną miesięcznicę, majową, zwołuje już pod ambasadę Ukrainy inna organizacja – Ruch Społeczny Porozumienie Pokoleń Kresowych. Mimo to OWP jest tam obecny, razem ze swoimi transparentami[1792].

Gwiazda hejtu

To wówczas z opaską na ramieniu z napisem „Polski Lwów” przemawia po raz pierwszy publicznie Katarzyna Sokołowska. To dla niej ważny moment. Po 5 latach przyzna na Facebooku, że właśnie wtedy, pod ambasadą, „wszystko się zaczęło”[1793]. Z czasem Sokołowska stanie się prawdziwą „gwiazdą” antyukraińskiego hejtu, a jej zasięgi przekroczą daleko te, którymi się cieszą inne atakujące Ukraińców fanpage’e. Sokołowska przedstawia się jako „polska nacjonalistka, która walczy o pamięć i prawdę dla ponad 250 tys. bestialsko pomordowanych przez Ukraińców Rodaków”[1794]. Mają być w tej liczbie członkowie rodziny, bo – jak twierdzi – i jej przodkowie zginęli na Wołyniu w okresie II wojny światowej. W październiku 2018 r. Sokołowska rejestruje Fundację „Wołyń Pamiętamy” z siedzibą w Opolu. Swoją działalność fundacja finansuje ze zrzutek w mediach społecznościowych[1795]. Produkuje też wlepki z napisem „Wołyń Pamiętamy”. W 2018 r. przy autostradzie A4 fundacja Sokołowskiej wykupuje billboard, na którym przypomina kierowcom o „ukraińskim ludobójstwie na obywatelach II RP w latach 1939–1947 na Wołyniu i w Małopolsce Wschodniej”. Kolejne tablice stają pod Olsztynem, we Wrocławiu i w jej rodzinnym Opolu. W 2018 i 2019 r. po kraju jeździ samochód z tym samym billboardem na przyczepie. Fundacja Sokołowskiej sprzedaje w sieci koszulki z napisami „Wołyń Pamiętamy” i „Polski Lwów”, zbiera też fundusze na zorganizowanie koncertu „Nie o zemstę, lecz o prawdę i pamięć wołają ofiary”. Koncert miał się odbyć w rocznicę Krwawej Niedzieli w Przemyślu, ale z powodu obostrzeń pandemicznych go odwołano. Zebrane pieniądze fundacja postanowiła przeznaczyć na „murale o tematyce ukraińskiego ludobójstwa na Polakach”[1796].

Oprócz wspomnianych przedsięwzięć Sokołowska prowadziła jeszcze publiczne zbiórki na maseczki medyczne (mimo że sama jest antyszczepionkowcem), banery, naklejki na samochody, na kolejne „akcje mobilne” z „wołyńską” furgonetką oraz bezpośrednio na działalność fundacji. W każdej ze zbiórek zebrane kwoty sięgają od kilkuset do kilkudziesięciu tysięcy złotych[1797]. W Przemyślu akcja z mobilną ekspozycją trwała tydzień. Akcję pochwalił rosyjski portal Rytm Eurazji. „Akcja w Przemyślu jest o tyle ważna, że znajduje się tu jedna z najaktywniejszych komórek Związku Ukraińców w Polsce – nacjonalistycznej organizacji publicznej, stałego uczestnika ideologicznych konfliktów z ludnością polską”, pisał portal, dodając, że wraży związek jest finansowany przez państwo polskie[1798]. Również ta narracja idealnie się wpisuje w propagandę Kremla, która próbuje skłócić Polaków i Ukraińców trudną wspólną historią: Wołyniem, banderyzmem, pamięcią o OUN i UPA czy walką o Przemyśl[1799].

Drugą częścią działań fundacji Sokołowskiej, nieoficjalną, lecz dużo bardziej widoczną, są działania antyukraińskie. Od początku inwazji rosyjskiej na Ukrainę fundacja wzmogła działania w mediach społecznościowych, kolportując zmanipulowane informacje, fake newsy i komentarze prorosyjskich aktywistów. W pierwszym dniu wojny Sokołowska napisała: „Czy zmierzające do nas hordy Ukraińców ktoś będzie «prześwietlał»?”. Na Twitterze pisze w 2022 r.: „Jesteśmy świadkami podmiany narodowościowej w Polsce”; „Otwórzcie oczy!!! To nie są uchodźcy wojenni, tylko przesiedleńcy”; „Skończmy z tą pieprzoną tolerancją wobec Ukraińców”. Nazywa Ukraińców „chachłami”, „szmatami”, „ścierwami”, „bydłem stepowym”, „banderowcami” i „zboczonym umysłowo plemieniem”. Sokołowska zgrabnie łączy też wątki antyukraińskie i antysemickie, pisząc o „głupim poliniactwie” (Polin po hebrajsku znaczy Polska). Sokołowska z kilku prowadzonych przez siebie profili administruje na Facebooku zamkniętymi grupami, takimi jak „Lwów na zawsze polski” czy „Ukraińskie ludobójstwo na południowo-wschodnich Kresach RP”[1800]. Jej posty trafiają łącznie do setek tysięcy ludzi. Na Twitterze Sokołowska ma prawie 10 tys. obserwujących ją osób, a jej Fundacja „Wołyń Pamiętamy” – ponad 20 tys. fanów na Facebooku. Założona przez nią grupa „Ukraińskie ludobójstwo na Wołyniu i w Małopolsce Wschodniej” liczy sobie 15 tys. członków[1801], „Ukraińskie ludobójstwo – pamiętamy” śledzi 10 tys. użytkowników. Portal Frontstory obliczył, że Sokołowska odpowiada za 75 proc. wszystkich dyskusji w mediach społecznościowych, jakie od początku lutego pojawiały się pod hasztagami #niewspieramukrainy, #tonienaszawojna i #ukrainskieludobójstwo. Wśród 11 tys. wpisów z hasłem „Wołyń”, aż 26 proc. ruchu generowała właśnie Sokołowska. Treści z prywatnego konta Sokołowskiej (bo są jeszcze inne profile, którymi zarządza) mogły dotrzeć do ponad 2,8 mln odbiorców[1802].

Nie jest sama. Robert Bąkiewicz promował Sokołowską w swoich Mediach Narodowych i zorganizował zbiórkę pieniędzy na adwokata, którym został związany ze Stowarzyszeniem Marsz Niepodległości były oenerowiec Stefan Saczkowski[1803]. Odpowiedzialny za wypromowanie Wojciecha Olszańskiego kanał sieciowy Piotra Korczarowskiego gościł Sokołowską już kilkakrotnie[1804]. Współpracuje z Sokołowską donbaski korespondent OWP, piszący i fotografujący dla propagandowego kanału separatystów Novorossia Today, znany nam już Dawid Hudziec. W maju 2017 r. na demonstracji, oprócz działaczy OWP, był z Sokołowską ktoś jeszcze, także z opaską „Polski Lwów” na ramieniu. Marcin Żółkowski ps. „Żółty”, bo o nim mowa, to jeszcze jeden z organizatorów miesięcznic. Szybko się zaprzyjaźnili, bo „Żółty” już w 2018 r. został członkiem organu nadzorczego kolejnej fundacji Sokołowskiej. „Kasia – dobrem narodowym” – pisze o Sokołowskiej[1805]. Według informacji zebranych przez prokuraturę Żółkowski doradzał jej zwłaszcza w kwestiach obecności w mediach społecznościowych[1806]. Nie jest on zwykłym „kresowym” aktywistą, bo pochodzi z warszawskiego Grochowa. Należał niegdyś do gangu Jerzego Wieczorka ps. „Żaba”, będącego częścią gangu pruszkowskiego, powiązanego z rosyjską mafią. Pierwszy wyrok 1,5 roku pozbawienia wolności w zawieszeniu na 3 lata (za niszczenie mienia państwowego i demolki) usłyszał w 1990 r. Na przełomie lat 1995 i 1996 był aresztowany za napad rabunkowy. W 1998 r. przedstawiono Żółkowskiemu zarzut posiadania i handlu narkotykami. W 2001 r. zatrzymany został przez Urząd Ochrony Państwa i oskarżony o przywództwo i udział w zorganizowanej grupie przestępczej, posiadanie, handel i wprowadzanie do obiegu znacznej ilości narkotyków oraz produkcję i handel fałszywymi pieniędzmi. Kolejne zatrzymanie nastąpiło w 2006 r. Przedstawiono wtedy „Żółtemu” zarzut udziału w zorganizowanej grupie o charakterze zbrojnym oraz handel i wprowadzanie do obrotu znacznych ilości narkotyków[1807]. „Żółty” nie kryje swojej przeszłości i nawet opowiadał o niej w telewizji internetowej Kryminalna Polska w wywiadzie z Piotrem Szatkowskim[1808].

Po wyjściu z więzienia wstąpił do warszawskiej brygady Obozu Wielkiej Polski, a wskutek konfliktu z jego przywódcami założył własną, równie pełną uwielbienia dla Kremla i wzorowaną na greckim Złotym Świcie grupkę o nazwie „Narodowy Świt”. W tym gronie Żółkowski włączył się w antyukraińskie protesty w Warszawie. Właśnie w tej formacji zaczynała działalność Sokołowska. „Żółty” był też jednym z moderatorów niepublicznej, liczącej ponad 7 tys. członków facebookowej grupy dyskusyjnej Braterstwo Polsko-Rosyjskie – ważnego ośrodka dystrybucji rosyjskich narracji i antyukraińskiej dezinformacji, źródłem koszulek z nadrukiem „Banderowiec nie jest moim bratem” (wcześniej napis brzmiał: „Ukrainiec nie jest moim bratem”)[1809]. W mailach Usowskiego można znaleźć zdjęcie Żółkowskiego z flagą donbaskich separatystów i pasiastą flagą „ruskiego miru” przed akcją protestacyjną[1810] przeciwko ukraińskiemu koncertowi na placu Defilad w lipcu 2016. Pikietę prowadził wówczas Robert Bąkiewicz.

Narodowy Świt ma na koncie organizację neonazistowskich koncertów i zaproszenie do Warszawy norwesko-donbaskiego terrorysty. Oprócz bowiem „Żółtego”, Dariusza Brodzika (znanego także jako Darek Mazurek, czyli założyciela Polish Defense League) i należącego dziś już do PiS Macieja Witzberga[1811] z Wielkopolskich Patriotów, odznaczył się w tym środowisku także Mariusz N. ps. „Tuba”. „Tuba” zorganizował wspominany już warszawski koncert, na którym wystąpiły związane z neonazistowską siecią Krew i Honor zespoły M.A.T Project, Odwet 88, Katastrof i Rosyjski Sztandar. W koncercie brał udział wspominany Jan Pietrowski ps. „Wielki Słowianin” – przywódca złożonej z rosyjskich neonazistów walczących po stronie donbaskich separatystów Grupy Dywersyjno-Szturmowej Rusicz. Wiemy o tym dzięki zdjęciom zamieszczonym na portalu Tragedia Donbasu, prowadzonym przez Dawida Hudźca z Obozu Wielkiej Polski. „Samo spotkanie było na wysokim poziomie, Polacy zaprezentowali się jako porządni ludzie. Kiedy zagrał rosyjski zespół Rosyjski Sztandar, to Polacy śpiewali razem z nimi, zaskakujące, jak dobrze znają rosyjską muzykę. Moja osoba nie przeszła niezauważona, bardzo wielu ludzi życzyło mi wszystkiego najlepszego, siły. Zadrużanie stwierdzili nawet, że jestem dla nich legendą. To bardzo pokrzepiające, takie poparcie od bratniego słowiańskiego narodu”, relacjonował swoje wrażenia z koncertu terrorysta i morderca „Wielki Słowianin”. W tym kontekście nieco poważniej brzmi wpis Żółtego na Facebooku, kiedy pisał: „Polsko potrzeba nam 1000 Breivików i jedziemy z tematem”[1812]. Dziś Narodowy Świt funkcjonuje pod nazwą Stowarzyszenie Narodowy Front Polski. Jego liderem jest Wojciech Olszański ps. „Aleksander Jabłonowski”.

Upadły ksiądz

Do najbliższych współpracowników Sokołowskiej należy także Jacek Międlar. Są sobie bliscy do tego stopnia, że kiedy policja zatrzymała eksksiędza 11 listopada 2022 r. przed zwołanym przez niego we Wrocławiu marszem „Polak w Polsce gospodarzem”, to właśnie Sokołowska zastąpiła go na czele manifestacji. Mówiła o „ekspresowej ukrainizacji Polski” i ostrzegała, iż spełniają się plany ukraińskich elit, które będą rządzić Polską. Obok niej przemawiał Korczarowski, który nawoływał, aby „nie oddawać ziemi polskiej Ukraińcom i Żydom”[1813]. Już rok wcześniej Sokołowska szła na czele pochodu zorganizowanego przez Międlara 11 listopada 2021 r. pod hasłem „Polska Antybanderowska”, gdzie trzymała baner z napisem „Ukraińskie ludobójstwo na Polakach w latach 1939–1947”[1814]. Sokołowska współpracuje z Międlarem od listopada 2019 r., kiedy ten zaprosił ją po raz pierwszy do swojego programu na portalu wprawo.pl. Od tamtej pory para retweetuje swoje wpisy w sieci i udziela sobie nawzajem wywiadów. Międlar w swoich materiałach nazywa Sokołowską raz „Kasią”, innym razem „panią Katarzyną” i zawsze staje w jej obronie[1815].

Eks-ksiądz Międlar również codziennie na twitterowym czy facebookowym profilu (czasem nawet po kilka razy) przypomina o rzezi wołyńskiej i o tym, że jej sprawcami byli Ukraińcy[1816]. Apeluje: „Niech zasługująca na potępienie ruska agresja na Ukrainę nie przysłoni Wam pamięci o 200 tys. Polaków pomordowanych w wyniku ukraińskiego ludobójstwa na Wołyniu”[1817]. Widać w jego publicystyce stopniowy wzrost znaczenia tematyki ukraińskiej, bo początkowo Międlar skupiał się na wygłaszaniu antysemickich tyrad i walczył z „homolobby” w Kościele katolickim. Sytuacja zmienia się w 2016 r., kiedy Międlar współorganizuje pierwszą demonstrację w rocznicę Krwawej Niedzieli. Kiedy prowadzony przez eksksiędza w koszulce z napisem „Polski Lwów” marsz przeszedł przez Wrocław pod znajdujący się na Starym Mieście pomnik-mauzoleum pomordowanej ludności polskiej na Kresach, do zebranych przemówił sam nestor antyukraińskiego hejtu, wspominany już w tej książce Stanisław Srokowski[1818]. W 2017 r. Międlar przejął organizację marszu z rąk stowarzyszenia Inicjatywa Historyczna i sam zorganizował kolejną edycję. W koszulce z krzyżem celtyckim pytał wówczas: „Dlaczego Polska przyjmuje tych, którzy mordowali naszych przodków? Znajdzie się polski kij na wrogów naszej ojczyzny. Jeżeli Ukraińcy nas nie przeproszą, wygonimy ich stąd”[1819]. 2 lata później, gdy urzędnicy wrocławscy przerwali kolejny marsz „wołyński”, Międlar krzyczał: „Nasi krewni ginęli, a ta kobieta knebluje nam usta, bo banderowców nazywamy Ukraińcami, a jaka jest prawda?”[1820]. Jednak obserwatorka wydelegowana przez miasto ogłosiła, że rozwiązuje demonstrację.

Kiedy prokuratura wszczęła postępowania wobec kilku propagatorów antyukraińskiej mowy nienawiści, oskarżeni udzielali sobie porad, jak uniknąć konsekwencji. Taki instruktaż prowadził też dla szerszej publiczności Międlar: „Mówisz prawdę, a państwo, które winno być dla ciebie matką, wziąć pod swoje skrzydła, traktuje cię jak najgorszego, a Kasi robi wjazd na chatę, zabiera jej urządzenia. Szanowni Państwo, zachęcam do tego: szyfrujcie swoje komputery, szyfrujcie swoje telefony, porozmawiajcie ze swoimi bliskimi informatykami. Są takie metody, żeby zaszyfrować swoje urządzenia i żeby nie były dostępne dla innych”[1821]. Sokołowska również kontaktowała się z uczestnikami postępowań, wymieniając się z nimi doświadczeniami i wskazując, jak się zachować podczas czynności śledczych. Na przykład, jak odmawiać składania zeznań. Sfinansowanie pomocy prawnej dla owych podejrzanych udało się dzięki założonej przez Stowarzyszenie Roty Marszu Niepodległości zbiórce, wspieranej przez rosyjskojęzyczne media społecznościowe[1822].

Międlar ma w załodze portalu wprawo.pl więcej osób pokroju Sokołowskiej. Jednym z nich jest Krzysztof Żabierek, który prowadzi bydgoski oddział stowarzyszenia Instytut Pamięci i Dziedzictwa Kresowego. Instytutem kierują wspominani w tej książce działacze Konfederacji związani z Grzegorzem Braunem – panowie Panasiuk i Osadczy. U Międlara Żabierek jest jednym z głównych publicystów. Opublikował na portalu wiele artykułów, między innymi takich jak Żydowskie łgarstwa o pierwszym transporcie do Auschwitz[1823], Prawdziwy prezent dla Żydów na Chanukę (po zatrzymaniu Międlara)[1824], czy Abp Ryś opluwa pamięć księży zamordowanych przez pogańską III Rzeszę[1825], a także tekst pod tytułem Dlaczego zagłosuję na Konfederację?. Odpowiedź brzmi: bo tylko Konfederacja jest, według Żabierka, partią nijak niezależną od Ukraińców i Żydów[1826]. Inną publicystką portalu wprawo.pl jest Katarzyna Treter-Sierpińska. Wydawnictwo Międlara opublikowało dwie jej książki, Kowidowe getta oraz Żydzi, gender i multikulti, czyli oszustwo i szajba. W pierwszej pozycji autorka podważa prawdziwość pandemii i skuteczność szczepień. W drugiej informuje czytelnika, że współcześnie „lewicowa propaganda” przerabia człowieka na „multikulturowego bałwana bez tożsamości, który nie wie, czy jest kobietą, czy mężczyzną, ale wie, że jego głównym obowiązkiem jest walka z antysemityzmem”. Treter-Sierpińska jest również publicystką pism „Warszawska Gazeta” i „Polska Niepodległa”. Oba tytuły straszą czytelników Żydami, masonami i LGBT, podważają istnienie pandemii COVID-19, wątpią w skuteczność szczepionek, powielają fake newsy i antysemickie klisze. Od 24 lutego 2022 r. Treter-Sierpińka walczy zaciekle z ukraińskim zbożem[1827], przekazywaniem Kijowowi broni do walki z Rosją[1828], oskarża też Ukraińców o ludobójstwo[1829].

Skrajności Kresów.pl

W początkach rosyjskiej inwazji na Ukrainę firma Brand24 udostępniła badaczom dezinformacji swoje narzędzia do monitoringu sieci. Jednym z kluczowych antyukraińskich kont odpowiedzialnych za upowszechnienie hasła „ukrainizacja” na polskim Twitterze okazał się profil Marcina Skalskiego[1830]. Skalski, do niedawna ważny publicysta portalu Kresy.pl, od czerwca 2022 r. przeniósł się jednak do wprawo.pl. Portal Kresy.pl założyła na przełomie 2007 i 2008 r. fundacja Skarbu Państwa „Pomoc Polakom na Wschodzie” podlegająca Ministerstwu Spraw Zagranicznych[1831]. Początkowo strona publikowała materiały o charakterze wspominkowym i nostalgicznym, apelowała o troskę o polskie zabytki za wschodnią granicą i prezentowała stanowiska zgodne z polską racją stanu[1832]. Krytycznie odnosiła się do wpływów Rosji w regionie i wspierała porozumienie z państwami ościennymi Polski. Na przełomie 2012 i 2013 r. doszło w zarządzie portalu do zmian personalnych. Od tamtej pory linia publicystyczna zmieniła się radykalnie. Portal zaczął publikować teksty przeciwników Ukrainy, ukazujące ten kraj przez pryzmat zbrodni OUN i UPA i postulujące porozumienie z Rosją w duchu „endeckiego realizmu”. Jako motyw przewodni posłużył oczywiście Wołyń. Portal zajął się odtąd wyszukiwaniem wszelkich aktów wrogości, nieścisłości historycznych czy zwykłych żenujących pomyłek po stronie Ukrainy czy Litwy. Niezbyt emocjonalny charakter publikowanych tam treści mógł nawet sprawiać wrażenie obiektywizmu. Jednak, jak mówił Umberto Eco, sam dobór faktów jest już ich interpretacją. A dobór na stronach Kresy.pl okazał się bardzo specyficzny. Swoją publicystyką portal zaczął obejmować całe wschodnie sąsiedztwo Polski, z upodobaniem opisując wszelkie zadrażnienia etniczne – zarówno na dzisiejszym polskim pograniczu, jak i na dawnych ziemiach Rzeczypospolitej.

Za zmianą profilu Kresy.pl stali Tomasz Kwaśnicki i Tomasz Rola. Obaj zasiadają w zarządzie fundacji Kompania Kresowa, która jest wydawcą portalu. Rola jest prezesem, Kwaśnicki redaktorem naczelnym portalu. Za finansowanie medium odpowiadał jeszcze do niedawna eksposeł formacji Kukiz’15, Marek Jakubiak, właściciel firmy Browary Regionalne Jakubiak. Wcześniej Rola był radnym sejmiku Województwa Dolnośląskiego, do którego dostał się z listy Ligi Polskich Rodzin, jako że wcześniej był jej liderem w Jeleniej Górze[1833]. Politycznie wywodzi się z Młodzieży Wszechpolskiej. Był nawet redaktorem naczelnym jej organu prasowego, zamkniętego już pisma „Wszechpolak”, uważanego za prekursora obecnie wydawanej „Polityki Narodowej”. Dziś Rola jest też członkiem zarządu Fundacji Inicjatyw Polskich. „Polityka Narodowa” mimo formalnej niezależności patronuje corocznym Marszom Niepodległości, organizowanym przez Stowarzyszenie Marsz Niepodległości, oraz wielu innym wydarzeniom organizowanym przez (będący częścią Konfederacji) Ruch Narodowy[1834].

Na Kowno!

Wśród zwolenników rosyjskiej narracji w portalu Kresy.pl najważniejszym nazwiskiem był jednak publikujący tam do 2021 r.[1835] Marcin Skalski. Przez niemal dekadę ogłaszał on na portalu Roli i Kwaśnickiego prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego zdrajcą interesu narodowego[1836], wyrażał dumę z bycia antysemitą[1837] i pisał, jak bardzo cieszy go demonstrowanie pod flagą terrorystycznej organizacji Hezbollah[1838]. Skalski studiował w Studium Europy Wschodniej UW, gdzie ukończył kierunek „Bezpieczeństwo wewnętrzne”. Następnie uczył się w Europejskim Humanistycznym Uniwersytecie w Wilnie, a kiedy w Kijowie trwał Euromajdan, zaczął studiować w Doniecku[1839]. Zanim został stałym publicystą Kresy.pl, Skalski publikował w „Kurierze Wileńskim”[1840], „Nowej Konfederacji”[1841] oraz w „Polityce Narodowej”[1842]. Podczas studiów w Wilnie działał w kole Związku Polaków na Litwie – Wileńskiej Młodzieży Patriotycznej[1843] i właśnie „odcinek litewski” jest jego największą „kresową” fascynacją.

Jednak Skalski nie chce tylko opisywać rzeczywistości politycznej, pragnie ją aktywnie tworzyć. Jak podawał portal Frontstory, Skalski odpowiada na przykład za akcję dezinformacyjną „Wileńska Republika Ludowa/Виленская Народная Республика” opartą na profilu w Facebooku. Akcja miała stworzyć złudzenie, że na Litwie powstało polskie zbrojne podziemie, dążące do oderwania Wileńszczyzny i domagające się polskiej interwencji wojskowej przeciwko Litwie[1844]. Profil publikował też zdjęcia litewskich tablic z dwujęzycznymi nazwami miejscowości, na których te w języku litewskim zamazano białym i czerwonym sprayem. „Polskie zielone ludziki działają na rzecz WRL już od 2011 r.”, głosiła fałszywka. W innym fejku podawano, że miał miejsce Rajd na Puńsk, symboliczna akcja bezpośrednia w przygranicznych gminach polskich zamieszkanych przez mniejszość litewską, która „wzbudziła wściekłość władz tzw. Republiki Litwy i marionetkowego rządu w Warszawie”[1845]. Pod przykryciem Skalski publikował również pogróżki. „Już niedługo nie będzie tej dziwacznej flagi nad polskim miastem”[1846], taki podpis umieszczono na portalu pod zdjęciem Baszty Giedymina w Wilnie, gdzie wisi litewski narodowy sztandar. Profil publikował też dużo cudzych materiałów, zaczerpniętych z prowadzonego przez Falangę Xportalu i Europejskiego Centrum Analiz Geopolitycznych Mateusza Piskorskiego.

Wspomniana akcja miała miejsce w lutym 2015 r., 6 miesięcy po ogłoszeniu niepodległości przez ludowe republiki Ługańska i Doniecka i pierwszej fazy wojny w Donbasie, a w tym samym czasie, co podpisanie II porozumień Mińskich, utrwalających na kilka lat status quo w Ukrainie Wschodniej. Sytuacja międzynarodowa była wówczas niezwykle napięta, a wszelkie zadrażnienia między najbardziej oddanymi sojusznikami Ukrainy, takimi jak Polska i Litwa, były bardzo na rękę Rosji. Dodatkowo jako swój adres internetowy grupa podawała link, który prowadził do strony Związku Strzeleckiego „Strzelec”, organizacji współpracującej m.in. z Ministerstwem Obrony Narodowej. Strzelec zaprzeczał jakimkolwiek związkom z profilem. Sprawę szybko podjęły media. Jako pierwsze oczywiście te sympatyzujące z polityką Kremla. „Nasze źródło pragnące zachować anonimowość informuje, że projekt nie posiada wyłącznie charakteru wirtualnej prowokacji, a realna ilość jego zwolenników rośnie. Według tego samego źródła plany powołania Wileńskiej Republiki Ludowej są coraz liczniej popierane także przez dyskryminowanych Rosjan i Białorusinów”[1847], można było przeczytać w Xportalu. Także portal Kresy.pl relacjonował powstanie profilu tak, jakby miał do czynienia z faktycznymi działaniami polskiej mniejszości w Litwie, informując nawet o powstaniu jednego napisu graffiti „Wilno = Donbas” w dzielnicy Nowa Wilejka i nawiązując do wcześniejszych tendencji odśrodkowych litewskich Polaków[1848]. Sprawę zaczęły także nagłaśniać rosyjskie media, w tym agencja RIA Novosti. Z czasem pojawiła się strona Lwowska Republika Ludowa/Львовская Народная Республика. W Litwie pojawiły się też fanpage’e podobnej treści dla Kłajpedy (przygraniczne przemysłowo-portowe miasto z okręgiem Kaliningradzkim, w międzywojniu teren sporny między Litwą a Niemcami), Wisaginii (zamieszkałe głównie przez Rosjan miasteczko przy granicy z Białorusią, w którym znajduje się elektrownią jądrową Ignalino)[1849] i Żmudzi[1850]. W Łotwie pojawił się także podobny facebookowy profil o nazwie „Łatgalska Republika Ludowa”, na którym zamieszczona została mapa Łotwy z oddzieloną od niej Łatgalią[1851]. Rosyjskojęzyczna mniejszość stanowi tam prawie 40 proc. ludności[1852].

Polski fanpage spowodował w Litwie spore poruszenie. Litewski poseł Arvydas Anušauskas ze Związku Ojczyzny – Litewskich Chrześcijańskich Demokratów zgłosił sprawę do prokuratury, żeby ta ustaliła autorów strony[1853]. Vytautas Makauskas, rzecznik Departamentu Bezpieczeństwa Państwa, komentując sprawę, nie wykluczył, że są to świadome działania „nieprzyjaznych państw”. Zapewnił jednocześnie, że Departament stale monitoruje internet i sprawdza wszystkie podobne akcje. „W tym przypadku, jeśli się okaże, że zostało złamane litewskie prawo, zostaną podjęte stosowne kroki. Sprawą zajmą się instytucje praworządności”, powiedział[1854]. Polska mniejszość w Litwie bowiem, co dla wielu zaskakujące, stoi na bardzo prorosyjskich stanowiskach. W badaniu Centrum Studiów Europy Wschodniej z 2016 r. Rosję jako państwo przyjazne Litwie oceniło 66,14 proc. mieszkających tam Rosjan i 63,86 proc. Polaków. Państwo rządzone przez Aleksandra Łukaszenkę za takie uznało odpowiednio 88,9 proc. Rosjan i 96,4 proc. Polaków[1855]. Wówczas aż 64 proc. Polaków na Litwie darzyło sympatią prezydenta Rosji Władimira Putina, a 40,5 proc. uważało aneksję Krymu za legalną[1856]. Kiedy pytano mieszkańców Litwy bez podziału na narodowości, Rosję jako państwo nieprzyjazne oceniło 71,4 proc. ankietowanych[1857]. Dla 2022 r. liczby te były niższe, ale wciąż aż 23 proc. litewskich Polaków przychylnie oceniało Rosję. Było to więcej nawet niż wśród etnicznych Rosjan, którzy w tym samym badaniu Federację Rosyjską pozytywnie oceniali tylko w 11 proc.[1858] O Białorusi przychylnie wyrażało się aż 53 proc. litewskich Polaków[1859].

W ostatnich 30 latach stosunki między rządem centralnym a mniejszością polską bywały w Litwie bardzo napięte. Władze karały grzywną za umieszczanie na domach dwujęzycznych tablic z nazwami ulic i nie chciały prawnie umożliwić takiego działania. Ze szkół z polskim językiem nauczania usunięto obowiązkowy egzamin maturalny z języka ojczystego i poszerzono zakres egzaminu z języka litewskiego, chociaż zakres nauczania języka państwowego (litewskiego) w szkołach mniejszości narodowych był węższy. Zlikwidowano też obowiązujący dla partii mniejszości narodowych niższy próg wyborczy. Dopiero zaś w 2022 r. litewscy Polacy uzyskali możliwość zapisywania swoich nazwisk w dokumentach w oryginalnym brzmieniu[1860].

Do wzmocnienia się animozji dołożyły się resentymenty z historii. Poza przykładem Donbasu pamiętano dobrze inne precedensowe akty lokalnego separatyzmu. Takim przypadkiem była utworzona w 1920 r. Litwa Środkowa, organizm formalnie niezależny, a faktycznie kontrolowany przez Polskę, ze stolicą w Wilnie. Po zainscenizowanym tzw. buncie Żeligowskiego w kwietniu 1922 r. Litwa Środkowa została przyłączona do Polski[1861]. Innym bliskim przykładem była portowa Kłajpeda, przyłączona w 1923 r. do Litwy. Stąd autorzy akcji mogli śmiało napisać: „Naszym celem jest zorganizowanie na Litwie ludowego referendum w sprawie autonomii podmiotu, który roboczo nazwaliśmy Wileńską Republiką Ludową. Projekt nawiązuje do Polskiego Kraju Narodowo-Terytorialnego, polskiej autonomii brutalnie stłamszonej przez litewskich komisarzy w latach 90.”[1862] Współtwórcą tej kolejnej odsłony lokalnego separatyzmu był wspominany tu już wcześniej działacz partii Zapałowskiego Jedność Narodu, Jan Ciechanowicz. Jeszcze jako wykładowca ateizmu na Wileńskim Instytucie Pedagogicznym i deputowany do Rady Najwyższej ZSRR Ciechanowicz domagał się w imieniu litewskich Polaków prawa do używania języka ojczystego jako urzędowego i stworzenia dla nich autonomicznych jednostek terytorialnych. W 1990 r. jako lider kanapowej Polskiej Partii Praw Człowieka wysunął postulat utworzenia Wschodnio-Polskiej Republiki Radzieckiej (czy Republiki Wschodniej Polski) ze wszystkim ziem należących niegdyś do II Rzeczpospolitej, a także utworzenie polskich „oddziałów obrony terytorialnej” do obrony tych terenów przez litewskim, białoruskim i ukraińskim „nacjonalizmem”[1863]. Pomysł wówczas nie spotkał się z większym poparciem litewskich Polaków, a zniechęcony Ciechanowicz wyemigrował do kraju.

Jest faktem, że etniczni Polacy w Litwie (co ukazują przytoczone wyniki badań Centrum Studiów Europy Wschodniej) dużą sympatią darzą Rosję – do tego stopnia, że ich polityczna reprezentacja o nazwie Akcja Wyborcza Polaków na Litwie – Związek Chrześcijańskich Rodzin (AWPL-ZChR) od 2004 r. regularnie startuje w wyborach na wspólnej liście z partiami rosyjskimi, jakimi są Związek Rosjan na Litwie i Sojusz Rosjan. Również prorosyjscy bywają liderzy litewskich Polaków. Szef Akcji Wyborczej Polaków na Litwie, europoseł Waldemar Tomaszewski, chociaż formalnie należy w Europarlamencie do tej samej frakcji co PiS – tj. do Europejskich Konserwatystów i Reformatorów – wywiesza w sieci swoje zdjęcia z przypiętą do marynarki wstążką świętego Jerzego[1864], symbolizującą dziś wprost poparcie dla imperialnych wizji Kremla[1865]. W sierpniu 2020 r., już po wybuchu protestu w Mińsku przeciwko sfałszowanym wyborom prezydenckim, Tomaszewski zwrócił się do rządu litewskiego o większą elastyczność w polityce wobec Białorusi i skupienie się na tak ważnych kwestiach, jak „islamizacja” i „anarchizacja” zachodniej cywilizacji[1866]. „Polska powinna czym szybciej porzucić UE i NATO, i założyć sojusz z Rosją. Będzie to najsilniejszy sojusz państw słowiańskich, oparty na wartościach chrześcijańskich i prorodzinnych, który będzie służył obywatelom Polski, a nie komuś tam zza oceanu”[1867] – oświadczył kolejny (już były) poseł AWPL-ZChR, Zbigniew Jedziński. Ten lider listy AWPL-ZChR z 2020 r., gdy zaczynała się wojna o Donbas, pisał, że „należy bombardować Kijów”[1868], a 6 lat później tłumaczył, że „Łukaszenka nauczył się od litewskich konserwatystów, jak pacyfikować protesty. Różnica polega na tym, że na Białorusi policja stoi na straży konstytucji, a na Litwie w 2009 r. policja była po stronie tych, kto złamał konstytucję”[1869] (pis. org.). Pytany o te wypowiedzi Tomaszewski odpowiadał, że w Europie największym złem są „Aurory i Majdany”[1870]. W „Czerwonym Sztandarze”, organie radzieckiej Komunistycznej Partii Litwy, zaczynał karierę współzałożyciel AWPL Michał Mackiewicz[1871]. To właśnie ze „Sztandaru” powstał „Kurier Wileński”, gazeta, w której publikował Skalski[1872].

Jednak nie tylko Litwa interesuje wieloletniego współpracownika portalu Kresy.pl. W 2016 r. Skalski uczestniczył w dwóch wyjazdach propagandowych do Rosji, organizowanych przez Jurija Bondarenkę z Rosyjsko-Polskiego Centrum Współpracy i Dialogu. Dwa lata wcześniej Bondarenko na Twitterze o Ukrainie pisał „Mam szczera nadzieje, ze pewnego dnia rozpierdolimy do dna ten banderowski obrzydliwy kraj:)”[1873] Nie przeszkadzało to Skalskiemu niewiele później przeprowadzić z nim wywiad pod tytułem Jeśli Węgry mogły porozumieć się z Rosją, to tym bardziej może [to uczynić] Polska[1874]. W rosyjskim wyjeździe w sierpniu 2016 r. oprócz publicysty Kresy.pl brali także udział działacze Zmiany, Obozu Wielkiej Polski i Zjednoczenia Patriotyczno-Robotniczego „Grunwald”. Mimo że Skalski włożył nawet koszulkę z wizerunkiem namiestnika Czeczenii Kadyrowa[1875], ten z delegacją się nie spotkał[1876].

Osamotniony ksiądz

Podmiotem wspólnym dla wielu osób znanych z opisywanych tu działań przeciwko Ukrainie stał się Honorowy Komitet Obchodów Narodowego Dnia Pamięci Ofiar Ludobójstwa Polaków na Kresach Wschodnich. Gwoli sprawiedliwości, w komitecie tym nie brak ludzi szczerze oddanych sprawie upamiętnienia ofiar ukraińskich nacjonalistów. Komitet stworzył znany krakowski ksiądz i opozycjonista z okresu PRL, Tadeusz Isakowicz-Zaleski. Ten nieformalny duszpasterz polskich Ormian, zaangażowany także w pomoc osobom z niepełnosprawnością i w kryzysie bezdomności, wsławił się książką Księża wobec bezpieki na przykładzie archidiecezji krakowskiej, w której ujawnił tożsamość wielu tajnych współpracowników SB wśród kleru. Dawniej sympatyzujący z PiS ksiądz Isakowicz-Zaleski zerwał z tym środowiskiem, nie godząc się na pojednawczy kurs polityków z Nowogrodzkiej w stosunku do Ukrainy[1877]. Nieulegający naciskom i lubiący uwagę mediów ksiądz skłócony jest też z częścią polskiej hierarchii kościelnej.

W pierwszej dekadzie XXI w. Ksiądz Isakowicz-Zaleski podjął wysiłek, by skłonić polskie władze do potępienia ludobójstwa dokonanego na Polakach przez OUN-UPA na Wołyniu i w Małopolsce Wschodniej. Od tamtej pory ksiądz ustawicznie protestuje, protestuje i jeszcze raz protestuje – a to przeciwko rajdowi kolarskiemu im. Stepana Bandery dla młodzieży ukraińskiej, który miał przejechać przez Polskę[1878], a to w sprawie beatyfikacji abp. Cerkwi greckokatolickiej Andrzeja Szeptyckiego, za jego milczenie wobec rzezi Wołynia[1879]. Ksiądz domaga się też antyukraińskich zapisów w ustawie o IPN[1880] i chciał przeprowadzić konkurs dla uczniów o Wołyniu w najgorętszym okresie po rozpoczęciu rosyjskiej inwazji[1881]. I w tej sprawie nie był skłonny do jakichkolwiek kompromisów. Powołany przez Isakowicza-Zaleskiego Honorowy Komitet miał zadbać o to, by politycy nie zapomnieli o wołyńskich rzeziach. Życiorys księdza wydaje się świadczyć, że człowiek ten nie ma nic wspólnego z propagandą rosyjską. Problem zaczyna się dopiero, gdy zlustruje się listę członków tej organizacji. Mnóstwo na niej nie tylko działaczy skrajnej prawicy z ich ultrapatriotyzmem. Gorzej, że znaleźli się tam organizatorzy wołyńskich „miesięcznic”, czyli Mossakowski i „Żółty”, a obok nich walczący z „ukrainizacją” Grzegorz Braun. Z uczelni wyższych doszli tacy sympatycy kremlowskiej wizji świata jak Osadczy, Jerzy Robert Nowak, Czesław Partacz, Bogusław Paź, Mieczysław Ryba i dr Tadeusz Skoczek – ówczesny dyrektor Muzeum Niepodległości w Warszawie, bezpośredni szef Engelgarda.

Znalazł się w Komitecie także lider terrorystycznej Falangi Bekier, a oprócz niego śmietanka młodej polskiej skrajnej prawicy. Wśród tych ostatnich jest prezes Młodzieży Wszechpolskiej Bartosz Berk, kierownik główny Obozu Narodowo Radykalnego Aleksander Krejckant, Prezes Stowarzyszenia Marsz Niepodległości Robert Bąkiewicz i prezes Ruchu Narodowego Robert Winnicki. Z kręgów rządowych znaleźć można w Komitecie senatora Ruchu Katolicko-Narodowego Antoniego Macierewicza, Michała Dworczyka (dziś w niełasce w PiS z powodu wycieku jego maili spowodowanego przez rosyjskie lub białoruskie służby), wiceministra edukacji Rzymkowskiego, głównego kreatora pisowskiej polityki historycznej Jana Żaryna, a na dokładkę silną grupę z Opola pod wodzą Patryka Jakiego. Jest niezwykłą ironią losu, że ksiądz Isakowicz-Zaleski, który pół życia poświęcił lustracji byłych agentów wśród kleru, dziś sam otoczył się postaciami, których związki z Rosją są co najmniej niejasne. Smutne to i straszne.

Rozdział 13

Pompowanie chaosu

Divide et empera!

Jak wielki zysk przynosi Rosji wspieranie wszystkich tu opisywanych stronnictw i partyjek? Patrząc na realne wpływy skrajnej prawicy w Europie i w Polsce, trudno póki co mówić o wielkich sukcesach Kremla. Fundamentami demokratycznych społeczeństw są zasada pluralizmu i otwartej debaty publicznej, rzetelna edukacja, jak również istnienie wolnych mediów. „Opcja rosyjska” jest zatem słyszalna, lecz tylko jako jeden z wielu produktów w „supermarkecie idei”. W niektórych krajach Europy, takich jak Polska czy kraje bałtyckie, dodatkowy problem stwarzają Kremlowi także wydarzenia historyczne. Po 123 latach zaborów i prawie pół wieku obowiązywania porządku pojałtańskiego niełatwo Rosji szerzyć w tym regionie ideę bliskich, sojuszniczych relacji. Widać to po rodzaju organizacji, które u nas decydują się na zbliżenie z Rosją. Najczęściej są to grupy głoszące idee skrajne, często ekstremistyczne, przeważnie niszowe. Niektórym działaczom alians z Kremlem wynika wprost z założeń ich – mało popularnych i tak – ideologii. Ludzie od wielkiej polityki nie próbują nawet do promoskiewskich rejestrów sięgać, a już na pewno nie wprost. Zdają sobie przecież sprawę, że wśród Polaków to wielce niepopularny koncept, a głoszenie go publicznie jest, mówiąc brutalnie, politycznym samobójstwem.

Z braku laku Moskwie pozostaje więc budować bardziej „zdywersyfikowany” portfel inwestycyjny w polskim życiu publicznym. Zgodnie z takim założeniem Kreml w pierwszym rzędzie wspiera środowiska i grupy, które chęć do tego wykazują same. Moskwa wyciąga pomocną dłoń ku wielu podmiotom politycznym naraz, licząc, iż z czasem – wskutek geopolitycznych tąpnięć, kryzysów ekonomicznych, politycznych czy epidemicznych – graczom tym uda się opuścić polityczny margines i wspiąć się wyżej. Skoro jednak miejscowy system polityczny skutecznie spycha podopiecznych Kremla na margines, co wtedy? W sytuacji, gdy polski czy estoński pluralizm polityczny, obecność niezależnych mediów czy powszechna niechęć do skrajności nie pozwalają promoskiewskim podmiotom rosnąć w siłę, pozostaje ścieżka druga. Należy całym miejscowym układem politycznym wstrząsnąć, równolegle wzmacniając w nim popularność idei szerzonych przez miejscową „partię Rosji”.

Ponieważ ruchy wspierane przez Rosję w Polsce i u naszych sąsiadów to przede wszystkim siły wrogie liberalnej demokracji – narodowi bolszewicy, nacjonaliści, neofaszyści, ultrakonserwatyści, staliniści czy narodowi komuniści – Kreml, chcąc wzmocnić u nas swoich aliantów, na celownik bierze system demokracji liberalnej jako taki. Moskwa stara się pokonać demokrację własną bronią systemu liberalnego, to jest wykorzystując takie jego cechy, jak pluralizm polityczny i wolność wypowiedzi. Skoro jest w Polsce wolność słowa i każdy może się wypowiedzieć – teraz my coś wam powiemy! Aby rozwibrować ogół i zdestabilizować życie polityczne w krajach demokratycznych, w szczególności w Europie, Rosja stawia na polaryzację i wspiera procesy radykalizacji, pomagając nagłaśniać kwestie kontrowersyjne, sporne i budzące wiele emocji[1882]. Co jest szczególnie godne uwagi, Kreml nie upiera się przy tym, by wspierać jedno konkretne stanowisko, być „za” lub „przeciw”. Celem nie jest to, aby promować jakiś konkretny światopogląd albo plan. Moskwie zasadniczo idzie o to, aby dowolnymi metodami i za pomocą dowolnych idei, po prostu wzmacniać podziały w społeczeństwach, które chce osłabić.

Bohaterowie poprzednich rozdziałów najczęściej wiedzą, że wspierają rosyjskie narracje i decyzje polityczne z Kremla. Często mówią o tym wprost. Natomiast uczestnicy ruchów opisanych w tym rozdziale zwykle trwają w błogiej nieświadomości, że udzielając się, bezwiednie służą jako narzędzie destabilizacji politycznej w swoich państwach. Dla obrońców środowiska czy uczestników ruchów pacyfistycznych sprawa, o którą walczą, stanowi cel sam w sobie. Wobec powyższego fakt, że forum publicznego, pieniędzy czy widoczności medialnej użyczają im podmioty powiązane z Rosją, nie ma większego znaczenia. Równie dobrze ludzie ci przyjęliby taką pomoc od Sri Lanki, Gwatemali czy Laosu, gdyby akurat te kraje miały ochotę w swoich mediach czy instytucjach nagłaśniać ich misję. Czy takie postępowanie czyni z nich agentów wpływu Kremla? Oczywiście, że nie. Czy jednak, kiedy bez refleksji pomagamy sobie produkowanymi w rosyjskich mediach fake newsami, występujemy w powiązanych z Moskwą mediach i bierzemy udział w sponsorowanych przez Rosję wydarzeniach – czy wówczas przyczyniamy się do destabilizacji naszych państw i całej Unii Europejskiej? Oczywiście, że tak.

Z drugiej strony nietrudno tutaj popaść w paranoję i widzieć macki Kremla w każdej awanturze. Symbolem takiej postawy stał się były szef kontrwywiadu CIA James Jesus Angleton, który w latach 60. traktował wszystkie ruchy społeczne, które w owym czasie przetaczały się przez Amerykę – ruch wyzwolenia czarnych, ruch antywojenny, homoseksualistów, ekologiczny, itd. – za sprawkę ZSRR. A warto odnotować, że Angletona inspirował do takiej postawy Rosjanin i KGB-ista Anatolij Golicyn, który przeniósł się Zachód. Stosując podobne intelektualne uproszczenia, politycy PiS wrzucają wszelkie ruchy protestu w Polsce do worka z napisem „rosyjska inspiracja”. Mogą wówczas umywać ręce w kwestii rozwiązania realnych problemów, które skłaniają polskich obywateli do protestów. Sytuację zaostrzają wzajemne oskarżenia z różnych stron sporu politycznego o bycie „rosyjską agenturą”. We współczesnej Polsce jest jak w bajce o chłopcu, który dla żartu wołał „wilk!”. Kiedy wilk w końcu naprawdę się zjawił, nikt chłopcu nie wierzył, a drapieżnik chłopca zjadł. Na rodzimej scenie politycznej zarzuty, że ktoś współpracuje z Moskwą, jest jej agentem wpływu czy „onucą”, padają tak często i przeważnie wbrew faktom, że przestają robić na kimkolwiek wrażenie. Powoli dochodzimy do sytuacji, w której – kiedy rzeczywiście mamy do czynienia z wpływem zagranicznym na polską politykę – ogół wzrusza ramionami.

Cui bono?

Doza zdrowego sceptycyzmu przyda się, tym bardziej że – poza najbardziej absurdalnymi koncepcjami – większość z omawianych tu problemów istnieje całkiem realnie. Z drugiej strony warto pamiętać, że na opisywanych polach nie działają osoby, których szczery zapał i uczciwe wysiłki są nagłaśniane, a nierzadko też finansowane z Rosji. Szczególnie uważnie warto patrzeć na takie publiczne ruchy i protesty, których idee są zbieżne z narracjami głoszonymi przez Kreml lub których realizacja da Rosji zysk ekonomiczny albo polityczny. Kluczowe będą więc te grupy i środowiska, które przedstawiają ogółowi Zachód jako twór zdegenerowany, pozbawiony prawdziwych wartości duchowych (dokładnie jak go opisuje w swoich mediach publicznych Rosja). Dalej osoby, które przedstawiają Zachód jako organizm sterowany przez zakulisowych graczy politycznych albo gospodarczych (tym samym podważając demokratyczny charakter zachodnich ustrojów politycznych) oraz kwestionują sam oparty na faktach i logicznych związkach proces analizy zjawisk społecznych. Osoby te w zamian proponują narracje spiskowe oraz ścieżki poznawania świata o charakterze metafizycznym. Dodatkowo w kontekście Rosji istotne będą te ruchy społeczne, które najbardziej same skorzystają (ekonomicznie lub politycznie) na polepszeniu się relacji z Moskwą i pogorszeniu się takowych z Ukrainą.

Kreml inwestuje ogrom czasu, energii i funduszy, by uczynić głos takich środowisk słyszalnym. Promowane jest wszystko to, co wzbudzi najwięcej emocji społecznych, wszystko, co pogłębi polaryzację polityczną i konflikty w krajach, które Rosja chce drogą destabilizacji osłabić. Bez wsparcia Moskwy ruchy te zapewne nadal by działały i wyznawały dotychczasowe cele, lecz skutki ich aktywności zapewne byłyby słabsze i ograniczone do tradycyjnej przestrzeni tych ugrupowań – czyli marginesu sceny politycznej. Dzięki rosyjskiemu wsparciu grupy takie mogą natomiast budować międzynarodowe siatki, wymieniać się doświadczeniami i zasilać swoje narracje nowymi „faktami” rodem z rosyjskich wytwórni fejków.

Jeśli przyjąć powyższe kryteria i wyznaczniki, można odtworzyć swego rodzaju mapę obszarów będących w centrum zainteresowania Rosji. Pierwszym takim „kontynentem” są grupy rysujące Zachód jako moralnie zdegenerowany i pozbawiony „prawdziwych” wartości. W Polsce należą do takich przede wszystkim religijni integryści. Demokrację jako grę zakulisowych podmiotów gospodarczych przedstawiają, atakując zarazem naukę i racjonalizm, ruchy antyszczepionkowe oraz te walczące z obostrzeniami sanitarnymi i telefonią 5G. To „kontynent” drugi. Konkretne zaś, wspólne interesy z Rosją mają protestujący rolnicy, futrzarze i przedsiębiorcy[1883] – „kontynent” trzeci. We wszystkich tych obszarach można znaleźć ślady rosyjskiej obecności.

Czy to Moskwa zainicjowała działania tych grup? Oczywiście nie. Czy istnieją tam bezpośrednie (finansowe, organizacyjne, osobowe) związki z Rosją? Niekiedy tak, ale nie to jest najważniejsze. Kluczowa jest tutaj zbieżność głoszonych tez z narracjami rosyjskimi, jak również rosyjskie wsparcie medialne dla ich postulatów i korzystanie z zasobów, jakie Kreml udostępnia. Liczy się końcowy skutek w postaci wpływu na społeczeństwo. Idzie o wywoływanie skrajnych emocji, inicjowanie konfliktów, destabilizację struktur państwa, ośmieszanie go, pokazywanie słabości kraju, niszczenie zaufania społecznego do instytucji publicznych i współobywateli, angażowanie zasobów administracji. Wszystko to razem składa się na zdywersyfikowaną i zdecentralizowaną sieć rosyjskiej agresji, którą roboczo możemy nazwać „Projektem Zadyma”.

Kiedy trwoga...

Z wymienionych grup najbardziej widoczni stali się w ostatniej dekadzie polscy integryści religijni. Nastąpiło to nie tylko dlatego, że środowisku udało się skłonić Prawo i Sprawiedliwość do działań zgodnych z jego postulatami: zgłaszania kolejnych projektów ustaw, ograniczania dostępności lekcji wychowania seksualnego[1884], środków antykoncepcyjnych i wczesnoporonnych[1885] czy inicjowania licznych uchwał w lokalnych samorządach[1886], a wręcz obsadzania przez integrystów kolejnych stanowisk publicznych[1887]. Swoimi działaniami integryści doprowadzili także do wyjścia na ulice setki tysięcy protestujących, potęgując w kraju chaos[1888]. Skutkiem nacisku na rząd Zjednoczonej Prawicy takich organizacji jak Fundacja Pro – Prawo do Życia (jej liderem jest Mariusz Dzierżawski), Fundacja Życie i Rodzina (z twarzą Kai Godek) czy podmiotów związanych z grupą religijną TFP, stał się (oprócz zaostrzenia interpretacji prawa aborcyjnego w Polsce) wybuch najliczniejszych protestów społecznych w Rzeczpospolitej od roku 1989[1889]. Demonstrujący wkraczali z protestem do kościołów[1890] i umieszczali na ich murach antyrządowe czy antykatolickie graffiti[1891], podczas gdy manifestacje osób sprzeciwiających się zmianom w interpretacji prawa do przerywania ciąży były atakowane przez zorganizowane grupy chuliganów piłkarskich[1892] i nacjonalistów[1893]. Rządowe media oskarżały uczestników marszów o używanie nazistowskich symboli[1894], politycy w okrzykach manifestantów stali się „mordercami kobiet”[1895], a klubowym hitem został utwór DJ Cypisa Jebać PiS[1896].

Nasycenie dyskursu publicznego negatywnymi emocjami osiągnęło zatem poziom niespotykany nawet w karmiącej się tymi rejestrami polskiej polityce. I tym razem, podobnie jak w przypadku „nocy teczek”, partię Jarosława Kaczyńskiego w całą arcytrudną sytuację wmanewrowała niewielka, lecz hałaśliwa grupka radykałów. W 1992 r. byli to Świtoń i Korwin-Mikke. Tym razem uruchomił wszystko ich dawny konkurent o władzę w UPR, nadal pełen podziwu dla Rosji[1897], Dzierżawski. Drugą sprawczynią była kandydatka do Parlamentu Europejskiego z list antyukraińskiej Konfederacji, Kaja Godek. Ten sam Dzierżawski w 2019 r. wsparł w prawyborach Konfederacji kandydaturę najbardziej sympatyzującego z rosyjskimi narracjami kandydata, czyli Grzegorza Brauna[1898]. Projekty ustaw i kampanie medialne antyaborterów[1899] postawiły Kaczyńskiego pod ścianą. Nie chcąc utracić ultrareligijnej części swojego elektoratu, Kaczyński wymusił na Trybunale Konstytucyjnym zmianę interpretacji ustawy aborcyjnej[1900]. Efekt? Gigantyczne protesty, przemoc na ulicach i pogłębienie podziałów społecznych.

Ważną rolę w budowaniu tego nacisku odegrały organizacje związane z brazylijską grupą religijną Tradycja, Rodzina i Własność (Tradição, Família e Propriedade, TFP). Są to kolejno: Fundacja Instytut na rzecz Kultury Prawnej Ordo Iuris; Instytut Edukacji Społecznej i Religijnej im. Księdza Piotra Skargi; oraz Stowarzyszenie Kultury Chrześcijańskiej im. ks. Piotra Skargi. W 2014 r. Instytut współorganizował odbywające się w Moskwie Forum Rodzin Wielodzietnych i Przyszłości Ludzkości[1901]. Sponsorami byli dwaj rosyjscy miliarderzy, Władimir Jakunin i wielokrotnie wzmiankowany tu już Małofiejew[1902]. Ten ostatni założył także Fundację Charytatywną pw. św. Bazylego Wielkiego, która od 2007 r. przeznacza większość pieniędzy na „lobbing związany z usunięciem aborcji z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego i zakazem aborcji farmakologicznej”[1903]. Na moskiewską imprezę zaproszony był także główny ekspert polskiego Ordo Iuris i jeden z najbardziej znanych polskich działaczy antyaborcyjnych, dr Bogdan Chazan[1904]. Część pieniędzy Małofiejewa trafiła też do samego Ordo Iuris, poprzez hiszpańską ultrakonserwatywną platformę petycyjną CitizenGo. Rosyjski miliarder wsparł ją sumą 100 tys. euro, z czego 22 tys. zł. trafiło poprzez CitizenGo do Ordo Iuris[1905]. Ludzie związani z TFP prowadzą w Polsce swoisty „marsz przez instytucje”. Z ich grona wywodzi się dwóch nowych sędziów Sądu Najwyższego, wiceminister spraw zagranicznych, krajowy konsultant ds. genetyki, członek Rady Narodowego Instytutu Wolności oraz członek Narodowej Rady Rozwoju przy Prezydencie RP[1906], a żoną kandydata na prezydenta Konfederacji w 2020 r. Krzysztofa Bosaka jest Karina de domo Walinowicz, prawniczka pracująca przez lata dla Ordo Iuris. Dziś również kandydatka do Sejmu z list Konfederacji.

Podobne działania lobbystyczno-prawne inicjował inny nurt integrystów religijnych – ruch prowadzących krucjatę przeciwko osobom trans- i homoseksualnym. W dużej mierze chodzi o te same podmioty, o których była mowa w kontekście aborcji, czyli organizacje Dzierżawskiego, Godek i grupy religijnej TFP. Ich działania to zasadniczo klon kroków podjętych na początku lat 10. XXI w. w Federacji Rosyjskiej. Tam również krok po kroku wprowadzano lokalne uchwały „w obronie rodziny” i przegłosowywano prawa zakazujące tak zwanej „propagandy sodomii, lesbijstwa, biseksualizmu i transpłciowości oraz pedofilii wobec nieletnich”[1907]. Przepisy te w 2013 r. rozszerzyły się do postaci przyjętego przez Dumę projektu federalnej ustawy o „ochronie dzieci przed informacjami propagującymi zaprzeczanie tradycyjnym wartościom rodzinnym”, czyli tak zwanym zakazem „propagandy homoseksualnej” wobec nieletnich[1908]. W grudniu 2022 r. Putin podpisał kolejną ustawę wymierzoną w środowiska LGBTQ, zakazując „propagandy nietradycyjnych stosunków seksualnych” we wszystkich grupach wiekowych. Według rosyjskiego prawa pozytywne czy choćby neutralne przedstawianie związków osób tej samej płci w mediach, reklamach, książkach, filmach i innych źródłach zostanie uznane za „propagandę” i jest zabronione[1909].

Z kilkuletnim poślizgiem analogiczny mechanizm ruszył także w Polsce. W 2016 r. Ordo Iuris opublikowało tekst, którego autorzy przekonują, iż rosyjska ustawa z 2013 r. stanowi „skuteczny środek ochrony tradycyjnych wartości, w szczególności związanych z funkcjonowaniem rodziny”, a jej krytyka przez zachodnie media była „przesadzona”. W tekście można przeczytać, że „otwarta krytyka Federacji Rosyjskiej nosi nie tylko znamiona działalności wprowadzającej w błąd, ale także jest obłudnym postępowaniem, ukazującym wyłącznie jedną stronę medalu. Należy bowiem podkreślić, że rozwiązania normatywne dotyczące ograniczenia wolności słowa występują w każdym europejskim kraju”[1910]. W 2019 r. w odpowiedzi na podpisanie przez prezydenta Warszawy Rafała Trzaskowskiego deklaracji poszanowania praw osób LGBTQ oraz na zapowiedź, że polityk zamierza włączyć tematykę LGBT do szkolnych programów edukacji seksualnej w Warszawie[1911], liczne gminy, powiaty i województwa, szczególnie z południowo-wschodniej Polski, zadeklarowały, że ich teren jest „wolny od tzw. ideologii LGBT”[1912]. Zaczęto też podpisywać podsuwaną przez Ordo Iuris Samorządową Kartę Praw Rodzin[1913]. Jednocześnie zarówno Dzierżawski[1914], jak i Godek[1915] równali homoseksualizm z pedofilią, a fundacja tego pierwszego polityka uruchomiła grupę furgonetek jeżdżących po polskich miastach z banerami wymierzonymi w środowiska LGBTQ. Właśnie jeden z tych samochodów dał początek zamieszaniu, jakie wybuchło wokół anarcho-queerowego kolektywu „Stop Bzdurom” i jego liderki Małgorzaty Szutowicz ps. „Margot”.

Grupa powstała w odpowiedzi na działania fundacji Dzierżawskiego, która w 2019 r. zbierała podpisy pod projektem ustawy „Stop Pedofilii”. W projekcie ustawy znalazło się karanie edukacji seksualnej pod pretekstem walki z „seksualizacją” dzieci[1916]. Oprócz działań happeningowych, takich jak wywieszanie tęczowych flag na warszawskich pomnikach[1917], kolektyw „Stop Bzdurom” wsławił się atakiem na tzw. „homofobobus”, furgon z napisami zrównującymi homoseksualizm z pedofilią i nadający nagrania o podobnej treści. Grupa „Margot” zatrzymała wóz, wdała się w szarpaninę z kierowcą, następnie „wyłamała lusterka, urwała tablice rejestracyjne, pomalowała szyby i zerwała baner anty-LGBT, a na koniec poprzebijała opony”[1918]. Szutowicz została kilkakrotnie aresztowana, a w jej obronie wybuchły zamieszki, po których zatrzymano kolejnych 48 osób[1919]. W sprawie zabrali głos premier Mateusz Morawiecki[1920] i rzecznik praw obywatelskich Adam Bodnar[1921]. Wystosowano także do polskich władz listy otwarty, w którym żądano zwolnienia Szutowicz z aresztu. List podpisali między innymi Judith Butler, Noam Chomsky, Pedro Almodóvar, Margaret Atwood, Ed Harris, Slavoj Žižek i Olga Tokarczuk[1922]. I tutaj skutek był podobny jak przy protestach związanych z aborcją – nastąpiła większa polaryzacja społeczna, wybuchły silne emocje, doszło do radykalizacji postaw po obu stronach sporu. Zyskał na znaczeniu agresywny i oparty na nienaukowych danych przekaz przeciwników aborcji, lecz zarazem normą stały się fizyczne ataki na samochody będące nośnikami niepopularnych treści. Pokojowy dotychczas protest środowisk LGBT+ wobec takiej spirali przemocy przeszedł w mniej akceptowalne rejestry, a sama postać „Margot”, mimo wycofania się z życia publicznego, do dziś wywołuje kontrowersje. Tak oto akcja Dzierżawskiego ponownie stała się zarzewiem konfliktu, który światu ukazał Polskę w bardzo niekorzystnym świetle, jak również zwiększył i tak już ogromną polaryzację społeczeństwa.

Gruba igła

Tenże Dzierżawski udziela się również w kolejnym gatunku prób „rozwibrowywania” państwa, czyli na froncie walki z obowiązkiem szczepień. Fundacja Dzierżawskiego stworzyła raport dowodzący, że preparaty używane do walki z wirusem COVID-19 wyrabia się z komórek pozyskiwanych z abortowanych płodów. Raport porównywał tę procedurę do „eksperymentów rodem z obozów koncentracyjnych”[1923]. To samo twierdziła Kaja Godek, głosząc, iż „wszystkie szczepionki na COVID-19 na którymś etapie produkcji lub testów korzystały ze zbrodni aborcji” oraz że „do wypuszczenia na rynek każdej ze szczepionek na COVID użyto materiału biologicznego wyprowadzonego wprost od zamordowanego człowieka”[1924]. Dzierżawski krytykował nawet zgodę na szczepienia, wydaną przez Watykan[1925]. Zarówno on, jak i Kaja Godek domagali się odrzucenia ustaw mających na celu wprowadzenie jakiegokolwiek przymusu co do szczepień na COVID-19[1926]. Spotęgowało to chaos administracyjny i polaryzację postaw wśród Polaków. Brak skutecznych obostrzeń pandemicznych i doraźne kroki podejmowane, to znów odwoływane przez rząd Prawa i Sprawiedliwości sprawiły, że Polska stała się jednym z niechlubnych liderów Europy w liczbie nadmiarowych zgonów z powodu COVID-19. Mowa tu o liczbie ofiar nie tylko bezpośrednio spowodowanych pandemią, lecz także osób, które zmarły, bo system ochrony zdrowia stracił wydolność[1927]. Śmierć ponad 100 tys. ludzi, ogromne koszty dla gospodarki, bankructwa firm i wzrost kosztów życia – wszystko to było skutkiem nieradzenia sobie z pandemicznym kryzysem przez władze Polski.

Dla Dzierżawskiego i Godek szczepionki i walka z nimi to tylko działalność poboczna. Znacznie bardziej para ta skupia się na piętnowaniu homoseksualizmu i na walce o absolutny zakaz zabiegów aborcji. W kwestii sprzeciwu wobec obowiązku szczepień dużo aktywniejsi stali się inni działacze, również od dawna związani z Konfederacją, tacy jak Paweł Skutecki i Justyna Socha. Ten pierwszy zaczynał polityczną karierę u Janusza Korwin-Mikkego. Zawodowo ciągnęła go polityka i biznes, nie medycyna. Był Skutecki rzecznikiem prasowym Wojewódzkiego Urzędu Pracy w Warszawie, u wojewody kujawsko-pomorskiego z UPR, a także pracował jako sekretarz redakcji miesięcznika „Racja Polska” i copywriter. Prowadził też własną działalność gospodarczą. Bezskutecznie kandydował z list UPR w 2009 r. do Parlamentu Europejskiego[1928] i w 2011 r. do sejmu z listy Kongresu Nowej Prawicy[1929]. Mandat zdobył dopiero w 2015 r. w rodzimej Bydgoszczy, startując z pierwszego miejsca na liście Kukiz’15[1930]. W czasie sprawowania mandatu posła oprócz zajmowania się walką z obowiązkiem szczepień, odwiedził także Liban i Syrię[1931], gdzie spotykał się z przewodniczącym klubu parlamentarnego Hezbollahu Mohammadem Raadem oraz z syryjskim dyktatorem Baszarem al-Asadem. USA, UK i Izrael uznają Hezbollah za organizację terrorystyczną. W kraju Skutecki życzliwie o Hezbollahu mówił w narodowo-bolszewickim Xportalu. W sierpniu 2019 r. Skutecki przeszedł do Konfederacji[1932] i został asystentem społecznym Grzegorza Brauna[1933].

Skutecki pomógł posłowi Konfederacji reaktywować w sejmie Parlamentarny Zespół do spraw Bezpieczeństwa Szczepień Dzieci i Dorosłych. W poprzedniej kadencji celami Zespołu były m.in.: „ustalenia faktycznego bilansu korzyści i strat programu szczepień ochronnych”, „informowania pacjentów o wszelkich możliwych skutkach ubocznych i powikłaniach po zastosowaniu szczepionek” i „likwidacja sankcji za niezaszczepienie dziecka”[1934]. Działalność Zespołu ograniczyła się do kilku spotkań i zaproszenia do Sejmu przedstawicieli ruchu antyszczepionkowego. Wystąpiła wówczas w Sejmie liderka Ogólnopolskiego Stowarzyszenia Wiedzy o Szczepieniach STOP NOP, Justyna Socha. Przekonywała ona zgromadzonych, że przymus szczepień ochronnych dzieci wynika tylko z interesu przemysłu farmaceutycznego[1935]. Zespół gościł też kilku zagranicznych „ekspertów”, takich jak prof. Christopher Exley z Keele University czy dr Antonietta Gatti i dr Stefano Montanari, którzy twierdzili, że w szczepionkach znajdują się toksyczne metale, w tym aluminium, które wywołuje autyzm. (Wyniki badań zaprzeczają tym tezom)[1936]. W Sejmie, w ramach działań Zespołu, wystąpił też bratanek prezydenta USA Johna F. Kennedy’ego, dr Robert Kennedy. Uważa on szczepionki za „Holocaust”, który producenci leków, rząd i prasa organizują dzieciom[1937]. Jego zdaniem szczepionki są odpowiedzialne za wywoływanie: „ADD, ADHD, zaburzeń mowy, autyzmu, alergii pokarmowych i chorób autoimmunologicznych, a szczepionka na HPV, jego zdaniem, wywołuje raka macicy[1938] (w rzeczywistości zapobiega ona 90 proc. przypadków tej choroby[1939]). Jednocześnie Kennedy jest bardzo krytyczny wobec amerykańskiego zaangażowania w pomoc dla zaatakowanej przez Rosję Ukrainy, nazywając konflikt „wojną Stanów Zjednoczonych przeciwko Rosji” i twierdząc, że celem wojny było „poświęcenie kwiatu ukraińskiej młodzieży w rzeźni śmierci i zniszczenia dla geopolitycznych ambicji neokonserwatystów”[1940].

Dziś Socha funkcje asystentki społecznej posła Grzegorza Brauna z Konfederacji – ugrupowania, które w praktyce można uznać za półoficjalną reprezentację ruchu antyszczepionkowego. Mimo opuszczenia szeregów partii przez Skuteckiego[1941] poparcie dla Konfederacji w wyborach do Sejmu i Parlamentu Europejskiego w 2019 r. wyrazili zarówno Socha, jak i inny lider ruchu antyszczepionkowego, Jerzy Zięba. W 2019 r., praktycznie w każdym okręgu, startował z list Konfederacji przynajmniej jeden zwolennik zniesienia obowiązku szczepień. Również posłowie Konfederacji bardzo mocno angażowali się w działania ruchu antyszczepionkowego, prezentując jednoznacznie negatywne nastawienie wobec obostrzeń sanitarnych związanych z pandemią COVID-19 i swój negatywny stosunek do szczepionki na koronawirusa. Podważali też samą kwalifikację wydarzeń jako stanu pandemii (słowem kluczem była „rzekoma pandemia”[1942]), niejednokrotnie twierdząc, że wirus jest „wyolbrzymiany”[1943], a COVID-19 to „normalna choroba”[1944], na którą działają znane już leki, np. amantadyna[1945].

Posłowie Konfederacji głosili publicznie, iż walka z pandemią oznacza zablokowanie ludziom dostępu do służby zdrowia, odwoływali się do skojarzeń związanych z obozami zagłady[1946], a wprowadzone obostrzenia przedstawiali jako bezprawie i brutalne łamanie przez rządzących praworządności[1947]. Podkreślali, że zakazy mają nielegalny charakter, i nawoływali do nieprzyjmowania mandatów[1948] jako bezprawnych. Polityków nieprzestrzegających zakazów opisywali jako bohaterów, a zarazem ofiary nielegalnych zabiegów rządzących, mających na celu złamanie ducha oporu broniących swojej wolności obywateli[1949]. Konfederaci kwestionowali także rzetelność badań nad szczepionkami przeciwko COVID-19[1950], a samo szczepienie nazywali „eksperymentem medycznym”, sugerując, że szczepionka może wywołać „poważne skutki uboczne” i wpływać „na geny”. Opisywali przypadki groźnych „powikłań” i ofiar śmiertelnych samego procesu szczepień[1951]. W debatach Konfederaci powoływali się także na prawo rodziców do decydowania o medycznych procedurach dotyczących ich potomstwa. Promowali hasło „segregacji sanitarnej”, za którą uznawano dodatkowe obostrzenia dla osób niezaszczepionych, ukazywane jako gwałcenie swobód obywatelskich[1952]. W skrajnych przypadkach pojawiały w tych wypowiedziach na temat szczepień nawiązania do kwestii antysemityzmu, apartheidu[1953], a nawet rozwiązań stosowanych w obozach zagłady[1954]. O wrogie wobec Polaków działania oskarżano firmy farmaceutyczne oraz Komisję Europejskiej i Światowej Organizacji Zdrowia, które pod pozorem walki o zdrowie publiczne wprowadzają mechanizmy kontroli nad obywatelami krajów takich jak Polska[1955].

Stałym motywem w wypowiedziach Konfederatów było upatrywanie w obostrzeniach towarzyszących pandemii zagrożenia dla gospodarki. Piętnowano też niegospodarność w wydawaniu środków publicznych związanych z walką z pandemią, korupcję i sprzeczne komunikaty ze strony instytucji publicznych i polityków rządzącej partii. Zdarzało im się też wprost grozić osobom decydującym o wprowadzaniu szczepień czy związanych z nimi obostrzeń. Ostrzegano takie osoby przed „drugą Norymbergą” za np. wprowadzenie obowiązku noszenia maseczek. Szczególnie aktywny był w promowaniu tych narracji przez Konfederację – co nie zaskakuje – poseł Grzegorz Braun[1956], który nie tylko prowadził wiele demonstracji antyszczepionkowych w Polsce[1957], ale także jeździł na takie do Niemiec[1958], tworzył międzynarodową sieć podmiotów walczących z „covidowym spiskiem”[1959], a z mównicy sejmowej groził polskiemu ministrowi zdrowia stryczkiem[1960].

W kwestiach szczepień czarno na białym widać było w Polsce klonowanie narracji promowanych przez takie związane z Rosją podmioty jak anglojęzyczne „Sputnik” czy RT[1961], a także przez fałszywe konta działające z terenu Federacji[1962]. Od lipca 2014 r. do września 2017 r. amerykańscy naukowcy zbadali losową próbę 1,8 mln tweetów[1963]. Aż 93 proc. twitterowych informacji o szczepieniach pochodziło od sieciowych trolli, w tym z kont rosyjskich[1964]. Także w Polsce dało się zauważyć nadreprezentację anonimowych kont w komentarzach pod filmami o szczepionkach[1965], również na Facebooku[1966]. Sprawa dotyczy nie tylko Polski, lecz Zachodu w ogóle. Rosyjskie działania dezinformacyjne próbują rozniecać spór między ośrodkami pro- i antyszczepionkowymi, rozdmuchują liczbę antyszczepionkowców, a jednocześnie sieją nieufność wśród Polaków[1967]. Wszystko po to, aby zdestabilizować zachodnie społeczeństwa i je podzielić[1968]. Nie powinien więc dziwić udział w ruchu antyszczepionkowym takich postaci jak omawiani w tej książce Braun, Sendecki[1969] czy Olszański[1970].

5G nie odpowiada

Szczepieniom na COVID-19 sprzeciwia się także Instytut Spraw Obywatelskich[1971]. Za tą szacowną nazwą kryje się organizacja pozarządowa, która obok sprawy szczepień skupia się przede wszystkim na walce z telefonią piątej generacji (5G). To kolejna nagłaśniana z uporem przez rosyjskie media narracja spiskowa, dotycząca zagrożeń dla ludzkości niesionych przez tę technologię. Przypadek 5G jest o tyle ciekawy, że pozwala on prześledzić tworzenie się narracji spiskowej właściwie od zarania, przez jej rozkwit, aż do praktycznego zaniku. Również i w tym przypadku istotny okazał się czynnik rosyjski.

Spiskowa teoria 5G głosi, że nowa sieć komórkowa masowo powoduje raka mózgu, bezpłodność, autyzm i chorobę Alzheimera. Jej bardziej radykalni zwolennicy uważają, że technologia 5G służy także do kontrolowania umysłów i sterowania ludźmi poprzez aplikacje w ich telefonach albo wszczepiane im do organizmu nanoprocesory. Prorocy narracji o 5G porównują częstotliwości sieci 5G do „broni elektromagnetycznej”, która „niszczy neurologiczne funkcjonowanie ciała”. 5G ma dodatkowo powodować mutacje wirusów, które dzięki temu budują odporność i szybciej się mnożą. Technologia nadaje się świetnie do namierzania i atakowania ludzi, a oprócz tego powoduje zmiany hormonalne. Przeciwnicy technologii 5G dowodzą, że za pomocą stosowanych w niej fal elektromagnetycznych można wywołać ponad pięćdziesiąt chorób, od nowotworów po zmiany w psychice prowadzące do masowych samobójstw. Inną pochodną są zatrucia organizmu, podobne do zatrucia arszenikiem. Dodatkowe zagrożenie to podobno „pola torsyjne”, dzięki którym można, zdaniem przekonanych, wywołać epidemię nowotworów, przesyłać wirusy bezpośrednio do organizmu człowieka i dokonywać selektywnych zabójstw[1972].

Początkowo legenda o 5G stała się popularna w marginalnych kręgach „ufologów” i zwolenników „medycyny alternatywnej”. Przeniknięcie przez nią do głównego nurtu dyskursu publicznego umożliwiła dopiero pomoc ze strony rosyjskich mediów publicznych. W maju 2018 r. RT America, amerykański oddział rosyjskiej telewizji państwowej, nadał kilkanaście segmentów informacyjnych ostrzegających przed rakiem mózgu, bezpłodnością, autyzmem, nowotworem serca, chorobą Alzheimera, krwawieniem z nosa i innymi zagrożeniami dla zdrowia, powodowanych (jak podawano) przez 5G. Rosjanie użyli sensacyjnych zwrotów, takich jak „apokalipsa 5G” i „niebezpieczny eksperyment na ludzkości”, mówiąc widzom wprost, że 5G „może cię zabić”[1973]. Wszystkie telefony komórkowe używają fal radiowych. RT America nazywała jednak takie sygnały „promieniowaniem”, kojarząc je ze szkodliwymi promieniami rentgenowskimi i ultrafioletowymi. Te w wysokich dawkach faktycznie mogą uszkadzać DNA i powodować raka[1974]. RT użyło języka biblijnego, by tym skuteczniej rozbudzić obawy wśród telewidzów. Tytuł jednego z odcinków z RT brzmiał Apokalipsa 5G[1975]. Prowadzący informował tam, że lekarze i naukowcy wzywają, by zakazać technologii 5G. Niebezpieczny eksperyment na ludzkości, Jak przetrwać niebezpieczeństwo 5G, 5G Tech to zgodnie z prawem międzynarodowym przestępstwo, Całkowite szaleństwo: przemysł telekomunikacyjny ignoruje niebezpieczeństwa związane z 5G, Czy 5G może narazić więcej dzieci na raka? – to tylko kilka tytułów programów nadawanych w 2019 r. przez tę stację[1976].

RT zastosowała przy 5G swój typowy dezinformacyjny sposób działania: wybiórczo przedstawiono najbardziej sensacyjne twierdzenia i udzielono głosu kilku marginalnym przeciwnikom technologii bezprzewodowej. Niektórzy z tych ludzi od dziesięcioleci głosili, że telefony komórkowe, linie energetyczne i inne codzienne źródła fal elektromagnetycznych mają zgubny wpływ na zdrowie i wywołują choroby. Większość takich prac pojawia się nie w renomowanych czasopismach naukowych, lecz w mało znanych raportach, publikacjach i traktatach publikowanych przez samych autorów. Zwykle też cytują oni nawzajem swoje badania, albo cytują samych siebie[1977]. Nie jest jasne, ilu ekspertów występujących w RT zdaje sobie sprawę, że wspomaga rosyjską sieć propagandową, tubę dezinformacyjną. Jednocześnie setki blogów i stron internetowych, kopiujących alarmistyczne doniesienia o 5G w sieci, praktycznie przeoczyło rosyjskie pochodzenie tych rewelacji.

Cicha panika związana z technologią 5G nasiliła się znacząco po wybuchu pandemii COVID–19. Jedna z pierwszych wersji teorii spiskowej o pandemii głosiła, iż nie przypadkiem testowano technologię 5G właśnie w chińskim mieście Wuhan, skąd wzięła się pandemia[1978]. Inni znawcy twierdzili, że kryzys koronawirusowy celowo stworzono po to, zatrzymać ludzi w domach, podczas gdy na zewnątrz inżynierowie od 5G zainstalują tę technologię wszędzie. Jeszcze inne źródła podawały, że promieniowanie 5G osłabia układ odpornościowy, czyniąc ludzi podatnymi na infekcję COVID-19. Twierdzono wręcz, że fale 5G bezpośrednio przenoszą wirusa[1979]. Dochodziło coraz częściej do aktów wandalizmu i terroru powodowanych wiarą, że sieć 5G jest szkodliwa dla ludzkiego zdrowia i życia. Nadajniki niszczono w Wielkiej Brytanii, Holandii, Niemczech, we Francji, w Irlandii, Szwecji, Belgii i na Cyprze, Do ataków na maszty telekomunikacyjne doszło także w Polsce – w Krakowie, Łodzi oraz między Gołubiem i Sikorzynem w gminie Stężyca, a także w miejscowości Złojec.

W Polsce schemat rozprzestrzeniania się tej spiskowej narracji wyglądał podobnie jak na całym Zachodzie. Z początku główną tubą były dla niej telewizje internetowe prowadzone przez ufologów i zwolenników medycyny alternatywnej czy nowej duchowości[1980]. Stopniowo temat podjęły skrajnie prawicowe kanałów na YouTubie, takie jak Polskie Sprawy[1981], Centrum Edukacyjne Polska[1982], wRealu24.pl[1983], Media Narodowe[1984] czy Telewizja Narodowa[1985]. Tam temat liczyć mógł na dużo większą widownię. Następnie zainteresowały się nim organizacje pozarządowe, które dołożyły segment „anty5G” do swojej działalności. Były nimi Narodowy Instytut Studiów Strategicznych i Instytut Spraw Obywatelskich. Obie o bardzo nobliwych nazwach, obie jednak dość podejrzane.

Narodowy Instytut Studiów Strategicznych nie ma nic wspólnego z renomowanym Instytutem Studiów Strategicznych (ISS). Liderami NISS są Wojciech Edward Dobrzyński i Marek Sas-Kulczycki. Obaj współtworzyli skrajnie prawicowy ruch 1Polska.pl, do którego należeli także bliski współpracownik Brauna Mossakowski[1986], były ważny działacz partii Zmiana Al-Malazi[1987] oraz znani z protestów przeciwko 5G Hanna Kazahari, Tobiasz Żuchewicz, Jarosław Bogusławski i były poseł Konfederacji Robert Majka. Temat 5G przewijał się w działaniach NISS wielokrotnie, a współpracownik instytutu Mateusz Jarosiewicz często go komentował i brał udział w protestach przeciwko wprowadzaniu tej generacji telefonii. Z ostrą krytyką projektu wprowadzenia do Polski technologii 5G wystąpiła także łódzka fundacja Instytut Spraw Obywatelskich (INSPRO). Wydała ona sporą broszurę, w której powtórzono część spiskowych narracji łączonych z 5G w formie pytań i wnioskowano o przeprowadzenie ogólnopolskiej debaty na temat szans i zagrożeń dla Polek i Polaków ze strony nowej technologii. Domagała się również wstrzymania procedowania projektu nowelizacji ustawy o wspieraniu rozwoju usług i sieci telekomunikacyjnych, dotyczącej 5G – co najmniej do czasu przeprowadzenia debaty z udziałem zwolenników i przeciwników technologii[1988].

Liderzy Fundacji INSPRO to Olaf Swolkień i Rafał Górski. Pod koniec lat 90. Górski i Swolkień, a także związani z nimi wówczas Remigiusz Okraska i Jarosław Tomasiewicz, postawili w polityce na tzw. „sojusz ekstremów”. Jak już wspomniano, zwołali oni we wrześniu 1999 r. w Wałbrzychu Kongres Opozycji Antysystemowej[1989]. Ośrodek Niklot nazwał to wydarzenie forum dyskusyjnym przeciwników globalizacji i integracji z Unią Europejską[1990]. Wprawdzie sojusz nie utworzył stałych struktur, lecz Swolkień, Górski, Tomasiewicz i Okraska przez 10 kolejnych lat ściśle ze sobą współpracowali, tworząc pismo „Obywatel”. Fundusze na jego założenie zdobyli w formie ekoharaczu, wymuszonego na firmie Victus w zamian za odblokowanie jej inwestycji na terenie dawnej fabryki „Norbelana” w Łodzi[1991]. Na łamach „Obywatela” ukazały się pierwsze w Polsce tłumaczenia tekstów Dugina[1992], a w 2007 r. Piskorski wystąpił na organizowanych przez to pismo festiwalu[1993]. Po podziałach w środowisku w 2010 r. powstało pismo „Nowy Obywatel” i właśnie Instytut Spraw Obywatelskich. Organizacja ta zajmuje się dziś promocją ruchów antyszczepionkowych, walką z telefonią 5G i z żywnością modyfikowaną genetycznie. Promuje także kilku omawianych w tej książce, sympatyzujących z rosyjską wizją świata publicystów, takich jak Leszek Sykulski[1994], Tomasz Gabiś[1995], Gracjan Cimek[1996] czy Ronald Lasecki[1997]. Swolkień zadebiutował też ostatnio jako publicysta „Myśli Polskiej”[1998].

W efekcie starań przeciwników 5G do końca 2021 r. protesty przeciwko tej technologii w Polsce odbyły się w kilkudziesięciu miastach i miasteczkach. Protestującym udawało się często, szczególnie w mniejszych miejscowościach, zablokować budowę masztu telekomunikacyjnego. Aktywiści pisali petycje, zbierali podpisy, plakatowali okolicę, a „problem 5G” nagłaśniali w lokalnych mediach. Koniec końców tematem 5G zainteresowali się politycy głównego nurtu. Interpelacje w sprawie zbadania szkodliwości telefonii piątej generacji składali przede wszystkim posłowie Konfederacji i Kukiz’15. Tutaj powraca Braun, jako że poseł ponownie zaangażował się w kolejny ruch mający „rozwibrować” Polskę. Z biegiem miesięcy i rozszerzaniem się obostrzeń w pandemii COVID-19 ruch anty-5G stracił impet. Dominację w antynaukowych ruchach protestu przejęli w całości antyszczepionkowcy i przeciwnicy obostrzeń sanitarnych. Także politycy i media skrajnej prawicy stracili zainteresowanie kwestią 5G.

Mimo że panika telefoniczna trwała krótko, zjawisko to unaocznia główne mechanizmy dezinformacyjne w „Projekcie Zadyma”. Animatorzy zaczynają od niszowej, marginalnej koncepcji, nawet bardzo fantastycznej. Później kwestię podnoszą i nadają jej rozgłos rosyjskie media publiczne, a ich śladem prawicowe kanały sieciowe i ugrupowania. Wreszcie temat przeniknął do głównego nurtu polskiej debaty publicznej. W tym wypadku krótki termin „przydatności do spożycia” spiskowej narracji o 5G, wynikający z wprowadzania kolejnych technologii, szybko odesłał tę kampanię dezinformacyjną na śmietnik historii. Nie zmienia to faktu, że w ten sam sposób są i będą wprowadzane w obieg następne antynaukowe, spiskowe narracje. Wystarczy cierpliwie poczekać.

Chłop potęgą jest

Pandemia COVID-19 nie tylko zdusiła ruch przeciwników 5G i wzmocniła grupy antyszczepionkowców, lecz także wypromowała nowe grupy protestu. W latach 2020 i 2021 przez Polskę przeszło kilka fal strajków. Protestowali przedsiębiorcy – zarówno ci z miast, jak i ze wsi. W wyniku nieudolnie i niekonsekwentnie wprowadzanych obostrzeń pandemicznych i konieczności likwidacji części biznesu w okresie wzmożonych zachorowań na koronawirusa wiele branż strajkowało. Przedsiębiorcy blokowali drogi i demonstrowali na ulicach. Wydarzeniom tym przewodzili liczni nowi liderzy, samozwańczy obrońcy bankrutujących restauratorów, przewoźników, sklepikarzy czy innych usługodawców. Do protestów dołączyli już wcześniej wyrażający na ulicach swoje niezadowolenie rolnicy i hodowcy.

Powstały w tamtym okresie takie organizacje jak Strajk Przedsiębiorców kierowany przez Pawła Tanajnę czy Góralskie Veto, któremu przewodził Sebastian Pitoń. Dodatkowo już przed pandemią rozpoczęły się protesty rolników z Agrounii Michała Kołodziejczaka oraz hodowców z Polskiego Przemysłu Futrzarskiego, ruchu Szczepana Wójcika i Marka Miśki. Napisać, że protesty te inicjowała rosyjska agentura wpływu, byłoby po prostu kłamstwem. Pandemiczne zamknięcie ludzi w domach rzeczywiście doprowadziło wiele przedsiębiorstw do upadłości. Firmy turystyczne naprawdę przeżywały ogromny kryzys. Wskutek przywrócenia kontroli granic i zerwania wielu łańcuchów dostaw wyraźny spadek wolumenu zaliczył handel. Rolnicy utracili rynki zbytu, a przepisy mające regulować pandemiczną gospodarkę wprowadzano nieudolnie, nieprzejrzyście i z naruszeniami demokratycznych zasad, co dodatkowo zniechęcało do nich społeczeństwo. Czy protesty przedsiębiorców były „podkręcane” przez partie i grupy sympatyzujące z Rosją? Trudno na to konkretnie odpowiedzieć. Jednak przykładając do nich kryteria opisane wyżej, czyli zasady zgodności z rosyjską narracją, zgodności z rosyjskimi interesami gospodarczymi czy politycznymi, a wreszcie obecność w gronie organizatorów ludzi powiązanych biograficznie ze środowiskami sympatyzującymi z Moskwą, mogło tak być. Jednak podobnie jak w przypadku integrystów religijnych nie sposób tutaj podać rozstrzygającej odpowiedzi.

O ile Strajk Przedsiębiorców można uznać za ruch w dużej mierze spontaniczny prowadzony rodzimymi siłami – ruch, któremu z zewnątrz strona rosyjska mogła co najwyżej przyklaskiwać jako czynnikowi wzmacniającemu konflikt społeczny w Polsce i chaos w okresie pandemii – tak już część „podhalańska” protestów czasu pandemii może budzić w kontekście Moskwy sporo wątpliwości. Góralskie Veto i jego lider, Sebastian Pitoń, od lat bowiem blisko współpracują z wieloma bohaterami tej książki. Pitoniowe zapatrywania na kwestię Ukrainy i Rosji również wydają się zbieżne z perspektywą Kremla. Jego antyszczepionkowe i „panademiosceptyczne” poglądy, połączone z intensywną działalnością protestacyjną w okresie lockdownu niewątpliwie wzmacniały „rozwibrowanie” na i tak pełnej emocji polskiej scenie politycznej.

Sebastian Pitoń sprawnie zbudował swój publiczny wizerunek. Chętnie stosował elementy góralskiego stroju i odwoływał się do anarchicznej tradycji Podhala, gdzie od zawsze stawiano opór władzy centralnej i wielbiono „zbójników” zabierających bogatym, a rozdających biednym. Pitoń wykorzystywał też pozytywne nastawienie Polaków do popularnego turystycznie regionu, a mianowicie roztoczył przed rodakami wizję masowych bankructw w popularnych kurortach. Dało to wszystko Pitoniowi dużo większą rozpoznawalność niż ta, którą zyskali inni przywódcy protestów wśród przedsiębiorców. Już wcześniej Pitoń, architekt rodem z Kościeliska, znany był jako komentator spraw regionu i autor często kontrowersyjnych pomysłów, takich jak likwidacja Tatrzańskiego Parku Narodowego czy oddanie ziemi w Tatrach góralom[1999]. Nie jest to pomysł nowy i co jakiś czas powraca w podhalańskiej polityce. Za to opinie Pitonia w innych kwestiach sytuują go na flance zdecydowanie prawicowej.

Pierwszy raz jego nazwisko wypłynęło w polityce w 2015 r. podczas tzw. „kryzysu uchodźczego”. Kiedy wuj Pitonia, Bohdan, jako wójt gminy Kościelisko zadeklarował przyjęcie grupy uchodźców i zakwaterowanie ich w gminnych budynkach, bratanek spreparował w sieci fotomontaż: kościół w Kościelisku podpalany przez islamistów. Plakat zapowiadał demonstrację pod hasłem: „Przeciwko sprowadzaniu hordy dzikich muzułmanów do Kościeliska”. Akcję organizował Andrzej Skupień z Białego Dunajca, kandydat na posła z listy partii KORWiN[2000]. Rzecz szybko poparło kilkaset innych osób, a na demonstracji zjawiło się ich dwie setki. Podczas pikiety przeciwnicy przyjmowania uchodźców z Bliskiego Wschodu stali pod Urzędem Gminy Kościelisko, a Pitoń (jak podawały media) oświadczył: „Uchodźcy muszą wiedzieć, że z Kościeliska nie wyjdą żywi. Niech w świat idzie informacja, że Podhale jest ksenofobiczne”[2001]. Prokuratura wszczęła postępowanie w celu zbadania, czy nie doszło do aktu nienawiści na tle rasowym. Pitoń zaprzecza, że coś takiego w ogóle wówczas powiedział.

Tak się złożyło, że nie ideologia, lecz prywatne zainteresowania Chinami i konfucjanizmem zbliżyły Pitonia do kręgów politycznych opisywanych w niniejszej książce. Już w 2017 r. uczestniczył jako panelista w konferencji „Jaka Polska w wieku Azji?”, organizowanej przez socjocybernetyków ze szkoły Józefa Kosseckiego, dawnego ideologa ZP „Grunwald” i Partii X Stanisława Tymińskiego. Pitoń zaprezentował się tam jako youtuber, a w panelu wziął udział wspólnie z Adamem Wielomskim[2002]. Wydarzenie otworzył Jan Engelgard, naczelny „Myśli Polskiej”[2003]. Z czasem Pitoń zaczął pisywać do tego tygodnika[2004]. W 2019 r. na dwóch konferencjach historycznych wystąpił już obok Brauna, Bekiera, Ciechanowicza i ponownie Engelgarda z Wielomskim. Co jeszcze ciekawsze, biorąc pod uwagę ich ewidentne pisowskie sympatie, Pitoń wystąpił też z Janem Żarynem i Rafałem Ziemkiewiczem. Było to bardzo specyficznie „naukowe” wydarzenie, gdyż kluczowym elementem była tam tzw. Mapa Gomberga. Ta stworzona w 1941 r. mapa ma jakoby przedstawiać ład globalny przewidywany po zakończeniu II wojny światowej. Mapa przewiduje zajęcie Polski i połowy Europy przez ZSRR, powstanie zjednoczonej zachodniej Europy, państwa Izrael i nowych unii kontynentalnych, a także dekolonizację Afryki i dominację USA na Pacyfiku. Zwolennicy narracji spiskowych uznają mapę za dowód, że amerykański Deep State na długo przed zakończeniem II wojny światowej, a nawet przed przystąpieniem do niej USA, zaplanował już Nowy Światowy Porządek[2005]. Taką też tezę stawiał na konferencji Pitoń[2006]. O jakości wywodów uczestników niech zaświadczy fakt, że pokonferencyjne księgi z zapisem indywidualnych wystąpień wydało Centrum Edukacji i Rozwoju im. bpa Kajetana Sołtyka, prowadzone przez Mossakowskiego, mające w swoim katalogu takie pozycje jak: Hitler – założycielem Izraela? czy Masoneria – czyżby papierowy tygrys?

W tamtym czasie Pitoń odkrył jeszcze tzw. „Alchemików”, czyli ukrytą elitę o zasięgu światowym „służącą Złu, diaboliczną”, lecz niestety po doniesieniach użytkowników YouTube’a jego kanał PitonTV został z tego medium usunięty[2007]. W zamian Pitoń został komentatorem w wielu mediach omawianych już w tej książce. Był więc częstym gościem nagrań Eugeniusza Sendeckiego z Telewizji Narodowej i Piotra Korczarowskiego z eMisja.tv[2008], a także programów wRealu24.pl Marcina Roli[2009]. Pitoń ogłaszał tam, że USA roznieca konflikty i wojny, by móc kontrolować świat, a Amerykanie okupują Polskę, której zadaniem jest destabilizować kontynent eurazjatycki, aby ten się nie mógł zjednoczyć. Hitler i Stalin byli agentami USA i na ich polecenie rozpętali wojnę, żeby ZSRR, Niemcy, Brytania, Francja i Japonia nie połączyły się i USA mogły pozostać światowym hegemonem. PiS na polecenie USA zmienia Polskę w Judeopolonię, a Żydzi umieszczą z czasem Polaków w rezerwatach[2010]. Rosja została zmuszona do interwencji w Ukrainie przez Stany Zjednoczone, a on, Pitoń, osobiście pomógłby Putinowi w „denazyfikacji” i wybudowałby dziesięciometrowy mur na granicy z Ukrainą[2011]. Uważał Pitoń masakrę w Buczy za ukraińska inscenizację, deklarował, że wojska NATO trzeba wyrzucić z Polski, a przyjęcie uchodźców wojennych uważał za akcje przesiedleńczą[2012].

Gdy Pitoń doskonalił tak swoją egzegezę historiozofii i geopolityki, na przełomie 2019 i 2020 r. wybuchła pandemia COVID-19. W tym okresie Pitoń stał się samozwańczym rzecznikiem podhalańskich przedsiębiorców. Domagał się zniesienia lockdownu, obniżenia podatków i nawoływał górali do otwarcia na powrót ich firm. Deklarował, że żadnej pandemii nie ma, a samo zakażenie koronawirusem jest „lekkie” i „przyjemne”[2013]. Głosił też, że „narracja o pandemii jest socjotechniczną operacją, która ma na celu zamydlenie nam oczu i przejście do kolejnej fazy, która zakończy się zmianami własnościowymi”[2014]. „Nie ma innego wyjścia jak powiedzieć dosyć, veto. Liczymy na to, że otworzy się nie tylko Podhale, ale i cała Polska. Myślę, że to będzie efekt lawiny”[2015], przekonywał słuchaczy inicjator Góralskiego Veta. I rzeczywiście, w odzewie na działania Podhalan podobna inicjatywa – Bałtyckie Veto – powstała w miejscowościach nadmorskich. Postulaty były te same: otwarcie zamkniętych przez lockdown firm i odwołanie stanu pandemii[2016]. W Zakopanym zjawił się też lider protestów rolniczych Michał Kołodziejczak, by wyrazić solidarność z walczącymi z lockdownem góralami[2017]. Fala sprzeciwu wobec obostrzeń pandemicznych nie objęła jednak całego kraju. Odwrotnie, wraz z opadaniem fali zachorowań i luzowaniem obostrzeń protesty ustały.

Pitoń coraz mocniej wchodził w partyjną politykę, bo w 2019 r. poparł Konfederację w wyborach do europarlamentu i sejmu, a w kolejnym roku promował Krzysztofa Bosaka na prezydenta[2018]. W 2021 r. wspierał Brauna w jego walce o władzę w Rzeszowie[2019]. Właśnie z kierowaną przez Brauna frakcją Konfederacji Pitoniowi było najbardziej po drodze. W 2023 r. wraz z innym współpracownikiem Brauna, Leszkiem Sykulskim[2020], rozpoczął tworzenie Polskiego Ruchu Antywojennego. Obu działaczy chce Braun umieścić na listach Konfederacji w jesiennych wyborach 2023 r. do Sejmu[2021]. Czekając na decyzje liderów partii w swojej sprawie, Pitoń skupia się na organizowaniu protestów antywojennych i udziale w debatach geopolitycznych wspólnie z omawianymi już szeroko w tej książce Engelgardem, Piskorskim, Panasiukiem, Rękasem czy Jankowskim. Debaty organizuje „Myśl Polska” i współpracujące z nią kanały youtube’owe „Wbrew Cenzurze”, „Chrobry Szlak”, „eMisja.tv” i jego własny „PitonTV”[2022].

Protesty Pitonia wsparł w swoim czasie lider Agrounii, Michał Kołodziejczak. W zbójnickim kapeluszu i z ciupagą w ręce ogłaszał w Zakopanem: „ten bunt od samego morza po Tatry przejdzie, a my będziemy pomagać”[2023]. Nie był to pierwszy protest, jaki rozpalił w Polsce lider Agrounii. „My nie mamy już nic do stracenia. Duma nie pozwala, ale sytuacja zmusza”[2024], napisali rolnicy pod wodzą Kołodziejczaka w lutym 2018 r. w liście do premiera Mateusza Morawieckiego, rozpoczynając protesty, które z przerwami trwają do dziś. Ludzie z Agrounii blokowali już drogi, wjeżdżali na traktorach do miast, rozrzucali płody rolne i pikietowali ministerstwo rolnictwa. Od 2018 r. stali się osią wielu zawirowań politycznych. Z Kołodziejczakiem również wiążą się niejednoznaczne i kontrowersyjne kwestie. Nie pomaga w ocenie jego prawdziwej roli na polskiej scenie politycznej fakt, że sojusze Kołodziejczak zmieniał często i bywało, że w nowe alianse wchodził z osobliwymi partnerami. Wiązano go już z Konfederacją, korwinistami, lewicowcem Janem Śpiewakiem, nacjonalistami Bąkiewicza – ostatecznie Kołodziejczak jednak zawarł sojusz z konserwatystami z Porozumienia (który ledwie po pół roku istnienia się rozpadł) i w sierpniu 2023 r. znalazł miejsce na listach wyborczych Koalicji Obywatelskiej.

Na demonstracjach Agrounii bywały i znane feministki, i narodowi radykałowie, Żydzi i antysemici, liberałowie i komuniści, posłowie i antysystemowcy. Nazywano Kołodziejczaka nowym Lepperem, lecz także polskim Justinem Bieberem i wiejskim hipsterem[2025]. Mało kto na polskiej scenie politycznej bardziej niż on zasłużył sobie na miano kameleona. Na dodatek jeszcze do 2015 r. Kołodziejczak był członkiem Prawa i Sprawiedliwości. Aktualnie z PiS mu nie po drodze. „Jak powiedziałem, że robię zebranie rolników we wsi, zadzwonili do mnie z partii o dwudziestej trzeciej i powiedzieli, że już nie mam czego u nich szukać”, opowiada. „Wyrzucili mnie przez telefon! Za to, że zebranie na wsi robię, bo to źle wygląda w oczach społeczeństwa, że buntuje przeciw dobremu PiS-owi”[2026], opowiadał. O poparcie ich przez Kołodziejczaka walczyły od kilku lat zarówno Konfederacja, jak i Lewica. Z jednej strony na demonstracjach pojawiali się kandydujący na fotel prezydenta Warszawy z ramienia koalicji Ruchów Miejskich, Zielonych i Razem Jan Śpiewak czy posłowie Lewicy Maciej Konieczny i Marcelina Zawisza. Z drugiej mikrofon dostawali tam również prezes Ruchu Narodowego Robert Winnicki[2027] oraz prezes stowarzyszenia Marsz Niepodległości i redaktor naczelny Mediów Narodowych, Robert Bąkiewicz[2028]. Wiosną 2019 r. Agrounia poparła kampanię Konfederacji „STOP#447”[2029], w której tworzono atmosferę zagrożenia rzekomymi „żydowskimi roszczeniami”, dotyczącymi bezspadkowego mienia ofiar Holocaustu. Kołodziejczak przekazał nawet 1000 zł na rzecz Stowarzyszenia Marsz Niepodległości – na zakup „roszczeniobusa”[2030].

Kołodziejczak śmiało miesza hasła lewicowe i prawicowe. „Churchill powiedział, że przyjaciel czy wróg, to nie są jakieś stałe. Tylko interes jest niezmienny”[2031], opowiadał. Z kim więc będzie ostatecznie współpracować? Przed ogłoszeniem o sojuszu z Donaldem Tuskiem przeczesywano liczne antymerykańskie, eurosceptyczne, antyukraińskie i powielające rosyjską narrację wypowiedzi Kołodziejczaka. „Nie potrafimy się przeciwstawić w Unii Europejskiej i nie potrafimy się przeciwstawić tej retoryce, narzuconej przez Stany Zjednoczone i powtarzanej później przez naszych rządzących w polityce antyrosyjskiej”[2032] – opowiadał przywódca rolników „Sputnikowi”. Pod ambasadą USA lider rolników grzmiał: „Co robi ambasada amerykańska? Kłóci nas z Rosją! Pcha nas na Ukrainę! Dzisiaj każdy z nas powinien odważyć się na ten gest i pokazać fucka Amerykanom!”[2033] – i rzeczywiście, wraz z wieloma protestującymi wyciągnął środkowy palec w kierunku ambasady. A kogo można znaleźć dziś w okolicy partii Kołodziejczaka? Przede wszystkim cała rzeszę dawnych członków partii Zmiana. Na kongresie Agrounii pozował z Kołodziejczakiem na zdjęciach dawny wiceszef i pracownik rosyjskiej agencji „Sputnik” Augustyniak, a także bliski współpracownik Piskorskiego z ECAG, Jacek Cezary Kamiński, był tam komunista-stalinista i doktorant Adama Wielomskiego, Mateusz Cichocki, a na sali mignął mediom sam były lider Zmiany[2034]. Na konwencji był też obecny też Piotr Ikonowicz, który już w 2014 r. pisał: „Na miejscu Rosjan nie chciałbym, aby wrogi mi układ wojskowy (NATO) zbliżył się do moich granic. Skoro więc przyłączenie Krymu jest ruchem obronnym, a nie agresywnym, a Rosjanie wkroczyli na tereny, gdzie witano ich kwiatami, a nie pociskami, nie widzę powodu sądzić, że Rosja jest w natarciu i że mamy powody obawiać się rosyjskiej agresji i dalszej ekspansji”[2035]. Na konwencji Kołodziejczak zadeklarował, że trzeba się dogadać z Władimirem Putinem, co nie powinno dziwić, biorąc pod uwagę, że przy pierwszej wersji programu polityki zagranicznej Agrounii pracowali eksperci założonego przez Piskorskiego Europejskiego Centrum Analiz Geopolitycznych.

Skąd ten nagły wysyp „prorusów” wokół Kołodziejczaka? Cóż, kiedy nie wiadomo o co chodzi... Głównymi przyczynami protestów rolniczych, którym przewodzi Kołodziejczak, są bowiem niezmiennie: embargo na polską produkcję rolną nałożone przez Rosję oraz zgoda polskiego rządu na import taniego zboża i tusz wieprzowych z Ukrainy. Sytuacji tej zawiniło wprowadzenie przez UE i USA sankcji na handel z Rosją. Putin odpowiedział embargiem na unijne produkty rolne, a Rosja zaczęła wykorzystywać sankcje jako element walki politycznej, wywierając nacisk na sojuszników Ukrainy. W przypadku Polski wprowadzenie embarga zablokowało eksport do Rosji takich płodów jak jabłka, pomidory, kapusta, pieczarki, sery, masło, wieprzowina i drób. „Moje gospodarstwo jeszcze cztery, pięć lat temu 100 proc. produkcji sprzedawało do Rosji”[2036], opowiadał mediom Kołodziejczak. „A teraz wychodzi premier i mówi: embargo to nie problem. Ja wtedy poczułem bezsilność. Jak mam się przekwalifikować? Jak zmienić produkcję? Przecież maszyna do zbierania kapusty kosztowała mnie 500 tys. zł, muszę spłacać kredyt!”[2037] – skarżył się wtedy.

Utrata rosyjskiego rynku zbytu mocno pogorszyła sprawy na polskim rynku rolnym. Polska jest największym na świecie eksporterem jabłek i pieczarek. Produkuje najwięcej w UE malin i wiśni, marchwi, ogórków gruntowych, łososia i drobiu. Ceny skupu na owoce i warzywa są jednak dziesięć razy niższe niż te detaliczne. Odliczając płace zbieraczy, amortyzację sprzętu, paliwo, prąd, wodę i podatki, niewiele z tej kwoty zostaje w portfelu rolnika. Różnicę zgarniają pośrednicy, a w Polsce są nimi przede wszystkim wielkie sieci marketów. Negocjacje z sieciami nigdy nie są symetryczne. Markety wymagają dostaw warzyw i owoców specyficznego kształtu i barwy, odpowiedniej ich wielkości czy składu. Do Polski napływają również towary zagraniczne, przepakowywane na miejscu i sprzedawane jako polskie. Polscy rolnicy przegrywają z dłuższą tradycją, większym dostępem do kapitału i lepszym umocowaniem w Unii Europejskiej swoich zachodnich konkurentów, którzy wyprzedzają Polaków pod względem stosowanej technologii, organizacji pracy i doświadczenia w radzeniu sobie na wspólnym rynku.

Kołodziejczak reprezentuje przede wszystkim średnie polskie firmy rolne, które, nie mogąc skutecznie konkurować z zachodnimi odpowiednikami, dążą do realizacji dwóch podstawowych celów – ograniczenia zachodniej konkurencji i wymuszenia otwarcia dla Polaków rynku rosyjskiego. Duża część postulatów Agrounii to zwykły nacjonalizm gospodarczy – działaczom chodzi o wsparcie własnej produkcji przez państwo za pomocą obowiązkowego skupu i dopłat, o promowanie eksportu poprzez pomoc finansową od rządu, a zwłaszcza o zablokowanie rynku przed żywnością z zagranicy za pomocą ceł i regulacji. Praktycznie wszystkie te żądania są sprzeczne z prawem Unii Europejskiej. Trudno się dziwić, w tym stanie rzeczy, iż Kołodziejczakowi jest po drodze ze skrajną prawicą. By podjąć konkurencję z Zachodem, polski kapitał szuka parasola państwowego. Najlepiej popartego patriotyzmem konsumenckim. Inaczej, jako biedniejszy i wspierany głównie tanią siłą roboczą ze Wschodu, polski rolnik przegra walkę o rynek. Groźna jest także konkurencja producentów z Ukrainy, gdzie sezon zaczyna się kilka tygodni wcześniej, zarobki są od czterech do sześciu razy niższe, niewiele jest obostrzeń wynikających z BHP i prawa pracy – za to nie ma tam żadnych unijnych wymogów dotyczących jakości, czystości czy norm. Drobni i średni producenci rolni chcieliby sprzedawać swoją produkcję na mniej wymagający i bardzo chłonny rynek rosyjski, co jest jednak niemożliwe ze względu na embargo handlowe i unijne sankcje. To kolejny element potęgujący ich niechęć do USA i Brukseli. Dlatego rolnicy Kołodziejczaka domagają się unormowania stosunków dyplomatycznych i handlowych z Rosją, ograniczenia handlu z Ukrainą i produkcji rolnej na tym terenie przez Polaków, a wreszcie ograniczenia importu zbóż z krajów trzecich[2038]. Właśnie z tych przyczyn wokół Kołodziejczaka kręcą się różni sympatycy polityki Kremla. I choćby sam Kołodziejczak był całym sercem za Kijowem w toczącej się wojnie gospodarcze uwarunkowania Polski pchają jego formację politycznie w ramiona Moskwy. Czy Kołodziejczak chce tego, czy nie, jego głównym sojusznikiem jest w tych trudnych kwestiach Konfederacja[2039] – albo była nim do niedawna. Konkurencja z ukraińskimi producentami dodatkowo wzmaga sympatię dla Rosji wśród działaczy Agrounii. Podobnie jak Konfederacja, ruch Kołodziejczaka nie chce likwidacji hodowli zwierząt futerkowych czy zakazu uboju rytualnego. Jak Konfederacja, tak również Agrounia wspiera lobby łowieckie i ograniczenie populacji dzików do minimum, w imię obrony hodowanej w Polsce nierogacizny przed epidemią afrykańskiego pomoru świń (ASF).

Kołodziejczak chwali się, że to on swoimi protestami zatrzymał „Piątkę dla zwierząt”, czyli ustawowy zakaz hodowli zwierząt futerkowych, wykorzystywania zwierząt w celach rozrywkowych i widowiskowych oraz utworzenie rady ds. zwierząt przy ministerstwie rolnictwa[2040]. Trzeba przyznać, że otrzymał tu mocne wsparcie, nie tylko od Konfederatów (w tym wypadku ponownie oni wzięli udział, jako główna siła polityczna, w nowej odsłonie „ Projektu Zadyma”), lecz przede wszystkim od hodowców z Polskiego Przemysłu Futrzarskiego. Tu znów sytuacja była podobna jak ta u rolników: o zwrocie politycznym zadecydowały interesy. Dwaj główni przedsiębiorcy z tej branży, czyli Szczepan Wójcik i rzecznik branżowego zrzeszenia, Marek Miśko, u początku swojej drogi polityczno-biznesowej żywili wiele sympatii dla PiS. Zniknęła ona jednak natychmiast, kiedy PiS, partia wcześniej im bliska z racji swego konserwatyzmu i promowania ultrakatolickiej religijności, zaczęła naciskać na firmy futrzarskie. Branża ta w ostatnich dwóch dekadach uczyniła z Polski główną ubojnię zwierząt futerkowych, po tym jak kolejne kraje zachodnie zakazały tego rodzaju hodowli. Rynkiem zbytu dla futer pozostał, via duże giełdy towarowe, rynek rosyjski, a główną konkurencją jest Ukraina – państwo leżące poza UE i nieograniczone normami sanitarnymi i humanitarnymi, które krępują producentów z Unii. Mimo że obaj główni futrzarze deklarują się jako wrogowie lewicy i lewicowości, realia podpowiadają im co innego. Zagrożony biznes, zamknięte rynki zbytu, konkurencja ze strony sąsiada – wszystko to wyrobiło u futrzarzy wielką wyrozumiałość wobec Rosji, manifestującą się rozkwitem pamięci o zbrodniach na Wołyniu i serdecznymi relacjami z Konfederacją.

Kiedy w rosyjskiej telewizji RT zapowiadają relacje z protestów Agrounii czy futrzarzy, padają komentarze, iż rolnicy w Polsce „żądają od Warszawy, by przestała wspierać Ukrainę”, a liderzy chłopskich związków zawodowych „krytykują antyrosyjskie nastawienie władz”[2041]. Bo tyle rzeczywiście można wydestylować z długiej listy przyczyn – i nie będzie to wielkim uproszczeniem czy kłamstwem.

Rozdział 14

Autorytety do wynajęcia

Akademicy prowincjonalni

Prawie całkowity sukces osiągnięty względnie niewielkim kosztem. W trzeciej dekadzie XXI w. Moskwa ma już w Polsce „rozwibrowane” społeczeństwo, wzmocnione pola konfliktu i silnych emocji, w najlepsze działają nad Wisłą wyraziste i widoczne grupy protestu. Z punktu widzenia Kremla brakuje tylko jednego – pora wprowadzić na żyzny polski grunt nowe narracje. Po co? Po to, by Polacy zaczęli dzielić z Rosją jej widzenie świata. Stopniowo po opowieściach i obrazach przyjdzie czas na nową rzeczywistość. Tanim kosztem da się ją w Polsce naprawdę stworzyć, Polacy muszą ją sobie wyobrazić, ujrzeć ją w myślach. Każdą praktykę poprzedza teoria – myśl sprawiająca, że przystąpimy do działania. To nie takie proste. Nową ideę trzeba umieścić w szerszej siatce pojęć, by całość była spójna logicznie i odporna na doraźną krytykę. Co więcej, idea nie może pochodzić od byle kogo. Najlepiej, jeśli przedstawi nam ją ktoś o uznanym autorytecie. Może profesor uniwersytetu, szef katedry? W czasach powszechnej niepewności i obawy o przyszłość głos z tak wysokiego miejsca przekona nas bardziej niż okrzyki wiecujących działaczy. Profesorskie idee z założenia mają rozumną podbudowę i spójność. Może więc niech takie właśnie profesorskie głosy zaczną szerzyć dobrą nowinę w narodzie pełnym złości i strachu? Niechaj Polacy się dowiedzą z najlepszych źródeł, że nie powinni się lękać. A dlaczego nie powinni? Dlatego, że istnieje przemyślana przez najtęższe umysły alternatywa wobec kursu, jaki obrało nasze nieszczęsne państwo. Niechaj tytuły naukowe i pozycje akademickie przydadzą intelektualny sznyt i wrażenie obiektywizmu opowieści, którą – zwłaszcza na polach geopolityki i relacji z Ukrainą – snuje dla nas za pośrednictwem ludzi tu przedstawionych „Uniwersytet Rosja”.

Ekspertów od geopolityki jest w Polsce mnóstwo. Mało kto jednak sprawdza, czy dany ekspert uzyskał swój tytuł w dziedzinie, o której się wypowiada. Zdarza się nie tak rzadko, iż filozof od myśli Kanta wypowiada się o współczesnej Ukrainie, specjalista od prawa morskiego opowiada nam o Azji Środkowej, a literaturoznawca podaje się za eksperta od sztuki wojennej. Nie mamy zwyczaju sprawdzać, jakie publikacje ma taki ekspert na swoim koncie, z jakiej dziedziny, w jak wysoko punktowanych czasopismach publikowane, jaką mają liczbę cytowań ani jakie pozycje umieścił autor w bibliografii. Również dziennikarzom nie chce się sprawdzać, kto był promotorem czy recenzentem prac wiodących takich ekspertów-naukowców ku kolejnym tytułom akademickim. A kiedy to sprawdzimy, okazuje się często, że wśród recenzentów powtarzają się wiecznie te same nazwiska, że profesorowie świadczą sobie usługi, drukując się nawzajem w swoich pismach, czy zapraszając wzajemnie na organizowane przez siebie konferencje. Kiedy jednak wnikliwie przeanalizować te związki, z czasem można dostrzec coraz wyraźniej połączenia między kilkoma podstawowymi podmiotami czy między osiowymi postaciami będącymi w stanie stworzyć naukowe „dynastie” – nie tylko lokalne, lecz nawet na poziomie całego krajowego „środowiska”.

W efekcie tak pojętego fermentu intelektualnego z czasem ilość zaczyna się liczyć bardziej niż jakość. Ostatecznie każda habilitacja jest formalnie równa pozostałym. Nie ma więc znaczenia, czy dana osoba uzyskała tytuł dzięki publikacjom w renomowanych pismach naukowych, czy raczej w prowincjonalnych periodykach, przesiąkniętych podejściem ideologicznym albo promującym objawienia religijne. W Polsce cały proces uzyskiwania profesury przez nawet bardzo wątpliwych kandydatów ułatwia „dosypywanie” punktów słabym naukowo czasopismom przez kolejnych prawicowych ministrów, ze zwieńczeniem tego procesu w postaci działań ministra Przemysława Czarnka. W rezultacie tytuły naukowe tracą na znaczeniu, gdyż zbyt często uzyskują je ludzie, których przygotowanie do samodzielnej pozycji badawczej jest co najmniej wątpliwe.

Pewną rolę w postawaniu przesiąkniętych wspólną ideologią środowisk na uniwersytetach odgrywa psychologia. W świecie akademickim znajdzie się niemało osób, u których dobre mniemanie o własnej wiedzy i znaczeniu nie koreluje z ich pozycją w naukowej hierarchii. Osoby takie pragną należnej im przecież sławy i znaczenia, a tych nie zapewnia im do końca sama tylko uczelniana kariera. Ruszają więc takie postacie ścieżką na skróty ku sławie i pozycji. Na przykład angażują się w przedsięwzięcia wprawdzie może kontrowersyjne, ale – co za tym idzie – dające rozgłos medialny i satysfakcję z faktu bycia w centrum wydarzeń politycznych.

Trzeba również zważyć, że niektóre przestrzenie badawcze mogą współgrać z kierunkami soft power Federacji Rosyjskiej albo znajdują życzliwe przyjęcie w naukowych kręgach tego państwa. Zaliczyć można do takich kwestii relacje polsko-ukraińskie, wraz z ich historycznymi konfliktami i zbrodniami, a także przestrzeń szeroko pojmowanej geopolityki. W pierwszym przypadku żądni uznania naukowcy mogą liczyć na specjalne wsparcie medialne, dyskursywne czy nawet finansowe – o ile tylko skupią się w swoich badaniach na kwestiach kontrowersyjnych, czyli takich, co do których nie ma zgody z perspektywy obu państw. Najlepiej, jeśli wyniki takich badań wzmacniają negatywne emocje między Polakami i Ukraińcami albo prezentują wzajemne relacje z twardej nacjonalistycznej perspektywy. Efekty pracy naukowej takich osób przydają się wówczas w działaniach mających na celu skonfliktowanie obu państw na bazie historycznych animozji. A to osłabia międzynarodową pozycję Ukrainy, kraju broniącego się dzisiaj przed rosyjską inwazją, gdyż przedstawia to państwo jako spadkobiercę zbrodniczych organizacji, czyli w efekcie reżim nacjonalistyczny czy nawet neonazistowski. Wniosek taki będzie w pełni zgodny z perspektywą przedstawianą przez Kreml w mediach i poprzez instytucje międzynarodowe.

Co do geopolityki, wybór takiej dziedziny badań przez naukowca sugeruje bezstronność oglądu, a co za tym idzie, gotowość do spojrzenia na świat przez rosyjskie okulary. Mówiąc w skrócie, „geopolityka” jako nauka bada związki między środowiskiem geograficznym, a decyzjami państwa w sprawach wojskowych i gospodarczych. Większość specjalistów od stosunków międzynarodowych uważa geopolitykę za średnio użyteczne narzędzie analityczne. Istnieją jednak także prawdziwi jej „wyznawcy”, którzy zwykle przyjmują mocno deterministyczną perspektywę i w relacji geografia–państwo naukowo dowodzą, że to ostatnie musi – po prostu musi – postępować tak jak postępuje. O wszystkich decyzjach przesądza miejsce danego państwa na mapie. Choćby dane państwo chciało inaczej się zachować, to nie może, gdyż wówczas poniesie porażkę czy nawet przestanie istnieć. Państwocentryczny punkt widzenia każe badaczowi pominąć rolę wewnętrznych podziałów klasowych, kwestie etniczne i względy ideologiczne, jako mało istotne dla całościowego działania kraju. Geopolityk buduje wizję stosunków międzynarodowych jako przestrzeni, w której państwa zderzają się jak rozpędzone kule bilardowe. Faktycznie taka interpretacja relacji między środowiskiem geograficznym a państwem jest tylko jedną z możliwych. Geopolityka wcale nie musi się cechować tak ścisłym determinizmem. Jednocześnie za sprawą tak wąskiego pojmowania historii, w przeszłości ta sfera badań podlegała silnym wpływom politycznym, czego dobitnym przykładem są związki geopolityki z niemieckim nazizmem III Rzeszy. Państwo Hitlera chętnie uzasadniało militarną agresję rzekomo naukowymi ustaleniami o charakterze obiektywnym. Dawało to wrażenie, że decyzje podejmowane przez konkretnych ludzi w konkretnych warunkach nie biorą się z ich wolnej woli, lecz dają wyraz pewnym naturalnych w swoim charakterze prawom, które po prostu rządzą światem. Wiara w moc geopolityki zdejmowała z ich barków wszelką odpowiedzialność etyczną za własne decyzje.

W tym sensie geopolityka, ze swoją paranaukową ambicją, by stać się wielką metateorią polityczną, żywo przypomina dawny radziecki „naukowy socjalizm”, który również usprawiedliwiał wszelkie działania „dziejową koniecznością”, wynikającą z twardych praw marksizmu-leninizmu. Taką rolę zamiast leninizmu odgrywa dzisiaj geopolityka w budowie rosyjskiej doktryny polityki zagranicznej. Zajęcie Krymu czy Donbasu, wojskowy napad na Gruzję czy utrzymywanie przyczółku w Naddniestrzu, to w tym ujęciu nie żadne konkretne decyzje polityczne, lecz kroki wymuszone przez geografię, obiektywnie zdeterminowane i w żadnej mierze niewynikające z rozkazów wydanych na Kremlu. Jeśli dodać do tego doktrynę polityczną wyłożoną przez Dugina w zamówionym przez Sztab Generalny Sił Zbrojnych Federacji Rosyjskiej podręczniku Podstawy Geopolityki, otrzymamy nie element naukowego dyskursu, lecz wykładnię polityczną, pomagającą Moskwie w realizacji konkretnych celów strategicznych. Akademickie podejście to zwykła dekoracja. Niestety, taka właśnie wersja geopolityki od lat przenikała nad Wisłę kanałami, które trudno uznać za politycznie obojętne. Jej polscy badacze lubią geopolitykę w swoim wykonaniu przedstawiać jako rodzaj niezależnej i obiektywnej analizy geostrategicznej. Z ich właśnie mocno zideologizowanego środowiska wywodzą się dzisiejsze „gwiazdy” sympatyzującej z Rosją myśli naukowej nad Wisłą.

Poczet macierzystych uczelni tej części polskiego środowiska naukowego, które okazało się podatne na rosyjskie wpływy, także daje do myślenia. Trudno tu o przypadek. Chodzi przede wszystkim o uczelnie czy uniwersytety o charakterze religijnym, takie jak Katolicki Uniwersytet Lubelski, Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie i Akademia Kultury Społecznej i Medialnej w Toruniu, a oprócz nich także mniejsze i nieco prowincjonalne ośrodki, takie jak Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach, Uniwersytet Wrocławski albo Uniwersytet Opolski. Mowa o przestrzeni o mniejszej naukowej konkurencji, gdzie naukowcy bywają słabsi, łatwiej zanurzają się w niszowych ideologiach, łatwiej też jest im dbać o swoje naukowe kariery. Co do katolickich uczelni, te jak KUL opierają swoje działanie na religijnym objawieniu i jako takie przyciągają naukowców, dla których ten sposób widzenia świata jest ważny. Naukowcy ci mają najczęściej poglądy prawicowe lub skrajnie prawicowe. Prawa strona sceny politycznej jest przede wszystkim przestrzenią, w której Rosja szuka sobie w Europie sojuszników, podkreślając swoje konserwatywne i oparte na duchowości podejście do rzeczywistości. Koniec końców właśnie na słabszych, ideologicznie zorientowanych uczelniach, w gronie naukowców o wielkich ambicjach, lecz o mało spektakularnych wynikach wzrasta skrajnie prawicowa kadra, której akademickie gronostaje dają poczucie przynależności do elit. Liczni w tych szeregach zwolennicy niszowych ideologii nareszcie mogą się cieszyć myślą, że i oni dysponują wreszcie uniwersyteckim zapleczem i wiedzą naukową, a skoro tak, w zasadzie niczym się nie różnią od innych środowisk intelektualnych.

KUL i jednostki

Jeśli szukać korzeni dla środowisk akademickich sympatyzujących z Rosją, niezależnie od podejścia natrafimy zazwyczaj na Katolicki Uniwersytet Lubelski. Ta legendarna w Polsce Ludowej uczelnia niegdyś dawała schronienie wielu relegowanym z państwowych szkół wyższych opozycjonistom, takim jak Adam Michnik, Seweryn Blumsztajn czy Władysław Bartoszewski. Poczynając jednak od lat 80., uczelnia ta krok po kroku zmieniała się w przyczółek dla nacjonalistycznej i ultrareligijnej części środowiska naukowego. Kiedy skończyła się kontrola PZPR i dominacja oficjalnej marksistowskiej ideologii na uczelniach, lubelski uniwersytet przestał kusić studentów jako oaza wolności intelektualnej i miejsce swobodnego wyrażania myśli. W dyskursie publicznym dominować zaczął liberalizm, zarówno ten gospodarczy, jak i obyczajowy. Uczelnie religijne z kolei zamieniły się w przechowalnie naukowców niemogących się pogodzić ani z luzowaniem obyczajowego gorsetu ani też z gwałtownymi zmianami społecznymi w Polsce lat 90. Już wcześniej na KUL uczyło wielu endeków, z rektorem Mieczysławem Krąpcem na czele[2042]. Proces gwałtownego zakrętu KUL w prawo rozpoczął się już latach 80., a jego sternikiem był profesor Ryszard Bender.

W okresie Polski Ludowej Bender należał do ugodowej wobec władzy frakcji katolików. Prowadzony przez niego Klub Inteligencji Katolickiej nie należał do ogólnopolskiego zrzeszenia tych środowisk, a sam Bender w 1976 r. przejął mandat w Sejmie PRL po Stanisławie Stommie, któremu władze uniemożliwiły dalsze kierowanie kołem poselskim „Znak”. Mimo iż Bender wstąpił w 1980 r. do NSZZ Solidarność, już rok później został wiceprzewodniczącym Polskiego Związku Katolicko-Społecznego, które zastąpiło w sejmie koło poselskie „Znak” i było organizacją mocno zinfiltrowaną przez Służbę Bezpieczeństwa – do tego stopnia, że prawicowy historyk Sławomir Cenckiewicz używał wobec niej miana „endekoesbecja”[2043]. Bender został w 1985 r. kolejny raz posłem na sejm PRL, biorąc udział w wyborach, do których bojkotu nawoływała Solidarność. 4 czerwca 1989 r. startował przeciwko kandydatom Solidarności[2044]. „Gdy w latach 80. Bender wykładał na KUL, przyklejano mu na drzwiach gabinetu kartki z napisem «kolaborant»”, wspomina absolwent z lat 90., dziś sam profesor. „Był oceniany jako lichy profesor, marny polityk, antysemita i intrygant”[2045], dodaje. Bender został też w tym okresie patronem nowo tworzącego się na KUL środowiska potencjalnych nowych przywódców z prawicy. „Gdy «oni» rzucają kamieniami w ZOMO, my nauczymy się, jak później rządzić Polską”, deklarował Andrzej Szlęzak, wówczas student prawa i współzałożyciel Akademickiego Klubu Dyskusyjnego Myśli Społeczno-Politycznej Vade Mecum.

Jak już tutaj kilkakrotnie wspomniano, grupa wychowała wielu przedstawicieli polskiej skrajnej prawicy. Niektórzy pełnią dziś ważne funkcje polityczne[2046]. Szlęzak, magistrant u Bendera i pierwszy prezes Vade Mecum, w latach 1990–2002 był radnym, a w okresie 2002–2014 prezydentem Stalowej Woli. Kolejny lider grupy, Artur Zawisza, był dwukrotnie posłem PiS i współtwórcą Ruchu Narodowego. Aktywny w klubie Przemysław Czarnek jest dziś Ministrem Edukacji i Nauki, a kolejny prezes, Rzymkowski, jest wiceministrem w tym samym resorcie. Dwaj doktoranci Bendera, Mieczysław Ryba i Mirosław Piotrowski, sami są dziś już profesorami, a ten ostatni kandydował nawet na funkcję Prezydenta RP. Ryba, były prezes Vade Mecum, to jeden z głównych publicystów Radia Maryja. O kolejnym liderze klubu, Konradzie Rękasie, wiceprezesie Zmiany, traktuje osobny rozdział tej książki. Członkiem klubu był także były p.o. szefa delegatury IPN w Opolu i Wrocławiu i pierwszy rzecznik najnowszej odsłony ONR, Greniuch. Z grona aktywnych w Vade Mecum studentów wywodzi się ponad dziesięciu posłów, sędziów Sądu Najwyższego i Trybunału Stanu, a także kilku sekretarzy stanu w ministerstwach.

Tradycyjna myśl endecka w Rosji widzi siłę dla Polski korzystną, a w Ukraińcach dopatruje się niemieckiej agentury, wprost stworzonej jako naród przez Niemców[2047] albo Habsburgów[2048] i wspieranej nadal na pohybel Polakom. W odwiecznej polskiej wojnie trumien Piłsudskiego i Dmowskiego skrajna prawica staje oczywiście przy tej drugiej. O ile większa część polskiej klasy politycznej szuka inspiracji dla swojej polityki wschodniej w koncepcjach Giedroyciowskiej wizji państw buforowych[2049], sanacyjnego międzymorza[2050] czy nawet idei polsko-ukraińskiej federacji[2051], spadkobiercy myśli endeckiej niezmiennie trwają przy wizji niepodległej Ukrainy jako zagrożenia dla Polski (obok Niemiec, oczywiście) i wprost widzą tu wspólny interes z Rosją. Dlatego też stali się tak wdzięcznym zasobem do werbunku dla instytucji i osób działających w interesie Moskwy. Nie dziwi zatem obecność tak wielu zwolenników narracji rosyjskiej na zdominowanym przez endeków KUL-u. Dawni członkowie Vade Mecum nie poprzestają na teoretycznych, naukowych rozważaniach o kwestii ukraińskiej, lecz aktywnie angażują się w tej materii w bieżącą politykę. Casus Rękasa z jego aktywnością w Stronnictwie Narodowo-Demokratycznym, Zmianie i Powiernictwie Kresowym, był już tutaj omówiony. Jednak również inni związani z tym klubem i z KUL politycy wydają się bardzo aktywni w kwestii ukraińskiej. I zasadniczo są zgodni co do jednego: nie Rosja jest dla Polski zagrożeniem, ale Ukraina i Ukraińcy. A już na pewno ich niemieccy czy amerykańscy protektorzy, nigdy zaś Moskwa. Wiceminister w resorcie Czarnka i zarazem były prezes Vade Mecum, Rzymkowski, był jednym z aktywniejszych posłów w okresie sporów o nowelizację ustawy o IPN w 2018 r. Zasiadał wówczas w klubie poselskim Kukiz’15, który w komisji sejmowej dodał do ustawy zapis o karze za zaprzeczanie „zbrodniom ukraińskich nacjonalistów” i zasadniczo wzmocnił jej krytyczny wobec Ukrainy ton. Doprowadziło to do spięć na linii Kijów–Warszawa. Rzymkowski właśnie był autorem tej nowelizacji ustawy[2052] i umieścił w niej ponadto zapisy o „nacjonalistach ukraińskich” i „Małopolsce Wschodniej”[2053]. W kontekście izraelskich protestów wobec tejże nowelizacji Rzymkowski twierdził, że mają one w tle „reprywatyzację majątku żydowskiego w Polsce”, a Ukrainę nazwał państwem owładniętym faszyzmem[2054]. Jeszcze w 2017 r. mówił, że „Ukraińcy robią z nami, co chcą. My im dajemy pieniądze na drogi, a oni budują pomniki Bandery”[2055]. Dziś w Ministerstwie Edukacji i Nauki Rzymkowski odpowiada między innym za integrację ukraińskich dzieci w polskim systemie szkolnictwa[2056].

Zmiany w ustawie proponowane przez Kukiz’15 konsultował inny bliski współpracownik Czarnka, profesor KUL Włodzimierz Osadczy[2057]. O nim można przeczytać więcej w rozdziale o „kresowiakach”. Również Osadczy to uczestnik wielu antyukraińskich hec i były kandydat do Parlamentu Europejskiego z list Konfederacji, a zarazem od lat szef Centrum Ucrainicum przy KUL i doradca ds. współpracy z Ukrainą przyszłego ministra edukacji i nauki (w czasie, gdy ten był jeszcze wojewodą lubelskim)[2058]. Porady Osadczego przydały się Czarnkowi w lipcu 2018 r., kiedy w miejscowości Sahryń w województwie lubelskim czczono ofiary zbrodni popełnionej 10 marca 1944 r. na obywatelach polskich narodowości ukraińskiej przez oddziały Armii Krajowej i Batalionów Chłopskich. W uroczystościach brał udział prezydent Ukrainy Poroszenko, inni wysocy rangą przedstawiciele państwa ukraińskiego, duchowni prawosławni i ponad tysiąc innych osób, w tym Ukraińcy z Ukrainy i przedstawiciele mniejszości ukraińskiej w Polsce[2059]. Czarnek nazwał imprezę „prowokacją” i „hucpą”. O ofiarach cywilnych zbrodni w Sahryniu powiedział, że „zginęły w akcji (...) mającej na celu likwidację bazy OUN-UPA”. Obywateli ukraińskich, którzy przyjechali na uroczystości, nazwał „ukraińskimi nacjonalistami”, których przybycie do Polski „nigdy nie jest wydarzeniem bezpiecznym”[2060].

Również Czarnek, walcząc z – jak sam to nazwał – ukraińskim nacjonalizmem, zaprosił na obchody Dnia Niepodległości 11 listopada 2016 r. pododdział kozacki[2061]. Także w innych obchodach organizowanych przez przyszłego ministra brali udział Kozacy, tym razem już rdzennie polscy. Ruch Kozacki to efekt nowego zainteresowania tematem Kozaczyzny w latach 90. Z luźnych grup rekonstrukcyjnych z czasem wyewoluowały na Wschodzie odziały paramilitarne, podporządkowane wojsku podczas aneksji Krymu i wspierające oddziały separatystów w Donbasie. Mimo iż Związek Kozaków w Polsce odwołuje się do tradycji oddziałów ukraińskiego atamana Petlury, formalnie jednak wchodzi w skład międzynarodowej organizacji zrzeszającej Kozaków i podległej atamanowi powoływanemu przez Putina. Lokalnych atamanów mianuje ten sam pomazaniec Kremla[2062].

Ułamkowcy

Także profesor Ryba wielokrotnie wypowiadał się z pozycji mocno antyukraińskich. Uznawał, że „do wschodnich narodów przemawia aspekt siłowy, a kiedy jest jego brak, nie ma szacunku dla adwersarza. Łagodność w polityce, szacunek, oznacza słabość tego, kto tak się zachowuje”[2063]. W 2017 r. Ryba opowiadał w mediach, że obecnie na Ukrainie wszystko jest podporządkowane ideologii Bandery[2064]. Jednak wraz z wyborem do kolejno, Rady Programowej Instytutu Dziedzictwa Myśli Narodowej, Rady Narodowego Programu Rozwoju Humanistyki i do Kolegium IPN naukowiec zaczął coraz bardziej przyjmować pisowską optykę w kwestii Ukrainy i Rosji[2065]. Z kolei drugi z doktorantów Bendera, czyli Piotrowski, trwa na tradycyjnych endeckich pozycjach. Ten dawny eurodeputowany LPR i PiS i kandydat w wyborach prezydenckich z 2020 r. założył w 2018 r. mikrougrupowanie Ruch Prawdziwa Europa – Europa Christi. W praktyce pełni ono funkcję „zapasowej” partii dla ojca Tadeusza Rydzyka, jak również bywa straszakiem, na wypadek gdyby negocjacje z PiS nie przyniosły zadowalających redemptorystę efektów i gdyby trzeba było poprzeć inne niż partia Kaczyńskiego listy wyborcze. Ponieważ jednak rozmowy były dla obu stron zadowalające (o czym mogą świadczyć ogromne fundusze, jakie rząd Morawieckiego przeznacza na podmioty kontrolowane przez toruńskiego zakonnika)[2066], Piotrowski został „na lodzie” z nikomu niepotrzebną partią i z zawiedzionymi ambicjami. W 2019 r. PiS nie poparł go już przy wyborach do Parlamentu Europejskiego, a lista jego nowej partii została wykreślona przed dniem głosowania. Nie udało się też Piotrowskiemu zarejestrować w Lublinie jako kandydat na senatora. Kiedy zgłosił swoją kandydaturę na fotel Prezydenta RP, Telewizja Trwam i Radio Maryja zakończyły z nim współpracę. Efekt był tak czy siak mizerny: Piotrowski zdobył zaledwie 0,11 proc. głosów i zajął ostatnie, jedenaste miejsce. Od tego czasu krok po kroku zbliżał się do Konfederacji, a w szczególności do Korony, czyli partii Grzegorza Brauna, którego poparł już w 2021 r. , gdy ten startował w wyborach na stanowisko prezydenta Rzeszowa[2067].

W okresie pandemii Piotrowski wspierał „pandemiosceptyczne” poglądy[2068] swojego nowego mentora[2069]. Został wówczas, wraz z Jackiem Wilkiem, Andrzejem Zapałowskim i Włodzimierzem Skalikiem członkiem samozwańczej „komisji śledczej”, którą Braun powołał w ramach założonego przez siebie Parlamentarnego Zespołu ds. Nadużyć i Naruszeń Prawa w związku z COVID-19[2070]. W grudniu 2022 r. Braun i Piotrowski próbowali wedrzeć się siłą do Okręgowej Izby Lekarskiej w Krakowie, gdzie rozpatrywano sprawę antyszczepionkowego lekarza dr Zbigniewa Martyki[2071]. W marcu 2023 r. obaj panowie podpisali już oficjalne porozumienie wyborcze, a Piotrowski z antyszczepionkowej narracji szybko się przerzucił do udziału w antyukraińskiej krucjacie Brauna. Tę misję obaj panowie kontynuowali w kolejnym bycie powołanym przez Brauna, czyli w Zespole Parlamentarnym ds. Stosunków Międzynarodowych oraz Interesów Polski i Polonii. Wówczas to zostało po raz pierwszy zaprezentowane 25 czerwca 2022 r. ich wspólne „Oświadczenie na temat pokoju na Ukrainie”[2072]. Tego samego dnia Braun i Piotrowski odczytali je podczas marszu zorganizowanego przez środowisko Telewizji Narodowej i Wojciecha Olszańskiego[2073]. Twierdzili w nim, że wojna w Ukrainie wybuchła ponieważ Rosja bała się rozszerzenia NATO, a Ukraina wprowadzała zmiany w ustawie językowej, które „dyskryminowały mniejszość rosyjską”. Zaapelowali też o zakończenie wojny przez zawarcie „kompromisu między Rosją a Ukrainą”[2074]. Oprócz Brauna i Piotrowskiego oświadczenie podpisali naukowcy tacy jak Włodzimierz Korab-Karpowicz, Leszek Sykulski, Ryszard Zajączkowski, Jakub Z. Lichański i Stanisław Bieleń[2075].

We wrześniu 2022 r. Braun, Piotrowski i wspomniany już Sławomir Ozdyk jadą do Berlina na konferencję „Zabezpieczamy Przyszłość Europy: obniżmy ceny energii, zwalczmy inflację, zatrzymajmy globalizację”. Sposób na osiągnięcie tego celu to, jak twierdzili uczestnicy, zniesienie sankcji nałożonych na Rosję i likwidacja opodatkowania będących podstawą rosyjskiego budżetu paliw kopalnych[2076]. Polska ekipa debatowała o tych sprawach z posłami AfD, takimi jak Steffen Kotré, który wcześniej gościł dwukrotnie w polskim parlamencie na zaproszenie Jacka Wilka. Zjawili się też inni regularni uczestnicy tego typu inicjatyw: Milan Uhrík ze słowackiej partii Republika, czy posłowie Interesu Flamandzkiego[2077]. Walka z „ukrainizacją Polski” w wykonaniu wykładowcy KUL nie ustaje. W kwietniu 2023 r. Piotrowski wziął udział w kieleckiej konferencji pod hasłem „Czy grozi nam wojna? Polak w Polsce gospodarzem. Zero wrogów wśród sąsiadów”, prowadzonej przez Korczarowskiego. Wraz z Piotrowskim w panelu dyskusyjnym brali udział Leszek Sykulski, Sebastian Pitoń i Lucyna Kulińska[2078]. Dziś Piotrowski jest kandydatem Konfederacji do Senatu. Kulińska startuje do tej samej izby jako kandydatka niezależna

Inny spośród sygnatariuszy oświadczenia na temat pokoju w Ukrainie, Włodzimierz Julian Korab-Karpowicz, także jest absolwentem KUL, chociaż doktoratu bronił na Oxfordzie, a obecnie na Uniwersytecie Opolskim wykłada filozofię. W latach 1991–1992 Korab-Karpowicz był wiceprezydentem Gdańska, a w 2015 r. deklarował chęć startu w wyborach prezydenckich[2079]. Brak podpisów wymaganych do zgłoszenia kandydatury wcale go nie zniechęcił. W sierpniu 2020 r. Korab-Karpowicz wygłosił na swoim kanale na YouTubie odpowiednie orędzie i sam uznał się prezydentem „Najjaśniejszej Rzeczypospolitej Królestwa Polskiego” in spe. Na tę zaszczytną funkcję wybrała go grupa monarchistów, która w 2016 r. zwołała „sejm” w Rydzynie i ogłosiła wskrzeszenie Królestwa Polskiego. Na kolejnych zjazdach wybrano na „króla Polski-Lehii” Wojciecha Edwarda Leszczyńskiego, uważającego się za potomka z linii bocznej panującego nam w XVIII w. króla Stanisława Leszczyńskiego[2080]. Nowy Leszczyński występuje jako Leh XI Wojciech Edward I[2081]. Do Braunowego apelu doprowadziła go typowa ścieżka przez ruch antyszczepionkowy i negowanie pandemii[2082]. Korab-Karpowicz był inicjatorem trzech apeli naukowców i lekarzy do władz RP, oraz kilku innych inicjatyw ruchu anty-covid[2083]. Leszczyński uważa, że wielokulturowość degraduje i niszczy ciągłość pokoleń[2084] i regularnie występuje w głównych kanałach ufologów i zwolenników medycyny alternatywnej, takich jak Porozmawiajmy.tv[2085] i Niezależna Telewizja[2086], a nie tak dawno został stałym publicystą „Myśli Polskiej”[2087].

Kolejny sygnatariusz oświadczenia Brauna i jego profesorów także związany jest z KUL-em. To literaturoznawca Ryszard Zajączkowski. Do otoczenia posła Konfederacji także przywiodła go ścieżka antyszczepionkowa[2088]. Fundacja Osuchowa, której fundatorem jest Braun, wydała nawet Zajączkowskiemu książkę pod tytułem Globalna zmiana. Co musimy obronić i jak działać?[2089]. Zajączkowski nawołuje w niej, by „tworzyć siły oporu, które będą się przeciwstawiać niewielkiej garstce ludzi opętanych wizją zniewolenia całej ludzkości”[2090]. Twierdzi również, że na Ziemi zajdą wkrótce zmiany porównywalne z tymi, jakie zaszły po urodzeniu Jezusa. Wtedy rozpoczęła się nowa era, a obecnie mamy początek kolejnej, która będzie zasługą antysystemowców walczących z globalistami. Zbawcy ludzkości na razie działają w konspiracji[2091]. W kontekście szczepień Zajączkowski mówił, że mamy do czynienia z „wielkim resetem”, którego celem jest „masowa kontrola”, „depopulacja”[2092] i zaprowadzenie „globalistycznego komunizmu”, który ma rzucić na kolana narody i zrobić z ludzi niewolników[2093]. My, współcześni, stoimy u zarania „największego w historii świata ludobójstwa”[2094]. Dziś Zajączkowski stał się zaangażowanym w Polski Ruch Antywojenny Sykulskiego i Pitonia „pacyfistą”. Organizuje zbiórki na antywojenne afisze[2095] i uważa, że w Polsce nie są przyjmowani uchodźcy – mamy bowiem do czynienia z zaplanowaną akcją przesiedleńczą, mającą na celu zmianę składu etnicznego Polski[2096].

Adwokaci diabła

Kolejny sygnatariusz oświadczenia Brauna i Piotrowskiego to Stanisław Bieleń z Uniwersytetu Warszawskiego. Reprezentuje on kolejną grupę naukowców, którzy z sympatią patrzą na Rosję. Część z nich zajmuje się tym krajem naukowo, jak właśnie Bieleń czy Anna Raźny. Inni, tacy jak Czesław Partacz, Lucyna Kulińska czy Robert Potocki, specjalizują się raczej w sprawach Ukrainy, a przede wszystkim w kwestiach zbrodni popełnionych na Polakach przez nacjonalistów ukraińskich. Jeszcze innych, takich jak Adam Wielomski, do popierania Rosji skłaniają względy wręcz parareligijne. Są i tacy, jak Bogusław Paź, którzy po prostu nienawidzą Ukraińców – bo trudno skomentować inaczej zachowanie[2097], które spowodowało zawieszenie tego wykładowcy w pracy na macierzystej uczelni.

Bieleń to redaktor naczelny prestiżowego kwartalnika „Stosunki Międzynarodowe” i wykładowca tego tematu na Uniwersytecie Warszawskim. Przychylne wobec Moskwy poglądy to u niego żadna nowość. Od 2014 r. Bieleń krytykuje Ukrainę i ubolewa nad stanem relacji Rzeczpospolitej z Rosją. „Rusofobia jest zjawiskiem powszechnym w Polsce”[2098], a „pod wieloma względami Ukraina znajduje się na granicy upadku”[2099] mówił w kolejnych wywiadach, publikowanych od 2014 r. „Rosja pokazała swoją determinację” w obronie „strefy bezpieczeństwa” podczas wojny w Gruzji w 2008 r.[2100] Ponadto losy Krymu zostały przesądzone, kiedy Zachód zgodził się na niepodległość Kosowa[2101], a Rosja, zbrojąc się, odpowiada po prostu na działania Zachodu[2102]. Dlatego „nie możemy pomagać Ukrainie za wszelką cenę”[2103], a „postrzeganie Rosji wyłącznie jako państwa wrogiego i agresywnego przez pryzmat konfliktu ukraińskiego jest największym błędem percepcyjnym polityki zagranicznej Polski”[2104]. Profesor Bieleń twierdzi, że postrzeganie Rosji wyłącznie jako państwa wrogiego i agresywnego jest błędem, a za taki stan rzeczy odpowiadają wojskowi, którzy na fali konfliktu w Ukrainie chcą wymusić zakupy nowego sprzętu[2105]. Bieleń pisuje też dla głównego organu sympatyków Rosji, czyli tygodnika „Myśl Polska”, w którym atakuje USA i krytykuje „ukrainizację” Polski[2106]. „Czy wysyłanie Ukraińcom kolejnych partii śmiercionośnej broni jest doprawdy najmądrzejszym kursem politycznym, zważywszy na konsekwencje, w jaką otchłań rozmaitych kryzysów wpadają rządy i społeczeństwa Zachodu?”, pytał Bieleń na łamach tego pisma[2107]. Od Onetu przez „Myśl Polską”[2108] po „Sputnik”[2109] Bieleń usprawiedliwia Kreml, zniechęca do wspierania Ukrainy i ostrzega przed wciąganiem Polski do wojny. Teorię geopolityczną Bieleń łączy z praktyką życia codziennego i nauczania. W 2022 r. uczelnia wszczęła wobec niego postępowanie dyscyplinarne z powodu dużej liczby skarg i odsunęła go od prowadzenia zajęć[2110]. Bieleń według informacji medialnych miał upokarzać studentów pochodzenia ukraińskiego oraz wygłaszać poglądy pełne podziwu dla Rosji. Komisja uczelniana nie ujawniła jednak treści zarzutów wobec tego wykładowcy[2111].

Ten podły Zachód

Z innych specjalistów od Rosji już od prawie dekady wyróżnia się krakowska rusycystka i politolożka Anna Raźny. Od początku lat 90. zaangażowana w ultrakatolickie partie polityczne Raźny przeszła szlak od Zjednoczenia Chrześcijańsko-Narodowego przez Ruch Odbudowy Polski, Ligę Polskich Rodzin (była nawet przewodniczącą rady politycznej tego ugrupowania) aż po opisaną wyżej partyjkę Jedność Narodu. Raźny pełniła też funkcję kierownika Katedry Rosyjskiej Kultury Nowożytnej oraz zajmowała fotel dyrektora Instytutu Rosji i Europy Wschodniej Uniwersytetu Jagiellońskiego. Trwało to aż do 2014 r., kiedy Anna Raźny wraz z Zygmuntem Wrzodakiem i Marianem Barańskim napisała list do Putina. Można było w nim przeczytać: „gratulujemy Wam, naszym słowiańskim braciom Rosjanom, obecnych władz Federacji Rosyjskiej. Cieszymy się, że po wielu niekorzystnych latach demontażu Rosji nastąpiło jej odrodzenie, szczególnie w duchu moralnym oraz Chrześcijaństwa. Tylko wielka Chrześcijańska Rosja może zatrzymać marsz «szatana Zachód» na nasze słowiańskie ziemie”. Skutek był taki, że władze UJ nie przedłużyły z Raźny umowy o pracę.

Rusycystka pozostała jednak członkinią komisji w Polskiej Akademii Umiejętności i w Polskiej Akademii Nauk, a wykłada z kolei w Wyższej Szkole Kultury Społecznej i Medialnej Tadeusza Rydzyka[2112]. Nadal się udziela w rosyjskich państwowych mediach takich jak „Sputnik”, żaląc się nad odwrotem „Solidarności” od jej dawnych ideałów[2113] i deklarując, że „Chrześcijańska Europa potrzebuje Rosji”[2114]. Poglądów tych Raźny przez te wszystkie lata nie zmieniała. Jak napisała w kwietniu 2022 r. w „Myśli Polskiej”, „tocząca się na Ukrainie wojna jest wojną nowej cywilizacji (...) z chrześcijańską, którą reprezentuje Moskwa”[2115]. Europa Zachodnia, kraje NATO, „ludzie z Davos”, jak przekonuje Raźny, „rugują z przestrzeni życia ludzkiego wartości duchowe i religijne, wszystkie narzucają dyktaturę relatywizmu w sferze moralności, wszystkie są antychrześcijańskie”[2116]. Rosja – „Trzeci Rzym” te prawdziwe wartości wspiera. Obecna wojna to konflikt między Nowym Światowym Porządkiem (New World Order)[2117] a cywilizacją chrześcijańską. Zdaniem pani Raźny, przypisanie mordów na cywilach z Buczy Rosjanom jest „czarną manipulacją prawdą i faktami”[2118], Watykan skapitulował „przed antychrześcijańskimi ideologiami nowej cywilizacji Zachodu”, czego znakiem jest „zaangażowanie w propagandę pandemiczną i przymus szczepień”[2119], a „podział Ukrainy będzie podziałem nade wszystko cywilizacyjnym. Wyznaczą go granice wpływu Patriarchatu Moskiewskiego”[2120].

Kolejny odłam naukowców promujących rosyjski punkt widzenia na konflikt w Ukrainie to wspomniana już grupa badaczy skupionych na opisywaniu relacji polsko-ukraińskich, ze szczególnym uwzględnieniem zbrodni nacjonalistów z OUN i UPA. Z racji tematu naukowcy ci skupiają się na najbardziej krwawym fragmencie dziejów obu narodów, momencie najokrutniejszych porachunków między społecznościami. Przez ten właśnie fragment opisują oni całość relacji między Polakami a Ukraińcami. Celują w tym podejściu zwłaszcza Czesław Partacz z Politechniki Koszalińskiej, Robert Potocki z KUL i Lucyna Kulińska, do niedawna wykładowczyni na krakowskiej Akademii Górniczo-Hutniczej.

Partacz piastuje stanowisko profesora nadzwyczajnego w Instytucie Polityki Społecznej i Stosunków Międzynarodowych Politechniki Koszalińskiej. On również miał konsultować zmiany ustawy o IPN, zgłoszone przez Kukiz’15 przy wsparciu profesora Osadczego. Ostatecznie Partacz nie brał w tym przedsięwzięciu udziału, za to wystąpił na konferencji organizowanej przez Osadczego pod patronatem Czarnka i hasłem „Pojednanie polsko-ukraińskie? Wymiana doświadczeń”. Nie zjawił się wówczas żaden przedstawiciel strony ukraińskiej, więc wymiana nie mogła być pełna. Partacz twierdził podczas obrad, że Polska wpadła w zależność od Waszyngtonu i Tel Awiwu, a nawet „Kijowa, ponieważ lobby jest potężne i opanowało najwyższe stanowiska w Polsce”[2121], a także wskazywał na podstępność i dwulicowość Ukraińców, którzy nadają się tylko „do kopania rowów, ale to wszystko”[2122]. Partacz został także persona non grata w Ukrainie – jednak nie za słowa wypowiadane podczas konferencji. W 2017 r. Partacz wziął udział w rosyjskim spotkaniu naukowym na okupowanym Krymie. Wystąpił tam m.in. Konstantin Kostin, szef rady Federalnej Służby Bezpieczeństwa[2123]. Reakcja Partacza po otrzymaniu statusu persona non grata dużo mówi o jego stosunku do Ukraińców w ogóle. Partacz stwierdził bowiem w mediach, że „któryś z członków Związku Ukraińców w Polsce mnie po prostu zakapował, bo oni pełnią rolę szpiegów w Polsce. Zakapował mnie do ich służby bezpieki i wpisali mnie na czarną listę”[2124]. Koszaliński profesor uważa, że prezydent Poroszenko nie powinien być wpuszczany do Polski, że należy zamknąć granicę dla Ukraińców, bo staną się „takim problemem jak muzułmanie dla państw zachodniej Europy”[2125], a „banderowska narracja w ukraińskim życiu publicznym i debacie naukowej urasta do rangi dogmatu” i „każdy kto sprzeciwia się gloryfikowaniu morderców z OUN-UPA musi liczyć się z szykanami”[2126]. Jego zdaniem, Ukraina po ćwierćwieczu istnienia stała się „państwem upadłym”, „przeżartym przez korupcję, system oligarchiczno-mafijny i ideologię nacjonalizmu”. Jest to według Partacza „państwo zagrożone rozpadem swego terytorium lub wejściem w orbitę wpływów Rosji, o co toczy się obecna wojna”. Dlatego „dążenia władz Ukrainy do wejścia w struktury UE są całkowicie nierealne i bezprzedmiotowe”[2127].

Podobne zainteresowania naukowe i podobnie krytyczną opinię o Ukrainie ma współautorka kilku tekstów naukowych Partacza, Lucyna Kulińska. To także aktywna działaczka samozwańczych „środowisk kresowych”, aktywna jako ekspertka w kwestiach mordów wołyńskich i przy opisywaniu mniejszych i większych konfliktów Polaków z Ukraińcami. Jeszcze niedawno Kulińska była wykładowczynią w krakowskiej AGH, w Katedrze Politologii i Historii Najnowszej na Wydziale Humanistycznym. Od ponad 20 lat poświęca ona karierę naukową na publikacje poświęcone Ukrainie. Kulińska skupia się w nich na opisywaniu wszelkich aktów przemocy, jakich doświadczyli Polacy ze strony wschodnich sąsiadów. Prezentowana przez nią w publicystyce perspektywa historiozoficzna i geopolityczna jest nie tylko wyrazem sympatii dla Kremla, lecz także opiera się na narracjach spiskowych. Swoje wywody zaczyna zwykle Kulińska od opowieści o ukraińskich roszczeniach terytorialnych wobec Polski, dotyczących Lublina i Nowego Sącza[2128], by gładko przejść do rozważań o utworzeniu na ziemiach obu krajów „Ukropolinu” i „Nowej Chazarii”. W dużej mierze badaczka powtarza tu koncepcję Brauna o „żydowskiej suwerenności wyspowej” na terenach od Dniepropietrowska i Odessy po Wrocław i Szczecin, czy o kondominium niemiecko-rosyjskim pod żydowskim zarządem powierniczym. Teorie te są z kolei kontynuacją endeckich i moczarowskich wizji spisku prowadzącego do „Judeopolonii” i „Nowej Chazarii”[2129]. Zdaniem Kulińskiej, prezydent Zełenski po to wywołał wojnę z Rosją, aby dokonać przesiedleń ludności i pozwolić izraelskim Żydom na osiedlenie się i uzyskanie funkcji kontrolnej nad nową federacją polsko-ukraińską. Krakowska badaczka głosi, że uchodźcy ukraińscy w Polsce są przygotowywani do nowej rzezi wołyńskiej nad Odrą i Wisłą po to, aby zrobić miejsce dla wypychanych przez Arabów z Bliskiego Wschodu Izraelczyków[2130] i stworzyć w Ukrainie „Niebiańską Jerozolimę”.

Kulińska ostrzega co więcej, że „niedługo wrócą mężusiowie z Azowa, wyszkoleni mordercy – i wtedy biada Polakom”[2131]. W wywiadzie dla wRealu24 przypominała, że „każda sztuka broni, którą my dajemy w tej chwili Ukraińcom, którą dają Brytyjczycy Ukraińcom, może być użyta przeciwko Polsce”[2132]. Zresztą już dziś „zaczęliśmy być ludźmi drugiej czy trzeciej kategorii we własnym kraju”, oznajmiła[2133]. Dlatego Kulińska sprzeciwia się „ukrainizacji” polskich szkół przez obecność w nich dzieci uchodźców[2134]. Historyczka przekonuje przy okazji, że już dziś Ukraińcy masowo pracują w polskiej policji, prokuraturach, sądach, kuratoriach i samorządach, a w Lublinie przygotowują budynek na parlament dla „Ukropolu”[2135]. Żeby przydać gęstości tej opowieści, żydowskie sympatie „potomków Chazarów” (czyli Ukraińców) nie przeszkadzają im, twierdzi Kulińska, jednocześnie być nazistami. Sympatia badaczki do narracji szerzonych przez Brauna nie zaskakuje wcale, jako że to z jego politycznym środowiskiem jest najbardziej związana[2136] – do tego stopnia, że w 2019 r. startowała do Parlamentu Europejskiego i Sejmu z list Konfederacji[2137].

Ostatni ze specjalistów od „Ukrainy” to Bogusław Paź, filozof. Wykłada on na Uniwersytecie Wrocławskim i stał się szerzej znany w 2015 r., kiedy na swoim profilu na Facebooku zamieścił film pokazujący, jak separatyści dręczą ukraińskich jeńców, poniżają ich, biją i bezczeszczą ich zwłoki. Wszędzie widać krew i wewnętrzne narządy zabitych[2138]. Paź opatrzył rzecz komentarzem: „Banderowskie ścierwa dostają łomot aż miło! I jak tu nie kochać «Ruskich»...?”. I dodał: „tylko to może ich powstrzymać. Nic innego tylko siła i łomot. Moim zdaniem ciągle za mało banderowskiej hołoty leży tam w błocie”[2139]. W innych wpisach Paź nazywał studentów znad Dniepru i Dniestru „pasożytami”[2140]. Rektor Uniwersytetu Wrocławskiego skierował sprawę do komisji dyscyplinarnej oraz do komisji etyki. W rezultacie uczelnia zawiesiła Pazia na rok w obowiązkach dydaktycznych. Mimo tego nowego rozgłosu, a może wręcz dzięki niemu Paź, zajmujący się naukowo między innymi twórczością reżysera Krzysztofa Zanussiego[2141] i monadologią Leibniza[2142], mianował się publicystycznym specjalistą od Ukrainy w „Myśli Polskiej”[2143] i został wykładowcą w związanym z Ordo Iuris Collegium Intermarium[2144]. Zwieńczeniem tej drogi stało się dla niego wystąpienie w Sejmie w roli eksperta w powołanym przez Brauna zespole mającym zajmować się „ukrainizacją Polski”[2145].

Geopolityk Sykulski

Wielokrotnie na kartach tej książki powraca nazwisko Leszka Sykulskiego. Nie jest to sprawą przypadku. Gdy konflikt Rosji z Ukrainą rozgorzał na dobre, Sykulski stał się w Polsce twarzą antywojennych protestów. Już wcześniej angażował się jednak w wiele działań, których wspólnym mianownikiem była Moskwa. On też patronował odrodzeniu geopolityki jako dyscypliny naukowej nad Odrą i Wisłą. Od 15 lat Sykulski przewodzi środowisku związanemu z tą kontrowersyjną szkołą myślenia o stosunkach międzynarodowych. Sykulski to przede wszystkim założyciel wielu organizacji związanych z tą szkołą myślenia o geografii politycznej, takich jak Polskie Towarzystwo Geopolityczne, Instytut Geopolityki i Polskie Towarzystwo Geostrategiczne, redaktor poświęconych geopolityce pism „Przegląd Geopolityczny” i Geopolityka.net, a także organizator Zjazdu Geopolityków Polskich. Można powiedzieć, że z czasem stał się w Polsce sławny jako geopolityk, a jedyną osobą cieszącą się w tej dziedzinie podobnym rozgłosem (choć reprezentującą radykalnie przeciwny zwrot polityczny) jest Jacek Bartosiak. Filmy Sykulskiego z jego kanału na YouTubie wyświetlono ponad 10 mln razy, a jego podcast ma już ponad sześćset odcinków[2146]. Do niedawna Sykulski wykładał też na Uniwersytecie Jana Długosza w Częstochowie oraz w Akademii Nauk Stosowanych im. Józefa Gołuchowskiego w Ostrowcu Świętokrzyskim i tam budował naukowe centra zajmujące się geopolityką[2147].

Sykulski jako dwudziestopięciolatek trafił w 2006 r. do Kancelarii Prezydenta Lecha Kaczyńskiego, gdzie był analitykiem od spraw bezpieczeństwa międzynarodowego. Z nominacji Prezydenta RP został wówczas członkiem Komisji Weryfikacyjnej WSI, którą kierował Antoni Macierewicz. Sykulskiego miała ściągnąć do Warszawy osoba z najbliższego otoczenia prezydenta[2148]. Do 2011 r. Sykulski cieszył się dostępem do informacji „ściśle tajnych”, do 2013 r. tylko do „tajnych”, a do „poufnych/zastrzeżonych” dopuszczano go do 2016 r.[2149] Pełnił też funkcję biegłego sądowego ds. bezpieczeństwa państwa i ekstremizmu politycznego przy Sądzie Okręgowym w Częstochowie. Jego ekspertyza przyczyniła się między innymi do umorzenia śledztwa w sprawie spotu wyborczego PiS z 2018 r., straszącego napływem uchodźców z krajów muzułmańskich[2150]. Jeszcze w 2021 r. prezydent Andrzej Duda odznaczył Sykulskiego Brązowym Krzyżem Zasługi[2151]. Sympatia dla niego w środowiskach PiS skończyła się jednak raptownie po rosyjskiej inwazji na Ukrainę w 2022 r. Wcześniej nie zwracano specjalnie uwagi na fakt, że w materiałach wideo od Sykulskiego przewijają się narracje spiskowe, jak te o Wielkim Resecie[2152], Nowym Światowym Porządku[2153] czy „żydowskich roszczeniach”[2154]. Nie było również reakcji na jego współpracę z podmiotami rozsiewającymi rosyjskie narracje spiskowe, takimi jak Instytut Spraw Obywatelskich[2155] czy Xportal[2156]. Dopiero gdy Sykulski związał się z Konfederacją Korony Polskiej Grzegorza Brauna[2157] i wyraził otwarty sprzeciw wobec polityki wschodniej rządu PiS, ostatecznie stracił on względy w partii Jarosława Kaczyńskiego.

Sykulskiego ujęcie geopolityki jest jednak bardzo specyficzne, gdyż ściśle nawiązuje do szkoły rosyjskiej spod znaku Dugina. Książka Rosjanina Podstawy geopolityki to sztandarowa pozycja dla stosujących to podejście rosyjskich naukowców. Sykulski poświęcił mu swoją monografię pt. Aleksander Dugin. Myśl geopolityczna[2158] i wiele innych naukowych publikacji. Co więcej, rosyjska szkoła geopolityki od lat pozostaje w centrum kariery naukowej Sykulskiego. Poświęcił temu zjawisku kilka monografii, między innymi takich jak Studia nad rosyjską geopolityką[2159], Rosyjska geopolityka, a wojna informacyjna[2160], Geopolityka Rosji i obszaru postsowieckiego[2161] czy Europa od Atlantyku do Pacyfiku? Europejska myśl integracyjna po 2004 r.[2162] W tej ostatniej pracy znalazły się także teksty przetłumaczone przez ideologa Falangi, Laseckiego, oraz analizy autorstwa Leonida Sawina i Modesta Kolerowa. Ci dwaj ostatni to odpowiednio prawa ręka Dugina i szef światowych struktur Międzynarodowego Ruchu Eurazjatyckiego oraz doradca rządu prezydenta Federacji Rosyjskiej i redaktor naczelny państwowej agencji informacyjnej Regnum.

Na zasadzie swoistej wzajemności wypowiedzi Sykulskiego można z kolei często znaleźć w tekstach z agencji Regnum, lecz także w innych rosyjskich mediach, takich jak portal Newsbalt.ru czy Komsomolska Prawda[2163]. Od końca pierwszej dekady XXI w. Sykulski jeździ do Rosji i spotyka się z tamtejszymi ekspertami, debatując jako „znany geopolityk”, „ciekawy naukowiec” czy po prostu „profesor”[2164]. Sykulski utrzymuje, że spotkania mają charakter wyłącznie naukowy. Jednak poglądy, jakie rozgłasza w rosyjskich mediach, nie mają charakteru li tylko akademickiej debaty i współbrzmią zwykle z polityką informacyjną Kremla. Już w 2010 r. Sykulski krytykował więc sojusz Polski z USA, negując jednocześnie zagrożenie ze strony Rosji. Przedstawiał alternatywne wizje budowy bezpieczeństwa, takie jak polsko-niemiecko-rosyjski „Trójkąt Kaliningradzki”[2165] czy objęcie naszego regionu „strefę wolną od broni rakietowej”. Sykulski oskarżał polskie elity o prowadzenie polityki „antyrosyjskiej i antyniemieckiej”, której zrozumiałą konsekwencją jest na przykład budowa gazociągu Nord Stream z pominięciem naszego kraju[2166]. Wdzięczna „Komsomolska Prawda” porównała go do Charles’a de Gaulle’a, gdyż Sykulski, tak jak prezydent Francji, nowatorskimi koncepcjami bezpieczeństwa wyprzedza swoje czasy[2167].

W tym samym okresie Sykulski w książce Ku nowej Europie. Perspektywa związku Unii Europejskiej i Rosji nakreślił koncepcję jeszcze innej osi politycznej: Paryż–Berlin–Moskwa. W innych tekstach proponował zastąpienie NATO regionalnym sojuszem wojskowym Francji, Niemiec, Turcji, Włoch, Rosji oraz Polski, a także transfer nowoczesnych technologii na Wschód i zniesienie ograniczeń wizowych dla Rosjan[2168]. Wszystkie te koncepcje przypominają Duginowskie pomysły nowej integracji europejskiej, zaczerpnięte z takich neofaszystowskich prądów jak myśl nowej prawicy ze szkoły Alaina de Benoista[2169], idee narodowych bolszewików z linii Jean-François Thiriarta[2170] czy pomysły paneuropejskich faszystów wzorowane na ideach Oswalda Mosley’a[2171] i Francisa Parkera Yockey’a[2172]. Również tytuł napisanej przez Sykulskiego przedmowy do książki z udziałem Sawina i Kolerowa, czyli do Europy od Lizbony do Władywostoku – nowe horyzonty integracji europejskiej i zarysowana tam wizja alternatywnego zjednoczenia kontynentu pod egidą Rosji nawiązują wprost do koncepcji Thiriarta[2173] i Dugina[2174], głoszonych dziś także przez ekspremiera i eksprezydenta Rosji Dmitrija Miedwiediewa[2175] i samego Putina[2176]. Od ponad dekady przyciąga Sykulskiego rosyjskiej proweniencji wizja przyszłości Ukrainy jako „państwa sezonowego”. Ukraina powinna mianowicie rozpaść się na Galicję, Ruś Zakarpacką, Republikę Kijowską i tzw. „Małorosję”[2177]. W praktyce wizja Sykulskiego wciela w życie tzw. plan Żyrinowskiego, czyli rozbiór Ukrainy pomiędzy Rosję, Polskę i Węgry[2178]. A wszystko dlatego, że – zdaniem Sykulskiego – Ukraina w obecnych granicach jest czynnikiem destabilizacji dla Europy[2179], a co gorsza, można spodziewać się z jej strony ataku na Polskę[2180].

Wojna o pokój

Pierwszy poważniejszy wstrząs w karierze Sykulskiego nastąpił w grudniu 2014 r., kiedy wyciekła w świat zawartość skrzynki mailowej Georgija Gawrisza, bliskiego współpracownika Aleksandra Dugina i w tamtym czasie pracownika ambasady Rosji w Atenach. W wiadomości do Eduarda Popowa Gawrisz zamieścił stworzoną podobno osobiście przez Dugina listę „przyjaciół Rosji” w różnych krajach. Obok nazwisk Giertycha, Tomasiewicza czy Piskorskiego na liście znalazły się nazwiska Sykulskiego i Przemysława Sieradzana (jego bliskiego współpracownika, wiceprezesa Europejskiego Centrum Analiz Geopolitycznych i zarazem sekretarza Polskiego Towarzystwa Geopolitycznego)[2181]. W tymże roku Sykulski przestał być członkiem władz PTG, pozostając „prezesem honorowym”[2182]. Listę „przyjaciół” Sykulski, lider polskiego „ruchu antywojennego”, uważa za fałszywkę i ukraińską dezinformację[2183]. Tak czy inaczej, incydent na kilka lat opóźnił karierę naukową Sykulskiego. W 2018 r. naukowiec został nawet (na życzenie Biura Bezpieczeństwa Narodowego) usunięty z listy uczestników konferencji rzeszowskiego IPN[2184]. Mimo to Sykulski nadal odwiedzał Moskwę. W 2019 r. spotkał się z Duginem – jak twierdzi, zbierał materiały do swojej o nim monografii[2185]. Sykulski rozmawiał też z Dmitrijem Jegorczenkowem, dyrektorem Instytutu Studiów Strategicznych i Prognoz przy Rosyjskim Uniwersytecie Przyjaźni Narodów, a też doradcą w Biurze Polityki Zagranicznej Prezydenta Rosji. Jegorczenkow to przy okazji – wraz ze spowiednikiem Putina, zakonnikiem, Tichonem Szewkunowem – członek Klubu Izborskiego. Nazwa tej instytucji pochodzi od Izborska, jednego z najstarszych ruskich grodów, uznawanego za symbol trwałości rosyjskiej państwowości i zmagań z „najeźdźcami z Zachodu”. Jegorczenkow za nawoływanie do wojny z Ukrainą został objęty w tym kraju sankcjami[2186]. Inni moskiewscy rozmówcy Sykulskiego też okazali się specyficzni. Jednym z nich był podpułkownik rezerwy Specnazu, Andriej Popow, inną – zgładzona w 2022 r. w zamachu córka Dugina, Daria, przygotowywana na jego następczynię[2187].

Sykulski szczególnie uaktywnił się publicznie zaraz po inwazji Rosji na Ukrainę w lutym 2022 r. Już 14 lutego 2022 r., na 10 dni przed napaścią, Sykulski w Mediach Narodowych gasił nadzieje na jedność Zachodu w wypadku ataku Rosji na Ukrainę[2188]. W kwietniu 2022 r. opublikował na swoim kanale w serwisie YouTube wywiad z ambasadorem Rosji w Polsce Siergiejem Andriejewem. Chociaż w tamtych dniach wyszły na jaw rosyjskie mordy na cywilach w Buczy, Sykulski pytał rosyjskiego dyplomatę o to, „co łączy Polaków i Rosjan”, i zagadywał, „czy możliwa jest dalsza współpraca Polski z Rosją w dziedzinie kultury, ale też energetyki[2189]. Andriejew oznajmił w odpowiedzi, że „Kijów miał plan rozwiązania siłowego sytuacji na wschodzie Ukrainy”, więc Rosja musiała Ukraińców wyprzedzić[2190]. Sykulski? „Nie podzielam wszystkich poglądów Ambasadora, uważam jednak, że póki stosunki dyplomatyczne między naszymi krajami nie zostały zerwane, należy prowadzić dialog. Wywiad proszę traktować jako źródło historyczne”[2191], podsumował wywiad polski naukowiec.

W czerwcu 2022 r. Sykulski wraz z Korabem-Karpowiczem, Braunem i Piotrowskim podpisał „Oświadczenie na temat pokoju na Ukrainie”, o którym więcej powyżej. Konfederacja Korony Polskiej[2192] Brauna, a z nią fundacje Osuchowa oraz Pobudka[2193], zapraszają teraz profesora do udziału w organizowanych w wielu miastach konferencjach, debatach i wykładach. W październiku 2022 r. badacz bierze udział w „antywojennej” konferencji w Warszawie, zorganizowanej przez stowarzyszenie „Patria” Mariusza Świdra. We władzach organizacji zasiadają Lasecki, Al-Malazi i Osadczy. Na sali były też poseł LPR Janowski, redaktorzy z „Myśli Polskiej” i osoby ze Zjednoczenia Narodowo-Robotniczego „Grunwald”, Telewizji Narodowej i z Opcji na Prawo – cały kwiat propagatorów narracji rosyjskiej. Przemawiając, Sykulski oskarżał władze Polski o dążenie do wojny z Białorusią i Rosją. Przekonywał, iż należy w Polsce budować nowe media. „Możemy stworzyć tysiące, dziesiątki, setki tysięcy kanałów w mediach społecznościowych. Nawet jeśli zamkną sto czy tysiąc, to nie zamkną nam ust! (...) Strategia roju, oporu niekierowanego – tak się tworzy nowoczesny opór w XXI w.”[2194], zaapelował naukowiec.

Od słów przechodząc do czynów, w listopadzie 2022 r. Sykulski zainicjował sieciowy projekt #StopAmerykanizacjiPolski. W ramach szerszego planu miał powstać film dokumentalny ukazujący „prawdziwe oblicze transformacji ustrojowej w Polsce po 1989 r.”. Inne tematy do poruszenia to „podporządkowanie sobie przez CIA służb specjalnych w Polsce” oraz wykorzystywanie Wojska Polskiego w napastniczych wojnach USA na świecie, podporządkowanie sporej części polskiej branży medialnej lobbystom amerykańskim i wreszcie „wykorzystywanie Polski jako zderzaka strategicznego USA”[2195]. W lutym 2023 r. Sykulski wraz z Sebastianem Pitoniem powołują do życia w siedzibie skrajnie prawicowego częstochowskiego wydawnictwa 3DOM swój Komitet Społeczny Polski Ruch Antywojenny[2196]. Wydawnictwo 3DOM prowadzi Tomasz Grzegorz Stala, a w katalogu znaleźć można książki negujące Holocaust[2197], rozsiewające antysemickie[2198], antyhomoseksualne[2199] i antyszczepionkowe wersje rzeczywistości i pozycje wprost nawołujące do przemocy opartej na neonazizmie[2200]. Sykulski i Pitoń ogłosili w Częstochowie, że są ruchem oddolnym i niezależnym od jakiejkolwiek partii. Chcą walczyć z polityką bezpieczeństwa prowadzoną przez polskie rządy po 1989 r., gdyż jest ona awanturnicza i realizuje interesy Waszyngtonu. Ruch będzie mówił wprost o wojnie w Ukrainie – to nie nasza wojna[2201]. Założyciele oświadczyli również, że to USA próbują podpalić Eurazję, dalej, że wiosną 2023 r. Waszyngton zmusi polski rząd do wysłania wojska na Wschód oraz że nie można pozwolić na „zmianę struktury etnicznej państwa polskiego”[2202]. W 2023 r. jednak zamiast patrzeć, jak polscy żołnierze giną na Wschodzie, Polacy mogli zobaczyć co najwyżej kampanię billboardową pod hasłem „To nie nasza wojna”, opłaconą przez ruch Sykulskiego i Pitonia. Przy okazji założyciele otworzyli „platformę edukacyjną” o nazwie Akademia Geopolityki[2203] i wezwali do tworzenia „list hańby”. Na takich listach mieliby się znaleźć Polacy popierający Ukrainę i „wciągający Polskę w konflikt z bratnią Rosją”[2204]. Sykulski rozpoczął też współpracę z innymi europejskimi ruchami antywojennymi, a wysłannicy nowego ruchu brali udział w marszu antywojennym na Słowacji[2205].

Atmosfera skandalu nie sprzyja pracy na publicznych uczelniach. Uniwersytety, w których Sykulski pracował, nie odnowiły z nim umowy[2206]. W tym stanie rzeczy badaczowi pozostała tylko ścieżka ku polityce. Początkowo miał się ubiegać o godność posła z list Konfederacji, ale w maju 2023 r. Sykulski zrezygnował ze współpracy z Braunem[2207]. Wynikało to zapewne z oporu rady liderów Konfederacji, któremu to gremium nie w smak było wystawienie „geopolityka” na listach partii[2208]. Sykulski rozważa więc samodzielny start z pomocą tworzonej na bazie ruchu antywojennego platformy wyborczej[2209] – i czeka, jak rozwinie się sytuacja.

Jednak na Leszku Sykulskim nie kończy się lista sympatyzujących z Rosją akademików/geopolityków. W zjazdach PTG w okresie prezesury Sykulskiego uczestniczyło mnóstwo bohaterów tej książki. W panelach zabierali głos albo przygotowali wystąpienia panowie Bieleń, Raźny, Szlęzak, Piskorski, Domagała i Sawiński, a oprócz nich Leszek Miller, Stanisław Potrzebowski z Rodzimej Wiary czy Andriej Wypłozow z Newsbalt.ru. Zapałowski pełni do dziś funkcję przewodniczącego Oddziału Rzeszów w PTG i jest członkiem komisji rewizyjnej. Zakładem Studiów nad Geopolityką we wrocławskim Instytucie Studiów Międzynarodowych kierował przez wiele lat Tadeusz Marczak, kolega Zapałowskiego z partii Jedność Narodu i kandydat do Sejmu z listy Brauna „Szczęść Boże”. Mimo iż Marczak został odwołany ze stanowiska dyrektora ISM[2210] i przeniósł się do Zielonej Góry, w jego dawnym instytucie nadal wykłada[2211] uczestnik zjazdów Sykulskiego i autor publikacji wydanych przez ECAG[2212], Grzegorz Tokarz. Na zjazdach geopolityków pojawiał się też wielokrotnie kolejny panelista z „antywojennej” konferencji „Patrii” w październiku 2022 r., Gracjan Cimek. To dzisiaj zastępca dyrektora Instytutu Stosunków Międzynarodowych na Wydziale Nauk Humanistycznych i Społecznych Akademii Marynarki Wojennej w Gdyni. W Warszawie Cimek określił promowaną przez PiS przy wsparciu USA koncepcję Trójmorza jako „zbiorowisko rozrzedzonych, zdenacjonalizowanych indywiduów, podporządkowanych logice wielkiego kapitału i wielkich korporacji, z pozorami patriotycznych elementów”, wobec czego zadeklarował: „musimy z Rosją szukać tego, co łączy, a nie tego, co dzieli, w imię pokoju, ale również poszukiwania idei słowiańskiej”[2213]. Debatował podczas zjazdów geopolityków także Robert Potocki (podobnie jak Zapałowski i Sykulski, wyłączony przez BBN w 2018 r. z konferencji IPN w Rzeszowie)[2214]. On również publikował w ECAG Piskorskiego[2215] i do dziś chętnie z nim debatuje o sytuacji w Ukrainie na youtube’owym kanale „Wbrew cenzurze”[2216] i na kanale „Myśli Polskiej”[2217]. Tej ostatniej jest też publicystą[2218].

To może jednak monarchia?

Inny ciekawy uczestnik naukowych prac Sykulskiego to Arkadiusz Meller z Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy. Meller również ma bogatą „kartotekę” współpracy z siewcami rosyjskich narracji. To wspólnie z Mellerem założyciel Polskiego Ruchu Antywojennego rozważał we wprowadzeniu do książki Europa od Atlantyku do Pacyfiku? Europejska myśl integracyjna po 2004 r. wizję alternatywnego zjednoczenia Europy pod egidą Rosji[2219]. Meller jest redaktorem wydanej przez Klub Zachowawczo-Monarchistyczny książki Perspektywy pojednania polsko-rosyjskiego – wizyta patriarchy Cyryla w Polsce[2220]. Był przez kilka lat zastępcą redaktora naczelnego oficjalnego pisma klubu, „Pro Fide Lege et Rege”, i wraz z Rękasem oraz Wielomskim kierował jego sieciową ekspozyturą, czyli portalem Konserwatyzm.pl. Stąd zapewne wybór wydawnictwa. Ciekawą postacią jest także Wielomski, politolog pracujący w Uniwersytecie Kardynała Stefana Wyszyńskiego i promotor doktoratu opisywanego wcześniej komunisty-stalinisty Mateusza Cichockiego. Założycielem Klubu Zachowawczo-Monarchistycznego, dziś już sympatyzującego z Konfederacją, był nieżyjący już poseł PiS i redaktor naczelny „Naszego Dziennika”, Artur Górski. Dziś Klubem kieruje następca Górskiego, Wielomski. Ten przynależał już do Zjednoczenia Chrześcijańsko-Narodowego i do Przymierza Prawicy Marka Jurka. W 2001 r. kandydował z poparciem PP do Sejmu z list Prawa i Sprawiedliwości. Później związał się z Unią Polityki Realnej, której przez miesiąc w 2005 r. był nawet sekretarzem generalnym. Obecnie bezpartyjny.

Z Klubem Zachowawczo-Monarchistycznym współpracowało kilku innych bohaterów tej książki, między innymi Konrad i Anna Rękasowie, Korwin-Mikke, Zawisza, Gabiś, Dzierżawski i Michalkiewicz. Klub uważa się za organizację antydemokratyczną. Dlaczego? Otóż demokracja „zanegowała naturalny porządek rzeczy o pochodzeniu władzy od Boga, wprowadzając w to miejsce irracjonalną teorię immanentnego pochodzenia władzy od samych rządzonych”[2221]. W tym stanie rzeczy organizacja musi więc popierać ustroje autorytarne, oparte tylko na poszanowaniu prawa naturalnego. Prawo naturalne zaś opiera się na religii, tradycji i własności prywatnej. Klubowicze identyfikują się z monarchizmem na poziomie metapolitycznym. Rozumieją monarchię jako „wyraz radykalnego sprzeciwu wobec demokracji bezmyślnie igrającej Religią, Państwem, Tradycją i Własnością”[2222]. Czyli – czy w Polsce będzie król, czy nie, jest sprawą drugorzędną. Według członków Klubu socjalizm jest zły. Suwerenność ludu również. Podobnie redystrybucja dóbr. Własność prywatna bowiem opiera się na Dekalogu. Dlatego „nie można być konsekwentnym antysocjalistą, nie będąc antydemokratą”. Credo tej konserwatywnej organizacji wyznaczają antyunijność, nauka Kościoła sprzed soboru watykańskiego i walka z „ideami 1789 r. oraz antropocentryczną ideologią praw człowieka”, będącymi negacją praw Bożych.

Organem Klubu Zachowawczo-Monarchistycznego jest wznowione, przedwojenne pismo „Pro Fide Rege et Lege”, choć głównym medium jest tu raczej portal Konserwatyzm.pl, który Wielomski prowadzi dzisiaj z Rękasem. Podobnie jak w przypadku „Myśli Polskiej”, przewinęła się przez ten portal cała plejada bohaterów tej książki: Szlęzak[2223], Raźny[2224], Lasecki[2225], Engelgard[2226], Rękas[2227], Piskorski[2228], Bekier[2229], Piwar[2230] i Zapałowski[2231]. Punkt wspólny? Sympatia dla wszystkiego, co mówi Moskwa. Cóż, zdaniem Wielomskiego, to w „Katechonie” Putinie leży cała nadzieja na lepszą przyszłość – w obliczu dekadencji zachodniego ustroju demo-liberalnego. Katechon, warto przypomnieć, to według 2 Listu św. Pawła do Tesaloniczan mąż, który podtrzymuje istnienie świata i powstrzymuje apokalipsę, zapobiega panowaniu Antychrysta i wydaje złu bitwę na polach Armagedonu[2232]. Biblijne pojęcie podjął we współczesnej teologii politycznej Carla Schmitt[2233]. Katechonem dla niego było już w historii zatrzymujące barbarzyńców Cesarstwo Rzymskie, był nim Kościół katolicki, którego istnienie i rozwój powstrzymuje nadejście Antychrysta, był również władca Świętego Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego w średniowieczu[2234]. W teologii politycznej Wielomskiego byty bywają jednak ambiwalentne. Rosja z epoki carów to Katechon, bo broniła porządku i powstrzymywała rewolucje. Jednak późniejszy ZSRR to już Antychryst[2235]. Wielomski ochrzcił mianem Katechona nie kogo innego jak Władimira Putina[2236] – męża walczącego z globalizacją, rozkładem moralnym i amerykańskim unilateralizmem[2237]. Zdaniem Wielomskiego, gdyby nie Putin, Rosję czekałby komunizm, nacjonalizm albo los amerykańskiej kolonii. W 2017 r. Wielomski wychwalał szacunek Putina dla zasady suwerenności państw i uznania ich legalnych władz, gładko łącząc zasadę nienaruszalności terytorialnej państw z rosyjską aneksją Krymu i poparciem dla separatystów z Donbasu[2238]. Ubolewał przy okazji nad niechęcią polskiej prawicy do putinowskiej Rosji, w której się dopatruje idealnego sojusznika w obronie przed radykalnie liberalną, ateistyczną i antyklerykalną inwazją, której doświadcza dziś Polska[2239].

I wreszcie – bingo!

Rosyjska baśń przyciąga też naukowców mniej niszowych. Dobrym tego przykładem są profesorowie Maria Szyszkowska i Witold Modzelewski. Pozornie trudno o parę o bardziej rozbieżnych poglądach. Modzelewski to profesor prawa, były wiceminister finansów i współtwórca obecnego systemu podatkowego w Polsce. Był dwukrotnie członkiem Narodowej Rady Rozwoju – z nominacji prezydentów Lecha Kaczyńskiego i Bronisława Komorowskiego. W 2014 r. Modzelewski stał się członkiem Rady Programowej PiS[2240]. Szyszkowska to z kolei profesorka filozofii, była senatorka SLD i rektorka Wyższej Szkoły Nauk Społecznych Pedagogium w Warszawie. Ateistka, zwolenniczka legalnej aborcji i eutanazji, w 2005 r. zgłoszona do pokojowej Nagrody Nobla przez minister spraw zagranicznych Szwajcarii[2241]. W październiku 2022 r. na konferencji „pokojowej” „Patrii” w Warszawie Szyszkowska oznajmiła: „Powinniśmy zahamować też ostrą niechęć i krytykę Łukaszenki oraz rozwiązań gospodarczych na Białorusi”[2242]. Zdaniem Szyszkowskiej, „bardzo wielu Polaków przenika militaryzm, antyrosyjskość, krytyka Białorusi zamiast szacunku, że jest to państwo, które oparło się naciskom, by wstąpić do Unii Europejskiej”[2243]. Szyszkowska przypomniała też hasło Kongresu Pokoju, które podchwycił organizator konferencji, Mariusz Świder – absolwent Moskiewskiego Państwowego Instytutu Stosunków Międzynarodowych Ministerstwa Spraw Zagranicznych Federacji Rosyjskiej (MGIMO) i współpracownik rosyjskiego portalu Regnum.ru. Impreza toczyła się w Muzeum Niepodległości w Warszawie, gdzie pracuje naczelny „Myśli Polskiej”, Jan Engelgard. Zapowiedziany przez Mariusza Świdra kongres istotnie odbył się w marcu 2023 r. Profesor Szyszkowska po drodze zdążyła też zorganizować konferencję pod hasłem „Wpływ filozofii na politykę”, na której wystąpił Piskorski[2244], jak również odbyła rozmowę z Michałem Nowickim dla jego kanału „Odrodzenie Komunizmu”[2245] i opublikowała serię tekstów w „Myśli Polskiej”[2246].

Publicystą tego pisma od kilku lat jest też Witold Modzelewski[2247]. Od kilkunastu lat ciekawi go Rosja, czego efektem było sześć tomów szkiców o tym kraju, jakie wydał. Teksty Modzelewskiego opisują konflikt za polską wschodnią granicą jako skutek agresywnej i rusofobicznej[2248] polityki USA, Polski i Kijowa, nakręcany przez koncerny zbrojeniowe[2249]. Konflikt ten stoi na drodze sojuszu Warszawy i Moskwy, „którego obiektywnie boją się nie tylko Niemcy, ale i wszystkie państwa Europy”[2250]. Celem zaś obecnej wojny jest „najgłębsza degradacja ekonomiczna i polityczna całej Europy, zwłaszcza tej starej, [oraz] zapobieżenie przekształceniu Unii Europejskiej w quasi państwo”[2251]. W swoich książkach o Rosji Modzelewski pytał: „Co opętało hałaśliwych rusofobów, aby straszyć nas wyimaginowanym zagrożeniem ze strony Rosji Putina i namawiać nas do nikczemnej postawy wobec pamięci np. ofiar rzezi wołyńskiej? Poparcie dla współczesnych banderowców nie jest nam potrzebne i nie przynosi żadnych korzyści. Bo jakie miałyby one być? Ukraina nie ma nam nic do zaoferowania”[2252].

Słychać w tej wypowiedzi polskiego profesora wszystkie kluczowe elementy, jakie składają się na rosyjską narrację wykutą na Uniwersytecie Rosja. Są tu bowiem i „rusofobia”, i „Wołyń” z „banderyzmem”, i „wyimaginowane” zagrożenie ze strony Rosji. Jest endecki geopolityczny „realizm”. Całość wygląda jak rosyjska narracja dla Polski w wersji „instant”, do łatwego spożycia. Gdyby nie brak słów o „prawdziwych, chrześcijańskich wartościach”, mielibyśmy przed sobą w wykonaniu Modzelewskiego pełne prokremlowskie „bingo”. A pamiętajmy, że przemawiał do nas nie żaden niszowy polityk reprezentujący egzotyczną ideologię, lecz mąż stanu, były wiceminister i szanowany profesor Polskiej Akademii Nauk. Bingo! Tak oto kremlowskie narracje wyszły z dotychczasowej niszy i zaczynają w Polsce płynąć głównym nurtem. Lata pracy „partii rosyjskiej” na naszej ziemi przyniosły owoce.

Komentarz Autora

.

Bez mrówczej pracy i tekstów Tomasza Piątka[2253], Grzegorza Rzeczkowskiego[2254], Anny Mierzyńskiej[2255], Klementyny Suchanow[2256] czy Jakuba Woroncowa[2257] wiedzielibyśmy dużo mniej o związkach polskich „narodowców”, „wolnościowców”, „tradycjonalistów”, „antyimperialistów” czy „kresowiaków” z Rosją. Prawdziwie wielką robotę zawdzięczamy blogerom: Marcinowi Ludwikowi Rey (Rosyjska V kolumna w Polsce[2258]) i Adamowi Sokołowskiemu (Doniesienia z putinowskiej Polski[2259]). Pierwszy z nich już w 2014 r. rozpoczął szczegółowe rozpracowanie środowisk skrajnych pod kątem ich związków z Rosją. Drugi z nich pracowicie przedstawił analogie pomiędzy polskim modelem autorytarnym, a tym rodem z Moskwy. Ważne dla zrozumienia najnowszych trendów w sympatyzujących z Rosją organizacjach były też teksty dziennikarzy portalu Frontstory. O rosyjskich biznesach, w których mafia miesza się z polityką i służbami specjalnymi, pisali obszernie Radosław Gruca[2260], Jan Śpiewak[2261], a także ponownie Rzeczkowski[2262] i Piątek[2263]. Ideowych wzorów, a często także bezpośrednich korzeni bohaterów tej książki pomogły mi odnaleźć teksty Przemysława Gasztolda[2264] i Jarosława Tomasiewicza[2265], choć ten ostatni zagościł sam na kartach tej książki jako jej bohater, a nie tylko naukowe źródło.

Żeby zrozumieć przypadek Polski, musimy spojrzeć nań w szerszym kontekście. Działania Rosji nie kończą się przecież i nie zaczynają na naszym kraju, a podobne schematy działania można wykryć także w przestrzeni innych państw europejskich. Tu szczególnie pomocne były dla mnie książki i artykuły naukowe nieocenionych badaczy wpływów Kremla i ideologicznej ku temu bazy, to jest prace Antona Szechowcowa[2266], Andreasa Umlanda[2267] i Marlène Laruelle[2268]. Bez ich wieloletnich studiów miałbym ogromny kłopot z objęciem szerokim spojrzeniem aktywności rosyjskich agentów wpływu i ideologicznych sił, jakie za nimi stoją – takich jak myśl polityczna Aleksandra Dugina[2269] czy doktryna Gierasimowa[2270]. Szczególnie ważna okazała się dla mnie książka Szechowcowa Tango Noir. Russia and the Western Far Right i jego blog[2271], w którym odkryć można pracowicie udokumentowane liczne związki europejskiej skrajnej prawicy i lewicy z Moskwą.

Względnie mało jest w mojej książce opisów polityków Prawa i Sprawiedliwości. Stało się tak jednak nie dlatego, że niewielu z nich miało bądź ma do czynienia z propagowaniem rosyjskich narracji czy wprost kontaktów z moskiewską agenturą wpływu. Uznałem jednak, że kwestie te są centralnym punktem opracowań tak wnikliwych autorów jak Rzeczkowski czy Piątek. Nie chciałem ich prac dublować. Potraktowałem moją książkę jako swoiste uzupełnienie dla ich tekstów i książek, a sam przesunąłem spojrzenie na bardziej niszowe ugrupowania, które zarazem są aktywnymi twórcami i przekaźnikami narracji, które z czasem – jak dowodzą kwestie zbrodni wołyńskiej, szczepionek na COVID-19 czy telefonii 5G – znajdują odzew i zwolenników w głównym nurcie polskiego dyskursu politycznego. Biorąc zaś pod uwagę, że tematem związków PiS z ośrodkami prorosyjskimi zajmują się także generałowie Piotr Pytel[2272] i Janusz Nosek[2273], dwaj byli szefowie kontrwywiadu wojskowego, liczyłem, że i bez ich udziału będę w stanie wskazać czytelnikom kolejne, nowe pola aktywności agentów wpływu Moskwy.

Posłowie
Tomasza Piątka

.

Skąd się wzięła Konfederacja? Skąd tyle innych ugrupowań – pomniejszych, ale podobnych? Skąd w naszym kraju tylu jawnych zdrajców?

Na te pytania odpowiada doktor Przemysław Witkowski w fascynującej książce Partia rosyjska. A zna się na rzeczy. Od wielu lat bowiem wnikliwie bada polskie ruchy prokremlowskie i szerzej, antyzachodnie. Jak również sprzeciwia się nienawiści szerzonej przez te ugrupowania. W 2019 r. został fizycznie zaatakowany przez homofobicznego radykała, który złamał Witkowskiemu kość jarzmową i nos. Jednak przemoc nie jest w stanie zatrzymać myśli. Doktor Witkowski dalej działa, czego owocem jest ta książka.

Książka, od której trudno się oderwać. Setki faktów, gąszcz nazwisk... Mimo to pędzimy ze strony na stronę, odkrywając kolejne straszne i śmieszne postaci. Najczęściej i straszne, i śmieszne. Gdy myślimy, że dotarliśmy do końca tej dżungli czy raczej syberyjskiej tajgi – to wtedy Witkowski odsłania przed nami kolejny matecznik zdrady. Zdrady, w której fanatyzm ideologiczny, niekiedy swoiście ideowy, miesza się ze skrajnym, wręcz surrealistycznym cynizmem.

Nie da się zrozumieć historii ostatniego półwiecza Polski bez tej książki. Ona tłumaczy, dlaczego co kilka lat z bagien i piwnicy wypełzają postaci odrażające i głoszące odrazę. Ona tłumaczy ten cykliczny wysyp dziwnych ludzi, którzy nienawidzą Zachodu i, niestety, znajdują coraz liczniejszych odbiorców, naśladowców, wyborców. Wpływają na to nierozwiązane problemy społeczne, ekonomiczne, edukacyjne, komunikacyjne, które wciąż dręczą Polskę i uderzają niemal we wszystkich: przedsiębiorców, pracowników, bezrobotnych. Jak słusznie mówi doktor Witkowski, to nasze rozwarstwienia, nasze wewnętrzne spory, nasz zastój cywilizacyjny, nasze frustracje stanowią pożywkę dla Putina. To one tworzą klientelę dla dilerów putinowskiej trucizny.

Mamy w Polsce dwie partie rosyjskie. Jedna z nich to bohaterowie książki Witkowskiego, jawni zdrajcy. Druga to obóz rządzący, związany z Prawem i Sprawiedliwością. W tym drugim przypadku zdrada rzadko kiedy jest zupełnie jawna. Tu antyrosyjskie deklaracje tuszują i upiększają prokremlowską politykę. Czasem tylko jakiś sygnalista z wnętrza „dobrej zmiany” odsłania przed nami kurtynę. Niestety, tylko na chwilę. Co bowiem się stało, gdy wiceminister Jacek Żalek ujawnił, że Adam Bielan, człowiek Jarosława Kaczyńskiego od mokrej roboty, tkwi w układzie z rosyjskimi oligarchami i dygnitarzami pod ochroną ministra Kamińskiego? Nic. Media nie zainteresowały się tym wątkiem wyznań wiceministra Żalka.

Rządzącą partią rosyjską Przemysław Witkowski zajmuje się tylko w niewielkim stopniu. Słynną noc teczek z 1992 r. traktuje jako inicjatywę Korwin-Mikkego, mniej Macierewicza. Cóż, intrygę sprzed lat można interpretować na różne sposoby, gdyż noc teczek była ciemna i mglista. Jeden z moich informatorów mówi, że to Macierewicz dał sygnał Korwin-Mikkemu, by ten zażądał ujawnienia akt bezpieki. Niemniej wypada gorąco podziękować doktorowi Witkowskiemu, że przypomniał i podkreślił udział Korwin-Mikkego w całej akcji. W akcji pozornie antykomunistycznej i antykremlowskiej, która jednak przyniosła korzyści Moskwie, gdyż skompromitowała Polskę i odstraszyła Polaków od lustracji. W akcji, której katalizatorem był Korwin-Mikke, przyjaciel PRL-owskich komunistów, później zaś jawny zwolennik Kremla. Zbyt łatwo zapominamy o udziale tego prorosyjskiego polityka w nocy teczek. A przecież nawet jeśli to nie Korwin-Mikke ją zainicjował, to jego udział w całej intrydze, udział niezwykle ważny, wiele nam o niej mówi.

Powyższy przykład pokazuje, że inny punkt widzenia czy odmienne spojrzenie są bezcenne. Szczególnie gdy to odmienne spojrzenie jest wynikiem wieloletnich badań. To właśnie przypadek doktora Witkowskiego. On widzi rzeczy inaczej niż media głównego nurtu. A także nieco inaczej niż ci nieliczni dziennikarze, którzy ośmielają się pisać o związkach polskiej prawicy z Rosją. Wzrok Witkowskiego sięga bowiem tam, gdzie inni autorzy zaglądają zbyt rzadko. Obejmuje tych szkodników, którzy działają najbardziej bezczelnie – a mimo bezczelności są przeważnie ignorowani lub bagatelizowani przez media. „To folklor”, „to marginalna psychopolityka”, mówi się pogardliwie. Ta pogarda, niestety, oznacza tolerancję. Oznacza zamykanie oczu.

Co widzimy, gdy czytamy Partię rosyjską? Widzimy uskok geopolityczny między Wschodem a Zachodem. Uskok, który właśnie zaczyna przeobrażać się w przepaść. Widzimy nasz kraj, który leży na tym uskoku. Nie wiemy, co się stanie z Polską: czy pozostanie po zachodniej stronie, czy znajdzie się na Wschodzie. A może spadnie do wielkiego, coraz bardziej przepastnego rowu granicznego i połamie się na kawałki? Po to, by przez następne lata trwać w anarchii, chaosie i bezprawiu?

Gdy zastanawiamy się nad tym z przerażeniem, widzimy jakiś ruch na dnie wielkiego rowu. Rodząca się przepaść ma bowiem swoją własną ludność. Pod względem języka polską, pod względem myśli rosyjską, pod względem narzędzi – chwilami średniowieczną, chwilami supernowoczesną. To koczownicy, którzy krążą między jednym urwiskiem a drugim. To naganiacze, którzy starają się przeciągnąć jak największą liczbę Polek i Polaków na Wschód. To słudzy totalitarnej tyranii, którzy odgrywają przed nami rolę ludzi szczególnie wolnych. Wolnych od reguł cywilizacji zachodniej, od zasad logiki, od wszelkiej przyzwoitości... Niestety, na ten zew odpowiada wielu młodych mężczyzn, wyznawców Konfederacji. Wydaje im się, że słyszą „Ahoj, przygodo!”. A słyszą „Boże, caria chrani!”

Doktor Witkowski serwuje najlepszą odtrutkę na tę truciznę. Ciebie zaś, Czytelniku, prosimy: powiedz potrzebującym, że mają pod ręką lekarstwo.

Przypisy

[1] Szerzej: G. Waligóra, Ruch Obrony Praw Człowieka i Obywatela 1977–1981, Instytut Pamięci Narodowej, Warszawa 2006.

[2] K. Busse, „Oddajcie nam Matkę Bożą...” Działania dezintegracyjne aparatu bezpieczeństwa wobec sanktuarium w Starej Błotnicy w świetle dokumentów SB, „Pamięć i Sprawiedliwość”, nr 29, 2017, s. 284–310.

[3] Ibidem.

[4] www.buzz.gazeta.pl/buzz/7,163510,4891494.html, dostęp: 30.06,2023.

[5] www.konfederacja.pl, dostęp 08.08.2023.

[6] https://oko.press/program-konfederacji-zydzi-geje-aborcja, dostęp 08.08.2023.

[7] www.gazetaprawna.pl/wiadomosci/artykuly/411303,wladislaw-surkow-czlowiek-kremla-do-zadan-specjalnych.html, dostęp: 30.06.23.

[8] https://wyborcza.pl/7,75399,15637929,ameryka-i-unia-europejska-oglaszaja-sankcje-dla-rosjan-lista.html

[9] www.oko.press/tajemnice-kremlowskiej-propagandy-ujawnione, dostęp: 30.06.23.

[10] www.foreignpolicy.com/2016/10/25/hacked-putin-aides-emails-detail-alleged-plot-to-destabilize-kiev-surkov-ukraine-leaks, dostęp: 30.06.23.

[11] OKO.Press, 9 września 2019, www.oko.press/tajemnice-kremlowskiej-propagandy-ujawnione, dostęp: 30.06.23.

[12] Ibidem.

[13] Ibidem.

[14] www.rusi.org/explore-our-research/publications/occasional-papers/surkov-leaks-inner-workings-russias-hybrid-war-ukraine, dostęp: 30.06.23.

[15] www.jagiellonia.org/jak-kreml-finansuje-polskich-radykalow-zadania-wyplaty-raport-moskwy, dostęp: 30.06.23.

[16] www.politico.eu/article/le-pen-russia-crimea-putin-money-bank-national-front-seeks-russian-cash-for-election-fight, dostęp: 30.06.23.

[17] www.thelocal.at/20190526/what-you-need-to-know-about-austrias-ibiza-gate-video, dostęp: 30.06.23.

[18] Szerzej: G. Rzeczkowski, Obcym alfabetem. Jak ludzie Kremla i PiS zagrali podsłuchami, Wydawnictwo Arbitror, Warszawa 2019.

[19] www.theguardian.com/world/2017/sep/04/uk-at-centre-of-secret-3bn-azerbaijani-money-laundering-and-lobbying-scheme, dostęp: 30.06.23.

[20] www.theguardian.com/world/2019/mar/04/qa-what-is-the-troika-laundromat-and-how-did-it-work, dostęp: 30.06.23.

[21] www.theguardian.com/world/2017/mar/20/the-global-laundromat-how-did-it-work-and-who-benefited, dostęp: 30.06.23.

[22] www.newsweek.pl/polska/spoleczenstwo/sledztwo-pralnia-brudnych-pieniedzy-z-rosji-w-polsce/xmenllz, dostęp: 30.06.23.

[23] www.wiadomosci.onet.pl/tylko-w-onecie/laczy-nas-rosja-polscy-terrorysci-komunisci-nacjonalisci/yb0hxsb, dostęp: 30.06.23.

[24] www.bylinetimes.com/2021/06/21/the-money-men-behind-citizengos-anti-rights-agenda, dostęp: 30.06.23.

[25] www.occrp.org/en/investigations/kremlin-linked-group-arranged-payments-to-european-politicians-to-support-russias-annexation-of-crimea, dostęp: 30.06.23.

[26] www.frontstory.pl/rosja-krym-korupcja-politycy-europa-maile, dostęp: 30.06.23.

[27] Ibidem.

[28] www.frontstory.pl/mateusz-piskorski-mejle-rosja-szpiegostwo-mirzakhanian, dostęp: 30.06.23.

[29] www.wyborcza.pl/7,75399,21472245,za-kase-kremla-w-polsce-przeciw-ukrainie.html, dostęp: 30.06.23.

[30] www.wyborcza.pl/wiecejswiata/7,163426,24302696,car-wladimir-akolici-putina-chca-przywrocenia-monarchii.html, dostęp: 30.06.23.

[31] www.theguardian.com/world/2017/mar/06/russia-revolution-tsarist-school-moscow-nicholas-ii, dostęp: 30.06.23.

[32] www.rfi.fr/ru/rossiya/20151103-zhurnalisty-canal-rasskazali-ob-alyanse-moskvy-i-natsfronta-0, dostęp: 30.06.23.

[33] www.bylinetimes.com/2021/06/21/the-money-men-behind-citizengos-anti-rights-agenda, dostęp: 30.06.23.

[34] www.oko.press/od-anti-choice-do-pro-family-religijni-fundamentalisci-na-niebiesko-rozowo-swiatowy-kongres-rodzin, dostęp: 30.06.23.

[35] www.bylinetimes.com/2021/06/16/the-trump-supporters-russian-oligarchs-and-aristocrats-funding-anti-gender-actors-in-europe, dostęp: 30.06.23.

[36] www.wyborcza.pl/wiecejswiata/7,163426,24302696,car-wladimir-akolici-putina-chca-przywrocenia-monarchii.html, dostęp: 30.06.23.

[37] Także dla Kaspersky Lab pracował przez kilka lat wydawca Brauna, Tomasz Grzegorz Stala, właściciel wydawnictwa 3DOM, w którego lokalu Leszek Sykulski i Sebastian Pitoń ogłosili powstanie swojej antywojennej inicjatywy – informacja za profilem Tomasza Grzegorza Stali w portalu LinkedIn: www.linkedin.com/in/tomasz-grzegorz-stala-831105117, dostęp: 30.06.23.

[38] www.dailydot.com/politics/eugene-kaspersky-interview, dostęp: 30.06.23.

[39] www.theguardian.com/technology/2017/sep/13/us-government-bans-kaspersky-lab-russian-spying, dostęp: 30.06.23.

[40] www.resetobywatelski.pl/kasperski-rosyjskie-pliki-w-komputerach-ipn, dostęp: 30.06.23.

[41] www.forbes.ru/forbeslife/292319-konstantin-malofeev-ne-vizhu-nichego-plokhogo-v-pravoslavnom-chekizme, dostęp: 30.06.23.

[42] T. Snyder, Rosyjski faszysta, patron Putina, „Krytyka Polityczna”, 27 maja 2018, www.krytykapolityczna.pl/swiat/iwan-iljin–patron-putina, dostęp: 30.06.23.

[43] www.wyborcza.pl/wiecejswiata/7,163426,24302696,car-wladimir-akolici-putina-chca-przywrocenia-monarchii.html, dostęp: 30.06.23.

[44] www.theguardian.com/world/2022/nov/17/three-men-found-guilty-of-murdering-298-people-in-flight-mh17-bombing, dostęp: 30.06.23.

[45] https://www.theguardian.com/world/2023/apr/18/cypriot-firm-orthodox-oligarch-sanctions-konstantin-malofeyev, dostęp: 30.06.23.

[46] www.france24.com/en/europe/20220408-god-church-tsar-the-world-of-russian-oligarch-malofeyev-and-his-western-associates, dostęp: 30.06.23.

[47] Ibidem.

[48] https://newlinesmag.com/reportage/exclusive-russia-backs-europes-far-right, dostęp: 30.06.23.

[49] Ibidem.

[50] Ibidem.

[51] www.bigthink.com/the-past/the-dangerous-philosopher-behind-putins-strategy-to-grow-russian-power-at-americas-expense, dostęp: 30.06.23.

[52] www.rferl.org/a/greek-syriza-deep-ties-russian-eurasianist-dugin/26818523.html, dostęp: 30.06.23.

[53] Szerzej: A. Dugin, Czwarta teoria polityczna, ReVolta, Warszawa 2018.

[54] www.magazynkontra.pl/okraska-w-obronie-wspolnoty-ponad-podzialami, dostęp: 30.06.2023.

[55] A. Dugina, Post modernizm, „Obywatel”, nr 1 (9), 2003.

[56] www.anton-shekhovtsov.blogspot.com/2016/01/how-alexander-dugins-neo-eurasianists.html, dostęp: 30.06.2023.

[57] www.rochester.edu/newscenter/ukraine-history-fact-checking-putin-513812, dostęp: 30.06.23.

[58] www.twitter.com/amanpour/status/1506346172977491978, dostęp: 30.06.23.

[59] www.geopolityka.net/aleksander-dugin-przeszkadza-nam-istnienie-kordonu-sanitarnego, dostęp: 30.06.23.

[60] J. Darczewska, Środki aktywne jako rosyjska agresja hybrydowa w retrospekcji. Wybrane problemy, „Przegląd Bezpieczeństwa Wewnętrznego”, nr 18 (10), 2018, s. 40–67.

[61] V. Gerasimov, The Value of Science Is in the Foresight. New Challenges Demand Rethinking the Forms and Methods of Carrying out Combat Operations, „Military Review”, January-February 2016, s. 23–29.

[62] Ibidem.

[63] J. Darczewska, Środki aktywne jako rosyjska agresja hybrydowa w retrospekcji. Wybrane problemy, „Przegląd Bezpieczeństwa Wewnętrznego”, nr 18 (10), 2018, s. 40–67.

[64] J. Darczewska, P. Żochowski, Środki Aktywne. Rosyjski towar eksportowy, „Punkt Widzenia”, nr 64, czerwiec 2017, s. 54–62.

[65] V. Gerasimov, The Value of Science Is in the Foresight. New Challenges Demand Rethinking the Forms and Methods of Carrying out Combat Operations, „Military Review”, January-February 2016, s. 23–29.

[66] https://geopolityka.net/wojny-sieciowe, dostęp:30.06.23.

[67] Szerzej: A. Dugin, Podstawy geopolityki, ReVolta, Warszawa 2019.

[68] M. Składanowski, Ł. Borzęcki, Away from the West. The Cultural Security of the Russian Federation in Aleksandr G. Dugin’s Eurasian Project, „Wschodnioznawstwo”, vol. 12, czerwiec 2018, s. 171–185.

[69] Szerzej: A. Dugin, Czwarta teoria polityczna, ReVolta, Warszawa 2018.

[70] www.cybsecurity.org/pl/infoops-czesc-3-3-modelowanie-operacji-informacyjnych, dostęp:30.06.23.

[71] www.evrazia.org/article/230, dostęp: 30.06.23.

[72] A. B. Раскин, Рефлексивное управление в социальных сетях, Информационные войны, nr 35 (3), 2015.

[73] A. Morozova, K. Szczygieł, Skrzynka z planami Kremla, Frontstory, 14 marca 2023, www.frontstory.pl/mateusz-piskorski-mejle-rosja-szpiegostwo-mirzakhanian, dostęp: 30.06.23.

[74] www.krakow.wyborcza.pl/krakow/7,44425,25812416,byli-czlonkowie-skrajnie-prawicowych-organizacji-skazani-za.html, dostęp: 30.06.23.

[75] www.vsquare.org/german-politician-and-polish-nationalists-in-the-kremlins-service, dostęp: 30.06.23.

[76] www.index.hu/belfold/2014/09/23/a_nagy_oroszorszag_kovacsolta_frigy, dostęp: 30.06.23.

[77] www.polskieradio24.pl/130/5925/Artykul/2126258,Rosyjska-dezinformacja-Takich-grup-jak-Jekateriny-C-jest-pewnie-wiecej, dostęp: 30.06.23.

[78] www.oko.press/ruski-lad-tropimy-rosyjskie-slady-w-polsce-sa-liczne, dostęp: 30.06.23.

[79] www.jagiellonia.org/tvp-rosjanin-zaangazowany-w-prowadzenie-wojny-hybrydowej-przeciw-polsce-wydalony-z-kraju, dostęp: 30.06.23.

[80] www.infosecurity24.pl/sluzby-specjalne/agencja-bezpieczenstwa-wewnetrznego/afera-szpiegowska-w-poznaniu-rosyjski-wicekonsul-wydalony, dostęp: 30.06.23.

[81] www.cire.pl/artykuly/opinie/120923-wojcik-szpieg-z-gazoportu-chcial-zabic-premiera-czarnogory, dostęp: 30.06.23.

[82] www.poznan.wyborcza.pl/poznan/7,36001,26871396,polska-wydalila-rosyjskiego-konsula-mial-byc-zakazony-koronawirusem.html, dostęp: 30.06.23.

[83] www.wyborcza.pl/7,75398,28254294,korespondent-kremlowskich-mediow-rosyjski-wywiad-i-jego-polska.html, dostęp: 30.06.23.

[84] https://www.newsweek.pl/swiat/rosyjska-dezinformacja-w-polsce-straszyla-lgbt-wspierala-antyszczepionkowcow/p87g1w5, dostęp: 30.06.23.

[85] S. F. Dorius, C. J. Lawrence-Dill, Sowing the seeds of skepticism: Russian state news and anti-GMO sentiment, „GM crops & food”, vol. 9 (2), 2018, s. 53–58.

[86] www.allianceforscience.org/blog/2020/04/anti-vaxxers-and-russia-behind-viral-5g-covid-conspiracy-theory, dostęp: 30.06.23.

[87] www.fortune.com/2021/07/23/russian-disinformation-campaigns-are-trying-to-sow-distrust-of-covid-vaccines-study-finds, dostęp: 30.06.23.

[88] https://medium.com/dfrlab/question-that-rts-military-mission-4c4bd9f72c88, dostęp: 30.06.23.

[89] www.prawo.money.pl/aktualnosci/wiadomosci/artykul/kolejny-rosyjski-szpieg-w-polsce-msz-cofnelo,254,0,1645566.html, dostęp: 30.06.23.

[90] www.tvp.info/50405840/komentarz-do-publikacji-sputnika-wedlug-propagandy-rosji-leonid-swiridow-byl-wylacznie-dziennikarzem-to-dezinformacja-wieszwiecej, dostęp: 30.06.23.

[91] Szerzej: P. Gasztold, Towarzysze z betonu. Dogmatyzm w PZPR 1980–1990, Instytut Pamięci Narodowej, Warszawa 2019.

[92] Szerzej: R. Dmowski, Niemcy, Rosja i kwestia polska, Capital,Warszawa 2016.

[93] www.archive.ph/31lMf#selection-1455.0-1455.57, dostęp: 30.06.2004.

[94] www.nop.org.pl/2016/04/20/adam-gmurczyk-od-jestem-polakiem-do-szczerbca, dostęp: 30.06.2023.

[95] www.nacjonalista.pl/2012/09/29/kazda-bron-w-prowadzonej-walce-z-systemem-jest-dobra-wywiad-z-prezesem-nop, dostęp: 30.06.2023.

[96] www.nop.org.pl/2016/04/20/adam-gmurczyk-od-jestem-polakiem-do-szczerbca, dostęp: 30.06.2023.

[97] J. Tomasiewicz, Koncepcje ideowo-polityczne i działalność środowisk młodonacjonalistycznych w PRL lat osiemdziesiątych, w: B. Noszczak (red.), Życie na przekór. Młodziezowa kontestacja systemu w ostatniej dekadzie PRL (1980-1989) – nowe tropy i pytania badawcze, Instytut Pamięci Narodowej, Warszawa 2016.

[98] www.nop.org.pl/2016/04/20/adam-gmurczyk-od-jestem-polakiem-do-szczerbca, dostęp: 30.06.2023.

[99] www.nacjonalista.pl/2012/09/29/kazda-bron-w-prowadzonej-walce-z-systemem-jest-dobra-wywiad-z-prezesem-nop, dostęp: 30.06.2023.

[100] www.nop.org.pl/2016/04/20/adam-gmurczyk-od-jestem-polakiem-do-szczerbca, dostęp: 30.06.2023.

[101] Teczka tajnego współpracownika SB o pseudonimie „Teodor”, Sygnatura akt IPN BU 001043/858.

[102] Teczka tajnego współpracownika SB o pseudonimie „Maksym”, Sygnatura akt IPN BU 00200/474.

[103] Informacja na podstawie kartoteki odtworzeniowej i Karty E0-4, BUiAD IPN w Warszawie, AIPN, 0222/417, t. 1–2.

[104] www.web.archive.org/web/20161220091355; http://nsz.com.pl/index.php/zyciorysy/519-siemaszko-napoleon, dostęp: 30.06.2023.

[105] www.prawy.pl/67632-cale-zycie-poswiecil-sprawie-narodowej-cwierc-wieku-temu-odszedl-napoleon-siemaszko, dostęp: 30.06.2023.

[106] S. Cenckiewicz, „Endekoesbecja”. Dezintegracja Polskiego Związku Katolicko-Społecznego w latach 1982–1986, „Aparat Represji w Polsce Ludowej 1944-1989”, nr 1 (5), 2007, s. 343–456.

[107] www.web.archive.org/web/20150824232053/https://ninateka.pl/film/jan-karski-notacje-1-2, dostęp: 30.06.23.

[108] www.wprost.pl/tygodnik/111579/Narodowa-esbecja.html, dostęp: 30.06.23.

[109] S. Cenckiewicz, „Endekoesbecja”. Dezintegracja Polskiego Związku Katolicko-Społecznego w latach 1982–1986, „Aparat Represji w Polsce Ludowej 1944-1989”, nr 1 (5), 2007, s. 343–456.

[110] T. Kenar, Paleo- i neoendecy. drugoobiegowa działalność wydawnicza narodowego nurtu opozycji demokratycznej w latach 1976–1989, „Glaukopis”, nr 19-20, 2010, s. 144–164.

[111] S. Cenckiewicz, Endekoesbecja”. Dezintegracja Polskiego Związku Katolicko-Społecznego w latach 1982–1986, „Aparat Represji w Polsce Ludowej 1944-1989”, nr 1 (5), 2007, s. 343–456.

[112] Ibidem.

[113] Ibidem.

[114] Ibidem.

[115] Ibidem.

[116] K. Tarka, Antykomunistyczny rusofil. Jędrzej Giertych o opozycji politycznej i polityce polskiej, „Zeszyty Historyczne”, 2007, z. 159, s. 135–169.

[117] Teczka tajnego współpracownika SB o ps. „Leszek”, Sygnatura akt IPN BU 001134/4722/Jacket.

[118] Zarejestrowany pod nr 9470 przez wydz. V dep. II Warszawa, następnie 5.04.1976 pod nr 15057 przez wydz. II SUSW. Nr arch. 8952/I, 12604/I, miejsce archiwizacji W III BEiA.

[119] Ibidem.

[120] J. Tomasiewicz, Koncepcje ideowo-polityczne i działalność środowisk młodonacjonalistycznych w PRL lat osiemdziesiątych, w: B. Noszczak (red.), Życie na przekór. Młodziezowa kontestacja systemu w ostatniej dekadzie PRL (1980-1989) - nowe tropy i pytania badawcze, Instytut Pamięci Narodowej, Warszawa 2016.

[121] www.nop.org.pl/2016/04/20/adam-gmurczyk-od-jestem-polakiem-do-szczerbca,–dostęp: 30.06.2023.

[122] S. Cenckiewicz, „Endekoesbecja”. Dezintegracja Polskiego Związku Katolicko-Społecznego w latach 1982–1986, Aparat Represji w Polsce Ludowej 1944-1989, nr 1 (5), 2007, s. 343–456.

[123] Brak autora, KONFIDENCI z archiwów Ministerstwa Spraw Wewnetrznych Dodatek nadzwyczajny do dziennika GŁOS, „Głos”, 14-16 lutego, Nr 3, 1997 oraz Gazeta Polska nr 22 (44) z dnia 2 czerwca 1994 r..

[124] S. Cenckiewicz, „Endekoesbecja”. Dezintegracja Polskiego Związku Katolicko-Społecznego w latach 1982–1986, „Aparat Represji w Polsce Ludowej 1944-1989”, nr 1 (5), 2007, s. 343–456.

[125] www.tvp.info/23144570/po-oskarzeniach-o-wspolprace-z-sb-nominowany-przez-pis-prezes-pkp-zrezygnowal-ze-stanowiska, dostęp: 30.06.23.

[126] www.wiadomosci.wp.pl/druga-twarz-czwartej-wladzy-6036885095224449a,–dostęp: 30.06.23.

[127] M. Narbutt, Sekrety i kłamstwa, „Rzeczpospolita”, 16 czerwca 2007.

[128] S. Cenckiewicz, „Endekoesbecja”. Dezintegracja Polskiego Związku Katolicko-Społecznego w latach 1982–1986, „Aparat Represji w Polsce Ludowej 1944-1989”, nr 1 (5), 2007, s.343–456.

[129] Akta tajnego współpracownika SB o ps. „Filip”, Sygnatura akt IPN BU 002082/699.

[130] S. Cenckiewicz, „Endekoesbecja”. Dezintegracja Polskiego Związku Katolicko-Społecznego w latach 1982–1986, „Aparat Represji w Polsce Ludowej 1944-1989”, nr 1 (5), 2007, ss.343-456.

[131] www.cep-sklep.pl/news/n/173/Historia, dostęp: 30.06.23.

[132] M. J. Chodakiewicz, J. Musiakowska-Muszyńska, W. J. Muszyński, Polska dla Polaków! Kim byli i są polscy narodowcy, Zysk i S-ka, Poznań 2015, s. 467.

[133] M. Narbutt, Sekrety i kłamstwa, „Rzeczpospolita”, 16 czerwca 2007.

[134] Teczka tajnego współpracownika SB o ps. „Leszek”, Sygnatura akt IPN BU 001134/4722/Jacket.

[135] www.tvp.info/23144570/po-oskarzeniach-o-wspolprace-z-sb-nominowany-przez-pis-prezes-pkp-zrezygnowal-ze-stanowiska, dostęp: 30.06.23.

[136] Akta tajnego współpracownika SB o ps. „Teodor”, Sygnatura akt IPN BU 001043/858.

[137] Akta tajnego współpracownika SB o ps. „Filip”, Sygnatura akt IPN BU 002082/699.

[138] Informacja na podstawie kartoteki odtworzeniowej i Karty E0-4, BUiAD IPN w Warszawie, AIPN, 0222/417, t. 1-2.

[139] J. Tomasiewicz, Ugrupowania neoendeckie w III RP, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń, 2003, s. 143–144.

[140] www.krytykapolityczna.pl/kraj/polscy-faszysci-na-smyczy-putina, dostęp: 30.06.23.

[141] „Ojczyzna”, nr 3-4, 1992 oraz nr 10-11, 1994 za: J. Tomasiewicz, Ugrupowania neoendeckie w III RP, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2003, s. 152.

[142] „Ojczyzna”, nr 9, 1995 za: J. Tomasiewicz, Ugrupowania neoendeckie w III RP, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2003, s. 153.

[143] Akta tajnego współpracownika SB o ps. „Filel”, Sygnatura akt IPN BU 02320/84 t. 1-3.

[144] ww.dzieje.pl/aktualnosci/marian-jurczyk-nie-zyje, dostęp: 30.06.23.

[145] www.fc.fc.pl/NFP/lista_chronologicznie.html, dostęp: 30.06.23.

[146] M. Barański, Oświadczenie, 10 marca 1965, Sygnatura akt IPN BU 0330/327/10.

[147] W. Majdański, Czy matka–trumna może być szczęśliwa? W obronie życia niemowląt, „Rycerz Niepokalanej”, nr 9, wrzesień 1938.

[148] W. Majdański, Sto milionów Polaków!, „Prosto z Mostu”, nr 5, 2 kwietnia 1939.

[149] Ibidem.

[150] Organizacja działa od 1977 r. jako Polski Komitet Obrony Życia, Rodziny, od 1978 r. Polski Komitet Obrony Życia, Rodziny i Narodu, a od 1981 r. pod nazwą Komitet Samoobrony Polskiej.

[151] Akta tajnego współpracownika SB o ps. „Rybak”, Sygnatura akt IPN BU 0170/646, t. 14, s. 436.

[152] „Informacja operacyjna” z dn. 29 listopada 1977, Sygnatura akt IPN BU 00170/640/14, s. 374.

[153] https://www.tinyurl.com/23pj422z, dostęp: 30.06.23.

[154] J. Tomasiewicz, Ugrupowania neoendeckie w III RP, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2003, s. 127.

[155] Ibidem, s. 126.

[156] Ibidem, s. 126–127.

[157] Ibidem, s. 125.

[158] K. Jajecznik, Od entuzjasty do kontestatora myśli nacjonalistycznej. Sylwetka publicystyczna Mirosława Szczepana Żochowskiego (1937–2010), w: A. Dawidowicz, E. Maj (red.), Prasa Narodowej Demokracji, t. 3: Publicyści, Wydawnictwo UMCS, Lublin 2012, s. 249–269.

[159] Brak autora, KONFIDENCI z archiwów Ministerstwa Spraw Wewnętrznych. Dodatek nadzwyczajny do dziennika „GŁOS”, „Głos”, 14-16 lutego, nr 3, 1997 oraz „Gazeta Polska” nr 22 (44) z dnia 2 czerwca 1994 r.

[160] E. Wilk, Krucjata łysogłowych, Niezależna Oficyna Wydawnicza NOWA, Warszawa 1994, s. 117.

[161] www.lublin.wyborcza.pl/lublin/7,48724,1290154.html, dostęp: 30.06.23.

[162] www.polityka.pl/tygodnikpolityka/kraj/2168349,1,nacjonalistyczne-opole-kowalski-i-jaki-odc-5-doktor-narodowo-radykalny.read

[163] www.konserwatyzm.pl/zygmunt-wrzodak-list-otwarty-do-narodu-rosyjskiego-i-wladz-federacji-rosyjskiej, dostęp: 30.06.23.

[164] www.oko.press/senat-chce-uczcic-obsesyjnych-antysemitow-dla-ktorych-kor-mafia-zydowska-oko-press-powiadamia-wszystkich-senatorow, dostęp: 30.06.23.

[165] www.senat.gov.pl/prace/komisje-senackie/przebieg,7421,1.html.

[166] https://pap-mediaroom.pl/polityka-i-spoleczenstwo/mkidn-powolanie-rady-programowej-instytutu-dziedzictwa-mysli-narodowej, dostęp: 30.06.23.

[167] www.pap.pl/aktualnosci/news%2C678879%2Capel-wyborczy-srodowisk-niepodleglosciowych-narodowych-i-chrzescijanskich, dostęp: 30.06.23.

[168] http://fc.fc.pl/NFP/s1.html, dostęp: 30.06.23.

[169] Ibidem, s. 303.

[170] Ibidem, s. 302.

[171] www.polityka.pl/tygodnikpolityka/kraj/1979854,1,tajna-liga-i-tajni-wspolpracownicy-brunatne-podhale-w-prl.read, dostęp: 30.06.23.

[172] Która przyniesie też Korwin-Mikkemu przezwiska „Cyborg” i „Wielki cybernetyk”, patrz szerzej:–www.socjocybernetyka.files.wordpress.com/2016/02/socjocybernetyka-janusz-korwin-mikke2.pdf, dostęp: 30.06.23.

[173] Szerzej: S. Tymiński, Święte psy, Officyna, Warszawa 1990.

[174] J. Kossecki, S. L. Tymiński, Plan „X”, Partia X, Warszawa 1992.

[175] www.jozefdarski.pl/951-nielubiani-petenci, dostęp: 30.06.23.

[176] www.polityka.pl/tygodnikpolityka/kraj/185759,1,tyminski-stanislaw.read, dostęp: 30.06.23.

[177] Ibidem.

[178] J. Kossecki, S. L. Tymiński, Plan „X”, Partia X, Warszawa 1992, s. 7.

[179] https://www.youtube.com/watch?v=B-0hkii5GK0

[180] www.wprost.pl/kraj/78978/lustrowany-tyminski.html, dostęp: 30.06.23.

[181] www.rp.pl/polityka/art15969741-skad-tyminski-mial-kwity-bolka, dostęp: 30.06.23.

[182] A. J. Socha, Spałem z Tymińskim, Versus, Białystok 1991, s. 50.

[183] Ibidem, s. 48.

[184] Ibidem, s. 42.

[185] J. Tomasiewicz, Ugrupowania neoendeckie w III Rzeczpospolitej, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2003, s. 106.

[186] R. Samsel, M. Waloch, Wszystko o Stanie Tymińskim, Comer, Warszawa 1991, s. 111 oraz A. J. Socha, Spałem z Tymińskim, Versus, Białystok 1991, s. 64–65.

[187] Ibidem, s. 55.

[188] Ibidem, s. 63–64.

[189] www.polityka.pl/tygodnikpolityka/kraj/185759,1,tyminski-stanislaw.read, dostęp: 30.06.23.

[190] www.jozefdarski.pl/951-nielubiani-petenci, dostęp: 30.06.23.

[191] www.goniec24.com/lektura/item/4454-siedem-dni-ze-stanem-tymi%C5%84skim-codzienno%C5%9B%C4%87-z-szokow%C4%85-transformacj%C4%85-w-tle-40,Białystok, dostęp: 30.06.23.

[192] Jak pokaże rozdział tej książki o Świrgoniu i Rękasie, Tymiński nie mija się jakoś znacząco z prawdą.

[193] M. Dehnel-Szyc, J. Stachura, Gry polityczne. Orientacje na dziś, Warszawa 1991, s. 185–189.

[194] Ibidem, s. 196–197

[195] W. E. Osińska, Program i działalność Związku Zawodowego Rolnictwa „Samoobrona” i Partii „X”, tekst rozprawy doktorskiej, Warszawa 2001.

[196] Ibidem.

[197] www.wiadomosci.wp.pl/samoobrona-chce-powrotu-cenzury-6036717242458753a, dostęp: 30.06.23.

[198] www.web.archive.org/web/20060112171925;Białystok, http://www.samoobrona.org.pl/pages/07.Publikacje/03.Niepokorny/4, dostęp: 30.06.23.

[199] www.web.archive.org/web/20060112171925; http://www.samoobrona.org.pl/pages/07.Publikacje/03.Niepokorny/4, dostęp: 30.06.23.

[200] F. Dąbrowski, Ryszard Gontarz, funkcjonariusz UB i SB, dziennikarz PRL, „Biuletyn Instytutu Pamięci Narodowej”, t. 8, nr 3, 2008, s. 21–25.

[201] Ibidem.

[202] J. Siedlecka, Biografie odtajnione. Z archiwów literackich bezpieki, Zysk i S-ka, Poznań 2015, s. 422.

[203] www.polityka.pl/tygodnikpolityka/klasykipolityki/1751778,1,kartel-samoobrona.read, dostęp: 30.06.23.

[204] P. Gasztold Seń, Koncesjonowany Nacjonalizm. Zjednoczenie Patriotyczne „Grunwald” 1980-1990, IPN, Warszawa 2012, s. 351.

[205] P. Smoleński, Salon Patriotów, Rytm, Warszawa 1994, s. 195–204.

[206] O nim więcej w rozdziale poświęconym Konradowi Rękasowi.

[207] www.polityka.pl/archiwumpolityki/1813942,1,trafila-kosa-na-leppera.read, dostęp: 30.06.23.

[208] Akta tajnego współpracownika SB o ps. „Grzegorz”, Sygnatura akt: IPN Lu 554/1/D; IPN Lu 554/1/J; IPN Lu 555/1 t. 1; IPN Lu 555/1 t. 2.

[209] KG, MD, Żyrinowski w poniedziałek, „Rzeczpospolita”, 27 stycznia 1994, www.archiwum.rp.pl/artykul/17112.html, dostęp: 30.06.23.

[210] Znanym też pod nazwami Związek Białego Orła i Liga Obrony Suwerenności z Wojciechem Podjackim na czele.

[211] www.wprost.pl/tygodnik/3346/wodzowie-ulic.html, dostęp: 30.06.23.

[212] G. Bogusz, Janusz Bryczkowski: faszyzm zamiast demokracji, „Nigdy więcej”, nr 8, 1998.

[213] www.niniwa22.cba.pl/gdzie_sa_chlopcy_z_tamtych_lat.htm, dostęp: 30.06.23.

[214] www.rp.pl/wydarzenia/art2136871-kandydat-na-prezydenta-rosji-zrzucic-bombe-atomowa-na-kijow, dostęp: 30.06.23.

[215] www.wyborcza.pl/1,76842,359486.html, dostęp: 30.06.23.

[216] www.tvn24.pl/wiadomosci-ze-swiata,2/putin-o-zyrinowskim-ma-prawo-mowic-wszystko-porywajacy-mowca,459245.html?h=23ea, dostęp: 30.06.23.

[217] www.niniwa22.cba.pl/gdzie_sa_chlopcy_z_tamtych_lat.htm, dostęp: 30.06.23.

[218] G. Bogusz, Janusz Bryczkowski: faszyzm zamiast demokracji, „Nigdy więcej”, nr 8, 1998.

[219] M. Ślubowski, Biłem tak, żeby nie skrzywdzić za bardzo, „Nigdy więcej”, nr 5, 1997.

[220] www.polityka.pl/archiwumpolityki/1813942,1,trafila-kosa-na-leppera.read, dostęp: 30.06.23.

[221] E. Michalik, T. Sakiewicz, Układ, Oficyna Wydawnicza Volumen, Warszawa 2003, s. 41.

[222] www.niezalezna.pl/42694-prawdziwa-historia-millera-od-popiersia-bieruta-do-flirtu-ze-sloncem-peru, dostęp: 30.06.23.

[223] E. Michalik, T. Sakiewicz, Układ, Oficyna Wydawnicza Volumen, Warszaw, 2003, s. 35–39.

[224] EM, PL, Dziesięć Mitów na temat Leppera, „NSZZ Solidarność. Region Podlaski. Biuletyn Informacyjny”, nr 112 (292), 2002.

[225] www.zw.com.pl/artykul/160891.html, dostęp: 30.06.23.

[226] www.wyborcza.pl/7,75248,1978280.html, dostęp: 30.06.23.

[227] E. Michalik, T. Sakiewicz, Układ, Oficyna Wydawnicza Volumen, Warszawa 2003, s. 21.

[228] www.wprost.pl/tylko-u-nas/109810/Janusz-Maksymiuk-zostal-zarejestrowany-przez-SB-jako-wspolpracownik-Roman.html, dostęp: 30.06.23.

[229] www.polityka.pl/tygodnikpolityka/kraj/1535295,1,nierozliczona-seksafera-samoobrony.read, dostęp: 30.06.23.

[230] A. Lepper, Apel kandydata na Prezydenta Andrzeja Leppera, brak miejsca wydania, 1995, s. 2.

[231] A. Lepper, List A. Leppera do Marszałka Sejmu Rzeczpospolitej Józefa Oleksego, Warszawa, 5 stycznia 1994.

[232] www.web.archive.org/web/20050606170348; http://www.samoobrona.org.pl/pages/07.Publikacje/04.Samoobrona, dostęp: 30.06.23.

[233] W. Reszczyński, Wygrać Prezydenta. Wojciecha Reszczyńskiego rozmowy z kandydatami na Urząd Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej (wybory ’95), Libra, Warszawa 1995, s. 119.

[234] www.academia.edu/64704117/Samoobrona_RP_w_polskim_systemie_partyjnym, dostęp 30.06.23.

[235] Brak autora, Postulat pod adresem Premiera Rządu Rzeczpospolitej, Warszawa, 5-6 maja 1995.

[236] www.nowyobywatel.pl/2017/01/17/narodziny-wzlot-i-upadek-anteusza-w-piata-rocznice-smierci-andrzeja-leppera, dostęp: 30.06.23.

[237] http://web.archive.org/web/20050606170348; http://www.samoobrona.org.pl/pages/07.Publikacje/04.Samoobrona, dostęp: 30.06.23.

[238] Ibidem

[239] Ibidem.

[240] Ibidem.

[241] Ibidem.

[242] www.nowyobywatel.pl/2017/01/17/narodziny-wzlot-i-upadek-anteusza-w-piata-rocznice-smierci-andrzeja-leppera, dostęp: 30.06.23.

[243] Ibidem.

[244] http://web.archive.org/web/20050606170348; http://www.samoobrona.org.pl/pages/07.Publikacje/04.Samoobrona, dostęp: 30.06.23.

[245] Ibidem.

[246] T. Kuczur, Polska polityka zagraniczna w myśli politycznej ugrupowań ludowych w latach 1989-1993, [w:] W. Paruch, K. Trembicka (red.), Niepodległość. Zależność. Suwerenność. Problematyka zagraniczna w najnowszej polskiej myśli politycznej, Lublin 2007, s. 287.

[247] www.bankier.pl/wiadomosc/Andrzej-Lepper-o-stosunkach-z-Bialorusia-i-z-Rosja-1323036.html, dostęp: 30.06.23.

[248] www.academia.edu/64704117/Samoobrona_RP_w_polskim_systemie_partyjnym, dostęp 30.06.23.

[249] E. Zdrojowy, Tragedia w Biesłanie, „Chłopska Droga”, 19 września 2004.

[250] A. Majda, Bez armat w sprawie Jałty, „Rzeczpospolita”, 18 lutego 2005; W. Szacki, Jechać, ale nie milczeć, „Gazeta Wyborcza”, 19 luty 2005.

[251] www.academia.edu/64704117/Samoobrona_RP_w_polskim_systemie_partyjnym, dostęp 30.06.23.

[252] E. Michalik, T. Sakiewicz, Układ, Oficyna Wydawnicza Volumen, Warszawa, 2003, s. 40, 43

[253] Ibidem.

[254] Ibidem.

[255] www.academia.edu/64704117/Samoobrona_RP_w_polskim_systemie_partyjnym, dostęp 30.06.23.

[256] www.wyborcza.pl/7,75398,10123839,na-bialorusi-smierc-leppera-to-nie-samobojstwo.html, dostęp 30.06.23.

[257] Ibidem.

[258] www.tokfm.pl/Tokfm/7,103086,10079600,andrzej-lepper-nie-zyje-bialoruska-telewizja-komu-przeszkadzal.html, dostęp 30.06.23.

[259] www.rmf24.pl/fakty/swiat/news-bialoruska-telewizja-skrytykowala-polske-w-relacji-z-pogrzeb,nId,354220#crp_state=1, dostęp 30.06.23.

[260] E. Michalik, T. Sakiewicz, Układ, Oficyna Wydawnicza Volumen, Warszawa 2003, s. 49.

[261] W. Szacki, Pokażmy Łukaszence, „Gazeta Wyborcza”, 20 maja 2005.

[262] T. Sakiewicz, Partyzant wolnego słowa, Wydawnictwo M, Kraków 2013, s. 106.

[263] www.bankier.pl/wiadomosc/Andrzej-Lepper-zaproszony-na-spotkanie-z-Aleksandrem-Lukaszenka-1212199.html, dostęp 30.06.23.

[264] M. Krzymowski, Bankrut, „Polityka”, 21 sierpnia 2011, s. 30–33.

[265] www.polskieradio24.pl/5/3/artykul/312967,andrzej-lepper-polska-nie-powinna-sie-mieszac-w-sprawy-bialorusi, dostęp 30.06.23.

[266] M. Drozd-Piasecka, Wizerunek przywódcy Samoobrony Andrzeja Leppera w przekazie medialnym, „Etnografia Polska”, t. 56, z. 1–2, s. 5–30, 2012.

[267] www.tokfm.pl/Tokfm/7,103086,10079600,andrzej-lepper-nie-zyje-bialoruska-telewizja-komu-przeszkadzal.html, dostęp 30.06.23.

[268] www.poland.mfa.gov.by/pl/embassy/news/f6769396aae0540a.html, dostęp 30.06.23.

[269] www.wiadomosci.gazeta.pl/wiadomosci/7,114873,3301661.html, dostęp: 30.06.23.

[270] Ibidem.

[271] Ibidem.

[272] www.nowyobywatel.pl/2017/01/17/narodziny-wzlot-i-upadek-anteusza-w-piata-rocznice-smierci-andrzeja-leppera, dostęp: 30.06.23.

[273] www.polityka.pl/archiwumpolityki/1813942,1,trafila-kosa-na-leppera.read, dostęp: 30.06.23.

[274] E. Nalewajko, Political Parties and Agriculture In Poland, „University of Liverpool - Centre for Central and Eastern European Studies, Working Paper”, nr 17, University of Liverpool, s. 11.

[275] T. Szczepański, Działalność polityczna Bolesława (Bernarda) Tejkowskiego do roku 1989, w: R. Łętocha (red.), Religia. Naród. Polityka. Studia nad współczesną myślą polityczną, Nomos, Kraków 2010, s. 300.

[276] A. Dziurak, Znaleźć „Leszka”, Biuletyn IPN, nr 11-12, 2006.

[277] GK, PAP, Rzeczpospolita, Pogromca mitów, „Newsweek”, 13 lipca 2008, www.newsweek.pl/polska/pogromca-mitow,34107,1,1.html, dostęp: 30.06.23.

[278] T. Szczepański, Działalność polityczna Bolesława (Bernarda) Tejkowskiego do roku 1989, w: R. Łętocha (red.), Religia. Naród. Polityka. Studia nad współczesną myślą polityczną, Nomos, Kraków 2010, s. 308.

[279] Sygnatura akt IPN BU 0247/905 s. 301–302.

[280] M. Łapiński, T. Szczepański, Czciciele Polski Pogańskiej, „Karta”, nr 8, 1992.

[281] Sygnatura akt IPN BU 0247/905 s. 97–105.

[282] T. Szczepański, Działalność polityczna Bolesława (Bernarda) Tejkowskiego do roku 1989, w: R. Łętocha (red.), Religia. Naród. Polityka. Studia nad współczesną myślą polityczną, Nomos, Kraków 2010, s. 301.

[283] Sygnatura akt IPN BU 0331/523, s. 19.

[284] M. Kornak, Słowiańskie nadużycie, „Nigdy więcej”, nr 17, zima-wiosna 2009.

[285] www.ojczyzna.pl/Arch-Teksty/LENKIEWICZ-A_Bernard-vel-Boleslaw-Tejkowski.htm, dostęp: 30.06.23.

[286] Szerzej: „Myśl Narodowa Polska”, nr 5/91.

[287] Szerzej: „Myśl Narodowa Polska”, nr 3-4/90.

[288] www.konserwatyzm.pl/jastrzebski-pozegnanie-boleslawa-tejkowskiego, dostęp: 30.06.23.

[289] www.pwn.info.pl/content/30/popieramy-rosje-dla-dobra-polski-europy-swiata, dostęp: 30.06.22.

[290] www.frontstory.pl/index/usowski-aleksander, dostęp: 30.06.22.

[291] J. Jachowicz, Ruch Apartheidu w Polsce, „Gazeta Wyborcza”, 19 czerwca 1993.

[292] S. Cenckiewicz, Długie ramię Moskwy, Zysk i S-ka, Poznań 2011, s. 308.

[293] T. Szczepański, Ruch zadrużny i rodzimowierczy w PRL w latach 1956-1989, „Państwo i Społeczeństwo”, nr 4, 2009, s. 59–77.

[294] Sygnatura akt IPN BU 2602/17864.

[295] W. Jagielski, Wzorem Hitlera, „Gazeta Wyborcza”, 26 kwietnia 1993.

[296] Dziś działa ono pod nazwą Rodzima Wiara.

[297] W. Laqueur, Black Hundred The Rise of the Extreme Right in Russia, HarperCollins, New York 1993, s. 204–221.

[298] W. Korey, Russian Antisemitism, Pamyat and the Demonology of Zionism, Routledge, London-New York, 1995, s. 194 oraz W. Laqueur, Black Hundred The Rise of the Extreme Right in Russia, HarperCollins, New York, 1993, s. 204–221.

[299] A. Shekhovtsov, Far-Right Election Observation Monitors in the Service of the Kremlin’s Foreign Policy, s. 233–243, w: M. Laruelle (red.), Eurasianism and European Far Right: Reshaping the Europe-Russia Relationship, Lexington, Lanham 2015.

[300] Sygnatura akt IPN BU 763/45871.

[301] Ibidem.

[302] www.web.archive.org/web/20150316231816; http://www.polskapartiaprzyjaciolpiwa.org/index.php/historia-pppp/30-prawdziwa-historia-powstania-dzialalnosci-i-upadku-polskiej-partii-przyjaciol-piwa, dostęp: 30.06.23.

[303] www.fundacja.lexnostra.pl/kto-kryje-prezydenta-bubla, dostęp: 30.06.23.

[304] J. Tomasiewicz, Ugrupowania neoendeckie w III RP, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2003, s. 207–208.

[305] Szerzej: W. Bagieński, P. Gontarczyk, Afera „Żelazo” w domumentach MSW i PZPR, Instytut Pamięci Narodowej, Warszawa 2013.

[306] Dane za Kartą Informacyjną IPN BU 763/45871.

[307] Dane za Kartą Informacyjną IPN Wr 040/1412, IV-3751/1305.

[308] Dane za Kartą Informacyjną IPN BU 763/45871.

[309] Są to między innymi: „Tylko Polska”, „Dziennik Narodowy”, „Miesięcznik Narodowy”, „Kwartalnik Narodowy”, „Tajne Historie Świata”, „Polonia”, „Pismo Patriotyczne” oraz „Polak Katolik – Gazeta Tradycji Katolickiej”.

[310] www.wprost.pl/tygodnik/45290/Antysemicki-Bubel.html, dostęp: 30.06.23.

[311] www.wiadomosci.dziennik.pl/opinie/artykuly/61727,jachowicz-polska-mafia-rodzila-sie-w-prl-u.html, dostęp: 30.06.23.

[312] www.wyborcza.pl/7,75248,139870.html, dostęp: 30.06.23.

[313] www.kroniki2.rssing.com/chan-34618798/all_p13.html, dostęp: 30.06.23.

[314] www.wyborcza.pl/7,75248,139870.html, dostęp: 30.06.23.

[315] J. Tomasiewicz, Ugrupowania neoendeckie w III RP, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2003, s. 90.

[316] www.wyborcza.pl/7,75248,139870.html, dostęp: 30.06.23.

[317] www.bielskobiala.naszemiasto.pl/sprawa-krzyza/ar/c1-5502473, dostęp: 30.06.23.

[318] www.wyborcza.pl/7,75248,139870.html, dostęp: 30.06.23.

[319] www.tvn24.pl/polska/kazimierz-switon-nie-zyje-smierc-kazimierza-switonia-ra495812-3417439, dostęp: 30.06.23.

[320] www.tysol.pl/a29144-video-kazimierz-switon-na-drugiej-liscie-jest-pan-prezydent-jako-agent-sluzby-bezpieczenstwa, dostęp: 30.06.23. Wystąpienie to jest częścią słynnej „afery teczkowej”, o której więcej w rozdziale o Januszu Korwin-Mikkem.

[321] https://www.ivrozbiorpolski.pl/index.php?page=lista-switonia

[322] www.nigdywiecej.org/pdf/pl/brunatnaksiega.pdf, dostęp: 30.06.23.

[323] www.wyborcza.pl/7,75248,139870.html, dostęp: 30.06.23.

[324] M. Łazarkiewicz, Żwirowisko – ostatnia niedziela, Telewizja Polska – I Program, 1999.

[325] www.nigdywiecej.org/pdf/pl/brunatnaksiega.pdf, dostęp: 30.06.23.

[326] M. Łazarkiewicz, Żwirowisko – ostatnia niedziela, Telewizja Polska – I Program, 1999.

[327] www.wyborcza.pl/7,75248,139870.html, dostęp: 30.06.23.

[328] www.newsweek.pl/polska/jesienny-zaciag-leppera/f458f9s, dostęp: 30.06.23.

[329] K. Kasiński, Dziwni obrońcy krzyża, „Nigdy więcej”, nr 19, jesień-zima, 2011.

[330] www.wyborcza.pl/7,76842,1062309.html, dostęp: 30.06.23.

[331] Ibidem.

[332] Ibidem.

[333] Ibidem.

[334] Ibidem.

[335] R. Matyja, Państwowość PRL w polskiej refleksji politycznej lat 1956-1980, Ośrodek Myśli Politycznej, Kraków 2007, s. 58–59.

[336] www.wyborcza.pl/7,76842,1062309.html, dostęp: 30.06.23.

[337] M. J. Chodakiewicz, J. Musiakowska-Muszyńska, W. J. Muszyński, Polska dla Polaków! Kim byli i są polscy narodowcy, Zysk i S-ka, Poznań 2015, S. M. J. Chodakiewicz, J. Musiakowska-Muszyńska, W. J. Muszyński, Polska dla Polaków! Kim byli i są polscy narodowcy, Zysk i S-ka, Poznań 2015, s. 324.

[338] www.wprost.pl/tygodnik/111579/Narodowa-esbecja.html, dostęp: 30.06.23.

[339] www.wyborcza.pl/7,76842,1062309.html, dostęp: 30.06.23.

[340] www.wyborcza.pl/7,76842,2840905.html, dostęp: 30.06.23.

[341] Ibidem.

[342] Ibidem.

[343] Ibidem.

[344] www.wyborcza.pl/7,76842,2840905.html, dostęp: 30.06.23.

[345] Ibidem.

[346] Ibidem.

[347] M. J. Chodakiewicz, J. Musiakowska-Muszyńska, W. J. Muszyński, Polska dla Polaków! Kim byli i są polscy narodowcy, Zysk i S-ka, Poznań 2015, s. 366.

[348] www.wprost.pl/tygodnik/111579/Narodowa-esbecja.html, dostęp: 30.06.23.

[349] www.wyborcza.pl/7,76842,2840905.html, dostęp: 30.06.23.

[350] J. Tomasiewicz, Ugrupowania neoendeckie w III RP, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2003, s. 92.

[351] M. J. Chodakiewicz, J. Musiakowska-Muszyńska, W. J. Muszyński, Polska dla Polaków! Kim byli i są polscy narodowcy, Zysk i S-ka, Poznań 2015, s. 435–436.

[352] J. Tomasiewicz, Ugrupowania neoendeckie w III RP, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2003, s. 300–302.

[353] www.forum.gazeta.pl/forum/w,13,19754438,19754438,Maciej_Giertych_wspieral_ZSRR_i_stan_wojenny.html, dostęp: 30.06.23.

[354] Ibidem.

[355] Ibidem.

[356] Ibidem.

[357] A. Domosławski, Saga rodu Giertychów (2), „Gazeta Wyborcza”, 19 października 2002, nr 245.

[358] Ibidem.

[359] J. Tomasiewicz, Ugrupowania neoendeckie w III RP, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2003, s. 292–293.

[360] Ibidem, s. 347–350.

[361] Ibidem, s. 294.

[362] Ibidem, s. 298–299.

[363] Ibidem, s. 295.

[364] Ibidem, s. 119.

[365] Ibidem, s. 291–292.

[366] Ibidem, s. 108.

[367] A. Domosławski, Saga rodu Giertychów (2), „Gazeta Wyborcza”, 19 października 2002, nr 245.

[368] R. Giertych, Kontrrewolucja Młodych, Incjatywa Wydawnicza „Ad Astra”, Warszawa 1994, s. 83.

[369] A. Domosławski, Saga rodu Giertychów (2), „Gazeta Wyborcza”, 19 października 2002, nr 245.

[370] R. Giertych, Kontrrewolucja Młodych, Incjatywa Wydawnicza „Ad Astra”, Warszawa 1994, s. 85–92.

[371] Ibidem, s. 94.

[372] A. Domosławski, Saga rodu Giertychów (2), „Gazeta Wyborcza”, 19 października 2002, nr 245.

[373] R. Giertych, Kontrrewolucja Młodych, Incjatywa Wydawnicza „Ad Astra”, Warszawa 1994, s. 9.

[374] Ibidem, s. 89.

[375] Ibidem, s. 92–94.

[376] „Szczerbiec” zaprzestał działania, „Ojczyzna” scaliła się z SND, a PWS-PSN Tejkowskiego zawęziło się w praktyce do może kilku osób.

[377] www.rmf24.pl/fakty/polska/news-blok-ludowo-narodowy,nId,124934#crp_state=1, dostęp: 30.06.23.

[378] www.rmf24.pl/fakty/polska/news-silny-czlowiek-na-trudne-czasy,nId,220286#crp_state=1, dostęp: 30.06.23.

[379] P. Wroński, Generał uczy się historii, „Gazeta Wyborcza”, 5 września 2000.

[380] Szerzej T. Piątek, Rydzyk i przyjaciele. Kręte ścieżki 1945-1999, Wydawnictwo Arbitror, Warszawa 2021 oraz T. Piątek, Rydzyk i przyjaciele. Wielkie Żniwa 1999-2020, Wydawnictwo Arbitror, Warszawa 2021.

[381] Szerzej: T. Walichnowski, Izrael a NRF, Książka i Wiedza, Warszawa 1967; T. Walichnowski, Syjonizm a NRF, Śląsk, Katowice 1968; T. Walichnowski, Izrael-NRF a Polska, Interpress, Warszawa 1968 oraz T. Walichnowski, Mechanizm propagandy syjonistycznej, Śląsk, Katowice 1968.

[382] T. Piątek, Rydzyk i przyjaciele. Tom drugi. Wielkie Żniwa 1999-2020, Wydawnictwo Arbitror, Warszawa 2021, s. 23–28.

[383] Ibidem, s. 45–51.

[384] Ibidem, s. 51–54.

[385] A. Gielewska, M. Dzierżanowski, Jak rodził się sojusz Macierewicza z Rydzykiem, „Krytyka Polityczna”, 26 czerwca 2018, www.krytykapolityczna.pl/kraj/macierewicz-biografia, dostęp: 30.06.23.

[386] www.wiadomosci.gazeta.pl/wiadomosci/7,114873,3724061.html, dostęp: 30.06.23.

[387] www.wiadomosci.wp.pl/gorzki-wywiad-sprzed-lat-oto-co-kaczynski-naprawde-myslal-o-radiu-maryja-6190098913540225a, dostęp: 30.06.23.

[388] www.youtube.com/watch?v=D9_4CliGgsk, dostęp: 30.06.23.

[389] www.krytykapolityczna.pl/kraj/macierewicz-biografia, dostęp: 30.06.23.

[390] Ibidem.

[391] www.wyborcza.pl/7,75398,21081490,pelny-raport-o-sprawie-roberta-lusni-i-jego-zwiazkow-z-antonim.html

[392] J. Tomasiewicz, Powrót Ligi, Organizacja Monarchistów Polskich. Portal Legitymistyczny, brak daty, www.legitymizm.org/powrot-ligi, dostęp: 30.06.23.

[393] Ibidem.

[394] Z czasem wybrany na sędziego Trybunału Konstytucyjnego.

[395] www.legitymizm.org/powrot-ligi, dostęp: 30.06.23.

[396] Ibidem.

[397] Ibidem.

[398] www.cia.media.pl/rosja_hakerzy_wlamali_sie_na_mail_aleksandra_dugina, dostęp: 30.06.23.

[399] www.web.archive.org/web/20160306230938; http://www.zadruga.pl/hodur-ze-szczecina–-mateusz-piskorski.html, dostęp: 30.06.23.

[400] www.niklot.org.pl/slownik-biograficzny/37-w/83-wylotek-andrzej-anidrzej-z-parczewa.html, dostęp: 30.06.23.

[401] S. Cenckiewicz, Długie ramie Moskwy, Zysk i S-ka, Poznań 2011, s. 308.

[402] www.web.archive.org/web/20160507043834/; https://www.zadruga.pl/staszko-z-wroc-awia–-st.-potrzebowski.html, dostęp: 30.06.23.

[403] Wybrane hasła ze słownika Zrzeszenia Rodzimej Wiary (zestawił Maciej Czarnowski) w: G. Rowiński, M. Purzycka, Inne niebo, czyli w sieci szalonego proroka, Bellona, Warszawa 1998, s. 166.

[404] Ibidem.

[405] www.nacjonalista.pl/2018/06/05/barnim-regalica-o-zbiorowosci-na-litere-z, dostęp: 30.06.23.

[406] www.legitymizm.org/list-otwarty-do-piotra-skwiecinskiego, dostęp: 30.06.23.

[407] R. Mazurek, Strażnicy polskiej krwi, „Nowe Państwo”, 14 lipca 2000, nr 28, 2000.

[408] www.legitymizm.org/list-otwarty-do-piotra-skwiecinskiego, dostęp: 30.06.23.

[409] www.web.archive.org/web/20160423221700; http://konserwatyzm.pl/artykul/11654/wywiad-konserwatyzmpl-z-tomaszem-szczepanskim–-przewodnicza, dostęp: 30.06.23.

[410] www.niklot.org.pl/slownik-biograficzny.html, dostęp: 30.06.23.

[411] ww.nszadruga.prv.pl/status.php, dostęp: 30.06.23.

[412] www.web.archive.org/web/20160306230938; http://www.zadruga.pl/hodur-ze-szczecina–-mateusz-piskorski.html, dostęp: 30.06.23.

[413] Biuletyn Ośrodka Działań Ekologicznych „Źródła”, nr 18, 1999.

[414] www.niklot.org.pl/kalendarium/4-1999.html, dostęp: 30.06.23.

[415] T. Junes, Student Politics in Communist Poland: Generations of Consent and Dissent, Lexington Books, Lanham-Boulder-New York-London 2015, s. 200.

[416] Teczka personalna tajnego współpracownika o pseudonimie „Adam”, Sygnatura akt IPN Ka 0025/3517 t. 1-2.

[417] J. Tomasiewicz, W poszukiwaniu istory faszyzmu, „Historia i Polityka”, nr 2-3 (9-10), 2009––2010, s. 122–138.

[418] www.web.archive.org/web/20150525071310; http://sztormowcy.pl/aktualnosci/tak-bylo, dostęp: 30.06.23.

[419] R. Pankowski, Byłem skinem, „Nigdy więcej”, nr 12, 2000/2001.

[420] J. Tomasiewicz, Front Antyimperialistyczny, „Magazyn Antyrządowy,” nr 25–26, 1993.

[421] Za: „Krzyżowiec”, nr 2 (7), 1993.

[422] www.zb.eco.pl/zb/141/euroscep.htm, dostęp: 30.06.23.

[423] www.innyswiat.com.pl/mitozofia-sarmacka-jany-waluszko, dostęp: 30.06.23.

[424] A. Żwawa, Po Robercie, „Zielone Brygady”, nr 3-4 (205-206), 2005.

[425] www.oko.press/jacek-bartyzel-antysemita-ultrakatolik-specjalista-od-nacjonalistycznego-monarchizmu, dostęp: 30.06.23.

[426] www.legitymizm.org/nikiel-wywiad-najwyzszy-czas, dostęp: 30.06.23.

[427] www.dailymotion.com/video/x65m6l8, dostęp: 30.06.23.

[428] Nie udało mi się znaleźć żadnych danych dwójce ostatnich sygnatariuszy, Lesławie Kupinskim i Renacie Podlackiej.

[429] www.lewica.pl/?id=9534, dostęp: 30.06.23.

[430] www.oko.press/neopoganie-nacbole-neofaszysci-czyli-kto-dostarczy-paliwa-marszowi-niepodleglosci-2018, dostęp: 30.06.23.

[431] www.youtube.com/watch?v=1zobaCZsdDU, dostęp: 30.06.23.

[432] C. Łazarewicz, Nic osobistego. Sprawa Janusza Walusia, Sonia Draga, Warszawa 2019, s. 194––196.

[433] T. Szczepański, Międzymorze. Polityka Środkowoeuropejska KPN, Konfederacja Polski Niepodległej, Warszawa 1993.

[434] Ibidem.

[435] Ibidem.

[436] Znają się od 1997 r. od zjazdu religii etnicznych na Litwie, gdzie Piskorski pojechał jako reprezentant „Odali”.

[437] www.newsweek.pl/polska/polityka/sylwester-chruszcz-robi-interesy-z-rosja-i-buduje-bazy-nato,artykuly,411922,1.html, dostęp: 30.06.23.

[438] R. Pankowski, Podpis posła ze swastyka, „Nigdy więcej”, nr 15, lato 2006.

[439] https://wyborcza.pl/7,75248,2033763.html, dostęp: 30.06.23.

[440] R. Pankowski, Podpis posła ze swastyka, „Nigdy więcej”, nr 15, lato 2006.

[441] www.interpretermag.com/how-alexander-dugins-neo-eurasianists-geared-up-for-the-russian-ukrainian-war-in-2005-2013/, dostęp: 30.06.23.

[442] Ibidem.

[443] www.wprost.pl/111510/Podejrzane-kontakty-posla-Piskorskiego, dostęp: 30.06.23.

[444] Ibidem.

[445] www.niezalezna.pl/45227-szokujace-ustalenia-gpc, dostęp: 30.06.23.

[446] A. Domosławski, Saga rodu Giertychów (2), „Gazeta Wyborcza”, 19 października 2002, nr 245.

[447] Notabene ugrupowania założonego w mieszkaniu jednego, przy koniaku od drugiego, a którego materiały partyjne dystrybuowane były przez trzeciego z kolei tajnego współpracownika Służby Bezpieczeństwa PRL, szerzej: www.krytykapolityczna.pl/kraj/faszyzm-nop, dostęp: 30.06.23.

[448] www.businessinsider.com/john-schindler-russian-media-blaming-us-for-paris-attack-2015-1?IR=T, dostęp: 30.06.23.

[449] https://iarex.ru/news/28849.html, dostęp: 30.06.23.

[450] www.newsmaker.md/rus/novosti/rossiyskiy-politolog-aleksey-martynov-objyavlen-personoy-non-grata-v-moldove-16477, dostęp: 30.06.23.

[451] www.newsweek.pl/polska/piskorski-za-pieniadze-kremla,100408,1,1.html, dostęp: 30.06.23.

[452] www.wiadomosci.wp.pl/trolle-putina-w-polsce-mateusz-piskorski-dla-wp-nie-mowie-o-przeciwnikach-agenci-cia-6027742729306753a, dostęp: 30.06.23.

[453] Ibidem.

[454] Ibidem.

[455] www.newsweek.pl/swiat/euroazjaci-w-warszawie,100369,1,1.html, dostęp: 30.06.23.

[456] www.theguardian.com/politics/2008/feb/29/thefarright.italy, dostęp: 30.06.23.

[457] www.anton-shekhovtsov.blogspot.com/2014/01/italian-fascist-socialists-call-for.html, dostęp: 30.06.23.

[458] www.facebook.com/zmiana.mazowsze/posts/1585780311690922, dostęp: 30.06.23.

[459] www.anton-shekhovtsov.blogspot.com/2015/02/german-die-linke-delegation-visits.html, dostęp: 30.06.23.

[460] www.index.hu/belfold/2014/09/23/a_nagy_oroszorszag_kovacsolta_frigy, dostęp: 30.06.23.

[461] www.frontstory.pl/mateusz-piskorski-mejle-rosja-szpiegostwo-mirzakhanian, dostęp: 30.06.23.

[462] www.anton-shekhovtsov.blogspot.com/2015/02/german-die-linke-delegation-visits.html, dostęp: 30.06.23.

[463] www.interpretermag.com/german-die-linke-delegation-visits-right-wing-terrorists-in-eastern-ukraine, dostęp: 30.06.23.

[464] www.rferl.org/a/eastern-ukraine-monitors-racists/26670640.html, dostęp: 30.06.23.

[465] www.wiadomosci.wp.pl/patriotyzm-za-obce-pieniadze-6031665565614721a, dostęp: 30.06.23.

[466] www.wiadomosci.wp.pl/szef-libertasu-uznal-porazke-i-wycofal-sie-z-polityki-6037704392414337a, dostęp: 30.06.23.

[467] www.chojna24.pl/2020/06/sylwester-chruszcz-nowym-dyrektorem.html, dostęp: 30.06.23.

[468] www.lewica.pl/?id=24997, dostęp: 30.06.23.

[469] https://wiadomosci.onet.pl/tylko-w-onecie/klub-inteligencji-polskiej-bierze-ukraine-na-celownik/6w0sy, dostęp: 30.06.23.

[470] http://zenonmowi.bloog.pl, dostęp: 30.06.23.

[471] www.poradnikdlapipesa.blogspot.com/2011/09/henryk-krakowiak-nr-10.html, dostęp: 30.06.23.

[472] www.warszawa.wyborcza.pl/warszawa/7,54420,10409945,radykalowie-z-lewicy-i-prawicy-tez-chca-do-sejmu.html, dostęp: 30.06.23.

[473] www.natemat.pl/94039,majdan-inspirowany-z-zewnatrz-byly-posel-samoobrony-mateusz-piskorski-ekspertem-prokremlowskiej-russia-today, dostęp: 30.06.23.

[474] Ibidem.

[475] www.khpg.org/en/1426594552, dostęp: 30.06.23.

[476] www.natemat.pl/95399,stalinisci-neonazisci-neopoganie-czyli-w-jakim-towarzystwie-mateusz-piskorski-obserwowal-referendum-na-krymie, dostęp: 30.06.23.

[477] www.rmf24.pl/tylko-w-rmf24/wywiady/kontrwywiad/news-piskorski-ukraina-to-panstwo-upadle-krym-bal-sie-banderowcow,nId,1359694#crp_state=1, dostęp: 30.06.23.

[478] www.wprost.pl/465600/piskorski-jedzie-na-krym-tworzyc-antyfaszystowski-majdan-z-rosj.html, dostęp: 30.06.23.

[479] www.tvn24.pl/swiat/obserwowal-wybory-w-donbasie-byly-posel-samoobrony-chwali-sie-wizyta-u-separatystow-ra484376-3415869, dostęp: 30.06.23.

[480] www.jagiellonia.org/wrog-u-bram-czesc-2, dostęp: 30.06.23.

[481] www.publicystyka.ngo.pl/piotr-ikonowicz-i-agata-nosal-ikonowicz-zawsze-znajdzie-sie-palka-oceny-na-biednego-wywiad, dostęp: 30.06.23.

[482] www.money.pl/archiwum/wiadomosci_agencyjne/pap/artykul/piskorski;prowadzimy;rozmowy;z;ikonowiczem;o;starcie;w;wyborach,32,0,267040.html, dostęp: 30.06.23.

[483] www.facebook.com/ikonowicz/photos/a.121098551414240/225652380958856, dostęp: 30.06.23.

[484] www.muzyka.interia.pl/wiadomosci/news-jaka-bedzie-partia-popka-ujawniono-program-manifest-mloda-po,nId,2770632, dostęp: 30.06.23.

[485] www.kultura.gazeta.pl/kultura/7,114438,26338679,konrad-niewolski-nie-chce-kinowych-seansow-asymetrii-bo-tylko.html, dostęp: 30.06.23.

[486] Ł. Klinke, P. Szygalski, Konrad Niewolski, „Playboy”, nr 2, 2004.

[487] www.wyborcza.pl/7,75398,8273052,sld-z-sierotami-po-lepperze.html, dostęp: 30.06.23.

[488] www.rp.pl/plus-minus/art2976671-boleslaw-borysiuk-szkola-zycia-i-biznesu, dostęp: 30.06.23.

[489] www.wiadomosci.gazeta.pl/wiadomosci/7,114873,2801983.html, dostęp: 30.06.23.

[490] www.polskalewica.pl/index.php/wladze/6-zdrojewski-jacek-przewodniczacy-pl, dostęp: 30.06.23.

[491] www.vsquare.org/under-polish-and-russian-watchful-eye-what-were-the-observers-doing-in-madagascar, dostęp: 30.06.23.

[492] www.washingtonpost.com/posteverything/wp/2016/10/26/is-there-value-in-valdai, dostęp: 30.06.23.

[493] M. H. Van Herpen, Putin’s Propaganda Machine: Soft Power and Russian Foreign Policy, Lanham, Rowman & Littlefield, 2016, s. 59.

[494] A. Roxburgh, The Strongman: Vladimir Putin and the Struggle for Russia, London, I.B.Tauris, 2013, s. 193.

[495] www.weforum.org/people/lilia-shevtsova, dostęp: 30.06.23.

[496] www.wyborcza.pl/magazyn/7,124059,8334557,pozyteczni-idioci-putina.html, dostęp: 30.06.23.

[497] www.wyborcza.biz/biznes/7,179195,7068425,gazowa-amnezja-leszka-millera.html, dostęp: 30.06.23.

[498] www.wyborcza.pl/magazyn/7,124059,8455075,michnik-wyznania-antysowieckiego-rusofila.html, dostęp: 30.06.23.

[499] www.plotek.pl/plotek/7,78649,15444114,leszek-miller-leci-do-soczi-w-co-on-sie-w-ogole-ubral-i-jeszcze.html, dostęp: 30.06.23.

[500] www.wiadomosci.dziennik.pl/polityka/artykuly/461847,leszek-miller-i-janusz-korwin-mikke-swietowali-dzien-rosji-w-rosyjskiej-ambasadzie.html, dostęp: 30.06.23.

[501] www.tvn24.pl/polska/putin-zabija-cywilow-ale-wojska-ukrainskie-zabijaja-innych-cywilow-ra514449, dostęp: 30.06.23.

[502] www.tvp.info/18578487/poroszenko-i-putin-mogli-spotkac-sie-w-polsce, dostęp: 30.06.23.

[503] www.wiadomosci.onet.pl/kraj/miller-nasilenie-tendencji-nacjonalistycznych-na-ukrainie-konieczna-reakcja/8425k6, dostęp: 30.06.23.

[504] Ibidem

[505] www.tvp.info/19594670/miller-w-tvp-info-o-katyniu-i-wolyniu, dostęp: 30.06.23.

[506] www.polityka.se.pl/wiadomosci/leszek-miller-upa-w-natarciu-aa-43XS-19Hn-j1MP.html, dostęp: 30.06.23.

[507] www.valdaiclub.com/multimedia/video/leszek-miller-poland-crisis-relations, dostęp: 30.06.23.

[508] www.niezlomni.com/tych-slowach-leszka-millera-rosji-nawet-rosyjski-dziennikarz-pytal-boi-sie-go-spotka-powrocie-polski-mocne-oskarzenie, dostęp: 30.06.23.

[509] www.dorzeczy.pl/kraj/46543/do-czego-potrzebna-jest-polsce-banderowska-ukraina.html, dostęp: 30.06.23.

[510] www.oko.press/rosyjski-cien-nad-polskim-facebookiem-andruszkiewicz-korwin, dostęp: 30.06.23.

[511] www.oko.press/leszek-miller-twarza-portalu-wzmacniajacego-rosyjska-propagande-byl-w-siatce-dystrybucji-fejkow-na-fb, dostęp: 30.06.23.

[512] www.twitter.com/LeszekMiller/status/1591514037179023360, dostęp: 30.06.23.

[513] Sam, próbując przez wiele lat publikować tylko w lewicowych pismach, opublikowałem kilka tekstów w tych tytułach, choć pewnie dziś bym już tego nie zrobił. Zakończyłem współpracę z „Tygodnikiem Przegląd” i portalem Strajk.eu, pozostając nieregularnym publicystą „Dziennika Trybuna”, której redaktor naczelny zapewnił mnie, że współpraca z osobami związanymi z rosyjską dezinformacją została przez redakcję zerwana.

[514] www.wyborcza.pl/7,75398,28254294,korespondent-kremlowskich-mediow-rosyjski-wywiad-i-jego-polska.html, dostęp: 30.06.23.

[515] Magazyn ten robił to, nie informując autorów o tym, że ich tekst znajdzie się na stronie rosyjskiego medialnego koncernu.

[516] www.press.pl/tresc/33069,wprost-wytyka-dziennikarzom_-ze-jezdza-do-moskwy-za-ruble, dostęp: 30.06.23.

[517] www.vsquare.org/travel-agency-eye-of-sauron, dostęp: 30.06.23.

[518] www.facebook.com/photo/?fbid=10216566845757309&set=ecnf.100012213679166, dostęp: 30.06.23.

[519] www.wiadomosci.onet.pl/tylko-w-onecie/rosja-i-katyn-polka-uczestniczka-konferencji-czuje-sie-wykorzystana/gn3vsb6, dostęp: 30.06.23.

[520] www.wiadomosci.dziennik.pl/polityka/artykuly/456805,radoslaw-sikorski-wezmie-udzial-w-prorosyjskiej-debacie-o-ukrainie.html, dostęp: 30.06.23.

[521] www.strajk.eu/rozsypuje-sie-jeden-z-mitow-ukrainskiego-majdanu, dostęp: 30.06.23.

[522] www.strajk.eu/masakre-na-majdanie-zorganizowala-proeuropejska-opozycja-obejrzelismy-glosny-wloski-reportaz, dostęp: 30.06.23.

[523] www.marucha.wordpress.com/2015/10/06/rusofobia-made-in-poland-czesc-i, dostęp: 30.06.23.

[524] www.tygodnikprzeglad.pl/polityka-i-pamiec-2, dostęp: 30.06.23.

[525] www.bumerangmedia.com/2014/03/krymska-lekcja.html, dostęp: 30.06.23.

[526] www.youtu.be/F2xvyki0NDs, dostęp: 30.06.23.

[527] www.olsztyn.com.pl/artykul,janusz-gabriel-niedzwiecki-nocne-wilki-dostaly-misia,18544.html, dostęp: 30.06.23.

[528] https://web.archive.org/web/20150715084505; http://tragediadonbasu.net/doniecki-hold-dla-ofiar-oun-upa, dostęp: 30.06.23.

[529] www.wyborcza.pl/7,95891,17851423,szedlem-w-pochodzie-z-partia-zmiana-sztandary-z-karabinami.html, dostęp: 30.06.23.

[530] www.wiadomosci.onet.pl/swiat/janusz-korwin-mikke-w-syrii-nawoluje-by-wesprzec-rzad-w-damaszku/tvpz3, dostęp: 30.06.23.

[531] www.wpolityce.pl/swiat/394334-tylko-u-nas-polscy-dziennikarze-z-wizyta-w-rosji-na-zaproszenie-pr-owej-maszyny-kremla-w-tle-swiridow-i-spotkania-w-petersburgu, dostęp: 30.06.23.

[532] www.vegchel.ru/index.php?newsid=20641, dostęp: 30.06.23.

[533] www.wydarzenia.interia.pl/prasa/news-rzeczpospolita-partia-zmiana-lepsza-samoobrona-za-kremlowski,nId,1704502#utm, dostęp: 30.06.23.

[534] www.szczecin.wyborcza.pl/szczecin/7,34939,17490758,jak-szczecinianie-uwiarygodniaja-tube-putinowskiej-propagandy.html, dostęp: 30.06.23.

[535] www.https://wyborcza.pl/7,75399,20789977,katyn-to-byli-niemcy-a-stalin-byl-dobrym-przywodca-polska.html, dostęp: 30.06.23.

[536] Jednakże z Kręgów KPP wywodziło się także sympatyzujące ze Zmianą Zjednoczenie Patriotyczno-Robotnicze Grunwald, z którym związani byli: Bartosz Bieszczad, Marcin Adam i Paweł Rębisz/Aleksander Kolicki.

[537] www.xportal.press/?p=17334, dostęp: 30.06.23.

[538] www.https://wyborcza.pl/7,75399,20789977,katyn-to-byli-niemcy-a-stalin-byl-dobrym-przywodca-polska.html, dostęp: 30.06.23.

[539] www.vice.com/pl/article/kwmedv/ludmia-powie-ci-jak-walczyc-z-burzujami, dostęp: 30.06.23.

[540] Ibidem.

[541] www.https://wyborcza.pl/7,75399,20789977,katyn-to-byli-niemcy-a-stalin-byl-dobrym-przywodca-polska.html, dostęp: 30.06.23.

[542] Ibidem.

[543] www.kansanaani.fi/petri-viljakainen-1977-2022-in-memoriam, dostęp: 30.06.23.

[544] www.theguardian.com/world/2016/may/25/how-russia-independent-media-was-dismantled-piece-by-piece, dostęp: 30.06.23.

[545] www.bloomberg.com/opinion/articles/2016-04-25/being-a-russian-media-mogul-is-dangerous, dostęp: 30.06.23.

[546] www.naviny.belsat.eu/pl/news/rosjanie-poznali-sie-na-polskich-milosnikach-putina, dostęp: 30.06.23.

[547] www.wydarzenia.interia.pl/prasa/news-rzeczpospolita-partia-zmiana-lepsza-samoobrona-za-kremlowski,nId,1704502#utm, dostęp: 30.06.23.

[548] www.wiadomosci.onet.pl/kraj/mateusz-piskorski-wyszedl-z-aresztu/44rbn2q?, dostęp: 30.06.23.

[549] www.bip.brpo.gov.pl/pl/content/rpo-odpowiada-januszowi-korwin-mikkemu-ws-mateusza-piskorskiego, dostęp: 30.06.23.

[550] www.polskieradio24.pl/5/1222/artykul/2313139,oskarzony-o-szpiegostwo-mateusz-piskorski-wspieraja-mnie-korwinmikke-braun-i-ikonowicz, dostęp: 30.06.23.

[551] www.facebook.com/ikonowicz/posts/500807600109998, dostęp: 30.06.23.

[552] https://twitter.com/GrzegorzBraun_/status/1493321984566075407, dostęp: 30.06.23.

[553] www.tvn24.pl/magazyn-tvn24/rosja-ma-w-polsce-silnych-zwolennikow-jednym-z-nich-jest-kornel-morawiecki,168,2892, dostęp: 30.06.23.

[554] O jego związkach z sympatyzującym z Rosją środowiskiem więcej w kolejnych rozdziałach tej książki.

[555] www.fakt.pl/polityka/kornel-morawiecki-chce-odwiedzic-w-areszcie-mateusza-piskorskiego/2rkqle0, dostęp: 30.06.23.

[556] www.wyborcza.pl/7,75398,23396189,eksperci-onz-wzywaja-polske-do-uwolnienia-mateusza-piskorskiego.html, dostęp: 30.06.23.

[557] www.wpolityce.pl/polityka/446790-piskorski-wychodzi-z-aresztu-spedzil-tam-blisko-3-lata, dostęp: 30.06.23.

[558] www.wyborcza.pl/7,75398,23396189,eksperci-onz-wzywaja-polske-do-uwolnienia-mateusza-piskorskiego.html, dostęp: 30.06.23.

[559] Ibidem.

[560] Ibidem.

[561] www.wolnemedia.net/mateusz-piskorski-wychodzi-z-cienia, dostęp: 30.06.23.

[562] Informacja uzyskana osobiście przez autora tej książki od Mateusza Piskorskiego.

[563] O nim więcej w kolejnych rozdziałach tej książki

[564] www.youtu.be/YAEIR0igH6Y, dostęp: 30.06.23.

[565] www.youtu.be/1dARbH_3a_U, dostęp: 30.06.23.

[566] www.youtu.be/jCbIw5TPf-U, dostęp: 30.06.23.

[567] www.youtube.com/watch?v=MP9SEr96Jm4, dostęp: 30.06.23.

[568] www.youtu.be/3XINUtnTXJA, dostęp: 30.06.23.

[569] www.ksiazki.wp.pl/srodowiska-prorosyjskie-w-polsce-probuja-promowac-ksiazke-aleksandra-dugina-spotykaja-duzy-opor-6828933761919520a, dostęp: 30.06.23.

[570] www.wydarzenia.interia.pl/zagranica/news-mateusz-piskorski-przeciw-polsce-prorosyjski-propagandysta,nId,6139877, dostęp: 30.06.23.

[571] www.wiadomosci.wp.pl/oskarzony-o-szpiegostwo-na-rzecz-rosji-tlumaczem-pierwszej-damy-agaty-kornhauser-dudy-6746506864532032a, dostęp: 30.06.23.

[572] www.frontstory.pl/mateusz-piskorski-szpiegostwo-sejm, dostęp: 30.06.23.

[573] www.oko.press/pasywna-polska-w-rosyjskiej-wojnie-informacyjnej, dostęp: 30.06.23.

[574] www.frontstory.pl/rosja-krym-korupcja-politycy-europa-maile, dostęp: 30.06.23.

[575] www.frontstory.pl/mateusz-piskorski-mejle-rosja-szpiegostwo-mirzakhanian, dostęp: 30.06.23.

[576] Ibidem.

[577] www.wherevent.com/detail/Zmiana-Wiezienie-Polityczne-PiS, dostęp: 30.06.23.

[578] www.fakt.pl/polityka/protest-partii-zmiana-nato-won-z-polskich-stron/8nzxyn6, dostęp: 30.06.23.

[579] www.tvn24.pl/polska/zmiana-aresztowany-prokremlowski-polityk-rejestruje-partie-ra675455-3191777, dostęp: 30.06.23.

[580] www.lublin.wyborcza.pl/lublin/7,48724,1290154.html, dostęp: 30.06.23.

[581] Ibidem.

[582] www.dziennikwschodni.pl/magazyn/kariera-konrada-rekasa,n,1000026031.html, dostęp: 30.06.23.

[583] Ibidem.

[584] www.dziennikwschodni.pl/magazyn/kariera-konrada-rekasa,n,1000026031.html, dostęp: 30.06.23.

[585] www.konserwatyzm.pl/pragmatyzm-i-zasady-z-anna-rekas-kandydatka-do-senatu-z-zamojszczyzny-rozmawia-adam-wielomski, dostęp: 30.06.23.

[586] www.web.archive.org/web/20150504002643; http://w-sercu-polska.blog.onet.pl/2008/04/10/prawica-narodowa-legendy-i-fakty, dostęp: 30.06.23.

[587] www.lublin.wyborcza.pl/lublin/7,48724,1290154.html, dostęp: 30.06.23.

[588] www.web.archive.org/web/20150504002643; http://w-sercu-polska.blog.onet.pl/2008/04/10/prawica-narodowa-legendy-i-fakty dostęp: 30.06.23.

[589] Ibidem.

[590] www.nigdywiecej.org/pdf/pl/brunatnaksiega.pdf, dostęp: 30.06.23.

[591] www.dziennikwschodni.pl/magazyn/kariera-konrada-rekasa,n,1000026031.html, dostęp: 30.06.23.

[592] www.dziennikwschodni.pl/lublin/zaliczyl-biblie-na-lewo,n,1000037100.html, dostęp: 30.06.23.

[593] Ibidem.

[594] www.skarbiec.biz/inne/home-klitomsl-public_html-121-skarbiec-wp-content-uploads-skarbiec-gospodarka-29_11_2012-htm.html, dostęp: 30.06.23.

[595] www.polskieradio24.pl/130/5561/artykul/1768428,afera-bogatina-bank-zalozony-przez-agenta-i-czlonka-mafii

[596] www.dziennikwschodni.pl/magazyn/kariera-konrada-rekasa,n,1000026031.html, dostęp: 30.06.23.

[597] www.dziennikwschodni.pl/magazyn/era-leppera,n,1000022712.html, dostęp: 30.06.23.

[598] www.lublin.wyborcza.pl/lublin/7,48724,1290154.html, dostęp: 30.06.23.

[599] www.polityka.pl/archiwumpolityki/1880976,1,droga-sekretarza.read, dostęp: 30.06.23.

[600] www.dziennikwschodni.pl/magazyn/kariera-konrada-rekasa,n,1000026031.html, dostęp: 30.06.23.

[601] P. Gasztold, Nadgorliwość „marcowego” propagandzisty. Zawiłe losy Ryszarda Gontarza, w: P. Benken, T. P. Rutkowski, Marzec i po Marcu: wpływ kryzysu Marca 68 na środowiska naukowe i kulturę Polski Ludowej, Instytut Pamięci Narodowej, 2019, s. 258–259.

[602] Ibidem.

[603] kurierlubelski.pl/konrad-r-skazany-za-falszywe-podpisy/ar/254622, dostęp: 30.06.23.

[604]  www.lublin.wyborcza.pl/lublin/7,48724,1290154.html, dostęp: 30.06.23.

[605] www.polityka.pl/tygodnikpolityka/kraj/1669822,1,byl-prezesem-pkp-dwa-dni-bo-wspolpracowal-z-sb-teraz-wraca-i-doradza-pkp.read, dostęp: 30.06.23.

[606] www.gospodarka.dziennik.pl/news/artykuly/508037,boguslaw-kowalski-rezygnuje-z-prezesa-pkp.html, dostęp: 30.06.23.

[607] www.web.archive.org/web/20130916165926; http://konserwatyzm.pl/artykul/10490/vous-lavez-voulu-romanie, dostęp: 30.06.23.

[608] www.lublin.wyborcza.pl/lublin/7,48724,1290154.html, dostęp: 30.06.23.

[609] www.dziennikwschodni.pl/magazyn/kariera-konrada-rekasa,n,1000026031.html, dostęp: 30.06.23.

[610] www.dziennikwschodni.pl/magazyn/era-leppera,n,1000022712.html, dostęp: 30.06.23.

[611] Ibidem.

[612] www.encyklopediateatru.pl/artykuly/6258/lublin-przecieki-z-kontroli-teatru-muzycznego, dostęp: 30.06.23.

[613] www.dziennikwschodni.pl/lublin/rekas-pograza-leppera,n,1000050705.html, dostęp: 30.06.23.

[614] Ibidem.

[615] Ibidem.

[616] Na ten Roberta Luśni szerzej: T. Piątek, Macierewicz i jego tajemnice, Wydawnictwo Arbitror, Warszawa 2017.

[617] www.wyborcza.pl/7,75399,22170209,frankfurter-allgemeine-zeitung-macierewicz-wspolpracowal.html, dostęp: 30.06.23.

[618] www.arbinfo.pl/pis-mnie-prosil-zebym-pozdrowil-putina-macierewicz-wisial-na-moim-telefonie-pomagalem-beacie-mazurek-mowi-konrad-rekas-wiceszef-prokremlowskiej-partii-zmiana, dostęp: 30.06.23.

[619] Ibidem.

[620] Zarazem bardzo aktywnym w środowisku Eugeniusza Sendeckiego.

[621] www.dziennikwschodni.pl/lublin/rekas-pograza-leppera,n,1000050705.html, dostęp: 30.06.23.

[622] www.wprost.pl/tygodnik/99729/Seksafera.html, dostęp: 30.06.23.

[623] www.konserwatyzm.pl/pragmatyzm-i-zasady-z-anna-rekas-kandydatka-do-senatu-z-zamojszczyzny-rozmawia-adam-wielomski, dostęp: 30.06.23.

[624] www.konserwatyzm.pl/zjazd-geopolitykow, dostęp: 30.06.23.

[625] www.tvn24.pl/swiat/katastrofa-lotu-mh17-sad-w-holandii-wydal-wyrok-po-zestrzeleniu-boeinga-777-6224645, dostęp: 30.06.23.

[626] www.tvp.info/16617633/mateusz-piskorski-znow-jedzie-na-krym-wspoltworzyc-antyfaszystowski-majdan, dostęp: 30.06.23.

[627] www.niezalezna.pl/53066-nie-tylko-na-krymie-posel-solidarnej-polski-legalizowal-tez-inne-prorosyjskie-referenda, dostęp: 30.06.23.

[628] Ibidem.

[629] www.web.archive.org/web/20141028151655; http://www.expressonline.pl/expressonline/miasto/2316-chelm-chelm-bez-klamstw-kolejnym-komitetem-wyborczym, dostęp: 30.06.23.

[630] www.pl.sputniknews.com/20160919/obrady-rada-krajowa-zmiana-3903296.html, dostęp: 30.06.23.

[631] www.ms.detector.media/manipulyatsii/post/13180/2015-05-05-varshava-moskva-kyiv-novyy-vkyd-na-ventylyator-informatsiynoi-viyny, dostęp: 30.06.23.

[632] www.washingtonpost.com/world/2022/02/28/ukraine-russia-medvedchuck, dostęp: 30.06.23.

[633] www.rp.pl/konflikty-zbrojne/art37098021-wiktor-medwedczuk-wymieniony-za-200-ukrainskich-zolnierzy, dostęp: 30.06.23.

[634] www.pl.sputniknews.com/polska/20151020/1265795/Kresy-Wschodnie-Rekas.html, dostęp: 30.06.23.

[635] www.pl.sputniknews.com/opinie/20150417/264893.html, dostęp: 30.06.23.

[636] www.forsal.pl/artykuly/900851,rosyjska-prasa-polacy-chca-odzyskac-mienie-na-ukrainie.html, dostęp: 30.06.23.

[637] wiadomosci.onet.pl/kraj/rzeczpospolita-powstaje-antypolskie-powiernictwo-kresowe/0vnl0l, dostęp: 30.06.23.

[638] www.wiadomosci.dziennik.pl/swiat/artykuly/503551,rosyjskie-media-polacy-chca-odzyskac-mienie-na-ukrainie.html, dostęp: 30.06.23.

[639] wiadomosci.onet.pl/kraj/rzeczpospolita-powstaje-antypolskie-powiernictwo-kresowe/0vnl0l, dostęp: 30.06.23.

[640] www.rp.pl/swiat/art6023311-ukrainski-faworyt-putina, dostęp: 30.06.23.

[641] www.khpg.org/en/1403824614, dostęp: 30.06.23.

[642] www.newsweek.pl/swiat/andrzej-duda-chce-odbicia-lwowa-prezydent-ofiara-propagandy/tlepp99, dostęp: 30.06.23.

[643] https://kresy24.pl/rosja-odzyskuje-dla-polski-kresy-wschodnie-pozyteczni-idioci-i-agenci-kremla-jej-w-tym-pomagaja, dostęp: 30.06.23.

[644] Ibidem.

[645] www.forsal.pl/artykuly/900851,rosyjska-prasa-polacy-chca-odzyskac-mienie-na-ukrainie.html, dostęp: 30.06.23.

[646] Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, Dz.U. nr 169, 2005, poz. 1418.

[647] www.interpretermag.com/pro-russian-activism-of-mateusz-piskorski-detained-in-poland, dostęp: 30.06.23.

[648] www.arbinfo.pl/pis-mnie-prosil-zebym-pozdrowil-putina-macierewicz-wisial-na-moim-telefonie-pomagalem-beacie-mazurek-mowi-konrad-rekas-wiceszef-prokremlowskiej-partii-zmiana, dostęp: 30.06.23.

[649] www.wyborcza.pl/7,75398,28254294,korespondent-kremlowskich-mediow-rosyjski-wywiad-i-jego-polska.html, dostęp: 30.06.23.

[650] www.pressandjournal.co.uk/fp/politics/scottish-politics/4034513/konrad-rekas, dostęp: 30.06.23.

[651] Ibidem.

[652] www.rmf24.pl/fakty/swiat/news-rosyjsko-amerykanska-awantura-o-prezydenta-gruzji,nId,198763, dostęp: 30.06.23.

[653] www.wiadomosci.dziennik.pl/polityka/artykuly/194232,nazistowskie-wybryki-mlodziezy-wszechpolskiej.html, dostęp: 30.06.23.

[654] www.wiadomosci.wp.pl/kandydat-pis-u-organizowal-impreze-neofaszystow-6036902376301697a, dostęp: 30.06.23.

[655] https://wiadomosci.dziennik.pl/polityka/artykuly/195339,lpr-odcina-sie-od-mlodziezy-wszechpolskiej.html, dostęp: 30.06.23.

[656] www.legitymizm.org/mlodziez_imperium/mi25/zasoby/10.html, dostęp: 30.06.23.

[657] Ibidem.

[658] www.nigdywiecej.org/pdf/pl/brunatnaksiega.pdf, dostęp: 30.06.23.

[659] Ibidem.

[660] Ibidem.

[661] Ibidem.

[662] Ibidem.

[663] www.nigdywiecej.org/pdf/pl/brunatnaksiega.pdf, dostęp: 30.06.23.

[664] Ibidem.

[665] www.wiadomosci.wp.pl/najazd-onr-na-myslenice-6039122859308161a, dostęp: 30.06.23.

[666] www.krakow.wyborcza.pl/krakow/7,44425,26804072,wyplynelo-kolejne-zdjecie-heilujacego-szefa-wroclawskiego-ipn.html, dostęp: 30.06.23

[667] www.legitymizm.org/mlodziez_imperium/mi25/zasoby/10.html, dostęp: 30.06.23.

[668] www.tygodnikprzeglad.pl/pogrobowcy-adolfa, dostęp: 30.06.23.

[669] www.rp.pl/spoleczenstwo/art16183481-polskie-wnuczeta-stalina, dostęp: 30.06.23.

[670] www.tvn24.pl/polska/lewica-bez-cenzury-wzywa-do-mordowania-polskich-zolnierzy-ra61312-3710112, dostęp: 30.06.23.

[671] www.radiomaryja.pl/bez-kategorii/komunistyczny-portal-sieje-terror, dostęp: 30.06.23.

[672] www.pick149.wordpress.com/2016/11/27/kuba-przed-i-po-rewolucji, dostęp: 30.06.23.

[673] www.magiel.waw.pl/2011/04/aktualnosci/polityka-i-gospodarka/mao-z-falanga-za-pan-brat/dostęp: 1.04.2012.

[674] www.tysol.pl/a81925-michal-nowicki-w-wywiadzie-dla-prorosyjskiego-sputnika-syn-poslanki-znow-szokuje-wspierajac-putina, dostęp: 30.06.23.

[675] Ibidem.

[676] www.tvp.info/50290160/michal-nowicki-gloryfikuje-sowiecki-najazd-na-polske-i-szydzi-z-ofiar-komunizmu-wideo-wieszwiecej, dostęp: 30.06.23.

[677] www.fronda.pl/a/komunisci-solidarni-z-rosja-i-lgbt-wczesniej-szkalowali-zolnierzy-wykletych-i-zachecali-do-atakow-na-prawice,176216.html, dostęp: 30.06.23.

[678] Enjolras, Towarzysz Michał od trockisty do nacbola, Instytut Karola Marksa, 2021, s. 81–83.

[679] www.youtu.be/jSRnj5E7P34, dostęp: 30.06.23.

[680] www.niezalezna.pl/451324-banderowska-histeria-korwin-mikke-gosciem-kanalu-odrodzenie-komunizmu-syna-wandy-nowickiej, dostęp: 30.06.23.

[681] w.tysol.pl/a88111-spiski-cia-amerykanscy-agenci-korwin-mikke-na-kanale-odrodzenie-komunizmu-u-syna-nowickiej-tak-tego-syna-wideo, dostęp: 30.06.23.

[682] W 2022 r. zamienioną w zamkniętą grupę na Facebooku.

[683] www.pekokantylichwiarz.wordpress.com/polski-front-pracy-manifest, dostęp: 30.06.23.

[684] www.oko.press/rozgrywka-putina, dostęp: 30.06.23.

[685] www.salon24.pl/u/ronald-lasecki/960294,ronald-lasecki-list-otwarty-do-grzegorza-brauna-komentarz-powyborczy, dostęp: 30.06.23.

[686] www.nacjonalista.pl/2011/08/01/adam-danek-dlaczego-faszyzm, dostęp: 30.06.23.

[687] www.krakow.wyborcza.pl/krakow/7,44425,24557200,skrajna-prawica-pod-uj-przeciw-lewactwu-na-uczelniach.html, dostęp: 30.06.23.

[688] www.newsweek.pl/polska/spoleczenstwo/ordo-iuris-obroncy-zycia-przed-ktorymi-ostrzega-nawet-kosciol/v1bxhxk, dostęp: 30.06.23.

[689] B. Bekier, Naród i religia w Państwie Słowackim w Latach 1939–1945, Warszawa, ECAG, 2015.

[690] A. Dugin, Czwarta teoria polityczna, ReVolta, Warszawa 2018 oraz A. Dugin, Podstawy geopolityki, ReVolta, Warszawa 2019.

[691] www.xportal.press/?p=13003, dostęp: 30.06.23.

[692] www.xportal.press/?p=38825, dostęp: 30.06.23.

[693] www.xportal.press/?p=1708, dostęp: 30.06.23.

[694] www.xportal.press/?p=38282, dostęp: 30.06.23.

[695] www.xportal.press/?p=14002, dostęp: 30.06.23 lub www.xportal.press/?p=33598, dostęp: 30.06.23.

[696] www.xportal.press/?p=14370, dostęp: 30.06.23.

[697] www.xportal.press/?p=9083, dostęp: 30.06.23.

[698] www.xportal.press/?p=9066, dostęp: 30.06.23.

[699] www.xportal.press/?p=39068, dostęp: 30.06.23.

[700] www.xportal.press/?p=22216, dostęp: 30.06.23.

[701] www.xportal.press/?p=39090, dostęp: 30.06.23.

[702] www.xportal.press/?p=34343, dostęp: 30.06.23.

[703] https://xportal.press/?p=8753, dostęp: 30.06.23.

[704] www.xportal.press/?p=8858, dostęp: 30.06.23.

[705] www.xportal.press/?p=13223, dostęp: 30.06.23.

[706] www.wyborcza.pl/duzyformat/7,127290,19576327,ruskie-trolle-miedzy-zmiana-falanga-a-facebookiem.html, dostęp: 30.06.23.

[707] Ibidem.

[708] www.polityka.pl/tygodnikpolityka/kraj/1533167,1,jak-rodzi-sie-polska-radykalna.read, dostęp: 30.06.23.

[709] www.supernowosci24.pl/prowokacja-nacjonalistow-przy-ukrainskiej-granicy, dostęp: 30.06.23.

[710] www.oko.press/falanga-zmiana-ida-wojska-jedna-faszystowska-druga-prokremlowska, dostęp: 30.06.23.

[711] Ibidem.

[712] www.oko.press/falanga-zmiana-ida-wojska-jedna-faszystowska-druga-prokremlowska, dostęp: 30.06.23.

[713] www.facebook.com/zmiana.malopolska/posts/513018305534791, dostęp: 30.06.23.

[714] www.web.archive.org/web/20150603012619; http://partia-zmiana.pl:80/2015/05/13/uchwala-rady-krajowej-zmiany-ws-odbudowy-potencjalu-wojska-polskiego-i-obronnosci-panstwa, dostęp: 30.06.23.

[715] www.wiadomosci.onet.pl/tylko-w-onecie/laczy-nas-rosja-polscy-terrorysci-komunisci-nacjonalisci/yb0hxsb, dostęp: 30.06.23.

[716] Ibidem.

[717] www.dziennikpolski24.pl/artykul/8064780,kara-za-sluzbe-na-rzecz-rosji,id,t.html, dostęp: 30.06.23.

[718] www.oko.press/falanga-zmiana-ida-wojska-jedna-faszystowska-druga-prokremlowska, dostęp: 30.06.23.

[719] www.facebook.com/js2039/posts/1076310235727188, dostęp: 30.06.23.

[720] www.polsatnews.pl/wiadomosc/2018-02-21/ukrainski-urzednik-polacy-czlonkowie-organizacji-falanga-probowali-podpalic-wegierski-osrodek, dostęp: 30.06.23.

[721] www.visegradpost.com/en/2016/03/18/ukrainian-nationalists-threatened-the-hungarian-minority, dostęp: 30.06.23.

[722] Ibidem.

[723] Ibidem.

[724] www.wiadomosci.onet.pl/tylko-w-onecie/laczy-nas-rosja-polscy-terrorysci-komunisci-nacjonalisci/yb0hxsb, dostęp: 30.06.23.

[725] www.endstation-rechts.de/news/rechter-publizist-manuel-ochsenreiter-gestorben, dostęp: 30.06.23.

[726] www.instagram.com/p/BuWfOggl1nW, dostęp: 30.06.23.

[727] www.xportal.press/?p=35157, dostęp: 30.06.23.

[728] Ibidem.

[729] To oficjalny tytuł Ramzana Kadyrowa od 2011 r.

[730] www.xportal.press/?p=34197, dostęp: 30.06.23.

[731] www.oko.press/ruski-lad-tropimy-rosyjskie-slady-w-polsce-sa-liczne, dostęp: 30.06.23.

[732] www.instagram.com/p/Bsi5k4knERb, dostęp: 30.06.23.

[733] https://xportal.press/?p=8753

[734] www.instagram.com/p/B4pmx2ZHybO, dostęp: 30.06.23.

[735] www.instagram.com/p/BsDjVHZn70l, dostęp: 30.06.23.

[736] www.instagram.com/p/BwXhSnhleLy, dostęp: 30.06.23.

[737] www.wiadomosci.onet.pl/tylko-w-onecie/laczy-nas-rosja-polscy-terrorysci-komunisci-nacjonalisci/yb0hxsb, dostęp: 30.06.23.

[738] www.independent.co.uk/news/world/europe/britain-first-russia-paul-golding-duma-parliament-far-right-a8984521.html, dostęp: 30.06.23.

[739] www.xportal.press/?p=34912, dostęp: 30.06.23.

[740] Ibidem.

[741] www.wspolczesna.pl/janusz-niedzwiecki-szefemruchu-palikota-w-okregu-olsztynskim/ar/5805191, dostęp: 30.06.23.

[742] www.money.pl/archiwum/wiadomosci_agencyjne/pap/artykul/palikot;w;gminach;pracuja;dzialacze;partyjni;trzeba;reformy;samorzadu,182,0,1438134.html, dostęp: 30.06.23.

[743] www.gazetawroclawska.pl/prokuratura-sprawdzi-twoj-ruch-takzekandydatke-na-prezydenta-wroclawia/ar/3592033, dostęp: 30.06.23.

[744] www. youtube.com/watch?v=yurh1eDfxpk dostęp: 30.06.23.

[745] www.olsztyn.com.pl/artykul,janusz-gabriel-niedzwiecki-nocne-wilki-dostaly-misia,18544.html, dostęp: 30.06.23.

[746] www. youtube.com/watch?v=_3dZpvq0eBo, dostęp: 30.06.23.

[747] http://partia-zmiana.pl/2015/12/08/protest-pod-ambasada-turcji, dostęp: 30.06.23.

[748] Wówczas noszące jeszcze nazwę Dniepropietrowsk.

[749] www.nytimes.com/2016/08/01/us/paul-manafort-ukraine-donald-trump.html, dostęp: 30.06.23.

[750] www.businessinsider.in/manafort-didnt-just-consult-for-russian-backed-politicians-in-ukraine-he-also-helped-them-form-a-new-party/articleshow/61696858.cms, dostęp: 30.06.23.

[751] www.nation.cymru/news/welsh-politician-linked-to-men-accused-of-being-kremlin-agents, dostęp: 30.06.23.

[752] www.nytimes.com/2015/10/26/world/europe/ukraine-regional-elections-mariupol.html, dostęp: 30.06.23.

[753] www.thelocal.de/20180522/russian-payment-for-afd-leaders-private-jet-is-shocking-critics-say, dostęp: 30.06.23.

[754] www.occrp.org/en/investigations/kremlin-linked-group-arranged-payments-to-european-politicians-to-support-russias-annexation-of-crimea, dostęp: 30.06.23.

[755] www.polukr.net/blog/2016/07/polscy-senatorowie-separatyzm-w-odessie-wszystkie-drogi-prowadza-moskwy, dostęp: 30.06.23.

[756] www.niezalezna.pl/84981-korwin-mikke-idzie-w-slady-komunistycznej-zmiany-huczne-spotkanie-z-kadyrowem, dostęp: 30.06.23.

[757] https://www.epde.org/en/news/details/the-rise-and-fall-of-a-polish-agent-of-the-kremlin-influence-the-case-of-janusz-niedzwiecki.html, dostęp: 30.06.23.

[758] www.unt.se/nyheter/uppsala/pavel-gamov-sd-jag-ar-inteputinist-4754655.aspx, dostęp: 30.06.23.

[759] www.nyheteridag.se/den-svenska-diplomaten, dostęp: 30.06.23.

[760] www.thelocal.se/20171110/sweden-democrat-asked-toleave-party-over-unauthorized-russia-trip-harassment-allegations, dostęp: 30.06.23.

[761] www.osce. org/odihr/elections/azerbaijan/445759, dostęp: 30.06.23.

[762] www.epde.org/en/news/details/problematic-internationalobservation-of-the-azerbaijani-2020-parliamentary-elections-2615.html, dostęp: 30.06.23.

[763] www.oko.press/agent-wplywu-rosji-zatrzymany-przez-abw, dostęp: 30.06.23.

[764] www.pl.sputniknews.com/20150221/31213.html, dostęp: 30.06.23.

[765] Ibidem.

[766] www.pl.sputniknews.com/20150415/251061.html, dostęp: 30.06.23.

[767] www.pl.sputniknews.com/20191002/f-35-ruski-wegiel-i-walka-o-polska-flage-czyli-wyborcza-debata-telewizyjna-11133231.html, dostęp: 30.06.23.

[768] www.oko.press/konfederacja-jak-kon-trojanski-antyaborcyjny-nacjonalizm-chce-zniszczyc-ue, dostęp: 30.06.23.

[769] www.afd.de/joerg-meuthen-dialog-und-kooperation-mit-russland-statt-konfrontation-und-sinnlose-sanktionen, dostęp: 30.06.23.

[770] www.sputnikglobe.com/20170925/afd-election-anti-russia-sanctions-1057669442.html, dostęp: 30.06.23.

[771] www.osw.waw.pl/pl/publikacje/analizy/2021-04-20/rosyjskie-zamachy-w-czechach-kontekst-krajowy-implikacje-perspektywy, dostęp: 30.06.23.

[772] www.oko.press/posel-jacek-wilk-zaprosil-do-sejmu-niemieckiego-sympatyka-neonazistow-i-wladimira-putina, dostęp: 30.06.23.

[773] Ibidem.

[774] www.focus.de/politik/deutschland/afd-chef-in-brandenburg-von-terrorverdaechtigem-organisiert-die-mysterioese-russland-reise-von-afd-mann-kalbitz_id_11113025.html, dostęp: 30.06.23.

[775] www.wiadomosci.radiozet.pl/polska/Jacek-Wilk-z-Konfederacji-pojechal-na-Krym-z-podjerzanym-o-szpiegostwo, dostęp: 30.06.23.

[776] www.oko.press/agent-wplywu-rosji-zatrzymany-przez-abw, dostęp: 30.06.23.

[777] www.wiadomosci.radiozet.pl/polska/Jacek-Wilk-z-Konfederacji-pojechal-na-Krym-z-podjerzanym-o-szpiegostwo, dostęp: 30.06.23.

[778] pl.sputniknews.com/20180606/rozwoj-parlamentaryzmu-forum-moskwa-polska-wspolpraca-sputnik-8109253.html, dostęp: 30.06.23.

[779] pl.sputniknews.com/20180422/jacek-wilk-wolnosc-forum-jalta-krym-sputnik-kaliningrad-rosja-polska-7817272.html, dostęp: 30.06.23.

[780] Ibidem.

[781] Ibidem.

[782] Ibidem.

[783] www.pl.sputniknews.com/20180421/Wilk-Ukraina-Bandera-Sputnik-7814216.html, dostęp: 30.06.23.

[784] www.pl.sputniknews.com/20180420/sputnik-polska-krym-jalta-rosja-irak-syria-7809775.html, dostęp: 30.06.23.

[785] www.rt.com/op-ed/397353-eu-us-russia-sanctions, dostęp: 30.06.23.

[786] www.rt.com/op-ed/337219-turkey-evidence-isis-support, dostęp: 30.06.23.

[787] www.epravda.com.ua/news/2018/12/14/643588, dostęp: 30.06.23.

[788] www.unian.info/politics/10231749-pro-putin-politician-medvedchuk-gains-control-over-112-ukraine-tv-channel-media.html, dostęp: 30.06.23.

[789] Arnott był w tym okresie także sekretarzem genialnym partii.

[790] https://www.epde.org/en/news/details/the-rise-and-fall-of-a-polish-agent-of-the-kremlin-influence-the-case-of-janusz-niedzwiecki.html, dostęp: 30.06.23.

[791] Ibidem.

[792] www.ecdhr.eu/project/support-forfreedom-of-speech-and-media-in-ukraine, dostęp: 30.06.23.

[793] pl.sputniknews.com/20180606/rozwoj-parlamentaryzmu-forum-moskwa-polska-wspolpraca-sputnik-8109253.html, dostęp: 30.06.23.

[794] https://www.epde.org/en/news/details/the-rise-and-fall-of-a-polish-agent-of-the-kremlin-influence-the-case-of-janusz-niedzwiecki.html, dostęp: 30.06.23.

[795] Ibidem.

[796] Ibidem.

[797] www.oko.press/agent-wplywu-rosji-zatrzymany-przez-abw, dostęp: 30.06.23.

[798] www.wiadomosci.onet.pl/tylko-w-onecie/samoobrona-znow-wspiera-rosje-ze-tez-lepper-nie-dozyl/7jp5q, dostęp: 30.06.23.

[799] www.mil.link/pl/prorosyjska-partia-zaprasza-ukrainskiego-terroryste, dostęp: 30.06.23.

[800] www.niezalezna.pl/58668-sympatycy-putina-w-warszawie-prorosyjska-manifestacja-pod-ambasadaukrainy, dostęp: 30.06.23.

[801] www.lewica.pl/index.php?id=29935, dostęp: 30.06.23.

[802] www.fronda.pl/a/zle-sklonnosci-i-zli-znajomi-ksiedza-isakowicza-zaleskiego,44431.html, dostęp: 30.06.23.

[803] www.olsztyn.com.pl/artykul,janusz-gabriel-niedzwiecki-nocne-wilki-dostaly-misia,18544.html, dostęp: 30.06.23.

[804] www.lewica.pl/index.php?id=29935, dostęp: 30.06.23.

[805] www.press.pl/tresc/42659,propaganda-w-rosyjskich-mediach-po-zwolnieniu-marka-czunkiewicza-z-tvp-_wideo_, dostęp: 30.06.23.

[806] www.wyborcza.pl/7,75399,17182184,bianka-zalewska-ofiara-propagandy-separatystow-przedstawiaja.html, dostęp: 30.06.23.

[807] www.youtu.be/YAEIR0igH6Y, dostęp: 30.06.23.

[808] www.youtu.be/1dARbH_3a_U, dostęp: 30.06.23.

[809] www.youtu.be/jCbIw5TPf-U, dostęp: 30.06.23.

[810] www.youtube.com/watch?v=MP9SEr96Jm4, dostęp: 30.06.23.

[811] www.youtu.be/3XINUtnTXJA, dostęp: 30.06.23.

[812] www.youtube.com/watch?v=KBlDPWeRUSQ, dostęp: 30.06.23.

[813] www.frontstory.pl/tomasz-jankowski-zmiana-rosja-lawrow-piskorski-sluzby-szpiegowstwo, dostęp: 30.06.23.

[814] www.youtube.com/watch?v=LKHX7DTK5yg, dostęp: 30.06.23.

[815] www.frontstory.pl/tomasz-jankowski-zmiana-rosja-lawrow-piskorski-sluzby-szpiegowstwo, dostęp: 30.06.23.

[816] www.kursk-surmowka.com/wp-content/uploads/2020/07/Szpiedzy-od-pomnik%C3%B3w_KURSK.pdf, dostęp: 30.06.23.

[817] www.tygodnikprzeglad.pl/zostaly-tylko-zgliszcza, dostęp: 30.06.23.

[818] www.wiadomosci.wp.pl/rosjanie-remontuja-cmentarze-armii-czerwonej-w-polsce-inwestuja-miliony-6151576415561857a, dostęp: 30.06.23.

[819] www.facebook.com/Stkursk/posts/1181287248700667, dostęp: 30.06.23.

[820] www.kursk-surmowka.com/wp-content/uploads/2020/07/Szpiedzy-od-pomnik%C3%B3w_KURSK.pdf, dostęp: 30.06.23.

[821] Ibidem.

[822] www.konserwatyzm.pl/warszawa-krakow-lublin-ogolnopolska-akcja-poparcia-dla-poludniowego-wschodu-ukrainy, dostęp: 30.06.23.

[823] www.wiadomosci.wp.pl/rosjanie-remontuja-cmentarze-armii-czerwonej-w-polsce-inwestuja-miliony-6151576415561857a, dostęp: 30.06.23.

[824] Szerzej w rozdziale opisującym Mateusza Piskorskiego.

[825] www.wprost.pl/swiat/10028957/wizyta-w-rosji-i-wodka-z-rzecznik-msz-tak-honoruja-polakow-dbajacych-o-sowieckie-groby.html, dostęp: 30.06.23.

[826] Ibidem.

[827] G. Rzeczkowski, Katastrofa posmoleńska. Kto rozbił Polskę, Wydawnictwo Tarcza, Warszawa 2020, s. 83.

[828] www.dzieje.pl/aktualnosci/msz-rosji-oskarzylo-polske-o-prowokacje-ws-pomnikow-armii-czerwonej, dostęp: 30.06.23.

[829] www.rp.pl/publicystyka/art10285131-ambasador-rosji-polska-istnieje-dzieki-armii-czerwonej, dostęp: 30.06.23.

[830] www.rmf24.pl/fakty/swiat/news-polska-skrytykowana-na-forum-rady-praw-czlowieka-onz,nId,2391775#crp_state=1, dostęp: 30.06.23.

[831] www.facebook.com/Stkursk/posts/pfbid0CuEu5n8bdnc6ffrbifsnmeCksW8traj1CgG6k56qoVzRw4k6dj9y8HBf2KyUmLZ3l, dostęp: 30.06.23.

[832] www.facebook.com/Stkursk/posts/pfbid02iseR6d6wzMjHmwPjr82kNCDY7QKEghEs9TaqyWZTzT1RuJF35LrW7NWQuqyqT7Wol, dostęp: 30.06.23.

[833] www.facebook.com/Stkursk/posts/pfbid02vYK4Pb5e1PDkZFgL8Unj89V5vmHPS4kospGrmLkFjXuLE5z53iHZPS3LF82g1Lf2l, dostęp: 30.06.23.

[834] www.kursk-surmowka.com/wp-content/uploads/2020/07/Szpiedzy-od-pomnik%C3%B3w_KURSK.pdf, dostęp: 30.06.23.

[835] www.wiadomosci.onet.pl/swiat/rosja-polski-aktywista-dostal-medal/7kj32xb, dostęp: 30.06.23.

[836] www.oko.press/ruski-lad-tropimy-rosyjskie-slady-w-polsce-sa-liczne, dostęp: 30.06.23.

[837] www.kursk-surmowka.com/wp-content/uploads/2020/07/Szpiedzy-od-pomnik%C3%B3w_KURSK.pdf, dostęp: 30.06.23.

[838] G. Rzeczkowski, Katastrofa posmoleńska. Kto rozbił Polskę, Wydawnictwo Tarcza, Warszawa 2020, s. 83.

[839] www.forsal.pl/artykuly/1124861,dwie-rosjanki-ktore-dzialaly-przeciwko-polsce-beda-wydalone-z-kraju.html, dostęp: 30.06.23.

[840] dorzeczy.pl/kraj/64887/kolejne-fakty-o-zatrzymanych-przez-abw-rosjanach.html

[841] https://www.pap.pl/aktualnosci/news%2C1418950%2Czaryn-dwie-rosjanki-ktore-dzialaly-przeciwko-polsce-beda-wydalone-z-kraju.html, dostęp: 30.06.23.

[842] www.polukr.net/blog/2018/05/zatrzymana-w-polsce-obywatelka-rosji-pomagala-organizowac-antyukrainskie-akcje-za-pieniadze-rosyjskiego-oligarchy, dostęp: 30.06.23.

[843] www.vsquare.org/a-small-revolution-bought-with-russian-money, dostęp: 30.06.23.

[844] www.polskieradio24.pl/130/5925/Artykul/2126258,Rosyjska-dezinformacja-Takich-grup-jak-Jekateriny-C-jest-pewnie-wiecej, dostęp: 30.06.23.

[845] www.polukr.net/blog/2018/05/zatrzymana-w-polsce-obywatelka-rosji-pomagala-organizowac-antyukrainskie-akcje-za-pieniadze-rosyjskiego-oligarchy, dostęp: 30.06.23.

[846] ww.pl.sputniknews.com/20180524/Jekaterina-Cywilska-Rosjanka-wydalona-z-Polski-8025865.html, dostęp: 30.06.23.

[847] www.wyborcza.pl/7,75398,15595045,polscy-obroncy-putina-krytykuja-usa-nato-ue-i-polski-rzad.html, dostęp: 30.06.23.

[848] www.truestory.pl/niebezpieczne-zwiazki-moniki-jaruzelskiej, dostęp: 30.06.23.

[849] Ibidem.

[850] Ibidem.

[851] www.youtu.be/UU6vwItC1VI, dostęp: 30.06.23.

[852] www.przystanekhistoria.pl/pa2/tematy/afryka/86995,Libia-Muammara-Kaddafiego-zapomniany-sojusznik-PRL.html, dostęp: 30.06.23.

[853] W Libii była to bardziej forma trzeciej drogi niż socjalizmu, ale tu kluczowy był element antyizraelski i antyzachodni.

[854] P. Gasztold-Seń, Syryjsko-libijska walka z syjonizmem w PRL: zaangażowanie Michela Mounayera w działalność „lewicy” partyjnej w latach 1978–1986, „Pamięć i Sprawiedliwość”, 2010, t. 9, nr 2 (16), s. 393.

[855] Takie jak np. SAS Investments Trading Company kontrolowane przez Abu Nidala.

[856] P. Gasztold-Seń, Biznes z terrorystami. Brudne interesy wywiadu wojskowego PRL z bliskowschodnimi organizacjami terrorystycznymi, „Pamięć i Sprawiedliwość”, 2014, nr 1 (23), s. 165–216.

[857] P. Gasztold-Seń, Syryjsko-libijska walka z syjonizmem w PRL: zaangażowanie Michela Mounayera w działalność „lewicy” partyjnej w latach 1978–1986, „Pamięć i Sprawiedliwość”, 2010, t. 9, nr 2 (16), s. 393–408.

[858] www.frontstory.pl/nabil-malazi-putin-rosja-antyszczepionkowcy-assad, dostęp: 30.06.23.

[859] Ibidem.

[860] www.frontstory.pl/rosja-dezinformacja-dzien-zwyciestwa-malazi-ukraina-uchodzcy, dostęp: 30.06.23.

[861] www.klubinteligencjipolskiej.pl/2016/03/przemowienie-przewodniczacego-klubu-syryjskiego-w-polsce, dostęp: 30.06.23.

[862] www.web.archive.org/web/20150319062902; http://prawy.pl/z-kraju/7936-nabil-al-malazi-media-w-polsce-sa-zalezne-od-syjonistycznych-osrodkow-przekazu, dostęp: 30.06.23.

[863] www.memri.org/tv/polish-shiite-activist-malazi-solve-world-problems-destroy-israel-holocaust-denials, dostęp: 30.06.23.

[864] www.english.alahednews.com.lb/49964/269, dostęp: 30.06.23.

[865] www.xportal.press/?p=24970, dostęp: 30.06.23.

[866] www.nacjonalista.pl/2022/12/31/w-mojej-ojczyznie-kochamy-polske-rozmowa-z-charge-daffaires-ambasady-syrii, dostęp: 30.06.23.

[867] www.wyborcza.pl/duzyformat/7,127290,29022949,kamractwo-rodakow-na-drodze-do-sejmu-pis-to-dla-nich-zdrajcy.html, dostęp: 30.06.23.

[868] www.frontstory.pl/nabil-malazi-putin-rosja-antyszczepionkowcy-assad, dostęp: 30.06.23.

[869] www.facebook.com/nmalazi/posts/pfbid025XaWeCeQTd9f8cnyCLbDA4XF5aBEqGjc3vFpXNc82vbLibT7cLGGjhkNMLaCh5qJl, dostęp: 30.06.23.

[870] www.youtube.com/watch?v=ZSYp_UNxNbs, dostęp: 30.06.23.

[871] www.frontstory.pl/nabil-malazi-putin-rosja-antyszczepionkowcy-assad, dostęp: 30.06.23.

[872] www.vk.com/wall473688504_1218, dostęp: 30.06.23.

[873] www.twitter.com/PawelKuki/status/1438797162519871496, dostęp: 30.06.23.

[874] www.web.archive.org/web/20150319062902; http://prawy.pl/z-kraju/7936-nabil-al-malazi-media-w-polsce-sa-zalezne-od-syjonistycznych-osrodkow-przekazu, dostęp: 30.06.23.

[875] www.youtu.be/_si5immZ4eQ, dostęp: 30.06.23.

[876] www.prawy.pl/3797-Nabil-Al-Malazi-Nie-wierze-ze-nastapi-atak, dostęp: 30.06.23.

[877] www.frontstory.pl/nabil-malazi-putin-rosja-antyszczepionkowcy-assad, dostęp: 30.06.23.

[878] www.imolaoggi.it/2016/01/21/conferenze-milano-e-venezia-siria-la-guerra-al-terrore, dostęp: 30.06.23.

[879] www.osservatorioantisemitismo.it/articoli/convegno-della-destra-radicale-europea-il-24-gennaio-a-milano, dostęp: 30.06.23.

[880] www.timesofisrael.com/lebanese-president-gemayels-killer-convicted-35-years-later, dostęp: 30.06.23.

[881] www.anton-shekhovtsov.blogspot.com/2014/06/polish-fascists-are-joining-pro-russian.html, dostęp: 30.06.23.

[882] www.washingtonpost.com/opinions/global-opinions/a-human-slaughterhouse-in-syria/2017/02/11/4534820c-ee3a-11e6-9973-c5efb7ccfb0d_story.html, dostęp: 30.06.23.

[883] www.xportal.press/?p=21338, dostęp: 30.06.23.

[884] www.sierp.libertarianizm.pl/?p=1301, dostęp: 30.06.23.

[885] www.kresy.pl/wydarzenia/korwin-mikke-polska-powinna-wesprzec-asada, dostęp: 30.06.23.

[886] K. Marks, Osiemnasty brumaire’a Ludwika Bonaparte, Książka i Wiedza, Warszawa 1980, s. 11.

[887] www.news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7482125.stm, dostęp: 30.06.23.

[888] www.zaborona.com/en/russian-neo-nazi-tesak-found-dead-in-prison-zaborona-reports-on-how-he-influenced-the-development-of-far-right-violence, dostęp: 30.06.23.

[889] www.kyivpost.com/post/6745, dostęp: 30.06.23.

[890] www.wyborcza.pl/7,75399,21472245,za-kase-kremla-w-polsce-przeciw-ukrainie.html, dostęp: 30.06.23.

[891] www.youtu.be/j-JmL0sbmyM, dostęp: 30.06.23.

[892] www.theguardian.com/world/2022/nov/17/three-men-found-guilty-of-murdering-298-people-in-flight-mh17-bombing, dostęp: 30.06.23.

[893] www.jagiellonia.org/jak-kreml-finansuje-polskich-radykalow-zadania-wyplaty-raport-moskwy, dostęp: 30.06.23.

[894] Ibidem.

[895] Wcześniej formalnie RLN startował jako niezależna formacja z list PiS, ale jego posłowie, będąc w klubie poselskim PiS, nie należeli jednocześnie do samej partii i pozostawali członkami i członkiniami RLN.

[896] Zbigniewa Lipińskiego i Zenona Dziedzica.

[897] www.owp.com.pl/index.php/o-nas, dostęp: 30.06.23.

[898] www.legitymizm.org/ultramontanizm-sedewakantyzm-katolicyzm, dostęp: 30.06.23.

[899] www.owp.org.pl/index.php/dzialalnosc/2014/326-oslo-zebranie-formacyjne-okregu-norweskiego-owp, dostęp: 30.06.23.

[900] www.owp.com.pl/index.php/dzialalnosc/2007/72-nie-dla-tarczy-pikieta-pod-ambasada-usa, dostęp: 30.06.23.

[901] www.wpolityce.pl/polityka/156414-u-moskali-bez-zmian-niepokoja-mnie-kremlowskie-praktyki-pozyskiwania-agentow-wplywu-oraz-zwyklych-pozytecznych-idiotow, dostęp: 30.06.23.

[902] www.wyborcza.pl/7,75398,17192534,ja-wspieram-noworosje.html, dostęp: 30.06.23.

[903] www.owp.neon24.org/post/93087,ii-slowianski-oboz-patriotyczny-w-moskwie, dostęp: 30.06.23.

[904] www.konserwatyzm.pl/integracja-nad-fiordem, dostęp: 30.06.23.

[905] https://kresy.pl/wydarzenia/kurs-w-rosji-dla-mlodych-polakow-pulapka-czy-prowokacja-sluzb, dostęp: 30.06.23.

[906] www.koloroweptaki.com/wojna-w-donbasie-dawid-hudziec, dostęp: 30.06.23.

[907] Ibidem.

[908] www.wyborcza.pl/7,75398,17192534,ja-wspieram-noworosje.html, dostęp: 30.06.23.

[909] www.wyborcza.pl/7,75399,21472245,za-kase-kremla-w-polsce-przeciw-ukrainie.html, dostęp: 30.06.23.

[910] www.meduza.io/en/feature/2017/01/20/enemy-of-the-state-or-its-founding-element, dostęp: 30.06.23.

[911] http://web.archive.org/web/20160123223859; http://novorossia.today/wojna-jeszcze-sie-nie-skonczyla-wywiad-z-janem-pietrowskim-zastepca-dowodcy-gdsw-rusicz, dostęp: 30.06.23.

[912] www.myslpolska.info/2022/04/04/co-sie-stalo-w-buczy, dostęp: 30.06.23.

[913] www.wyborcza.pl/7,75399,21472245,za-kase-kremla-w-polsce-przeciw-ukrainie.html, dostęp: 30.06.23.

[914] www.konserwatyzm.pl/warszawa-krakow-lublin-ogolnopolska-akcja-poparcia-dla-poludniowego-wschodu-ukrainy, dostęp: 30.06.23.

[915] www.konserwatyzm.pl/rezolucja-zgromadzenia-przeciwko-wojnie-domowej-na-ukrainie, dostęp: 30.06.23.

[916] www.informnapalm.org/en/kremlin-financing-polish-radicals-tasks-payments-reporting-moscow, dostęp: 30.06.23.

[917] Ibidem.

[918] www.konserwatyzm.pl/rezolucja-zgromadzenia-przeciwko-wojnie-domowej-na-ukrainie, dostęp: 30.06.23.

[919] www.iarex.ru/news/50545.html, dostęp: 30.06.23.

[920] F. Bryjka, Rosyjskie środki aktywne w państwach Grupy Wyszehradzkiej, w: Banasik, A. Rogozińska (red.), Różnorakie perspektywy bezpieczeństwa, Difin, Warszawa 2019, s. 23–54.

[921] www.wyborcza.pl/7,75399,21472245,za-kase-kremla-w-polsce-przeciw-ukrainie.html, dostęp: 30.06.23.

[922] Ibidem.

[923] Ibidem.

[924] Ibidem.

[925] Ibidem.

[926] Ibidem.

[927] Ibidem.

[928] www.nowiny24.pl/czy-dewastacja-pomnika-upa-w-hruszowicach-byla-prowokacja/ar/5826169, dostęp: 30.06.23.

[929] www.jagiellonia.org/jak-kreml-finansuje-polskich-radykalow-zadania-wyplaty-raport-moskwy, dostęp: 30.06.23.

[930] Ibidem.

[931] Ibidem.

[932] Ibidem.

[933] Ibidem.

[934] www.jagiellonia.org/jak-kreml-finansuje-polskich-radykalow-zadania-wyplaty-raport-moskwy, dostęp: 30.06.23.

[935] www.web.archive.org/web/20160603201954; http://novorossia.today/hruszowice-to-dopiero-poczatek, dostęp: 30.06.23.

[936] www.web.archive.org/web/20160310091133; http://tragediadonbasu.pl/pomnik-upa-w-molodyczu-zniszczony, dostęp: 30.06.23.

[937] www.youtu.be/_aIvT-8MLFA, dostęp: 30.06.23.

[938] www.nowiny24.pl/czy-dewastacja-pomnika-upa-w-hruszowicach-byla-prowokacja/ar/5826169, dostęp: 30.06.23.

[939] www.wiadomosci.wp.pl/dewastacja-polskich-pomnikow-na-ukrainie-zatrzymano-podejrzanego-6471206274832513a, dostęp: 30.06.23.

[940] www.naszdziennik.pl/polska-kraj/174029,ukraincy-probuja-zaklamac-prawde.html, dostęp: 30.06.23.

[941] I. Chruślińska, Sploty – o Ukraińcach z Polski. Rozmowy z Piotrem Tymą, Fundacja Terytoria Książki, Gdańsk 2023, s. 241.

[942] www.facebook.com/owp1926/posts/1854535834780759, dostęp: 30.06.23.

[943] www.niezalezna.pl/59140-nastepny-powinien-byc-wildstein-organizator-proputinowskiej-manifestacji-o-grozbach-wobec-pere, dostęp: 30.06.23.

[944] www.ecfr.eu/article/bound-to-russia-serbias-disruptive-neutrality, dostęp: 30.06.23.

[945] www.rusi.org/explore-our-research/publications/commentary/russia-and-serbia-partnership-past-its-prime, dostęp: 30.06.23.

[946] www.carnegieendowment.org/politika/87303, dostęp: 30.06.23.

[947] www.carnegiemoscow.org/commentary/78173, dostęp: 30.06.23.

[948] www.euronews.com/2017/06/05/montenegro-becomes-29th-nato-member, dostęp: 30.06.23.

[949] www.reuters.com/article/ukraine-crisis-russia-kosovo-idINL5N0ML27H20140324, dostęp: 30.06.23.

[950] www.balkaninsight.com/2014/03/18/crimea-secession-just-like-kosovo-putin, dostęp: 30.06.23.

[951] www.wyborcza.pl/7,75399,29515547,przewrot-w-moldawii-mial-sie-zaczac-od-pilkarskiego-meczu-za.html, dostęp: 30.06.23.

[952] www.cire.pl/artykuly/opinie/120923-wojcik-szpieg-z-gazoportu-chcial-zabic-premiera-czarnogory, dostęp: 30.06.23.

[953] www.polityka.pl/tygodnikpolityka/spoleczenstwo/2118545,1,jak-gru-werbuje-szpiegow.read, dostęp:30.06.23.

[954] www.polityka.pl/tygodnikpolityka/swiat/1927718,1,rosyjskie-komando-smierci-krazy-po-europie-zabija-i-sieje-zamet-takze-w-polsce.read, dostęp: 30.06.23.

[955] www.blic.rs/vesti/hronika/poznati-mafijas-podrska-zavetnicima-leceni-ubica-marsira-uz-ekstremiste/pqldzrj?, dostęp: 30.06.23

[956] www.publikacije.stat.gov.rs/G2022/Pdf/G20226010.pdf, dostęp: 30.06.23.

[957] www.publikacije.stat.gov.rs/G2022/Pdf/G20226009.pdf, dostęp: 30.06.23.

[958] www.facebook.com/jacek.medrzycki/posts/1335789086443196, dostęp: 30.06.23.

[959] www.web.archive.org/web/20140702201240; http://owp.neon24.pl/post/88678,porozumienie-o-wspolpracy-z-snp-1389, dostęp: 30.06.23.

[960] Ibidem.

[961] www.owp.com.pl/index.php/dzialalnosc/2011/154-slava-wielkiej-serbii-wielki-marsz-cerski, dostęp: 30.06.23.

[962] www.bbc.com/serbian/cyr/srbija-50436261, dostęp: 30.06.23.

[963] www.facebook.com/jacek.medrzycki/posts/pfbid02LtJP9WfGe49u5b5ZKPNMeJcMkBExiwiwPfy9VRxVa9Sj6AW6q77bnJ8ZrPgKBVWxl, dostęp: 30.06.23.

[964] www.pl.sputniknews.com/20160711/Moskwa-akcja-apel-marsz-3421876.html, dostęp: 30.06.23.

[965] www.themoscowtimes.com/2016/12/28/police-officer-in-charge-of-training-found-to-be-neo-nazi-provocateur-a56674, dostęp: 30.06.23.

[966] Obecnie grupa nosi nazwę Rosyjski Ruch Wyzwolenia „SERB”.

[967] www.meduza.io/en/news/2018/10/23/human-rights-movement-files-police-report-against-russian-reactionary-group-infamous-for-harassing-oppositionists, dostęp: 30.06.23.

[968] www.theins.ru/politika/40997, dostęp: 30.06.23.

[969] www.youtu.be/jq2FI4_sutU, dostęp: 30.06.23.

[970] www.svoboda.org/a/29488295.html, dostęp: 30.06.23.

[971] www.zona.media/online/2017/05/18/kuliy, dostęp: 30.06.23.

[972] www.pl.legaltechnique.org/articles/vistavka/bez-smusheniya-v-moskvu-vozvrashaetsya-skandalnaya-vistavka-dzhoka-sterdzhesa-bull-novosti-v.html, dostęp: 30.06.23.

[973] www.currenttime.tv/a/28212946.html, dostęp: 30.06.23.

[974] www.web.archive.org/web/20170502233013/https://themoscowtimes.com/news/following-attack-navalny-sues-police-loses-80-percent-of-his-vision-in-one-eye-and-launches-new-manhunt-57882, dostęp: 30.06.23.

[975] www.gazetaprawna.pl/wiadomosci/artykuly/968569,kukiz15-apeluje-o-przywrocenie-malego-ruchu-granicznego-z-rosja.html, dostęp: 30.06.23.

[976] Patrz szerzej w rozdziale o środowisku Grzegorza Brauna.

[977] Więcej o tym klubie w części o prorosyjskich akademikach.

[978] www.wiadomosci.onet.pl/kraj/artur-zawisza-zawisza-brunatny/vntr3, dostęp: 30.06.23.

[979] O Trzeciej Pozycji więcej w rozdziale o Andrzeju Zapałowskim.

[980] G. Rzeczkowski, Katastrofa posmoleńska. Kto rozbił Polskę, Wydawnictwo Tarcza, Warszawa 2020, s. 88–89.

[981] www.youtube.com/watch?v=Yp-w1zoUSfE&t=2s, dostęp: 30.06.23.

[982] Ibidem.

[983] Ibidem.

[984] E. Wilk, Krucjata łysogłowych, Warszawa, Niezależna Oficyna Wydawnicza NOWA, 1994, s. 97, 99, 118–119.

[985] www.poland.us/strona,25,16312,0,wiernopoddanczy-list-grupy-polakow-do-putina.html, dostęp: 30.06.23.

[986] www.tvn24.pl/polska/marian-baranski-i-list-z-poparciem-dla-polityki-putina-minister-kultury-piotr-glinski-odpowiada-4644224, dostęp: 30.06.23.

[987] www.poland.us/strona,25,16312,0,wiernopoddanczy-list-grupy-polakow-do-putina.html, dostęp: 30.06.23.

[988] www.tvn24.pl/polska/kobylanski-to-antysemita-i-typ-spod-ciemnej-gwiazdy-ra204963-3493024, dostęp: 30.06.23.

[989] www.tvn24.pl/polska/kobylanski-ma-opinie-podejrzanej-postaci-ra185650-3533719, dostęp: 30.06.23.

[990] www.wyborcza.pl/duzyformat/7,127290,2150013.html, dostęp: 30.06.23.

[991] G. Rzeczkowski, Katastrofa posmoleńska. Kto rozbił Polskę, Wydawnictwo Tarcza, Warszawa 2020, s 75.

[992] Ibidem, s. 80.

[993] Ibidem, s. 63.

[994] Ibidem, s. 64.

[995] Ibidem, s. 93.

[996] www.youtube.com/watch?v=5dYn0HrIAXQ, dostęp: 30.06.23.

[997] www.krytykapolityczna.pl/kraj/info-wars-telewizja-narodowa, dostęp: 30.06.23.

[998] www.youtube.com/watch?v=Yp-w1zoUSfE&t=2s, dostęp: 30.06.23.

[999] www.youtube.com/watch?v=sccdB7VGFa0, dostęp: 30.06.23.

[1000] Ibidem.

[1001] www.youtube.com/watch?v=y1cjoM9YzwQ, dostęp: 30.06.23.

[1002] G. Rzeczkowski, Katastrofa posmoleńska. Kto rozbił Polskę, Wydawnictwo Tarcza, Warszawa 2020, s. 76.

[1003] www.youtube.com/watch?v=cNu54RAlDds, dostęp: 30.06.23.

[1004] K. Lutyński, Nazi-rockowi kandydaci, „Nigdy więcej”, nr 15, lato 2006.

[1005] www.tvn24.pl/polska/adam-cz-skazany-na-prace-spoleczne-za-zniewazenie-hindusa-ra521353-3295156, dostęp: 30.06.23.

[1006] Ibidem.

[1007] www.wyborcza.pl/7,75398,20987025,porachunki-wsrod-narodowcow-trzech-nacjonalistow-pobitych-za.html, dostęp: 30.06.23.

[1008] www.wiadomosci.dziennik.pl/wydarzenia/artykuly/132119,skandaliczny-film-obraza-profesora-geremka.html, dostęp: 30.06.23.

[1009] www.twitter.com/BartKurzeja/status/1553847549781581826, dostęp: 30.06.23.

[1010] www.twitter.com/BartKurzeja/status/1647093486456373254, dostęp: 30.06.23.

[1011] www.twitter.com/BartKurzeja/status/1503926690795380738, dostęp: 30.06.23.

[1012] www.twitter.com/BartKurzeja/status/1502194053680611336, dostęp: 30.06.23.

[1013] https://warszawa.wyborcza.pl/warszawa/7,54420,21540172,spalili-kukle-b-zyduli-filmik-z-wydarzenia-umiescili-na-youtubie.html

[1014] www.twitter.com/BartKurzeja/status/1591181258205589504, dostęp: 30.06.23.

[1015] https://www.youtube.com/watch?v=QC-11xL0dbg, dostęp: 30.06.23.

[1016] www.twitter.com/BartKurzeja/status/1620674656859754497, dostęp: 30.06.23.

[1017] www.youtube.com/watch?v=GFbS0zPYQPI, dostęp: 30.06.23.

[1018] www.youtube.com/watch?v=CVPzOSFVjYk, dostęp: 30.06.23.

[1019] www.polityka.pl/tygodnikpolityka/kraj/1502657,1,generalowie-z-wlasnego-nadania.read, dostęp: 30.06.23.

[1020] YouTube, 2 maja 2010, https://youtu.be/ctfVGk_Z_yE?t=311.

[1021] https://youtu.be/5oZo-cs37lw, dostęp: 30.06.23.

[1022] www.polityka.pl/tygodnikpolityka/kraj/1502657,1,generalowie-z-wlasnego-nadania.read, dostęp: 30.06.23.

[1023] Ibidem.

[1024] www.kworum.com.pl/art1491,_szary_o_pogromie.html, dostęp: 30.06.23.

[1025] www.pdskomendanaczelna.pl/?p=629, dostęp: 30.06.23.

[1026] www.dorzeczy.pl/kraj/66544/swiatowy-zwiazek-zolnierzy-prl.html

[1027] www.polityka.pl/tygodnikpolityka/kraj/1502657,1,generalowie-z-wlasnego-nadania.read, dostęp: 30.06.23.

[1028] www.youtube.com/watch?v=i63Td7hdfL0, dostęp: 30.06.23.

[1029] www.youtube.com/watch?v=R56nBqjWc8Mm, dostęp: 30.06.23.

[1030] www.warszawa.wyborcza.pl/warszawa/7,54420,10409945,radykalowie-z-lewicy-i-prawicy-tez-chca-do-sejmu.html, dostęp: 30.06.23.

[1031] www.youtube.com/watch?v=i63Td7hdfL0, dostęp: 30.06.23.

[1032] W tej partii znaleźli się też omawiani dalej w tej książce szerzej Anna Raźny, Nabil al-Malazi i Maciej Poręba.

[1033] „U Witaszka”.

[1034] www.rp.pl/polityka/art18855031-powrot-posla-witaszka-do-polityki, dostęp: 30.06.23.

[1035] www.wiadomosci.gazeta.pl/wiadomosci/7,114873,3207166.html, dostęp: 30.06.23.

[1036] Więcej o nim w kolejnych rozdziałach.

[1037] www.web.archive.org/web/20120307155724; http://wiernipolsce.wordpress.com/2010/11/18/piotr-skulski-polska-patriotyczna-program-wyborczy, dostęp: 30.06.23.

[1038] www.youtu.be/dB4JlH-eovY, dostęp: 30.06.23.

[1039] www.oko.press/rosyjska-propaganda-za-pieniadze-rzadu-pis-fundacja-wspieram, dostęp: 30.06.23.

[1040] Ibidem.

[1041] www.krakow.wyborcza.pl/krakow/7,44425,19013445,nie-chca-wystepu-rosyjskiego-choru-aleksandrowa-w-ice-krakow.html, dostęp: 30.06.23.

[1042] www.orka2.sejm.gov.pl/IZ6.nsf/main/7CE0D036, dostęp: 30.06.23.

[1043] www.oko.press/rosyjska-propaganda-za-pieniadze-rzadu-pis-fundacja-wspieram, dostęp: 30.06.23.

[1044] www.fronda.pl/a/paleoendekomuna-sprowadza-chor-aleksandrowa-do-polski,57774.html, dostęp: 30.06.23.

[1045] www.dzieje.pl/kultura-i-sztuka/rosyjski-medal-puszkina-dla-polki-za-zaslugi-w-dziedzinie-kultury, dostęp: 30.06.23.

[1046] https://oko.press/rosyjska-propaganda-za-pieniadze-rzadu-pis-fundacja-wspieram

[1047] O którym to ugrupowaniu i jego związkach z Rosją więcej na kolejnych stronach tej książki.

[1048] www.niezalezna.pl/102241-komuszy-skandal, dostęp: 30.06.23. O tych środowiskach szerzej w kolejnych rozdziałach.

[1049] www.kalisz.wyborcza.pl/kalisz/7,181359,27869957,wpadl-w-drodze-na-piekiete-przed-kaliskim-sadem-maciej-p-dostal.html, dostęp: 30.06.23.

[1050] Ibidem.

[1051] www.facebook.com/osrodek.monitorowania/posts/540400236135114, dostęp: 30.06.23.

[1052] G. Rzeczkowski, Katastrofa posmoleńska. Kto rozbił Polskę, Wydawnictwo Tarcza, Warszawa 2020, s. 83.

[1053] www.rp.pl/kraj/art36990061-skazani-milosnicy-putinowskiej-rosji, dostęp: 30.06.23.

[1054] www.wyborcza.pl/7,75398,9819759,polskie-wtyczki-lukaszenki.html, dostęp: 30.06.23.

[1055] Ibidem.

[1056] www.tvn24.pl/polska/nazywal-kaczynskiego-zdrajca-startuje-z-listy-pis-ra152836-3593463, dostęp: 30.06.23.

[1057] www.pressmania.pl/ocipieniec, dostęp: 30.06.23.

[1058] www.rp.pl/kraj/art36990061-skazani-milosnicy-putinowskiej-rosji, dostęp: 30.06.23.

[1059] https://www.bibula.com/?p=16767, dostęp: 30.06.23.

[1060] www.wyborcza.pl/7,75398,9819759,polskie-wtyczki-lukaszenki.html, dostęp: 30.06.23.

[1061] www.lodz.wyborcza.pl/lodz/7,35136,3267560.html, dostęp: 30.06.23.

[1062] www.wiernipolsce1.wordpress.com/2020/04/16/bezczelna-konfederacja-czyli-zydzi-udajacy-polakow, dostęp: 30.06.23.

[1063] www.wiernipolsce1.wordpress.com/2018/11/06/w-obronie-prof-olega-a-platonowa, dostęp: 30.06.23.

[1064] Ibidem.

[1065] www.lodz.wyborcza.pl/lodz/7,35136,3267560.html, dostęp: 30.06.23.

[1066] Ibidem.

[1067] www.oko.press/rosyjska-propaganda-za-pieniadze-rzadu-pis-fundacja-wspieram, dostęp: 30.06.23.

[1068] www.niezalezna.pl/55323-gratulujemy-naszym-slowianskim-braciom-rosjanom-list-z-polski-do-prezydenta-rosji, dostęp: 30.06.23.

[1069] www.lodz.wyborcza.pl/lodz/7,35136,3267560.html, dostęp: 30.06.23.

[1070] www.rp.pl/kraj/art36990061-skazani-milosnicy-putinowskiej-rosji, dostęp: 30.06.23.

[1071] www.antyfake.pl/lukszanka-wybory-120820-pbr-gratulacje, dostęp: 30.06.23.

[1072] www.wyborcza.pl/7,75398,9819759,polskie-wtyczki-lukaszenki.html, dostęp: 30.06.23.

[1073] www.gloria.tv/post/khrh1S9UeBbE1aoXnnGxWpjnf#210, dostęp: 30.06.23.

[1074] www.wyborcza.pl/7,75398,9819759,polskie-wtyczki-lukaszenki.html, dostęp: 30.06.23.

[1075] www.vegchel.ru/index.php?newsid=20641, dostęp: 30.06.23.

[1076] www.facebook.com/zbigniew.sekulski/posts/10205522011147411, dostęp: 30.06.23.

[1077] www.youtube.com/watch?v=gdpe2IBzikg, dostęp: 30.06.23.

[1078] www.youtube.com/watch?v=wSQLrj9PLXY, dostęp: 30.06.23.

[1079] www.youtube.com/watch?v=UES9bINbu7Q, dostęp: 30.06.23.

[1080] www.youtube.com/watch?v=ysJNkA7cO58, dostęp: 30.06.23.

[1081] www.youtube.com/watch?v=IVk0fY96jAA, dostęp: 30.06.23.

[1082] www.youtube.com/watch?v=MW91WGugyP8, dostęp: 30.06.23.

[1083] www.youtube.com/watch?v=2hjkbXcMSkI, dostęp: 30.06.23.

[1084] www.youtube.com/watch?v=4wsa8iGMZoQ, dostęp: 30.06.23.

[1085] www.wroclaw.wyborcza.pl/wroclaw/7,35771,29133285,rosyjska-propaganda-na-marszu-narodowcow-we-wroclawiu-kim-sa.html, dostęp: 30.06.23.

[1086] www.facebook.com/piotr.korczarowski/posts/4489834687787128, dostęp: 30.06.23.

[1087] www.demagog.org.pl/fake_news/czy-grozi-nam-wojna-antyukrainska-konferencja-w-kielcach, dostęp: 30.06.23.

[1088] www.youtube.com/watch?v=K0PolVoVerM, dostęp: 30.06.23.

[1089] www.prawy.pl/30586-Mozliwe-ze-stalem-sie-ofiara-manipulacji-o-znamionach-gry-operacyjnej, dostęp: 30.06.23.

[1090] www.youtube.com/watch?v=CVjr7yaiVCw, dostęp: 30.06.23.

[1091] Ibidem.

[1092] www.oko.press/marcin-osadowski-ludwiczek-rodacy-kamraci-wojciech-olszanski, dostęp: 30.06.23.

[1093] www.facebook.com/osrodek.monitorowania/posts/pfbid02mGvjLBxfDtsc7Ea4cYf9gbLMtZQk5uqxeCet4y6ifQgsi63BeSbCQbj9AqrE1oLHl, dostęp: 30.06.23.

[1094] www.oko.press/prawicowy-patostreamer-fantazjuje-o-gwalceniu-poslanki-nie-jest-wybrykiem-jest-problemem, dostęp: 30.06.23.

[1095] www.youtube.com/watch?v=zJartP8O_kU, dostęp: 30.06.23.

[1096] G. Rzeczkowski, Katastrofa posmoleńska. Kto rozbił Polskę, Wydawnictwo Tarcza, Warszawa 2020, s. 85.

[1097] www.oko.press/prawicowy-patostreamer-fantazjuje-o-gwalceniu-poslanki-nie-jest-wybrykiem-jest-problemem, dostęp: 30.06.23.

[1098] www.youtu.be/SqmFb7Ut5zM, dostęp: 30.06.23.

[1099] www.oko.press/prawicowy-patostreamer-fantazjuje-o-gwalceniu-poslanki-nie-jest-wybrykiem-jest-problemem, dostęp: 30.06.23.

[1100] www.rp.pl/plus-minus/art532571-polscy-przyjaciele-aleksandra-lukaszenki, dostęp: 30.06.23.

[1101] www.donald.pl/artykuly/PANdJpxK/bialorus-rezimowa-propaganda-pokazuje-polskie-manifestacje-wsparcia-dla-lukaszenki, dostęp: 30.06.23.

[1102] www.oko.press/bronimy-polskich-patriotow-to-operacja-dezinformacyjna, dostęp: 30.06.23.

[1103] www.oko.press/prawicowy-patostreamer-fantazjuje-o-gwalceniu-poslanki-nie-jest-wybrykiem-jest-problemem, dostęp: 30.06.23.

[1104] www.facebook.com/osrodek.monitorowania/posts/pfbid0aKWgt87h7NAHxUEz9QQ9dRfAddrKMHvLJQg7TCsHtqjPTzV9GVM9LpQxCSxT83f1l, dostęp: 30.06.23.

[1105] www.bydgoszcz.wyborcza.pl/bydgoszcz/7,48722,27150617,student-z-bialorusi-zaatakowany-gazem-pod-ratuszem-przez-zwolennikow.html, dostęp: 30.06.23.

[1106] Ibidem.

[1107] www.reform.by/188876-jekspert-lovkach-jabatka-drug-separatistov-kto-sozdaet-prorossijskuju-organizaciju-v-minske, dostęp: 30.06.23.

[1108] www.oko.press/bronimy-polskich-patriotow-to-operacja-dezinformacyjna, dostęp: 30.06.23.

[1109] www.reform.by/188876-jekspert-lovkach-jabatka-drug-separatistov-kto-sozdaet-prorossijskuju-organizaciju-v-minske, dostęp: 30.06.23.

[1110] www.frontstory.pl/osadowski-radykalizmy-prawica-kamraci, dostęp: 30.06.23.

[1111] www.facebook.com/watch/?v=1998688476993339, dostęp: 30.06.23.

[1112] www.oko.press/prawicowy-patostreamer-fantazjuje-o-gwalceniu-poslanki-nie-jest-wybrykiem-jest-problemem, dostęp: 30.06.23.

[1113] www.facebook.com/watch/?v=1998688476993339, dostęp: 30.06.23.

[1114] Ibidem.

[1115] www.warszawa.wyborcza.pl/warszawa/7,54420,28754692,olszanski-i-osadowski-namawiaja-do-bicia-ukraincow-i-groza-smiercia.html, dostęp: 30.06.23.

[1116] www.oko.press/prokremlowscy-dzialacze-wsrod-antyszczepionkowcow, dostęp: 30.06.23.

[1117] www.facebook.com/watch/?v=273269798066027, dostęp: 30.06.23.

[1118] www.newsweek.pl/polska/spoleczenstwo/antyszczepionkowcy-i-radykalna-prawica-ida-reka-w-reke-dlaczego/23l9v2z, dostęp: 30.06.23.

[1119] www.vibez.pl/wydarzenia/patostreamer-na-koniu-przewodzil-prorosyjskiemu-marszowi-w-warszawie-6784328953027136a, dostęp: 30.06.23.

[1120] www.bydgoszcz.wyborcza.pl/bydgoszcz/7,48722,28741658,olszanski-w-bydgoszczy-polak-ma-byc-tu-panem-naszym-zadaniem.html, dostęp: 30.06.23.

[1121] www.bydgoszcz.wyborcza.pl/bydgoszcz/7,48722,28790389,nauczycielka-z-kujawsko-pomorskiego-szczuje-na-ukrainskie-dzieci.html, dostęp: 30.06.23.

[1122] www.bydgoszcz.wyborcza.pl/bydgoszcz/7,48722,28841560,wojciech-olszanski-aresztowany-policjanci-wyciagneli-go-z-gospody.html#S.embed_link-K.C-B.1-L.2.zw, dostęp: 30.06.23.

[1123] Ibidem.

[1124] www.wiadomosci.onet.pl/kraj/rodacy-kamraci-szokuja-na-wiecu-w-krakowie-jest-reakcja-srodowisk-zydowskich/knybsmj, dostęp: 30.06.23.

[1125] www.youtu.be/pca3M2cTNvg, dostęp: 30.06.23.

[1126] www.press.pl/tresc/72847,jaruzelska-zaprasza-olszanskiego_-Zakowski_-to-juz-nie-jest-dziennikarstwo_-gugala_-wyglaszanie-bzdur-szkodliwe, dostęp: 30.06.23.

[1127] www.fc.fc.pl/NFP/lista_na_suwak.html, dostęp: 30.06.23.

[1128] www.natemat.pl/250575,kim-jest-aleksander-jablonowski-milosnik-rosji-popiera-ojca-premiera, dostęp: 30.06.23.

[1129] www.youtube.com/watch?v=_rgZJlxgNqU, dostęp: 30.06.23.

[1130] www.wiadomosci.wp.pl/jaszczur-zaklada-partie-nowa-formacja-chce-wystartowac-w-wyborach-6807629693975040a, dostęp: 30.06.23.

[1131] https://www.wprost.pl/polityka/10634365/skandaliczny-wpis-grzegorza-brauna-po-agresji-rosji-na-ukraine-nie-otwierac-terytorium-rp-na-przestrzal-nadchodzcy.html

[1132] https://www.tvp.info/58948384/konfederacja-broni-rosji-szokujace-tezy-ws-inwazji-na-ukraine-grzegorz-braun-i-heszen-komentuja

[1133] https://zielonagora.wyborcza.pl/zielonagora/7,35182,28238667,spotkanie-grzegorza-brauna-z-wyborcami-pomaganie-uchodzcom.html

[1134] Ukropolonia, czy też Ukropolin, to młodsza siostra Judeopolonii, teorii spiskowej o Żydach planujących zdominowanie Polaków i utworzenie nad Wisłą własnego państwa. W PRL teorie o żydowskim spisku rozpowszechniały służby, później narrację przejęła skrajna prawica. W jednym z artykułów z grudnia 2019 r. rosyjski propagandzista Sergiej Szyrokołobow snuje teorię o planach stworzenia „Ukropolonii”. To rzekomy spisek globalistów, Amerykanów i wielkich korporacji, którym nie udało się zniszczyć instytucji rodziny za pomocą LGBT ani zlikwidować państwa narodowego z pomocą uchodźców z Afryki i Bliskiego Wschodu, za: www.frontstory.pl/ukrainizacja-grzegorz-braun-propaganda-rosja-ukraina-dezinformacja, dostęp: 30.06.23.

[1135] https://wiadomosci.dziennik.pl/polityka/artykuly/8395822,grzegorz-braun-elzbieta-witek-sejm-flaga-ukrainy.html

[1136] https://oko.press/w-imie-putina-przygody-konfederacji-z-antyukrainska-propaganda

[1137] https://zielonagora.wyborcza.pl/zielonagora/7,35182,28238667,spotkanie-grzegorza-brauna-z-wyborcami-pomaganie-uchodzcom.html

[1138] https://www.dakowski.pl/chwala-wolontariuszom-hanba-rzadzacym-faryzeuszom, dostęp 1 marca 2023.

[1139] Ibidem.

[1140] https://niezalezna.pl/443309-atakuje-polski-rzad-i-obraza-ukraincow-za-te-slowa-braunowi-pewnie-juz-klaszcza-na-kremlu

[1141] www.oko.press/posel-braun-wykorzystuje-sejm-by-nakrecac-antyukrainskie-nastroje-to-spodoba-sie-w-rosji, dostęp: 30.06.23.

[1142] https://www.tvp.info/59480553/posel-konfederacji-grzegorz-braun-nie-chce-ukrainskiej-flagi-w-sejmie

[1143] https://dorzeczy.pl/opinie/298624/braun-skomentowal-incydent-z-andriejewem.html

[1144] https://oko.press/posel-polskiego-sejmu-promuje-prorosyjskie-oswiadczenie

[1145] https://konfederacjakoronypolskiej.pl/profesorowie-ws-pokoju-na-ukrainie/

[1146] https://www.wprost.pl/polityka/10784413/grzegorz-braun-zaprezentowal-skandaliczna-inicjatywe-w-sieci-wrze-swiadomie-dziala-przeciwko-naszemu-bezpieczenstwu.html

[1147] Wcześniej członkini partii Janusza Korwin-Mikkego Kongres Nowej Prawicy, była współpracowniczka Fundacji Instytut na rzecz Kultury Prawnej Ordo Iuris, liderka niewielkiego ugrupowania związanego z korwinistami, to jest Partii Kierowców.

[1148] https://www.wprost.pl/polityka/10784413/grzegorz-braun-zaprezentowal-skandaliczna-inicjatywe-w-sieci-wrze-swiadomie-dziala-przeciwko-naszemu-bezpieczenstwu.html

[1149] https://stopukrainizacjipolski.pl/program/caly-program

[1150] Ibidem.

[1151] www.frontstory.pl/ukrainizacja-grzegorz-braun-propaganda-rosja-ukraina-dezinformacja, dostęp: 30.06.23.

[1152] Przeciw wejściu Finlandii do NATO głosował inny poseł Konfederacji, prezes Ruchu Narodowego Robert Winnicki, ale później tłumaczył, że oddał taki głos omyłkowo, zob.: www.wiadomosci.radiozet.pl/polska/polityka/Robert-Winnicki-zaglosowal-przeciw-Finlandii-w-NATO.-Posel-Konfederacji-podal-powod, dostęp: 1 marca 2023.

[1153] www./wpolityce.pl/polityka/605808-kogos-to-dziwi-tylko-braun-nie-poparl-projektow-ws-nato, dostęp: 1 marca 2023.

[1154] https://www.tysol.pl/a88057-wasi-przelozeni-oglosili-sie-slugami-narodu-ukrainskiego-posel-braun-pouczal-policjantow-wideo

[1155] https://www.gazetaprawna.pl/artykuly/8558510,wizy-dla-rosjan-ue-sejm-uchwala-braun-berkowicz.html

[1156] https://www.dw.com/pl/sankcje-na-rosj%C4%99-populi%C5%9Bci-apeluj%C4%85-o-powr%C3%B3t-do-normalno%C5%9Bci/a-63246522

[1157] https://rzeszow.wyborcza.pl/rzeszow/7,34962,29582699,tu-jest-polska-nie-ukropol-wypier-lac-do-doniecka-przyklady.html

[1158] https://www.sejm.gov.pl/media9.nsf/files/MPRA-CLPUK9/%24File/Uchwa%C5%82a%20Sejmu_w_sprawie_upami%C4%99tnienia_90._rocznicy_Wielkiego_G%C5%82odu_na_Ukrainie.pdf

[1159] https://www.pap.pl/aktualnosci/news%2C1507970%2Crosja-panstwem-sponsorujacym-terroryzm-sejm-przyjal-uchwale.html

[1160] https://wyborcza.pl/7,75398,29407540,absurdalna-akcja-z-ukrainska-choinka-wiemy-co-grzegorz-braun.html

[1161] https://niezalezna.pl/476421-grzegorz-braun-glosowa-przeciw-uchwaom-ws-nord-stream-2-i-rosji-solidarna-polska-trzeba-deputinizacji-polskiej-polityki

[1162] W Sanoku na demonstrację pod hasłem „Stop ukrainizacji Polski” nie przyszedł nikt (https://www.tvp.info/62972299/sanok-nikt-nie-przyszedl-na-wiec-stop-ukrainizacji-polsk) i podobnie w Szczecinie (https://24kurier.pl/aktualnosci/wiadomosci/na-placu-adamowicza-stop-ukrainizacji-polski), a Warszawie około 300 osób (https://echodnia.eu/radomskie/marsz-stop-ukrainizacji-polski-w-warszawie-z-udzialem-radnego-z-szydlowca-arkadiusz-sokolowski-pokazany-w-rosyjskiej-telewizji/ar/c1-16928313).

[1163] www.oko.press/posel-braun-wykorzystuje-sejm-by-nakrecac-antyukrainskie-nastroje-to-spodoba-sie-w-rosji, dostęp: 30.06.23.

[1164] www.frontstory.pl/ukrainizacja-grzegorz-braun-propaganda-rosja-ukraina-dezinformacja, dostęp: 30.06.23.

[1165] Ibidem.

[1166] https://wyborcza.pl/7,75398,24353855,grzegorz-braun-na-zdjeciach-z-podejrzewanym-o-szpiegostwo-rosjaninem.html, dostęp: 1 marca 2023.

[1167] https://rzeszow.wyborcza.pl/rzeszow/7,34962,25306326,wybory-parlamentarne-2019-kto-z-opozycji-wchodzi-do-sejmu.html

[1168] Dokładniej mówiąc – 9,15 proc.

[1169] G. Braun, Kto tu rządzi Rozmawiał Jan Piński, Bollinari Publishing House, Warszawa 2015 (ebook).

[1170] http://radwan.org.pl/items/show/60

[1171] https://swietokrzyskie.cozadzien.pl/ostrowiec/dziedzic-reklewski-cz-i/47867_ oraz http://www.pch24.pl/wspomnienia-z-atlantydy,549,i.html#ixzz5pc5gEQ8J

[1172] https://echodnia.eu/swietokrzyskie/dwor-sie-rozpadl-piekne-dziela-zostaly-po-30-latach-mozna-je-ogladac-w-tokarnii-wideo-zdjecia/ar/8029512

[1173] https://swietokrzyskie.cozadzien.pl/ostrowiec/dziedzic-reklewski-cz-i/47867_

[1174] http://www.pch24.pl/wspomnienia-z-atlantydy,549,i.html#ixzz5pc5gEQ8J

[1175] http://www.pch24.pl/wspomnienia-z-atlantydy,549,i.html#ixzz5pc5gEQ8J

[1176] https://wolna-polska.pl/wiadomosci/czy-w-polsce-jest-planowany-koszerny-przewrot-2015-04

[1177] http://www.tarnowskieinfo.pl/news/5408,jerzy-braun-1901-1975.html

[1178] www.legitymizm.org/ebp-jerzy-braun, dostęp: 30.06.23.

[1179] http://bequickorbedead.com/article_detail/virtuti_militari-the_deads-braun-kazimierz-ppor-obs/

[1180] www.oko.press/jacek-bartyzel-antysemita-ultrakatolik-specjalista-od-nacjonalistycznego-monarchizmu, dostęp: 30.06.23.

[1181] http://www.legitymizm.org/jerzy-braun-ekshumowany

[1182] https://xportal.press/?p=5522

[1183] https://nowyobywatel.pl/2012/04/13/ostatni-mesjanista/

[1184] http://www.skaut.okay.pl/download/sk_01_17.pdf

[1185] http://www.bibula.com/?p=84970

[1186] www.legitymizm.org/ebp-jerzy-braun, dostęp: 30.06.23

[1187] http://kin-rchristusrex.blogspot.com/2015/04/kim-jest-grzegorz-braun.html

[1188] www.legitymizm.org/ebp-jerzy-braun, dostęp: 30.06.23

[1189] https://myslkonserwatywna.pl/jerzy-braun/

[1190] M. Hańderek, Geneza i początek działalności konspiracyjnej Unii, [w:] M. Gałęzowski (red.) Polska pod okupacją 1939–1945, t. 1, Instytut Pamięci Narodowej, Warszawa 2015, s. 122–148.

[1191] www.legitymizm.org/ebp-jerzy-braun, dostęp: 30.06.23

[1192] M. Hańderek, Geneza i początek działalności konspiracyjnej Unii, [w:] M. Gałęzowski (red) Polska pod okupacją 1939–1945, t. 1, Instytut Pamięci Narodowej, Warszawa 2015, s. 122–148.

[1193] www.legitymizm.org/jerzy-braun-katolik-integralny, dostęp: 30.06.23

[1194] www.newsweek.pl/historia/chciwy-polak-patrzy-na-getto/r19reml, dostęp: 30.06.23

[1195] https://www.rodaknet.com/rp_art_4610_czytelnia_dziedzictwo_kucharczyk.htm_

[1196] M. Hańderek, Jerzy Braun a Służba Bezpieczeństwa – przyczynek do emigracyjnych losów pisarza, [w:] Emigracyjne miscellanea. Studia z dziejów polskiej emigracji politycznej 1939––1990, red. S. Łukasiewicz, Warszawa 2017.

[1197] http://kielce.wyborcza.pl/kielce/7,47262,24093792,z-pokolenia-legendarnych-naukowcow.html

[1198] https://www.cultureave.com/teatr-w-sluzbie-narodu-jadwiga-domanska-1907-1996

[1199] https://www.lublin.uw.gov.pl/aktualnosci/jubileusz-prof-dr-hab-marii-braun-gałkowskiej

[1200] http://www.forumkobietpolskich.csc.pl/download/ldp/175_(06.2009).pdf

[1201] https://www.niedziela.pl/artykul/100574/nd/Aniol-stroz-opuszczonych

[1202] https://www.newsweek.pl/polska/grzegorz-braun-sylwetka-grzegorz-braun-zyciorys/chpnr5z

[1203] Ibidem.

[1204] http://wyborcza.pl/1,76842,12936153,Grzegorz_Braun___rezyser_od_teczek.html

[1205] https://www.fakt.pl/wydarzenia/polityka/grzegorz-braun-trafil-do-aresztu/wpgm08c

[1206] https://www.grzegorzbraun.pl/2017/08/03/z-jakiego-klucza-spiewa-dutkiewicz/

[1207] www.gloria.tv/post/BfotS1wFTsdc2VEQXN7ggVo2n, dostęp: 30.06.23.

[1208] http://www.bibula.com/?p=48283

[1209] www.gloria.tv/post/BfotS1wFTsdc2VEQXN7ggVo2n, dostęp: 30.06.23.

[1210] Ibidem.

[1211] Ibidem.

[1212] https://oko.press/egzotyczna-koalicja-przeciw-lgbt-w-polsce-radykalowie-religijni-skrajna-prawica-rosja-i-pis/

[1213] www.oko.press/jacek-bartyzel-antysemita-ultrakatolik-specjalista-od-nacjonalistycznego-monarchizmu, dostęp: 30.06.23.

[1214] https://www.gosc.pl/doc/901131.Na-tropach-Mariusza-Dz/2. Dziś fundacja znana jest najbardziej z samochodów jeżdzących po miastach polski, oklejonych hasłami antyLGBT czy antyaborcyjnymi i odtwarzającymi nagrania o podobnej treści.

[1215] https://pl.sputniknews.com/authors/piwar/

[1216] https://oko.press/stanislaw-michalkiewicz-radiomaryjny-antysemita-niezle-zyje-z-datkow-teraz-zbiera-na-drogie-mieszkanie/

[1217] www.krytykapolityczna.pl/kraj/polska-monarchisci-witkowski, dostęp: 30.06.23.

[1218] https://oko.press/lider-faszyzujacej-falangi-domaga-sie-w-moskwie-przylaczenia-do-polski-lwowa/

[1219] www.krytykapolityczna.pl/kraj/polska-monarchisci-witkowski, dostęp: 30.06.23.

[1220] G. Braun, Kto tu rządzi Rozmawiał Jan Piński, Bollinari Publishing House, Warszawa 2015 (ebook).

[1221] https://m.niezalezna.pl/271045-lisiewicz-wszystkie-maskirowki-grzegorza-brauna-analiza-metod-szkodliwego-manipulatora?fbclid=IwAR3rfZWxmw-2GWGl4uivtYHVI6cBkDxIBGnA7zIA-KuggaMIlZKBp_nmI18

[1222] G. Braun, Kto tu rządzi, Rozmawiał Jan Piński, Bollinari Publishing House, Warszawa 2015 (ebook).

[1223] https://polskieradio24.pl/5/3/Artykul/744285,Rozstrzelac-dziennikarzy-Sledztwo-ws-slow-Brauna

[1224] https://youtu.be/gRIMAi6A8Gk

[1225] https://www.tvn24.pl/wiadomosci-z-kraju,3/prokuratura-zajela-sie-wypowiedzia-brauna,290861.html

[1226] https://www.tvn24.pl/wroclaw,44/rezyser-grzegorz-braun-w-areszcie-dwukrotnie-obrazil-sad,454586.html

[1227] www.web.archive.org/web/20160316094844; http://www.goniec.net/goniec/inne-dzialy/wywiady/rzeczy-wielkie-pi%C4%99kne-istotne-nie-s%C4%85-nigdy-dzie%C5%82em-mas-goniec-rozmawia-z-grzegorzem-braunem.html, dostęp: 30.06.23.

[1228] http://pressmania.pl/polska-rzadzi-konsorcjum-sluzb-specjalnych-roznych-panstw/

[1229] https://love-wroclaw.pl/index.php/wspomnienia/item/5546-polską-rządzi-konsorcjum-służb-specjalnych

[1230] https://www.rp.pl/Polityka/190329834-Grzegorz-Braun-o-Robercie-Biedroniu-Powinien-trafic-do-wiezienia.html

[1231] Ibidem.

[1232] https://www.grzegorzbraun.pl/2017/06/16/przymus-szczepien-owszem-przeciw-totalniackiej-wsciekliznie/

[1233] Ibidem.

[1234] https://www.youtube.com/watch?v=3Inr-xT0gSc

[1235] A. Kumor, Rzeczy wielkie, piekne, istotne nie są nigdy dzielem mas, „Goniec”, 4 marca 2016, www.web.archive.org/web/20160316094844; http://www.goniec.net/goniec/inne-dzialy/wywiady/rzeczy-wielkie-pi%C4%99kne-istotne-nie-s%C4%85-nigdy-dzie%C5%82em-mas-goniec-rozmawia-z-grzegorzem-braunem.html, dostęp: 30.06.23.

[1236] https://www.youtube.com/watch?v=KjZtPOp1neQ

[1237] www.web.archive.org/web/20160316094844; http://www.goniec.net/goniec/inne-dzialy/wywiady/rzeczy-wielkie-pi%C4%99kne-istotne-nie-s%C4%85-nigdy-dzie%C5%82em-mas-goniec-rozmawia-z-grzegorzem-braunem.html, dostęp: 30.06.23.

[1238] https://gloria.tv/like/RAFJzcET7GwP4chf3mbipdZvJ

[1239] https://wpolityce.pl/polityka/474174-braun-fort-xi-jest-moja-odpowiedzia-na-fort-trump

[1240] https://www.pch24.pl/od-lenina-do-putina,10716,i.html

[1241] https://www.pch24.pl/od-lenina-do-putina–cz–ii-,10810,i.html

[1242] G. Braun, Kto tu rządzi. Rozmawiał Jan Piński, Bollinari Publishing House, Warszawa 2015 (ebook).

[1243] Ibidem.

[1244] https://www.pch24.pl/grzegorz-braun-i-szewach-weiss-o-zydowskich-roszczeniach-wobec-polski,36909,i.html

[1245] https://strajk.eu/tv-republika-amerykanska-i-zydowska-agentura-czyli-grzegorz-braun-w-formie/

[1246] https://www.pch24.pl/grzegorz-braun-o-sporze-polsko–-izraelskim–to-nie-zaden-kryzys–to-rezultat,58287,i.html

[1247] G. Braun, Kto tu rządzi Rozmawiał Jan Piński, Bollinari Publishing House, Warszawa 2015 (ebook).

[1248] http://wyborcza.pl/alehistoria/7,121681,23974816,marzec-1968-esbek-tadeusz-walichnowski-wierzyl-ze-zydzi-i.html

[1249] https://polskaniepodlegla.pl/opinie/item/17598-tylko-u-nas-grzegorz-braun-sojusznicza-fatamorgana

[1250] https://www.dlapolski.pl/pan-grzegorz-braun-czarny-scenariusz-judeopolonia

[1251] https://gloria.tv/article/8qZ2yKAY6ww84Mwo3LKouRgaa

[1252] Ibidem.

[1253] Ibidem.

[1254] https://www.youtube.com/watch?v=Am11h4hvNds

[1255] http://wyborcza.pl/1,75398,17969891,Grzegorz_Braun_tropi_Zydow_i_masonow__Teraz_zabral.html

[1256] https://www.pch24.pl/grzegorz-braun–jestesmy-swiadkami-ostatecznego-rozwiazania-kwestii-polskiej–video,58119,tv.html

[1257] http://warszawa.wyborcza.pl/warszawa/7,54420,24622911,konwencja-konfederacji-przed-wyborami-do-europarlamentu-zatrzymamy.html

[1258] Ibidem.

[1259] https://www.tvp.info/45408509/grzegorz-braun-konfederacja-sprowadzanie-obcych-wojsk-na-terytorium-rp-to-zdrada

[1260] https://wiadomosci.dziennik.pl/polityka/artykuly/7823966,grzegorz-braun-konfederacja-usa-umowa-wspolpraca-polska-wojsko-armia.html

[1261] https://www.polsatnews.pl/wiadomosc/2020-07-15/mosbacher-persona-non-grata-postulat-konfederacji

[1262] https://youtu.be/Qnc3Th4KOoI

[1263] https://fakty.plportal.pl/artykuly/polska-wiadomosci-lokalne-mazowieckie-felietony-zdjecia/grzegorz-braun-w-sprawie-zydowskich

[1264] http://www.superstacja.tv/wiadomosc/2019-04-14/braun-ostro-o-sytuacji-na-ukrainie-rozparcelowani-przez-zydow-amerykanow-niemcow-i-moskali/

[1265] https://palestyna.wordpress.com/2014/06/07/nowa-chazaria-czyli-tajny-plan-putina-szarona/

[1266] https://medianarodowe.com/braun-o-zydach-rabini-chabad-lubawicz-to-antychrzescijanska-sekta/

[1267] https://wprawo.pl/2019/07/07/j-miedlar-trump-przeszedl-na-judaizm-i-stworzy-nowy-izrael-zydowski-publicysta-zginal-po-wyjawieniu-tej-informacji/

[1268] http://www.mysl-polska.pl/880

[1269] http://czestochowa.wyborcza.pl/czestochowa/1,48725,17767872,Motocyklowy_Rajd_Katynski_wspolnie_z_rosyjskimi_Nocnymi.html

[1270] https://www.hrw.org/legacy/backgrounder/eca/chechnya1106/

[1271] https://www.lrb.co.uk/v31/n09/tony-wood/the-murder-list

[1272] https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/11478456/Crimea-one-year-on-the-Night-Wolves-howl-for-Putin.html

[1273] https://krytykapolityczna.pl/kraj/faszyzm-nop/

[1274] https://www.indcatholicnews.com/news/1039

[1275] Obecnie Zjednoczenie Narodowe (fr. Rassemblement national)

[1276] https://wiadomosci.onet.pl/tylko-w-onecie/ewa-stankiewicz-i-grzegorz-braun-kim-sa/ykkfd

[1277] Obecnie Centrum Edukacji Polska albo Centrum Edukacji i Rozwoju im. Bpa Kajetana Sołtyka.

[1278] https://www.youtube.com/watch?v=WpACcYDGgEA

[1279] https://konserwatyzm.pl/rozmowy-malzenskie-wielomskich-boleslaw-piasecki/

[1280] https://www.youtube.com/watch?v=prQQahOOUdM

[1281] https://youtu.be/LpwMH3tkonU

[1282] https://youtu.be/JqPx791C0TM

[1283] www.frontstory.pl/mateusz-piskorski-szpiegostwo-sejm, dostęp: 30.06.23.

[1284] https://niezlomni.com/grzegorz-braun-broni-mateusza-piskorskiego/

[1285] https://www.owp.org.pl/index.php/703-warszawa-miesiecznica-wolynska-2

[1286] https://www.youtube.com/watch?v=-26CbFJVhvA

[1287] Obecnie: „Związek Kombatantów i Byłych Więźniów Politycznych RP”.

[1288] Inne miejsce udostępniane Mossakowskiemu to lokal Rady Dzielnicy Koszyki, przy ul. Wspólnej 51 w Warszawie.

[1289] www.oko.press/neofaszysta-roberto-fiore-w-warszawie-zagrzewal-grzegorza-brauna-do-walki-o-nacjonalistyczna-europe, dostęp: 30.06.23

[1290] Ibidem.

[1291] https://oko.press/wojna-domowa-w-marszu-niepodleglosci

[1292] https://wyborcza.pl/7,75410,26117683,jelenie-z-konfederacji-glinski-przekupujeskrajna-prawice.html

[1293] https://www.salon24.pl/u/mariuszcysewski/641319,ilu-neohitlerowcow-poprze-grzegorza-brauna

[1294] http://wyborcza.pl/1,75398,20235794,abw-szuka-agentow-rosji-teraz-wsrod-skrajnej-prawicy.html

[1295] https://www.tvn24.pl/wiadomosci-z-kraju,3/holocher-odchodzi-z-zarzadu-ruchu-narodowego-przez-wikileaks,352963.html

[1296] https://youtu.be/_-alMN7bz80

[1297] https://youtu.be/DfI0wuhmZdM

[1298] https://youtu.be/XzqisMcwIjQ

[1299] https://www.youtube.com/watch?v=f-4YdF0YSAE

[1300] https://www.bibula.com/?p=105758

[1301] Ibidem.

[1302] Ibidem.

[1303] Ibidem.

[1304] Szerzej: S. Krajski, Wojna masonów na Ukrainie. Reperkusje dla Polski, Wydawnictwo św. Tomasza z Akwinu, Warszawa 2014.

[1305] https://nczas.com/2022/02/11/jak-sie-poszedles-szprycowac-to-co-podpisales-dr-ozdyk-o-odszkodowaniach-za-nop-y-video (dostęp: 1 marca 2023).

[1306] https://konfederacjakoronypolskiej.pl/narada-biura-krajowego-konfederacji-korony-polskiej/

[1307] https://zielonagora.wyborcza.pl/zielonagora/7,35182,28238667,spotkanie-grzegorza-brauna-z-wyborcami-pomaganie-uchodzcom.html

[1308] https://sanctus-security.com/about-us/

[1309] S. Ozdyk, Zastosowanie sztuki wojny Sun-Tsu i metod wojskowych Sun Pina w rozwiązywaniu konfliktów w kontekście pracowników ochrony VIP podczas Euro 2012, „Bezpieczeństwo. Teoria i praktyka”, nr 2, 2013.

[1310] https://wolnosc.tv/czy-na-ukrainie-walcza-fszysci-dr-slawomir-ozdyk-analizuje-bataliony-walczace-z-wojskiem-putina-wideo/

[1311] Na przykład: https://wnet.fm/2019/01/08/dr-ozdyk-normalnosc-w-sylwestra-w-niemczech-bojki-imigrantow-masowe-molestowania-zamieszki/

[1312] https://youtu.be/-UgRjLyuhbw

[1313] https://www.tiktok.com/@piotrszla/video/7204465366775516422

[1314] https://www.facebook.com/wRealu24pl/photos/a.861964077283580/2165941736885801

[1315] https://pch24.pl/specjalista-od-muzulmanskiej-migracji-niemcy-nie-czuja-sie-juz-bezpiecznie-w-swoim-kraju/

[1316] Dokładny fizyczny adres zarejestrowania jej strony internetowej to: Gloria.tv, Biuro 1461, ul. Udaltsova 52, 119607 Moskwa, Rosja.

[1317] https://www.gloria.tv/post/QqaGbBNE6MGn4PVmMNT3Q1rF8

[1318] https://regnum.ru/news/3106747.html

[1319] https://natemat.pl/136787,wszyscy-architekci-rosyjskiej-propagandy-to-oni-tworza-alternatywna-rzeczywistosc-ktora-zachod-podbic-latwiej-niz-czolgami

[1320] https://www.electoralcommission.org.uk/__search/s/redirect?collection=electoral-commission&url=https://www.electoralcommission.org.uk/__data/assets/excel_doc/0008/233648/Turnout-UK-Parliament-elections-1922-2017.xlsx

[1321] https://konserwatyzm.pl/trzecia-droga-od-faszyzmu-ku-anarchizmowi/

[1322] Tango Noir, s. 118–119. Zresztą w ramach delegacji organizowanych przez Piskorskiego.

[1323] https://www.ft.com/content/556ed172-d0b9-11e4-982a-00144feab7de

[1324] https://meduza.io/en/feature/2015/03/24/europe-s-far-right-flocks-to-russia

[1325] https://oko.press/neofaszysta-roberto-fiore-w-warszawie-zagrzewal-grzegorza-brauna-do-walki-o-nacjonalistyczna-europe

[1326] https://www.sueddeutsche.de/politik/npd-und-iran-npd-chef-verharmlost-holocaust-1.357038

[1327] https://wiadomosci.wp.pl/szef-npd-chcemy-niemiec-w-historycznych-granicach-6037075771142785a

[1328] https://www.sueddeutsche.de/politik/anzeige-wegen-volksverhetzung-npd-chef-schlug-hess-fuer-friedensnobelpreis-vor-1.248199

[1329] https://www.timesofisrael.com/who-is-udo-voigt-germanys-neo-nazi-in-eu-parliament/

[1330] https://daserste.ndr.de/panorama/archiv/2007/Riskante-Recherche-geheime-Bilder-von-NPD-Funktionaeren,erste5114.html

[1331] Wybranym z list NPD europdeputowanym był w latach 2014–2019.

[1332] https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/B-8-2017-0391_EN.html – teksty Mahlera w Polsce drukował po raz pierwszy miesięcznik „Obywatel”, pod redakcją Remigiusza Okraski.

[1333] https://www.theguardian.com/politics/2013/jun/11/bnp-nick-griffin-syria-assad

[1334] https://www.aljazeera.com/news/2018/2/14/why-do-italian-fascists-adore-syrias-bashar-al-assad

[1335] https://www.thedailybeast.com/the-european-far-rights-sick-love-affair-with-bashar-al-assad

[1336] https://resetobywatelski.pl/dr-ozdyk-miedzy-braunem-lukaszenka-terroryzmem-i-wodka/

[1337] https://xportal.press/?p=34205

[1338] Ibidem.

[1339] https://xportal.press/?p=34378

[1340] https://www.salon24.pl/u/ronald-lasecki/960294,ronald-lasecki-list-otwarty-do-grzegorza-brauna-komentarz-powyborczy

[1341] http://wyborcza.pl/7,75398,24353855,grzegorz-braun-na-zdjeciach-z-podejrzewanym-o-szpiegostwo-rosjaninem.html

[1342] https://wiadomosci.wp.pl/braun-znow-uzyty-w-rosyjskiej-propagandzie-wizyty-w-moskwie-nie-byly-przypadkiem-6849827870939968a

[1343] Zob. przyp. 1133.

[1344] https://wolnosc.tv/grzegorz-braun-to-jest-polska-nie-banderland-nie-polin-nie-land-eurokolchozowy-wideo/

[1345] Papier Lublin sp. z o.o. (KRS 0000756665) i F.H.U. Paper Trade sp. z o.o. w restrukturyzacji (KRS 0000709398) z adresem w Warszawie w biurze wirtualnym przy ul. Mazowieckiej 11/49, Korporacja Papiernicza sp. z o.o. (KRS 0000804941 ) przy ul. Chmielnej 2/31 w Warszawie oraz Blue Air Envelope sp. z o.o. (KRS 0000505252) i Paper Trade Ltd. sp. z o.o. (KRS 0000440851) pod adresem 37A, Sobianowice, 20-258 Lublin.

[1346] https://konkret24.tvn24.pl/swiat/gdzie-sie-podzialy-lezace-na-drodze-ciala-kolejny-falsz-rosyjskiej-propagandy-na-temat-buczy-ra1101648

[1347] https://oko.press/rosja-wybiela-sie-z-kramatorska-i-buczy-czesc-polakow-w-to-wierzy

[1348] Ibidem.

[1349] https://konkret24.tvn24.pl/polityka/polsko-litewski-kontyngent-pokojowy-ma-jechac-do-ukrainy-ten-dokument-jest-falszywy-ra1105333-5791139

[1350] https://konkret24.tvn24.pl/polska/przewodow-wybuch-rakiety-prowokacja-nato-celowy-atak-preludium-do-przesiedlen-prorosyjska-dezinformacja-6224827

[1351] https://www.facebook.com/watch/?v=606565198177420

[1352] https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=pfbid02PCw85wM3pdtjGpgWV8PsqZQcMcHcgtqH3iGBwZQYYduY6xZrhvct7VAW6kePERP2l&id=100082564898816

[1353] https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=pfbid0Nsc4EXJCmmgXPNaeVQoEVibcthrvUpxyUnpjYTDL2skfcbfkqA7Lftnu2D2gyAnFl&id=100082564898816

[1354] https://www.facebook.com/100082564898816/videos/5728027150581746/

[1355] https://www.facebook.com/100082564898816/videos/632143578488883/

[1356] https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=pfbid02B9LKqeWngnnXuRoZ6futRXamfKYmsDtCA59eerCoq8oTNA1a8gnmrPrEMBhmocFsl&id=100082564898816

[1357] https://e.kul.pl/qlsale.html?op=4&prid=1731

[1358] https://pwszchelm.edu.pl/index.php/pl/ksm_

[1359] http://www.kul.pl/prof-wlodzimierz-osadczy-pelnomocnikiem-wojewody-ds-wspolpracy-z-ukraina,art_71050.html

[1360] https://www.pch24.pl/to-niebywala-hanba–profesor-osadczy-o-udziale-polakow-w-skandalicznych-uroczystosciach-w-kijowie,62446,i.html_

[1361] https://kresy.pl/wydarzenia/prof-osadczy-jan-pieklo-realizowal-polityke-amerykanska-powinien-chociaz-grac-polskiego-dyplomate/

[1362] https://www.fronda.pl/a/antyukrainska-konferencja-pod-patronatem-wojewody,95320.html

[1363] Ibidem.

[1364] https://www.tvn24.pl/wiadomosci-z-kraju,3/nowelizacja-ustawy-o-ipn-jest-wyrok-trybunalu-konstytucyjnego,901291.html

[1365] http://www.radiomaryja.pl/informacje/u-nas-prof-osadczy-banderyzm-ideologia-natury-antychrzescijanska/

[1366] https://pl.sputniknews.com/opinie/201711036628482-sputnik-polska-polityka-wschodnia/

[1367] https://wybory2018.pkw.gov.pl/pl/geografia/060000#results_elect_council

[1368] https://kurierwilenski.lt/2016/06/17/bogdan-kulas-w-norwegii-sie-dba-o-wlasne-interesy/

[1369] Ibidem.

[1370] Pod adresem Rolfsbuktveien 19, gdzie mieszczą się też dwie jego firmy, Kulas Trade & Service oraz Polskie Centrum Biznesowe/Polsk Forretningssenter Kulas. Zajmuje się doradztwem biznesowym i uczeniem norweskiej księgowości.

[1371] http://poloniainorge.blogspot.com/

[1372] https://www.regnumchristi.com.pl/

[1373] https://www.youtube.com/watch?v=bCVR1s4o77c

[1374] https://wiadomosci.wp.pl/rycerze-chrystusa-krola-na-manowcach-kosciola-jest-ich-kilka-tysiecy-6059959288717953a

[1375] https://web.archive.org/web/20151120215356; http://gloria.tv/media/ggmU58t4AQP

[1376] https://gloria.tv/video/cVKgM7BpkKxy1naNQ4kjLaKim

[1377] http://www.gazetakrakowska.pl/artykul/650263,zbuntowany-jezuita-przed-natankiem-byl-ksiadz-kiersztyn,id,t.html

[1378] https://opoka.org.pl/biblioteka/P/PR/tp201223_natanek.html

[1379] http://christusvincit-tv.pl/viewpage.php?page_id=1

[1380] https://natemat.pl/47711,rozlam-wsrod-narodowcow-wszechpolacy-nie-chca-byc-zolnierzami-nowego-ekranu

[1381] Inne strony powstałe po zamknięciu Nowego Ekranu to Legion św. Ekspedyta (Ekspedyt.org) i 3obieg.pl (z podtytułem Kontrkultura Informacji).

[1382] https://politykapolska.eu/

[1383] Zmarł w maju 2023 r.

[1384] https://oko.press/kto-promuje-w-polsce-rosyjskiego-nacjonaliste-dugina

[1385] https://poznan.wyborcza.pl/poznan/7,36001,18422772,przemyslaw-piasta-na-youtube-z-bylego-wicemarszalka-wojewodztwa.html#S.embed_link-K.C-B.1-L.1.zw

[1386] https://www.polityka.pl/tygodnikpolityka/kraj/2167611,1,nacjonalistyczne-opole-kowalski-i-jaki-odc-1-ratajczak-czyli-rewizja-holokaustu.read

[1387] https://www.fakt.pl/polityka/kornel-morawiecki-i-ludzie-zwiazani-z-oskarzonym-o-szpiegostwo-na-rzecz-rosji/nwg93g6

[1388] https://tvn24.pl/magazyn-tvn24/rosja-ma-w-polsce-silnych-zwolennikow-jednym-z-nich-jest-kornel-morawiecki,168,2892

[1389] https://wiadomosci.onet.pl/kraj/kornel-morawiecki-i-prorosyjskie-zaplecze/wy6dft9

[1390] https://www.owp.org.pl/index.php/dzialalnosc/2014/326-oslo-zebranie-formacyjne-okregu-norweskiego-owp#!/ccomment

[1391] https://owp.org.pl/index.php/dzialalnosc/2013/254-lier-spotkanie-oplatkowe-owp-w-norwegii

[1392] https://wroclaw.wyborcza.pl/wroclaw/7,35771,28177034,zjednoczenie-grunwald-wroclawski-fanklub-wladimira-putina.html

[1393] https://tvn24.pl/biznes/najnowsze/wielkopolski-bank-rolniczy-po-latach-do-sadu-ra117971-4389477

[1394] Ibidem.

[1395] https://orka2.sejm.gov.pl/IZ5.nsf/main/035E93EC

[1396] https://www.polityka.pl/tygodnikpolityka/kraj/185172,1,wrzodak-zygmunt.read#axzz1Egz7ALbT

[1397] Ibidem.

[1398] http://radiomaryja.pl.eu.org/nagrania/20020415-wrzodak/20020415-wrzodak.html

[1399] https://konserwatyzm.pl/zygmunt-wrzodak-list-otwarty-do-narodu-rosyjskiego-i-wladz-federacji-rosyjskiej/

[1400] Po usunięciu z UJ prowadzi regularne wykłady w Wyższej Szkole Kultury Społecznej i Medialnej w Toruniu Tadeusza Rydzyka, zasiada również w jej radzie naukowej. Jest członkiem Zespołu Wspierania Radia Maryja oraz częstym gościem w Telewizji Trwam i Radiu Maryja, gdzie występuje jako ekspert ds. polityki międzynarodowej oraz Rosji.

[1401] https://konserwatyzm.pl/list-katolikow-do-prezydenta-rosji/

[1402] Ibidem.

[1403] https://www.tvp.info/62857548/gabriel-janowski-zatruty-narkotykami-byly-minister-wskazuje-sprawce-

[1404] https://wyborcza.pl/7,75398,20987025,porachunki-wsrod-narodowcow-trzech-nacjonalistow-pobitych-za.html

[1405] https://wyborcza.pl/7,75398,29421084,sluzby-mi-daly-dostep-do-tajemnic-antyukrainski-polityk-z.html

[1406] https://oko.press/zmienny-jak-posel-chruszcz-kolejny-narodowiec-dolacza-do-pis-czy-na-pewno-nie-lubi-juz-putina/

[1407] https://oko.press/agent-andruszkiewicz-niekoniecznie-ale-wspiera-kreml-prawda-o-wegierskim-raporcie/

[1408] http://gospodarkapodkarpacka.pl/news/view/20789/wladze-stowarzyszenia-endecja-na-podkarpaciu-wybrane

[1409] http://web.archive.org/web/20161118030630; http://timer-odessa.net/news/Kosa_pretknoveniya_polskim_nablyudatelyam_ne_pon.html

[1410] https://pl.sputniknews.com/tags/person_Andrzej_Zapalowski/

[1411] https://www.wyborcza.pl/7,75398,29421084,sluzby-mi-daly-dostep-do-tajemnic-antyukrainski-polityk-z.html,_dost%C4%99p:_30.06.23

[1412] Ibidem.

[1413] Ibidem.

[1414] Ibidem.

[1415] https://fakty.lca.pl/legnica,news,59014,Rosjanie_salutowali_pod_legnickim_pomnikiem.html oraz https://rzeszow.wyborcza.pl/rzeszow/7,34962,19966335,rosjanie-dziekuja-rzeszowowi-ale-za-co.html. Zresztą Zapałowski to nie jedyny oprócz Sykulskiego kontakt Wypołzowa w Polsce. W 2019 r. gościli u niego także Agnieszka Piwar i Bartosz Bekier. https://politykapolska.eu/2019/05/20/kaliningrad-w-cieniu-nato-i-sankcji-1-reportaz-a-piwar/

[1416] http://kresy.pl/wydarzenia/dr-zapalowski-dla-kresow-pl-kompletni-ignoranci-z-po-wpisuja-sie-w-polityke-zwiazku-ukraincow/

[1417] www.oko.press/sputnik-wyladowal-kim-sa-kresowiacy-z-konfederacji, dostęp: 30.06.23.

[1418] http://geopolityka.net/andrzej-zapalowski-celem-ukrainy-jest-wplatanie-w-konflikt-z-rosja-najwiekszej-grupy-panstw/

[1419] https://prawy.pl/67542-dr-hab-andrzej-zapalowski-armia-ukrainska-jest-tak-spenetrowana-przez-sluzby-innych-panstw-ze-wlaczenie-jej-do-nato-stanowiloby-duze-zagrozenie-dla-sojuszu/

[1420] https://rzeszow-news.pl/wykladowca-ur-do-msw-wybudujmy-3-metrowy-mur-na-granicy/

[1421] http://web.archive.org/web/20170501092401; http://www.kronikanarodowa.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=1173:nie-ma-zgody-na-popieranie-banderowcow–rozmowa-z-dr-andrzejem-zapaowskim&catid=49:mp&Itemid=127

[1422] https://twitter.com/piechocinski/status/841182648349405184

[1423] https://www.wnp.pl/gornictwo/j-piechocinski-europy-nie-stac-na-konflikt-gospodarczy-z-rosja,219977.html

[1424] https://wiadomosci.gazeta.pl/wiadomosci/7,114884,24049664,tvp-info-wypuszcza-tasme-grasia-chwile-pozniej-do-ataku-na.html

[1425] Szerzej: G. Rzeczkowski, Obcym alfabetem. Jak ludzie Kremla i PiS zagrali podsłuchami, Warszawa, Arbitror, 2019.

[1426] https://www.polityka.pl/tygodnikpolityka/kraj/1964108,1,niepokojace-zwiazki-rzadowego-tlumacza.read

[1427] https://www.youtube.com/watch?v=PXqEGkQ0-KM

[1428] https://www.youtube.com/watch?v=k0Ra1Q0w1wI&feature=youtu.be

[1429] Szerzej: książki T. Piątka.

[1430] https://kresy24.pl/rezim-lukaszenki-straszy-warszawe-rosyjskim-atomem-wiec-radze-polakom-sie-zastanowic/

[1431] https://nashaniva.com/?c=ar&i=189179

[1432] https://wiadomosci.wp.pl/warszawa-sie-roztopi-a-wilno-zatonie-propagandysci-lukaszenki-w-akcji-6881638231538592a

[1433] https://nowyswiat24.com.pl/2021/12/15/bialorus-chce-zakazac-karty-polaka/

[1434] https://glosznadniemna.pl/55199/nadworny-analityk-lukaszenki-chce-zabronic-wydawania-karty-polaka/

[1435] https://belsat.eu/pl/news/kremlowski-sputnik-wzywa-do-zamkniecia-bielsatu

[1436] https://imhoclub.by/ru/author_page/4988

[1437] https://imhoclub.by/ru/author_page/5172

[1438] https://euvsdisinfo.eu/report/latvia-is-governed-by-the-us-embassy-clerks

[1439] https://imhoclub.by/ru/author_page/5145

[1440] https://web.archive.org/web/20171226020720; http://www.prezydent.pl/archiwum-lecha-kaczynskiego/aktualnosci/rok-2009/art,48,691,odznaczenia-w-30-lecie-kpn.html

[1441] Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 23 stycznia 2017 r. o nadaniu odznaczeń (M.P. z 2017 r. poz. 314).

[1442] https://bibliotekanauki.pl/articles/546269.pdf

[1443] Ibidem.

[1444] https://encysol.pl/es/encyklopedia/biogramy/19778,Zolkiewicz-Stanislaw.html

[1445] http://tpnprzem.pro-linuxpl.com/tpn/container/rp–-pdf/Literatura-2015.pdf?noc=1516376701

[1446] Ibidem.

[1447] A. Zięba, Dzieje legendy pośmiertnej metropolity Andrzeja Szeptyckiego wśród Polaków [w:] Polska – Ukraina. 1000 lat sąsiedztwa, t. IV, Przemyśl 1998, s. 300.

[1448] Rafał Wnuk z IPN w Recent Polish Historiography on Polish-Ukrainian Relations during World War II and its Aftermath, InterMarium, vol. 7 (2004).

[1449] P. Smoleński, Pochówek dla rezuna, Czarne, Wołowiec 2012, s. 174.

[1450] http://tpnprzem.pro-linuxpl.com/tpn/container/rp–-pdf/Literatura-2015.pdf?noc=1516376701

[1451] Ibidem.

[1452] https://www.portalprzemyski.pl/papiez-przemyslu-jan-pawel-ii-rozwiazal-polsko-ukrainski-konflikt/

[1453] Ibidem.

[1454] https://krytykapolityczna.pl/kraj/zabawa-zapalkami-na-beczce-prochu/

[1455] https://nasze-slowo.pl/festiwalu-nie-bedzie-zrobimy-wszystko-by-sie-nie-odbyl/

[1456] P. Smoleński, Pochówek dla rezuna, Czarne, Wołowiec 2012 s. 52.

[1457] https://krytykapolityczna.pl/kraj/zabawa-zapalkami-na-beczce-prochu/

[1458] https://magazynkontakt.pl/horkow-przekonac-ludzi-by-sie-nie-bali/

[1459] P. Smoleński, Pochówek dla rezuna, Czarne, Wołowiec 2012, s. 14.

[1460] www.oko.press/przemysl-podgrzewa-antyukrainskie-nastroje, dostęp: 30.06.23.

[1461] Ibidem.

[1462] https://nowiny24.pl/w-rosji-przyjeli-nas-po-przyjacielsku/ar/5776171

[1463] www.oko.press/przemysl-podgrzewa-antyukrainskie-nastroje, dostęp: 30.06.23.

[1464] Ibidem.

[1465] Ibidem.

[1466] https://magazynkontakt.pl/horkow-przekonac-ludzi-by-sie-nie-bali/

[1467] www.oko.press/przemysl-podgrzewa-antyukrainskie-nastroje, dostęp: 30.06.23.

[1468] https://wyborcza.pl/magazyn/7,124059,23064742,ukraincy-w-polsce-sie-boja-w-przemyslu-kibole-dostali.html

[1469] https://kresy.pl/publicystyka/posel-bakun-kukiz15-dla-kresowpl-przemyskie-obchody-panachidy-sa-wykorzystywane-do-promocji-banderyzmu/

[1470] https://wiadomosci.gazeta.pl/wiadomosci/7,114883,28391687,czerwona-kalina-hymnem-upa-i-piosenka-do-rozrywania-polakow.html

[1471] https://krytykapolityczna.pl/kraj/zabawa-zapalkami-na-beczce-prochu/

[1472] https://www.portalprzemyski.pl/antybanderowskie-tablice-na-ukrainskim-cmentarzu-w-pikulicach-pod-przemyslem/

[1473] www.oko.press/narodowcy-skazani, dostęp: 30.06.23.

[1474] Udział wszechpolaków wynikał najpewniej z faktu, że ówczesnym wiceszefem podkarpackiej Młodzieży Wszechpolskiej był Oskar Kochman, animatora akcji „Nie chcemy w Polsce ukraińskich studentów”, a lokalne struktury blisko współpracowały z Majkowskim.

[1475] www.oko.press/narodowcy-skazani, dostęp: 30.06.23.

[1476] Ibidem.

[1477] https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=pfbid036waWZUtGAsRPFk9unUXwts3yuRy4qd4q4QNZ1zor6Q9Q9gxU4sMxsDDRtYfuLXepl&id=100011165020740

[1478] http://isakowicz.pl/odsloniecie-pomnika-ofiar-upa-w-kniazycach-k-fredropola/

[1479] https://wyborcza.pl/7,75398,20332356,w-przemyslu-kibole-dyktuja-wladzy-warunki.html

[1480] https://warszawa.wyborcza.pl/warszawa/7,34862,20344344,ukrainski-zespol-niewpuszczony-do-polski-nakrecanie-antyukrainskiej.html

[1481] https://kresy.pl/wydarzenia/lider-ukrainskiego-zespolu-ot-vinta-w-polowie-tego-stulecia-podlasie-i-lemkowszczyzna-beda-ukrainskie/

[1482] T. Markiewicz, Przemyśl. Kto podgrzewa antyukraińskie nastroje?, OKO.Press, 16 sierpnia 2016, www.oko.press/przemysl-podgrzewa-antyukrainskie-nastroje, dostęp: 30.06.23.

[1483] https://www.portalprzemyski.pl/czy-relacje-polsko-ukrainskie-w-przemyslu-mozna-naprawic-jest-wezwanie-do-zahamowania-konfliktu/

[1484] https://nowiny24.pl/w-przemyslu-radny-wygwizdal-posla/ar/5742744

[1485] www.polityka.pl/tygodnikpolityka/kraj/1979854,1,tajna-liga-i-tajni-wspolpracownicy-brunatne-podhale-w-prl.read oraz www.polityka.pl/tygodnikpolityka/kraj/2168349,1,nacjonalistyczne-opole-kowalski-i-jaki-odc-5-doktor-narodowo-radykalny.read, dostęp: 30.06.23

[1486] https://www.newsweek.pl/opinie/pomniki-upa-w-polsce-niszczenie/4jshh09

[1487] I. Chruślińska, Sploty – o Ukraińcach z Polski. Rozmowy z Piotrem Tymą, Fundacja Terytoria Książki, Gdańsk 2023, s. 241.

[1488] https://wiadomosci.wp.pl/dewastacja-polskich-pomnikow-na-ukrainie-zatrzymano-podejrzanego-6471206274832513a

[1489] https://rzeszow.wyborcza.pl/rzeszow/7,34962,21945764,procesja-ukraincow-w-przemyslu-w-otoczeniu-setek-policjantow.html

[1490] https://www.youtube.com/watch?v=-W3Xb-nJCC8

[1491] https://rzeszow.wyborcza.pl/rzeszow/7,34962,28173002,rasistowski-atak-w-przemyslu-kibole-poluja-na-czarnoskorych.html

[1492] https://oko.press/przemysl-jak-zorganizowano-polowanie-na-ludzi

[1493] Ibidem.

[1494] Ibidem.

[1495] Ibidem.

[1496] https://rzeszow.wyborcza.pl/rzeszow/7,34962,29582699,tu-jest-polska-nie-ukropol-wypier-lac-do-doniecka-przyklady.html

[1497] https://twitter.com/Wlodek_Skalik/status/1498776853762478080

[1498] https://rzeszow.wyborcza.pl/rzeszow/7,34962,28182429,andrzej-zapalowski-prof-uniwersytetu-rzeszowskiego-uchodzcow.html#S.embed_link-K.C-B.1-L.1.zw

[1499] https://oko.press/przemysl-jak-zorganizowano-polowanie-na-ludzi

[1500] www.rzeszow.wyborcza.pl/rzeszow/7,34962,28175690,uzbrojona-policja-na-dworcu-w-przemyslu-chroni-uchodzcow-oskarzanych.html, dostęp: 30.06.23.

[1501] https://www.facebook.com/PrzemyskieBractwo/videos/519450149567697

[1502] www.rzeszow.wyborcza.pl/rzeszow/7,34962,28175690,uzbrojona-policja-na-dworcu-w-przemyslu-chroni-uchodzcow-oskarzanych.html, dostęp: 30.06.23.

[1503] Ibidem.

[1504] Ibidem.

[1505] Ibidem.

[1506] https://twitter.com/GrzegorzBraun_/status/1498909335950401538

[1507] https://rzeszow.wyborcza.pl/rzeszow/7,34962,28182429,andrzej-zapalowski-prof-uniwersytetu-rzeszowskiego-uchodzcow.html#S.embed_link-K.C-B.1-L.1.zw

[1508] Ibidem.

[1509] Ibidem.

[1510] Ibidem.

[1511] https://oko.press/przemysl-jak-zorganizowano-polowanie-na-ludzi

[1512] www.rzeszow.wyborcza.pl/rzeszow/7,34962,28175690,uzbrojona-policja-na-dworcu-w-przemyslu-chroni-uchodzcow-oskarzanych.html, dostęp: 30.06.23.

[1513] https://rzeszow.wyborcza.pl/rzeszow/7,34962,28534028,uniwersytet-rzeszowski-rektor-zlozyl-doniesienie-do-prokuratury.html?_ga=2.44623462.372354213.1680241069-286811268.1637573654

[1514] www.newsweek.pl/polska/janusz-korwin-mikke-i-wszystkie-sekrety-polityka-na-newsweekpl/jk7v0wb, dostęp: 30.06.23.

[1515] www.www.korwin-mikke.pl/angora/zobacz/z_kim_przestajesz/76,09.04.2010, dostęp: 30.06.23.

[1516] www.fakt.pl/wydarzenia/polityka/obrazliwe-slowa-janusza-korwin-mikkego-o-kobietach/ehp35p3, dostęp: 30.06.23.

[1517] Brak autora, Korwin-Mikke o aborcji: Ojciec powinien mieć prawo decyzji, czy dziecko zahttps://wiadomosci.dziennik.pl/polityka/artykuly/533757,korwin-mikke-o-aborcji-ojciec-powinien-miec-prawo-decyzji-czy-dziecko-zabic-czy-nie.html, dostęp: 30.06.23.

[1518] www.rp.pl/wydarzenia/art7184861-korwin-mikke-odebrac-prawa-wyborcze-kobietom, dostęp: 30.06.23.

[1519] www.wprost.pl/kraj/10186418/korwin-mikke-kobieta-kobieca-taka-jaka-chcemy-miec-w-domu-czy-w-lozku-na-rzady-nie-powinna-miec-zadnego-wplywu.html, dostęp: 30.06.23.

[1520] www.wiadomosci.dziennik.pl/polityka/galeria/455540,janusz-korwin-mikke-w-pigulce-jego-zlote-mysli-budza-groze-zdjecia.html, dostęp: 30.06.23.

[1521] www.naszemiasto.pl/janusz-korwin-mikke-mistrz-slowa-blazen-czy-polityk-z-misja/ar/c1-4503052, dostęp: 30.06.23.

[1522] www.,wyborcza.pl/7,75398,19940421,korwin-mikke-mowi-niepelnosprawnym-ze-sa-kretynami-i-debilami.html, dostęp: 30.06.23.

[1523] www.polskieradio24.pl/5/3/artykul/678843,korwinmikke-o-paraolimpiadzie-szachy-dla-debili, dostęp: 30.06.23.

[1524] www.wprost.pl/kraj/10089733/korwin-mikke-molestowalem-w-zyciu-setki-kobiet.html, dostęp: 30.06.23.

[1525] Ibidem.

[1526] www.wpolityce.pl/polityka/196363-awantura-w-tvn24-korwin-mikke-do-kowala-gdyby-pan-sie-znal-na-kobietach-to-pan-by-wiedzial-ze-zawsze-sie-troszeczke-gwalci, dostęp: 30.06.23.

[1527] www.oko.press/korwin-mikke-zachwala-pedofilie-zglaszamy-do-prokuratury, dostęp: 30.06.23.

[1528] Ibidem.

[1529] www.salon24.pl/u/mojsiewicz/586706,korwin-mikke-oskarzony-o-popieranie-pedofilii, dostęp: 30.06.23.

[1530] Ibidem.

[1531] Ibidem.

[1532] www.gloria.tv/article/sfgvFQRsSf4V2sqVxdPvV67wy, dostęp: 30.06.23.

[1533] www.wiadomosci.wp.pl/korwin-mikke-przesadzil-porownal-uchodzcow-do-wscieklych-orkow-6128872876164737a, dostęp: 30.06.23.

[1534] www.www.rp.pl/swiat/art2416211-korwin-mikke-wole-okupacje-arabska-od-unijnej, dostęp: 30.06.23.

[1535] Ibidem.

[1536] www.youtube.com/watch?v=IORwEe2fWQA, dostęp: 30.06.23.

[1537] www.rmf24.pl/fakty/polska/news-janusz-korwin-mikke-ukarany-za-wypowiedz-o-zalewajacym-europ,nId,2232815, dostęp: 30.06.23.

[1538] www.polityka.se.pl/wiadomosci/janusz-korwin-mikke-mialem-200-kochanek-nie-mogem-sie-przemoc-do-murzynki-aa-mUqo-Mrw6-N75b.html, dostęp: 30.06.23.

[1539] www.youtube.com/watch?v=GxW_m6doKww, dostęp: 30.06.23.

[1540] www.youtube.com/watch?v=2PGkYRRQC4A, dostęp: 30.06.23.

[1541] www.youtube.com/watch?v=ZLYN83hNyp0, dostęp: 30.06.23.

[1542] www.natemat.pl/101969,korwin-mikke-debatuje-ze-szczuka-w-normalnych-warunkach-obama-bylby-nadzorca-na-plantacji-bawelny, dostęp: 30.06.23.

[1543] https://nczas.com/2008/04/21/korwin-mikke-wszystko-przez-hitlera, dostęp: 30.06.23.

[1544] www.gazetaprawna.pl/wiadomosci/artykuly/709203,korwin-mikke-4-czerwca-ocalono-wolnosc-na-tiananmen-wideo.html, dostęp: 30.06.23.

[1545] www.natemat.pl/55085,janusz-korwin-mikke-lajdakow-z-ue-trzeba-rozstrzelac-ja-nie-zartuje, dostęp: 30.06.23.

[1546] www.niezlomni.com/janusz-korwin-mikke-poluje-lewaka-doslownie-najlepiej-poluje-sie-wabia-wideo, dostęp: 30.06.23.

[1547] J. Korwin-Mikke, Rusofoby w odwrocie, Red Horse, Lublin 2011, s. 123–124.

[1548] www.tvn24.pl/wiadomosci-z-kraju,3/korwin-mikke-spoliczkowal-boniego-apelacja-oddalona-wyrok-prawomocny,798841.html, dostęp: 30.06.23.

[1549] www.newsweek.pl/polska/korwin-mikke-mial-wypadek-sam-dzgnal-sie-nozem-na-newsweek-pl,artykuly,287319,1.html, dostęp: 30.06.23.

[1550] www.wiadomosci.onet.pl/kraj/corka-janusza-korwin-mikkego-zatrzymana-przez-policje/q4y18eb, dostęp: 30.06.23.

[1551] J. Korwin-Mikke, Jak z tego wychodzimy, w: T. Konwicki, Mała apokalipsa, Antyk, Warszawa 1988, s. 209–211.

[1552] Ibidem, s. 209–211.

[1553] Ibidem, s. 203–205.

[1554] Ibidem, s. 207.

[1555] Ibidem, s. 211.

[1556] M. Dzielski, Duch nadchodzącego czasu, Wektory, Wrocław 1989, s. 83.

[1557] Ibidem. s. 84–85.

[1558] UPR: Pismo do Mieczysława F. Rakowskiego z 12 lutego 1988 r.

[1559] UPR: Pismo do Czesława Kiszczaka z 26 sierpnia 1988 r.

[1560] UPR: Pismo do Kazimierza Barcikowskiego z 7 czerwca 1988 r.

[1561] Szerzej: A. Kidzińska, Stronnictwo Polityki Realnej. 1905–1923, UMCS, Lublin 2007.

[1562] J. Snopkiewicz (red.), Teczki czyli widma bezpieki, Polska Oficyna Wydawnicza „BGW”, Warszawa 1992, s. 12.

[1563] Ibidem, s. 15.

[1564] Ibidem, s. 14.

[1565] www.newsweek.pl/polska/janusz-korwin-mikke-i-wszystkie-sekrety-polityka-na-newsweekpl/jk7v0wb, dostęp: 30.06.23.

[1566] Ibidem.

[1567] K.M. Kaźmierczak, P. Talaga, Sprawa Ziętary. Zbrodnia i klęska państwa, Zysk i S-ka, Poznań 2015. s. 262–338.

[1568] Ibidem, s. 310–315.

[1569] www.newsweek.pl/polska/janusz-korwin-mikke-i-wszystkie-sekrety-polityka-na-newsweekpl/jk7v0wb, dostęp: 30.06.23.

[1570] www.wiadomosci.dziennik.pl/polityka/artykuly/465831,janusz-korwin-mikke-odpowiada-na-pytanie-o-majatek-i-rzuca-kawal-o-zydzie.html, dostęp: 30.06.23.

[1571] www.noizz.pl/lgbt/kierowca-homofobusa-skazany-sadowe-zwyciestwo-queerowej-spolecznosci/qpbtc35, dostęp: 30.06.23.

[1572] A. Maśnica, Bracia Moskale. Obrachunki z Przeszłością i uwagi na Przyszłość, cz. I, Stańczyk, 1994, nr 21, s. 23.

[1573] Ibidem, s. 40.

[1574] Ibidem, s. 48.

[1575] Ibidem, s. 46.

[1576] J. Korwin-Mikke, Rusofoby w odwrocie, Red Horse, Lublin 2011, s. 217.

[1577] Ibidem, s. 107.

[1578] Ibidem, s. 22.

[1579] Ibidem, s. 35.

[1580] Ibidem, s. 81.

[1581] Ibidem, s. 37.

[1582] Ibidem, s. 19.

[1583] Ibidem, s. 61.

[1584] Ibidem, s. 124.

[1585] Ibidem, s. 17.

[1586] Ibidem, s. 36.

[1587] Ibidem, s. 79.

[1588] Ibidem, s. 68.

[1589] Ibidem, s. 69; 156.

[1590] Ibidem, s. 147.

[1591] Ibidem, s. 157–158.

[1592] Ibidem, s. 69.

[1593] Ibidem, s. 182.

[1594] Ibidem, s. 192; 209.

[1595] Ibidem, s. 112; 117.

[1596] Ibidem, s. 102.

[1597] Ibidem, s. 109.

[1598] Ibidem, s. 109.

[1599] Ibidem, s. 185.

[1600] Ibidem, s. 29; 112.

[1601] Ibidem, s. 40.

[1602] Ibidem, s. 59.

[1603] Ibidem, s. 59.

[1604] Ibidem, s. 41.

[1605] Ibidem, s. 83–84; 231.

[1606] Ibidem, s. 131

[1607] Ibidem, s. 23; 87.

[1608] Ibidem, s. 87

[1609] Ibidem, s. 237; 263.

[1610] Ibidem, s. 21

[1611] Ibidem, s. 22.

[1612] Ibidem, s. 31.

[1613] Ibidem, s. 32.

[1614] Ibidem, s. 86.

[1615] Ibidem, s. 27–28.

[1616] Ibidem, s. 119.

[1617] Ibidem, s. 86; 141.

[1618] Ibidem, s. 130.

[1619] Ibidem, s. 131.

[1620] Ibidem, s. 131.

[1621] Ibidem, s. 224.

[1622] Ibidem, s. 54; 132.

[1623] Ibidem, s. 54.

[1624] Ibidem, s. 63.

[1625] Ibidem, s. 231

[1626] Ibidem, s. 239.

[1627] Ibidem, s. 174.

[1628] Ibidem, s. 174.

[1629] Ibidem, s. 203.

[1630] Ibidem, s. 210.

[1631] Ibidem, s. 151.

[1632] Ibidem, s. 88.

[1633] Ibidem, s. 89.

[1634] Ibidem, s. 128.

[1635] Ibidem, s. 217.

[1636] Ibidem, s. 232.

[1637] Ibidem, s. 234–235.

[1638] Ibidem, s. 81.

[1639] Ibidem, s. 28.

[1640] Ibidem, s. 162.

[1641] Ibidem, s. 162.

[1642] Ibidem, s. 166.

[1643] Ibidem, s. 171.

[1644] www.tvn24.pl/polska/korwin-mikke-dla-rosyjskiej-agencji-aneksja-krymu-zupelnie-naturalna-ra433432-3361648, dostęp: 30.06.23.

[1645] Ibidem.

[1646] Ibidem.

[1647] Ibidem.

[1648] Ibidem.

[1649] wiadomosci.dziennik.pl/polityka/artykuly/471359,kreml-chce-korwin-mikkego-zaproponowali-mu-wspolprace.html, dostęp: 30.06.23.

[1650] www.kresy.pl/wydarzenia/polska/media-niechetne-konfederacji-lustruja-jej-kandydatow, dostęp: 30.06.23.

[1651] www.oia.krakow.pl/storage/20151022_Lilija_Moshechkova_sprostowanie.pdf, dostęp: 30.06.23.

[1652] www.wiadomosci.gazeta.pl/wiadomosci/7,114884,24713711,kim-jest-lilija-moshechkova-kontrowersyjna-kandydatka-konfederacji.html, dostęp: 30.06.23.

[1653] www.youtu.be/F2xvyki0NDs?t=495, dostęp: 30.06.23.

[1654] www.wiadomosci.dziennik.pl/polityka/artykuly/596853,lilija-moshechkova-konfederacja-armia-czerwona-nocne-wilki.html, dostęp: 30.06.23.

[1655] www.wprost.pl/wybory-2019/10212379/chwalila-nocne-wilki-pojechala-z-korwinem-na-krym-kontrowersyjna-kandydatka-do-pe.html, dostęp: 30.06.23.

[1656] www.bialystok.wyborcza.pl/bialystok/7,35241,24715246,eurowybory-kandydat-z-listy-narodowcow-sklada-zawiadomienie.html, dostęp: 30.06.23.

[1657] Którą przeprowadza z nim w sierpniu 2015 r. nestor rosyjskich dziennikarzy Leonid Sigan przy okazji kampanii wyborczej do sejmu,

[1658] www.pl.sputniknews.com/opinie/20150814/823756.html, dostęp: 30.06.23.

[1659] www.sputnikglobe.com/20150814/poland-russia-relations-1025758549.html, dostęp: 30.06.23.

[1660] www.cz.sputniknews.com/nazory/20150814/917632.html, dostęp: 30.06.23.

[1661] www.it.sputniknews.com/20150814/960243.html, dostęp: 30.06.23.

[1662] www.pl.sputniknews.com/polska/20150814/820768.html, dostęp: 30.06.23.

[1663] www.fr.sputniknews.africa/20150814/1017554228.html, dostęp: 30.06.23.

[1664] www.de.sputniknews.com/politik/20150814/303795794.html, dostęp: 30.06.23.

[1665] www.cz.sputniknews.com/svet/20150814/914727.html#ixzz3iswad1Ra, dostęp: 30.06.23.

[1666] www.it.sputniknews.com/20150814/955568.html, dostęp: 30.06.23.

[1667] www.sputnikportal.rs/20150814/3924206.html, dostęp: 30.06.23.

[1668] www.sputniknews.com.tr/20150814/1017138326.html, dostęp: 30.06.23.

[1669] www.sputniknews.lat/20150814/1040342731.html, dostęp: 30.06.23.

[1670] www.br.sputniknews.com/mundo/20150814/1860896.html#ixzz3isvMVvDj, dostęp: 30.06.23.

[1671] www.sputnikglobe.com/20150814/eu-wants-truth-about-crimea-1025747951.html, dostęp: 30.06.23.

[1672] www.msz.gov.pl/pl/aktualnosci/wiadomosci/oswiadczenie_msz_po_wizycie_europosla_janusza_korwin_mikkego_na_krymie, dostęp: 30.06.23.

[1673] www.wiadomosci.dziennik.pl/polityka/artykuly/596853,lilija-moshechkova-konfederacja-armia-czerwona-nocne-wilki.html, dostęp: 30.06.23.

[1674] www.nasze-slowo.pl/yak-z-makaronami-perevezti-dopomogu-dl/_, dostęp: 30.06.23.

[1675] www.fronda.pl/a/z-repatriantami-z-doniecka-wjechala-do-polski-v-kolumna-putina,64711.html, dostęp: 30.06.23.

[1676] www.informnapalm.org/pl/antyukrainskimi-akcjami-polsce-stoi-kreml-analiza-korespondencji, dostęp: 30.06.23.

[1677] Ibidem.

[1678] Ibidem.

[1679] Ibidem.

[1680] www.oko.press/sputnik-wyladowal-kim-sa-kresowiacy-z-konfederacji, dostęp: 30.06.23.

[1681] www.nowahistoria.interia.pl/kartka-z-kalendarza/news-14-listopada-1987-r-powstanie-ruchu-polityki-realnej,nId,1057746, dostęp: 30.06.23.

[1682] www.michalkiewicz.pl/tekst.php?tekst=302, dostęp: 30.06.23.

[1683] www.michalkiewicz.pl/tekst.php?tekst=469, dostęp: 30.06.23.

[1684] www.michalkiewicz.pl/tekst.php?tekst=2845, dostęp: 30.06.23.

[1685] www.michalkiewicz.pl/tekst.php?tekst=2541, dostęp: 30.06.23.

[1686] www.michalkiewicz.pl/tekst.php?tekst=3444, dostęp: 30.06.23.

[1687] www.michalkiewicz.pl/tekst.php?tekst=4304, dostęp: 30.06.23.

[1688] www.michalkiewicz.pl/tekst.php?tekst=2268, dostęp: 30.06.23.

[1689] www.michalkiewicz.pl/tekst.php?tekst=654, dostęp: 30.06.23.

[1690] www.michalkiewicz.pl/tekst.php?tekst=4433, dostęp: 30.06.23.

[1691] www.michalkiewicz.pl/tekst.php?tekst=4313, dostęp: 30.06.23.

[1692] http://www.michalkiewicz.pl/tekst.php?tekst=4307, dostęp: 30.06.23.

[1693] www.nczas.com/2018/09/20/michalkiewicz-masakruje-eurokolchoz-jawnych-komunistow-w-ue-usa-i-kanadzie-oraz-panstwowa-edukacje-jak-wygraja-to-wprowadza-nam-komunizm-video, dostęp: 30.06.23.

[1694] www.nczas.com/2018/09/13/stanislaw-michalkiewicz-ostro-o-sojuszu-z-usa-funta-klakow-nie-jest-wart-ten-sojusz, dostęp: 30.06.23.

[1695] www.nczas.com/2018/06/25/stanislaw-michalkiewicz-zelazne-waginy-i-zlote-rogi, dostęp: 30.06.23.

[1696] https://dorzeczy.pl/kraj/82189/Michalkiewicz-Ukraina-panstwo-specjalnej-troski.html

[1697] https://pch24.pl/michalkiewicz-ukraina-jest-na-granicy-rozpadu-a-polska-zyruje-w-ciemno-wszystkiemu-co-robi-kijow, dostęp: 30.06.23.

[1698] Ibidem.

[1699] www.michalkiewicz.pl/tekst.php?tekst=4065, dostęp: 30.06.23.

[1700] https://www.youtube.com/watch?v=ijuYuHj-TGo

[1701] www.michalkiewicz.pl/tekst.php?tekst=5333, dostęp: 30.06.23.

[1702] https://dorzeczy.pl/obserwator-mediow/403480/portal-nczascom-zablokowany-sommer-na-polecenie-sluzb.html

[1703] https://tvn24.pl/magazyn-tvn24/druzyna-korwina-ekstremisci-w-garniturach,241,4164

[1704] https://www.rp.pl/wydarzenia/art12507541-poczet-kontrowersji-janusza-korwin-mikkego

[1705] Ibidem.

[1706] https://sputnikglobe.com/20150422/1021231735.html; https://sputnikglobe.com/20150418/1021059035.html

[1707] https://www.rp.pl/wydarzenia/art12507541-poczet-kontrowersji-janusza-korwin-mikkego

[1708] https://www.wprost.pl/kraj/439483/korwin-mikke-wie-ktory-polski-polityk-szkolil-terrorystow-majdan.html

[1709] NPTV.pl i umieszczonego w serwisie YouTube.

[1710] https://wiadomosci.dziennik.pl/polityka/artykuly/456422,janusz-korwin-mikke-przemy-do-wojny-bo-grozi-nam-bankructwo.html

[1711] https://www.rp.pl/kraj/art11795901-korwin-mikke-lewicowi-zydzi-chca-wojny

[1712] https://fr.sputniknews.africa/20150420/1015746502.html

[1713] https://www.gazetaprawna.pl/wiadomosci/artykuly/899324,korwin-mikke-o-ukrainie-jest-naszym-wrogiem-nie-rosja.html

[1714] https://wiadomosci.onet.pl/kraj/janusz-korwin-mikke-aneksja-krymu-byla-zupelnie-naturalna/6yp6b

[1715] https://wyborcza.pl/7,75398,16117631,korwin-mikke-wciaz-w-wysokiej-formie-to-polacy-szkolili-terrorystow.html

[1716] https://wiadomosci.onet.pl/tylko-w-onecie/rosyjscy-separatysci-jak-zolnierze-wykleci-bosak-to-niesprawiedliwe/e4tnd

[1717] https://www.money.pl/gospodarka/wiadomosci/artykul/korwin-mikke;dla;money;pl;afera;tasmowa;i;to;co;sie;dzieje;na;szczytach;wladzy;to;zasluga;kaczynskiego,63,0,1579327.html

[1718] Ibidem.

[1719] https://wiadomosci.onet.pl/swiat/korwin-mikke-czlowiek-ktory-podejrzewa-o-to-rosjan-albo-separatystow-ma-nie-po-kolei/vl27y

[1720] https://www.bellingcat.com/news/uk-and-europe/2017/12/20/british-intelligence-report-confirms-russian-military-origin-mh17-murder-weapon/

[1721] https://www.gazetaprawna.pl/wiadomosci/artykuly/813933,korwin-mikke-oczywiscie-uwazam-ze-pan-putin-bylby-swietnym-prezydentem-polski.html

[1722] https://wiadomosci.onet.pl/tylko-w-onecie/korwin-mikke-ruski-agent-moze-byc-czlowiekiem-o-zdrowych-zmyslach/4616j

[1723] https://www.salon24.pl/u/korwin-mikke/618964,szykuja-sie-nowe-mozejki

[1724] https://wiadomosci.dziennik.pl/polityka/artykuly/483770,korwin-mikke-putin-robi-na-ukrainie-znakomita-robote-dla-polski.html

[1725] Ibidem.

[1726] Ibidem.

[1727] www.forsal.pl/artykuly/866657,korwin-mikke-zaangazowanie-polski-na-ukrainie-grozi-iii-wojna-swiatowa.html, dostęp:30.06.23.

[1728] https://wmeritum.pl/korwin-mikke-na-pyrkonie-dumny-czlowiek-zyje-za-wlasne-pieniadze/101956

[1729] https://jedynka.polskieradio.pl/artykul/1436269,Debata-prezydencka-Wielkie-starcie-kandydatow

[1730] http://pl.sputniknews.com/swiat/20150728/738626.html

[1731] https://www.newsweek.pl/swiat/janusz-korwin-mikke-w-czeczenii-chwali-ramzana-kadyrowa/9h0ne4j

[1732] https://web.archive.org/web/20160821172021/https://korwin-mikke.pl/blog/wpis/to_o_czeczenii__sprzed_wyjazdu/2881

[1733] https://noizz.pl/za-dlugo-zylismy-bez-wojny-rozrosla-sie-biurokracja-janusz-korwin-mikke-odpowiada-w/j69bl7b

[1734] https://parezja.pl/janusz-korwin-mikke-ostrzega-wybuchem-wojny-swiatowej/

[1735] https://bip.brpo.gov.pl/pl/content/rpo-odpowiada-januszowi-korwin-mikkemu-ws-mateusza-piskorskiego

[1736] https://polskieradio24.pl/5/1222/artykul/2313139,oskarzony-o-szpiegostwo-mateusz-piskorski-wspieraja-mnie-korwinmikke-braun-i-ikonowicz

[1737] https://polityka.se.pl/wiadomosci/korwin-mikke-putin-prezydentem-polski-aa-oKAG-BoHQ-P1YK.html

[1738] https://www.fronda.pl/a/janusz-korwin-mikke-tak-jestem-opcja-rosyjska,127547.html

[1739] Ibidem.

[1740] Ibidem.

[1741] https://www.salon24.pl/newsroom/989994,korwin-mikke-jestem-zwolennikiem-sojuszu-polski-z-rosja

[1742] https://wiadomosci.gazeta.pl/wiadomosci/7,114884,25581555,sejm-przyjal-przez-aklamacje-uchwale-ws-rosji-korwin-mikke.html

[1743] https://naviny.belsat.eu/pl/news/jak-rosyjska-propaganda-zamykac-wstretne-geby-pomaga/

[1744] https://wmeritum.pl/korwin-mikke-aklamacji-sejmie/303264

[1745] https://www.youtube.com/watch?v=Z2HXOKou11k

[1746] https://dorzeczy.pl/obserwator-mediow/125217/zaskakujaca-teoria-korwin-mikkego-ws-ataku-putina-na-polske.html

[1747] https://www.youtube.com/watch?v=Z2HXOKou11k

[1748] https://dorzeczy.pl/kraj/126296/korwin-mikke-gwiazda-rosyjskich-mediow-chodzi-o-jego-kontrowersyjne-zachowanie-w-sejmie.html

[1749] Ibidem.

[1750] https://wyborcza.pl/7,75398,28254294,korespondent-kremlowskich-mediow-rosyjski-wywiad-i-jego-polska.html

[1751] https://wnet.fm/2021/01/29/janusz-korwin-mikke-pan-nawalny-niczego-dobrego-dla-polski-nie-zrobi-w-rosji-panuje-wieksza-wolnosc-niz-w-polsce/

[1752] https://www.salon24.pl/newsroom/1017342,korwin-mikke-wzywa-do-wsparcia-lukaszenki-on-broni-niepodleglosci-bialorusi

[1753] https://www.o2.pl/informacje/korwin-mikke-o-putinie-winnicki-stracil-cierpliwosc-pan-sie-zdecyduje-6705858410932864a

[1754] https://videoparlament.pl/kluby/konfederacja/aktualnosc/korwin-mikke-nic-nie-rozumiecie-cala-prawda-o-putinie-i-lukaszence

[1755] https://www.nigdywiecej.org//docstation/com_docstation/172/jak_policzyc_nienawisc._hejterzy_o_ukraincach.pdf

[1756] https://www.fronda.pl/a/korwin-mikke-znowu-szokuje-krym-sam-odlaczyl-sie-od-ukrainy,173274.html

[1757] Ibidem.

[1758] Ibidem.

[1759] https://banbye.com/watch/v_-tPRIRmZNWAL

[1760] https://twitter.com/JkmMikke/status/1500819643761573888

[1761] https://nowemedium.pl/wiadomosci/mariupol-to-oczywista-ukrainska-ustawka-mowil-w-radiu-korwin-mikke-redaktor-zwolniony/

[1762] https://demagog.org.pl/wypowiedzi/w-mariupolu-doszlo-do-tragedii-janusz-korwin-mikke-powiela-fake-newsy/

[1763] https://twitter.com/jkmmikke/status/1534815113143795714?lang=zh-Hant

[1764] www.wprost.pl/polityka/10781572/janusz-korwin-mikke-z-kolejna-seria-absurdalnych-wpisow-wskazal-pretekst-do-ataku-na-polske.html, dostęp: 30.04.22.

[1765] Ibidem.

[1766] www.wprostukraine.eu/pl/fact-checking/10711513/rosjanie-nie-sa-odpowiedzialni-za-zbrodnie-w-buczy-korwin-mikke-powtarza-rosyjska-propagande.html, dostęp: 30.06.23.

[1767] Ibidem.

[1768] Ibidem.

[1769] https://www.tvp.info/61715618/janusz-korwin-mikke-znow-wywolal-burze-w-sieci-chodzi-o-rosje-i-ukraine

[1770] www.wprostukraine.eu/pl/fact-checking/10711513/rosjanie-nie-sa-odpowiedzialni-za-zbrodnie-w-buczy-korwin-mikke-powtarza-rosyjska-propagande.html, dostęp: 30.06.23.

[1771] https://www.youtube.com/watch?app=desktop&v=ycP1fgZor_U

[1772] https://twitter.com/JkmMikke/status/1621200669435650049

[1773] https://niezalezna.pl/468132-rosja-w-glowie-korwina-polityk-konfederacji-porownuje-ukraincow-do-krzyzakow

[1774] https://www.wprost.pl/polityka/11002732/janusz-korwin-mikke-o-dobrych-stosunkach-z-rosja-boje-sie-rosnacej-w-potege-ukrainy.html

[1775] Ibidem.

[1776] https://twitter.com/JkmMikke/status/1645863368220200971

[1777] https://twitter.com/JkmMikke/status/1660328649285857280

[1778] https://twitter.com/JkmMikke/status/1660654240354689026

[1779] https://www.tvp.info/66251754/janusz-korwin-mikke-znow-szokuje-ws-rosji-stanislaw-zaryn-jak-mozna-takie-bzdury-powielac

[1780] https://twitter.com/JkmMikke/status/1655658206503337986

[1781] Jednocześnie, jak widać wyraźnie w tym rozdziale, prorosyjska polityka wschodnia to od 40 lat stały element doktryny wschodniej Korwin-Mikkego. Posłowie zniesmaczeni jego aktualną ofensywą nie mogli tego nie wiedzieć.

[1782] https://wiadomosci.radiozet.pl/polska/polityka/Tomasz-Grabarczyk-usuniety-z-partii-KORWIN.-Nazwal-Wladimira-Putina-zbrodniarzem

[1783] J. Korwin-Mikke, Rusofoby w odwrocie, Red Horse, Lublin 2011, s. 143.

[1784] https://www.prezydent.pl/kancelaria/archiwum/archiwum-aleksandra-kwasniewskiego/aktualnosci/rok-2003/uroczystosci-upamietniajace-60-rocznice-tragedii-wolynskiej,30397,archive

[1785] https://www.tygodnikpowszechny.pl/dlaczego-nie-moglo-pasc-slowo-przepraszam-122714

[1786] https://www.rp.pl/historia/art8105781-zapomnieli-wolyn-pamietaja-cerkwie

[1787] https://www.rp.pl/historia/art16134171-smutna-rocznica-rzezi-wolynia

[1788] https://www.rp.pl/historia/art8105781-zapomnieli-wolyn-pamietaja-cerkwie

[1789] https://dzieje.pl/wiadomosci/11-lipca-narodowy-dzien-pamieci-ofiar-ludobojstwa-dokonanego-przez-ukrainskich

[1790] https://wyborcza.pl/7,75399,21412578,czy-kreml-chce-nas-sklocic.html

[1791] https://frontstory.pl/dezinformacja-ukraina-rosja-internet-media-spolecznosciowe-mowa-nienawisci/

[1792] https://owp.org.pl/index.php/703-warszawa-miesiecznica-wolynska-2

[1793] https://frontstory.pl/dezinformacja-ukraina-rosja-internet-media-spolecznosciowe-mowa-nienawisci/

[1794] www.newsweek.pl/polska/katarzyna-s-naczelna-antyukrainska-hejterka/snfm6kb, dostęp: 30.06.23.

[1795] https://frontstory.pl/index/wolyn-pamietamy/

[1796]  www.newsweek.pl/polska/katarzyna-s-naczelna-antyukrainska-hejterka/snfm6kb, dostęp: 30.06.23.

[1797] Ibidem.

[1798] Ibidem.

[1799] Ibidem.

[1800] https://frontstory.pl/index/wolyn-pamietamy/

[1801] www.newsweek.pl/polska/katarzyna-s-naczelna-antyukrainska-hejterka/snfm6kb, dostęp: 30.06.23.

[1802] Ibidem.

[1803] https://warszawa.wyborcza.pl/warszawa/7,54420,23712979,mecenas-wystapil-z-onr-ale-pozostanie-zastepca-rzecznika-dyscyplinarnego.html

[1804] https://www.youtube.com/watch?v=m0EbceSCuLk

[1805] www.newsweek.pl/polska/katarzyna-s-naczelna-antyukrainska-hejterka/snfm6kb, dostęp: 30.06.23.

[1806] Ibidem. Marcin Ż. jednak zaprzecza i dodaje, że Katarzyna S. o wszystkich sprawach fundacji decyduje samodzielnie. Obecnie w KRS widnieje informacja, że zarząd, czyli prezeska, działa jednoosobowo.

[1807] https://www.polityka.pl/tygodnikpolityka/spoleczenstwo/2160803,1,jak-polscy-fani-putina-rozkrecaja-dywersje-w-internecie.read

[1808] https://www.facebook.com/KryminalnaPL/posts/1006980742783436/?locale=pl_PL

[1809] https://maidan.org.ua/pl/2017/05/orhanizator-volynskyh-misyachnyts-martsin-zhulkovskyj/

[1810] https://informnapalm.org/33652-za-antiukrainskimi-aktsiyami-v-polshe-stoit-kreml-analiz-vskrytoj-perepiski/

[1811] https://poznan.wyborcza.pl/poznan/7,36001,23175632,lider-narodowcow-w-radzie-miasta-poznania-na-razie-zostal-szefem.html

[1812] https://wiadomosci.radiozet.pl/polska/zboczone-plemie-ukrainskie-katarzyna-s-przed-sadem-ujawniamy-kulisy-procesu

[1813] https://wroclaw.wyborcza.pl/wroclaw/7,35771,29133285,rosyjska-propaganda-na-marszu-narodowcow-we-wroclawiu-kim-sa.html

[1814] Ibidem.

[1815] www.newsweek.pl/polska/katarzyna-s-naczelna-antyukrainska-hejterka/snfm6kb, dostęp: 30.06.23.

[1816] https://wroclaw.wyborcza.pl/wroclaw/7,35771,28186180,byly-ksiadz-narodowiec-o-wojnie-atak-na-ukraine-to-kolejne.html

[1817] https://wroclaw.wyborcza.pl/wroclaw/7,35771,28186180,byly-ksiadz-narodowiec-o-wojnie-atak-na-ukraine-to-kolejne.html

[1818] https://wroclaw.wyborcza.pl/wroclaw/7,35771,20385729,wroclaw-spokojny-marsz-w-rocznice-rzezi-wolynskiej.html

[1819] https://www.tuwroclaw.com/wiadomosci,antyukrainski-marsz-we-wroclawiu-jacek-miedlar-krzyczy-a-obok-z-flaga-stoi-mala-dziewczynka-zdjecia-wideo,wia5-3266-34501.html

[1820] https://wroclaw.wyborcza.pl/wroclaw/7,35771,24986588,miasto-przerwalo-marsz-nacjonalistow-za-antyukrainskie-hasla.html

[1821] www.newsweek.pl/polska/katarzyna-s-naczelna-antyukrainska-hejterka/snfm6kb, dostęp: 30.06.23.

[1822] Ibidem.

[1823] https://wprawo.pl/zydowskie-lgarstwa-o-pierwszym-transporcie-do-auschwitz-zaprzeczeniem-uchwaly-z-2015-kolejny-sprawdzian-dla-polskiej-wladzy/

[1824] https://wprawo.pl/k-zabierek-prawdziwy-prezent-dla-zydow-na-chanuke/

[1825] https://wprawo.pl/k-zabierek-abp-rys-opluwa-pamiec-ksiezy-zamordowanych-przez-poganska-iii-rzesze/

[1826] https://wprawo.pl/k-zabierek-dlaczego-bede-glosowal-na-konfederacje/

[1827] https://twitter.com/katarzyna_ts/status/1645766437770764288

[1828] https://twitter.com/katarzyna_ts/status/1623068308663595198

[1829] https://twitter.com/katarzyna_ts/status/1616171405325778985

[1830] www.frontstory.pl/ukrainizacja-grzegorz-braun-propaganda-rosja-ukraina-dezinformacja, dostęp: 30.06.23.

[1831] https://web.archive.org/web/20100213092532; http://www.kresy.pl/

[1832] https://web.archive.org/web/20110613073355; http://www.kresy.pl/

[1833] https://jg24.pl/index.php?txt=3490

[1834] K. Jajecznik, Próba integracji młodego pokolenia nacjonalistów wokół pisma „Polityka Narodowa” w latach 2008-2012, w: W E. Maj, A. Dawidowicz (red.), Prasa Narodowej Demokracji (T. 4, Prasa lokalna, regionalna, środowiskowa), Wydawnictwo UMCS, Lublin, 2013, ss. 351–385.

[1835] https://kresy.pl/publicystyka/giedroyciowcy-i-lukaszenkafile-do-rezerwatu/

[1836] https://kresy.pl/publicystyka/lech-kaczynski-czy-zdradzil-kresy-wschodnie/

[1837] https://marucha.wordpress.com/2018/01/31/marcin-skalski-jestem-antysemita-i-jestem-z-tego-dumny/

[1838] https://imalopolska.eu/marcin-skalski-manifest-antysyjonistyczny/

[1839] https://nowakonfederacja.pl/autor/marcin-skalski/

[1840] https://kurierwilenski.lt/2013/03/21/komu-litwini-zawdzieczaja-klajpede/

[1841] https://nowakonfederacja.pl/kijow-warszawa-zaszlosc-i-gniew/

[1842] M. Skalski, Kościół greckokatolicki – powszechny czy ukraiński?, Polityka Narodowa, nr 12, 2013.

[1843] https://nowakonfederacja.pl/autor/marcin-skalski/

[1844] www.frontstory.pl/ukrainizacja-grzegorz-braun-propaganda-rosja-ukraina-dezinformacja, dostęp: 30.06.23.

[1845] https://wyborcza.pl/7,75398,17346094,chca-na-wilenszczyznie-polskich-zielonych-ludzikow-i-podszywaja.html

[1846] https://www.delfi.lt/pl/aktualia/litwa/prowokacja-za-ktora-grozi-do-trzech-lat-wilenska-republika-ludowa-vilenskaya-narodnaya-respublika.d?id=67034784

[1847] https://wyborcza.pl/7,75398,17346094,chca-na-wilenszczyznie-polskich-zielonych-ludzikow-i-podszywaja.html

[1848] https://kresy.pl/wydarzenia/wilno-jak-donbas-foto/

[1849] https://kurierwilenski.lt/2015/03/27/republiki-ludowe-dzis-wirtualne-jutro-realne/

[1850] https://www.rp.pl/swiat/art8237711-zmudzini-walcza-o-swoje-prawa

[1851] http://www.wilnoteka.lt/artykul/wilenska-republika-ludowa-prowokacja-czy-glupi-zart

[1852] https://ies.lublin.pl/komentarze/mniejszosci-rosyjskojezyczne-w-panstwach-baltyckich-a-agresja-rosji-na-ukraine/

[1853] https://kurierwilenski.lt/2015/08/21/republoludy-groza-a-prokuratura-spi/

[1854] http://www.wilnoteka.lt/artykul/wilenska-republika-ludowa-prowokacja-czy-glupi-zart

[1855] https://belsat.eu/pl/news/07-01-2023-sondaz-litewscy-polacy-bardziej-prorosyjscy-od-rosjan

[1856] https://forsal.pl/artykuly/1010962,badanie-40-proc-polakow-na-litwie-popiera-aneksje-krymu.html

[1857] https://belsat.eu/pl/news/07-01-2023-sondaz-litewscy-polacy-bardziej-prorosyjscy-od-rosjan

[1858] Ibidem.

[1859] Ibidem.

[1860] https://www.gazetaprawna.pl/wiadomosci/swiat/artykuly/8335831,litwa-ustawa-pisownia-nielitewskich-nazwisk-polskich.html

[1861] https://wyborcza.pl/alehistoria/7,121681,26376626,polski-noz-w-litewskie-plecy-100-lat-temu-lucjan-zeligowski.html

[1862] https://kurierwilenski.lt/2015/08/21/republoludy-groza-a-prokuratura-spi/

[1863] A także współpracował z polskojęzyczną litewską gazetą „Ojczyzna”, którą w 1991 r. wydawali promoskiewscy działacze z Komunistycznej Partii Litwy, czyli lokalnej fili KPZR. Po rozwiązaniu ZSRR ogłosił się endekiem i przeniósł się do Polski: www.kresy.pl/polacy/nie-zyje-jan-ciechanowicz-chcial-autonomii-dla-polakow-na-wilenszczyznie-i-kresach-wschodnich-video, dostęp: 30.06.23.

[1864] https://zw.lt/wilno-wilenszczyzna/na-9-maja-tomaszewski-wpial-gieorgijewska-wstazeczke-flage-polski/

[1865] https://zw.lt/opinie/wstazka-gieorgijewska-to-symbol-tylko-czego/

[1866] https://kauno.diena.lt/naujienos/lietuva/politika/klausia-partiju-vadovu-kaip-lietuva-turi-reaguoti-i-ivykius-baltarusijoje-980607

[1867] https://www.gazetaprawna.pl/wiadomosci/swiat/artykuly/8398750,akcja-wyborcza-polakow-na-litwie.html

[1868] Ibidem.

[1869] http://www.wilnoteka.lt/artykul/kontrowersyjny-wpis-zbigniewa-jedzinskiego-o-sytuacji-na-bialorusi

[1870] https://zw.lt/wilno-wilenszczyzna/waldemar-tomaszewski-w-pkd-nie-postawie-sobie-w-wilnie-pomnika/

[1871] https://www.gazetaprawna.pl/wiadomosci/artykuly/1427487,akcja-wyborcza-polakow-na-litwie-z-rosjanami.html

[1872] https://kurierwilenski.lt/2013/03/21/komu-litwini-zawdzieczaja-klajpede/

[1873] https://www.newsweek.pl/opinie/jurij-bondarenko-o-ukrainie-rosjanie-w-polsce-newsweekpl/4nn7td0

[1874] https://kresy.pl/wydarzenia/jurij-bondarenko-jesli-wegry-mogly-porozumiec-sie-z-rosja-to-tym-bardziej-moze-polska/

[1875] https://fb.watch/jTUZbr8lnS/

[1876] https://www.fakt.pl/polityka/janusz-korwin-mikke-zasnal-na-stole/jweqeq7

[1877] https://wyborcza.pl/7,75398,15608585,ks-isakowicz-zaleski-ostatecznie-zegna-sie-z-gazeta-polska.html

[1878] https://www.money.pl/archiwum/wiadomosci_agencyjne/pap/artykul/ks;isakowicz-zaleski;protestuje;przeciwko;rajdowi;im;bandery,164,0,497060.html

[1879] https://www.radiokrakow.pl/aktualnosci/aktualnosci/ks-tadeusz-isakowicz-zaleski-protestuje-przeciwko-planom-beatyfikacji-abp-cerkwi-greckokatolickiej-andrzeja-szeptyckiego/

[1880] https://www.rmf24.pl/tylko-w-rmf24/isakowicz-zaleski/komentarze/news-chocholi-taniec-wokol-ustawy-o-ipn,nId,2549400#crp_state=1

[1881] https://krakow.wyborcza.pl/krakow/7,44425,28203743,historycy-pan-chca-przerwania-konkursu-o-ludobojstwie-na-wolyniu.html

[1882] https://wyborcza.pl/magazyn/7,124059,29771638,gen-janusz-nosek-pis-jest-przesiakniety-agentura-rosyjska.html

[1883] Oraz opisane już w innym rozdziale zradykalizowane grupy „kresowe”.

[1884] www.oko.press/pis-gorliwie-popieral-zakaz-edukacji-seksualnej-ultrakatolicki-projekt-niemal-na-pewno-przejdzie-dalej, dostęp: 30.06.23.

[1885] www.oko.press/rok-temu-pis-ograniczyl-dostep-do-antykoncepcji-lekarze-kobietom-pomogli-juz-prawie-9-tys-kobiet, dostęp: 30.06.23.

[1886] www.oko.press/uchwaly-anty-lgbt-nsa-ordo-iuris-prokuratura, dostęp: 30.06.23.

[1887] www.oko.press/podboje-ordo-iuris, dostęp: 30.06.23.

[1888] www.oko.press/juz-100-tys-ludzi-na-ulicach-warszawy-ida-pod-dom-kaczynskiego, dostęp: 30.06.23.

[1889] https://www.nytimes.com/2020/10/30/world/europe/poland-abortion-women-protests.html

[1890] www.oko.press/sad-uniewinnil-32-osoby-ktore-przerwaly-msze-po-wyroku-tk-protest-musial-odbyc-sie-w-kosciele, dostęp: 30.06.23.

[1891] https://noizz.pl/spoleczenstwo/zatrzymaj-aborcje-hasla-feministyczne-na-murach-parafii-sw-jana-i-kurii/wqfqzj0

[1892] https://wroclaw.wyborcza.pl/wroclaw/7,35771,26456652,kibol-ktory-zaatakowal-dziennikarke-wyborczej-na-strajku.html

[1893] https://rzeszow.wyborcza.pl/rzeszow/7,34962,26457954,strajk-kobiet-narodowcy-chcieli-zaatakowac-piec-kobiet-dobijali.html

[1894] https://www.euractiv.pl/section/demokracja/news/aborcja-polska-osk-czerwona-blyskawica-strajk-kobiet-do-nazizmu/

[1895] https://tvn24.pl/tvnwarszawa/ulice/warszawa-protest-strajku-kobiet-przed-sejmem-sa-przeciwne-projektowi-ustawy-o-zakazie-aborcji-5510367

[1896] https://wyborcza.pl/7,113768,26447810,j-c-pis-jeszcze-nigdy-nie-brzmialo-tak-pieknie-zwykla-polka.html

[1897] Zob. rozdział o Januszu Korwin-Mikkem.

[1898] https://www.youtube.com/watch?v=f-4YdF0YSAE

[1899] https://wyborcza.pl/7,75968,20355954,mariusz-dzierzawski-pelnomocnik-stop-aborcji.html

[1900] https://www.newsweek.pl/polska/protesty-2020-dlaczego-jaroslaw-kaczynski-chcial-zaostrzenia-ustawy-antyaborcyjnej/68p4k5s

[1901] https://resetobywatelski.pl/ordo-iuris-i-kreml-dowody-przedstawia-klementyna-suchanow/

[1902] https://www.wysokieobcasy.pl/wysokie-obcasy/7,163229,28462949,wojna-w-ukrainie-aborcja-i-kreml-jak-ordo-iuris-dmie-w-zagle.html

[1903] Ibidem.

[1904] Ibidem.

[1905] https://www.money.pl/gospodarka/oligarcha-putina-dzialal-w-polsce-w-kregu-bliskim-ordo-iuris-6752417380834208a.html

[1906] www.oko.press/podboje-ordo-iuris, dostęp: 30.06.23.

[1907] https://www.hrw.org/news/2012/03/12/russia-block-st-petersburgs-homophobic-law

[1908] https://www.theguardian.com/world/2013/jun/30/russia-passes-anti-gay-law

[1909] https://blogs.lse.ac.uk/europpblog/2023/02/21/a-history-of-lgbtq-rights-in-modern-russia-from-progress-to-despair/

[1910] https://vibez.pl/wydarzenia/ordo-iuris-cichaczem-usunelo-tekst-ktory-chwali-rosje-za-ochrone-tradycyjnych-wartosci-6758485166742112a

[1911] https://www.telegraph.co.uk/news/2019/08/09/lgbtq-activists-poland-battle-growing-hostility-countrys-powerful/

[1912] https://www.washingtonpost.com/world/europe/polands-right-wing-ruling-party-has-found-a-new-targetlgbt-ideology/2019/07/19/775f25c6-a4ad-11e9-a767-d7ab84aef3e9_story.html

[1913] https://tvn24.pl/polska/samorzady-przyjmuja-tak-zwane-uchwaly-anty-lgbt-ra955659-2297516

[1914] https://poznan.wyborcza.pl/poznan/7,36001,26373229,mariusz-dzierzawski-zrownuje-homoseksualizm-z-pedofilia-juz.html

[1915] Ibidem.

[1916] https://www.prawo.pl/oswiata/kara-wiezienia-za-edukacje-seksualna-projekt-ustawy,414249.html

[1917] www.oko.press/morawiecki-to-barbarzynstwo-aktywistki-to-szturm-na-homofobie-prawnik-to-nie-byla-profanacja, dostęp: 30.06.23.

[1918] https://archive.vn/AfeCZ#selection-1511.26-1511.176

[1919] https://wiadomosci.gazeta.pl/wiadomosci/14,166794,26192117.html

[1920] http://www.tvp.info/49182753/nie-popelnimy-bledow-zachodu-do-tego-prowadzi-tolerancja-wobec-barbarzynstwa

[1921] https://warszawa.wyborcza.pl/warszawa/7,54420,26192991,zatrzymanie-margo-i-innych-aktywistow-rzecznik-praw-obywatelskich.html?disableRedirects=true

[1922] https://web.archive.org/web/20200822142518/https://noizz.pl/lgbt/apel-naukowcow-ws-zatrzymania-margot-podpisali-judith-butler-noam-chomsky/tmt5jr2 oraz http://archive.vn/aBStO

[1923] https://dorzeczy.pl/religia/210793/powstal-raport-o-zwiazkach-szczepionek-z-przemyslem-aborcyjnym.html

[1924] https://wiadomosci.radiozet.pl/polska/Kaja-Godek-szczepionki-na-COVID-19-to-korzystanie-ze-zbrodni-aborcji.-Komentarze-ofensywa-antyszczepionkowcow

[1925] https://dorzeczy.pl/tylko-na-dorzeczy/205807/watykan-przymus-szczepienia-na-covid-pracownikow-stolicy-apostolskiej.html

[1926] https://www.rp.pl/polityka/art19258431-godek-na-komisji-zdrowia-wszystkie-szczepionki-korzystaja-ze-zbrodni-aborcji

[1927] https://www.medonet.pl/zdrowie/zdrowie-dla-kazdego,polska-niechlubnym-liderem-nadmiarowych-zgonow–i-raczej-lepiej-nie-bedzie,artykul,47968028.html

[1928] https://pe2009.pkw.gov.pl/PUE/PL/WYN/W110/2.htm

[1929] https://wybory2011.pkw.gov.pl/rfl/pl/393d3249f302f85c28fdca91340862b9.html

[1930] https://bydgoszcz.wyborcza.pl/bydgoszcz/1,48722,19092194,wybory-2015-znamy-wyniki-wyborow-w-okregu-bydgoskim.html

[1931] https://www.fakt.pl/wydarzenia/polityka/pawel-skutecki-kto-stoi-za-poslem-kukiz15/bxzrmq2

[1932] https://bydgoszcz.wyborcza.pl/bydgoszcz/7,48722,25081579,wybory-parlamentarne-2019-pawel-skutecki-w-konfederacji-do.html

[1933] www.oko.press/antyszczepionkowcy-maja-byc-czwarta-noga-konfederacji, dostęp: 30.06.23.

[1934] https://www.facebook.com/pg/zespolszczepien/about/?ref=page_internal

[1935] https://youtu.be/-VrSyLc9_uk

[1936] https://www.skepticalraptor.com/skepticalraptorblog.php/vaccines-and-autism-science-unrelated/

[1937] https://www.thedailybeast.com/robert-f-kennedy-jr-spouts-his-insane-anti-vaxxer-conspiracy-theory-in-measles-hot-zone_

[1938] https://twitter.com/RobertKennedyJr/status/1108734709041938432

[1939] https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/2871241

[1940] https://unherd.com/2023/05/robert-kennedy-jr-america-needs-a-revolution/

[1941] https://portalkujawski.pl/bydgoszcz/item/21878-skutecki-zdradzil-brauna-i-konfederacje

[1942] https://konfederacjakoronypolskiej.pl/sprawozdanie-z-berlinskiego-protestu-przeciw-plandemii/

[1943] http://czytajrzeszow.pl/?idd=10&id=12614&poz=mr1&show=-1&pagebl1_mobile=3

[1944] https://twitter.com/KONFEDERACJA_/status/1437334131550167040

[1945] https://twitter.com/KONFEDERACJA_/status/1334424821720109056

[1946] www.oko.press/jak-konfederacja-politycznie-pogrywa-epidemia, dostęp: 30.06.23.

[1947] https://www.rp.pl/polityka/art19114141-konfederacja-segregacja-sanitarna-jest-bezprawna-i-nieskuteczna

[1948] https://tygodnikbydgoski.pl/aktualnosci/konfederacja-pis-po-cichu-wprowadza-panstwo-policyjne

[1949] www.oko.press/co-robi-grzegorz-braun, dostęp: 30.06.23.

[1950] https://twitter.com/KONFEDERACJA_/status/1335968878355226626

[1951] https://www.polsatnews.pl/wiadomosc/2020-12-07/konfederacja-zada-pelnej-dobrowolnosci-szczepien-na-covid-19-sceptycyzm-rosnie/

[1952] https://konfederacjakoronypolskiej.pl/stanowisko-konfederacji-korony-polskiej-w-sprawie-obowiazkowych-szczepien-dzieci/

[1953] https://www.gazetaprawna.pl/wiadomosci/kraj/artykuly/8327759,konfederacja-w-sprawie-projektu-dot-weryfikacji-covidowej-potencjalnie-przestepczy.html

[1954] https://wiadomosci.onet.pl/kraj/szczepienie-czyni-wolnym-na-banerze-poslow-konfederacji-fala-komentarzy/57p4339

[1955] www.oko.press/jak-konfederacja-politycznie-pogrywa-epidemia, dostęp: 30.06.23.

[1956] www.oko.press/co-robi-grzegorz-braun, dostęp: 30.06.23.

[1957] https://www.tvp.info/52885484/pandemia-koronawirusa-polska-warszawa-marsz-przeciwko-restrykcjom-epidemicznym-wsrod-uczestnikow-posel-konfederacji-grzegorz-braun

[1958] https://www.wprost.pl/swiat/10358116/berlin-protest-koronasceptykow-i-proba-wtargniecia-do-reichstagu-posel-grzegorz-braun-uczestniczyl-w-demonstracji.html

[1959] www.oko.press/co-robi-grzegorz-braun, dostęp: 30.06.23.

[1960] https://wyborcza.pl/7,82983,27578646,braun-do-ministra-niedzielskiego-bedziesz-pan-wisial.html

[1961] https://cyberdefence24.pl/eksperci-rosyjska-dezinformacja-antyszczepionkowa-rosnie-w-sile-wraz-z-wariantem-delta

[1962] https://www.uw.edu.pl/wp-content/uploads/2020/12/hsaj_covid192020_covid19effectsrussiandisinformationcampaigns.pdf

[1963] https://ajph.aphapublications.org/doi/10.2105/AJPH.2018.304567_

[1964] https://www.cbsnews.com/news/anti-vax-movement-russian-trolls-fueled-anti-vaccination-debate-in-us-by-spreading-misinformation-twitter-study/

[1965] www.oko.press/rosyjskie-trolle-nakrecaja-histerie-antyszczepionkowa-w-polsce-wysyp-anonimowych-kont, dostęp: 30.06.23.

[1966] www.oko.press/rosyjski-troll-sieje-chaos-na-polskim-facebooku-jest-wsrod-antyszczepionkowcow, dostęp: 30.06.23.

[1967] https://foreignpolicy.com/2019/04/09/in-the-united-states-russian-trolls-are-peddling-measles-disinformation-on-twitter/

[1968] https://spravdi.gov.ua/en/how-russia-influences-vaccination/

[1969] www.oko.press/prokremlowscy-dzialacze-wsrod-antyszczepionkowcow, dostęp: 30.06.23.

[1970] https://wyborcza.pl/duzyformat/7,127290,29022949,kamractwo-rodakow-na-drodze-do-sejmu-pis-to-dla-nich-zdrajcy.html

[1971] https://instytutsprawobywatelskich.pl/biala-ksiega-pandemii-koronawirusa-podsumowanie-chorych-czasow/

[1972] www.krytykapolityczna.pl/swiat/teorie-spiskowe-covid-19, dostęp: 30.06.22.

[1973] https://www.nytimes.com/2019/05/12/science/5g-phone-safety-health-russia.html

[1974] Ibidem.

[1975] http://www.smh.com.au/world/oceania/russian-propaganda-stoking-5g-health-fears-in-australia-20190916-p52rmc.html

[1976] Ibidem.

[1977] https://www.nytimes.com/2019/05/12/science/5g-phone-safety-health-russia.html

[1978] https://europeancommission.medium.com/5g-and-the-coronavirus-the-one-myth-weve-all-heard-of-10d33de26045

[1979] https://whatnext.pl/koronawirus-siec-5g-wuhan-szczepionki-zieba

[1980] http://youtube.com/watch?v=x-EMUBqpEC0

[1981] https://www.youtube.com/watch?v=ghDRvzsm-7I

[1982] http://youtube.com/watch?v=ENFURzkT5wI

[1983] http://youtube.com/watch?v=ENFURzkT5wI

[1984] http://youtube.com/watch?v=lmgxzIN2_dM

[1985] http://youtube.com/watch?v=uBRiuqJzudI

[1986] Więcej o nim w innych częściach tej książki.

[1987] Więcej o nim w innych częściach tej książki.

[1988] http://issuu.com/inspro/docs/ekspertyza_5g

[1989] https://dzikiezycie.pl/archiwum/2000/marzec-2000/zielono-brunatni

[1990] http://www.niklot.org.pl/kalendarium/4-1999.html

[1991] https://wiadomosci.wp.pl/lodzcy-ekolodzy-dostali-pieniadze-zakonczyli-protest-6109071767045249a

[1992] A. Dugin, Post modernizm?, „Obywatel”, nr 1 (9), 2003.

[1993] https://ekonsument.pl/a88_kupuj_odpowiedzialnie_na_festiwalu_obywatela_w_lodzi.html

[1994] https://instytutsprawobywatelskich.pl/dlaczego-rosja-zaatakowala-ukraine-jak-bronic-polski/

[1995] https://instytutsprawobywatelskich.pl/o-psychiatrii-rozmowa-z-robertem-whitakerem/

[1996] https://instytutsprawobywatelskich.pl/czas-globalczyka-1-i-2/

[1997] https://instytutsprawobywatelskich.pl/swiatopoglad-biocentryczny/

[1998] https://myslpolska.info/2023/04/13/brzydka-gra-katyniem/

[1999] https://wiadomosci.onet.pl/krakow/sebastian-piton-goralskie-veto-kim-jest/t4fre4l

[2000] https://www.newsweek.pl/polska/spoleczenstwo/dlaczego-gorale-z-koscieliska-nie-chca-uchodzcow

[2001] https://gazetakrakowska.pl/mowil-ze-uchodzcy-nie-wyjda-zywi-z-koscieliska-wideo/ar/8982633

[2002] Więcej o nim w kolejnym rozdziale o uczelniach.

[2003] https://app.evenea.pl/event/nai?source=youtube.Wsp

[2004] https://myslpolska.info/tag/sebastian-piton/

[2005] https://sklep.osuchowa.org/produkt/ii-wojna-swiatowa-cz-2-pearl-harbor-po-78-latach-konferencja-historyczna-warszawa-7-xii-2019/ oraz https://sklep.osuchowa.org/produkt/ii-wojna-swiatowa-ukrywane-strony-strategie-przetrwania-konferencja-historyczna-warszawa-14-ix-2019/

[2006] https://www.youtube.com/watch?v=_4BAyYGrqNE

[2007] https://www.youtube.com/watch?v=yvwE9_VuxEA

[2008] https://www.youtube.com/watch?v=3GvXfbpS2EI

[2009] https://www.facebook.com/watch/?v=496862065281497

[2010] https://jozefdarski.pl/13612-tworki-atakuja

[2011] https://www.youtube.com/watch?v=yGyMTVA_G98

[2012] www.oko.press/uwaga-na-niby-pacyfistyczna-narracje-sykulski, dostęp: 30.06.23.

[2013] https://wiadomosci.onet.pl/krakow/sebastian-piton-goralskie-veto-kim-jest/t4fre4l

[2014] Ibidem.

[2015] https://podroze.onet.pl/aktualnosci/tlumy-na-konferencji-goralskiego-veta-w-zakopanem-jestesmy-straznikami-porzadku/3znd3pe

[2016] https://trojmiasto.wyborcza.pl/trojmiasto/7,35612,26698206,rozzaleni-zadluzeni-i-zdesperowani-przedsiebiorcy-znad-morza.html

[2017] https://krakow.wyborcza.pl/krakow/7,44425,26685711,gorale-otwieraja-18-stycznia-swoje-biznesy-panie-prezydencie.html

[2018] https://www.tvp.info/51760945/sebastian-piton-kim-jest-popiera-konfederacje-chce-stworzyc-krolestwo-podhalanskie-inicjator-akcji-goralskie-veto-tvp-info

[2019] https://www.youtube.com/watch?v=vfXlRNDRqz0

[2020] Więcej o Leszku Sykulskim na kolejnych stronach tej książki.

[2021] https://www.wprost.pl/kraj/11185432/narodowcy-i-korwinowcy-storpeduja-propozycje-grzegorza-brauna-matematyka-jest-bezlitosna.html

[2022] https://youtu.be/ftTF27otng8

[2023] https://podroze.onet.pl/aktualnosci/tlumy-na-konferencji-goralskiego-veta-w-zakopanem-jestesmy-straznikami-porzadku/3znd3pe

[2024] https://www.tygodnik-rolniczy.pl/articles/aktualnosci_/rolnicy-beda-blokowac-drogi-chca-dymisji-ministra-jurgiela

[2025] https://www.se.pl/wiadomosci/polityka/nowy-lepper-ma-majatek-wart-milion-aa-nB5q-fq9b-3K4f.html

[2026] www.oko.press/agrounia-na-skrzyzowaniu-skreci-w-prawo-czy-w-lewo, dostęp: 30.06.23.

[2027] https://www.youtube.com/watch?v=HadAyyiqmgA

[2028] http://radio.opole.pl/104,261421,robert-bakiewicz-i-michal-kolodziejczak-na-prote

[2029] https://wyborcza.pl/10,82983,24775128,agrounia-i-onr-razem-w-nacjonalistycznym-marszu-stop-447.html

[2030] https://wprawo.pl/agrounia-wspiera-akcje-nie-dla-roszczen-i-zaprasza-na-marsz-przeciw-ustawie-447-wideo/

[2031] www.oko.press/agrounia-na-skrzyzowaniu-skreci-w-prawo-czy-w-lewo, dostęp: 30.06.23.

[2032] https://pl.sputniknews.com/polska/201812039314583-Agro-Unia-nowy-Lepper-Michal-Kolodziejczak-rolnicy/

[2033] https://strajk.eu/morawiecki-to-zaden-gospodarz-wielki-protest-rolnikow-przeciwko-polityce-rzadu/

[2034] https://nowemedium.pl/wiadomosci/agrounia-formalnie-zarejestrowana-jako-partia-polityczna/

[2035] https://wyborcza.pl/7,75968,26891823,ikonowicz-na-rpo-lewica-zle-zartuje.html

[2036] www.oko.press/agrounia-na-skrzyzowaniu-skreci-w-prawo-czy-w-lewo, dostęp: 30.06.23.

[2037] Ibidem.

[2038] https://next.gazeta.pl/next/7,151003,29610374,awantura-w-ministerstwie-rolnictwa-i-rozwoju-wsi-resort-chce.html#s=BoxMMtImg1

[2039] https://wiadomosci.radiozet.pl/Gosc-Radia-ZET/krzysztof-bosak-rzad-niszczy-polskie-rolnictwo-pomaga-zagranicznym-korporacjom-szlaban-na-zboze-z-ukrainy-3022023

[2040] https://www.tygodnik-rolniczy.pl/articles/aktualnosci_/michal-kolodziejczak-z-agrounii-krytykuje-piatke-dla-zwierzat/

[2041] http://www.farmer.pl/fakty/rynki-wschodnie/rosyjska-tv-polscy-rolnicy-chca-przerwania-wspierania-ukrainy,83601.html

[2042] https://wyborcza.pl/alehistoria/7,121681,29136370,profesor-bender-dr-ryba-i-ksiadz-guz-nie-wzieli-sie-znikad.html, dostęp: 30.06.23.

[2043] S. Cenckiewicz, „Endekoesbecja”. Dezintegracja Polskiego Związku Katolicko-Społecznego w latach 1982–1986, Aparat Represji w Polsce Ludowej 1944-1989, nr 1 (5), 2007, s. 343–456.

[2044] https://wyborcza.pl/alehistoria/7,121681,29136370,profesor-bender-dr-ryba-i-ksiadz-guz-nie-wzieli-sie-znikad.html, dostęp: 30.06.23.

[2045] Ibidem.

[2046] https://web.archive.org/web/20150504002643; http://w-sercu-polska.blog.onet.pl/2008/04/10/prawica-narodowa-legendy-i-fakty/

[2047] https://kresy.pl/publicystyka/roman-dmowski-kwestia-ukrainska/

[2048] https://www.polukr.net/blog/2018/02/posel-tomasz-rzymkowski-stwierdzil-ze-nazwe-ukraincy-wymyslili-austriacy/

[2049] https://www.repozytorium.uni.wroc.pl/Content/66136/19_Michal_Urbanczyk.pdf

[2050] http://www.repozytorium.uni.wroc.pl/Content/79656/PDF/Sienkiewicz_M_DiB-2016.pdf

[2051] https://www.pap.pl/mediaroom/1157095%2Copowiadamy-sie-za-unia-polsko-ukrainska-wspolna-deklaracja-polskich-elit

[2052] https://ekutno.pl/pl/11_wiadomosci/35940_klamstwo-wolynskie-bedzie-karane-pierwsza-ustawa-rzymkowskiego.html

[2053] www.oko.press/cicha-smierc-glosnej-nowelizacji-ustawy-o-ipn-polske-wpakowali-w-to-ziobro-i-jaki, dostęp: 30.06.23.

[2054] Ibidem.

[2055] www.oko.press/ukrainiec-obywatel-polski-pisze-do-komisji-etyki-poselskiej-poslowie-klamia-na-temat-ukraincow, dostęp: 30.06.23.

[2056] https://samorzad.pap.pl/kategoria/aktualnosci/rzymkowski-w-polskich-szkolach-uczy-sie-okolo-200-tys-uczniow-z-ukrainy

[2057] https://www.rp.pl/kraj/art9920791-kto-stoi-za-nowelizacja-ustawy-o-ipn

[2058] https://wnet.fm/2018/11/30/atak-wojewody-lubelskiego-na-lidera-ukrainskiej-spolecznosci-to-zenujacy-spektakl-komentarz-pawla-bobolowicza/

[2059] https://www.sejm.gov.pl/sejm8.nsf/InterpelacjaTresc.xsp?key=B2ZC2Q

[2060] Ibidem.

[2061] https://www.polityka.pl/tygodnikpolityka/spoleczenstwo/1960924,1,przemyslaw-czarnek–kozak-prezesa.read

[2062] Ibidem.

[2063] https://ksd.media.pl/publikacje/2088-spotkanie-polonia-chrystiana-prof-mieczyslaw-ryba-kul

[2064] https://kurierwilenski.lt/2017/07/10/stanowczy-przekaz-polski-ukraina-z-bandera-do-europy-nie-wejdzie/

[2065] https://www.radiomaryja.pl/informacje/tylko-u-nas-prof-m-ryba-ukraina-wyrabuje-sobie-przestrzen-do-realnej-niepodleglosci-dotychczasowa-niepodleglosc-byla-lekcewazona-przez-moskwe-uwazano-ze-ukraina-jest-krajem-fikcyjnym/

[2066] www.oko.press/325-milionow-rydzyka, dostęp: 30.06.23.

[2067] https://rzeszow-news.pl/wybory-w-rzeszowie-ulubieniec-ojca-rydzyka-poparl-grzegorza-brauna/

[2068] www.rp.pl/polityka/art35961971-falszywa-komisja-posla-brauna, dostęp: 30.06.23.

[2069] https://www.nigdywiecej.org/docstation/com_docstation/172/wirus_nienawisci_brunatna_ksiega_czasu_epidemii.pdf

[2070] www.rp.pl/polityka/art35961971-falszywa-komisja-posla-brauna, dostęp: 30.06.23.

[2071] https://tarnogorski.info/poslowie-konfederacji-nie-zostali-wpuszczeni-jeden-ma-rozcieta-reke/

[2072] https://konfederacjakoronypolskiej.pl/profesorowie-ws-pokoju-na-ukrainie/

[2073] https://lublin.wyborcza.pl/lublin/7,48724,28629754,profesor-kul-byly-europosel-to-ukraina-odpowiada-za-wojne.html

[2074] www.oko.press/posel-polskiego-sejmu-promuje-prorosyjskie-oswiadczenie, dostęp: 30.06.23.

[2075] https://konfederacjakoronypolskiej.pl/profesorowie-ws-pokoju-na-ukrainie/

[2076] https://wpolityce.pl/polityka/615873-braun-wzywal-w-berlinie-do-zniesienia-sankcji-wobec-rosji

[2077] https://www.rp.pl/polityka/art37124121-braun-w-niemczech-razem-z-afd-namawial-do-zniesienia-sankcji-nalozonych-na-rosje

[2078] https://kielce.wyborcza.pl/kielce/7,47262,29434588,antyukrainska-konferencja-w-kielcach-hotel-odwoluje-rezerwacje.html#S.embed_link-K.C-B.1-L.1.zw

[2079] http://gazetabaltycka.pl/polityka/oni-tez-chca-zostac-prezydentami-oto-kandydaci-ktorych-mozemy-nie-znac

[2080] https://wiadomosci.gazeta.pl/wiadomosci/7,114884,26190654,byly-wiceprezydent-gdanska-wystapil-z-oredziem-i-oglosil-sie.html

[2081] https://dorzeczy.pl/kraj/150813/krolewski-prezydent.html

[2082] https://naszapolska.pl/2022/03/21/o-nasza-wolnosc-wolne-wybory-apeluja-o-nieratyfikowanie-traktatu-who/

[2083] https://dorzeczy.pl/kraj/163148/lekarze-i-naukowcy-ostrzegaja-przed-szczepieniami-na-covid-19-apeluja-do-prezydenta-i-rzadu.html oraz https://dorzeczy.pl/kraj/165586/grupa-naukowcow-i-lekarzy-znowu-apeluje-do-prezydenta-i-rzadu-chodzi-o-szczepienia.html oraz https://dorzeczy.pl/kraj/172919/naukowcy-i-lekarze-apeluja-do-prezydenta-i-rzadu-chodzi-o-covid-19.html

[2084] https://www.youtube.com/watch?v=LvkP_QLdW3o

[2085] Ibidem.

[2086] https://niezaleznatelewizja.pl/index.php/aiovg_videos/harmonia-spoleczna-w-obronie-cywilizacji-prof-wlodzimierz-julian-korab-karpowicz/

[2087] https://myslpolska.info/2022/06/01/pokoj-na-ukrainie-potrzeba-realizmu-politycznego/

[2088] https://www.dziennikwschodni.pl/lublin/profesor-kul-gwiazda-antycovidowego-marszu-w-lublinie,n,1000276120.html

[2089] https://sklep.osuchowa.org/produkt/ryszard-zajaczkowski-globalna-zmiana-co-musimy-obronic-i-jak-dzialacprzedsprzedaz/

[2090] https://wolnosc.tv/debata-dziesieciu-uczestnikow-nie-ma-tego-zlego-czyli-swiat-plonie-i-oczyszcza-sie-w-ogniu-u-miry-pilaszewicz-wideo/

[2091] https://norymberga2.pl/page/view/7/deklaracja-warszawska.html

[2092] https://psnlin.pl/video,dokad-zmierzamy-jako-ludzkosc-prof-ryszard-zajaczkowski-lubartow-29-08-2022-r,109.html

[2093] https://lublin.wyborcza.pl/lublin/7,48724,26610185,profesor-kul-w-szczepionce-na-koronawirusa-widzi-wieksze-zagrozenie.html

[2094] https://psnlin.pl/video,dokad-zmierzamy-jako-ludzkosc-prof-ryszard-zajaczkowski-lubartow-29-08-2022-r,109.html

[2095] https://jawnylublin.pl/pacyfizm-czy-rosyjska-racja-stanu-profesor-kul-zbiera-na-antywojenne-bilbordy/

[2096] https://www.nigdywiecej.org/docstation/com_docstation/172/jak_policzyc_nienawisc._hejterzy_o_ukraincach.pdf

[2097] https://wroclaw.naszemiasto.pl/profesor-uwr-o-znecaniu-sie-zolnierzy-rosyjskich-nad/ar/c1-3261902

[2098] https://wiadomosci.onet.pl/tylko-w-onecie/prof-stanislaw-bielen-rusofobia-jest-zjawiskiem-powszechnym-w-polsce/bwyzh

[2099] https://wiadomosci.onet.pl/swiat/prof-stanislaw-bielen-pod-wieloma-wzgledami-ukraina-znajduje-sie-na-granicy-upadku/r0d46

[2100] https://archive.vn/dfGc2#selection-1555.510-1555.583

[2101] https://geopolityka.net/stanislaw-bielen-losy-krymu-zostaly-przesadzone/

[2102] https://wiadomosci.onet.pl/swiat/prof-stanislaw-bielen-dla-onetu-rosja-odpowiada-na-dzialania-zachodu/vpkjm

[2103] www.wiadomosci.onet.pl/tylko-w-onecie/stanislaw-bielen-nie-mozemy-pomagac-ukrainie-za-wszelka-cene/ezpkq, dostęp: 30.06.23.

[2104] https://wiadomosci.onet.pl/tylko-w-onecie/prof-stanislaw-bielen-pomyslmy-o-wlasnym-interesie-narodowym/01dw0

[2105] www.wiadomosci.onet.pl/tylko-w-onecie/stanislaw-bielen-nie-mozemy-pomagac-ukrainie-za-wszelka-cene/ezpkq, dostęp: 30.06.23.

[2106] www.niezalezna.pl/472722-profesor-uw-pisze-prorosyjskie-teksty-i-rozmawia-ze-sputnikiem-rzecznik-uczelni-cenimy-tolerancje-i-szacunek-dla-roznorodnosci, dostęp: 30.06.23.

[2107] www.niezalezna.pl/472722-profesor-uw-pisze-prorosyjskie-teksty-i-rozmawia-ze-sputnikiem-rzecznik-uczelni-cenimy-tolerancje-i-szacunek-dla-roznorodnosci, dostęp: 30.06.23.

[2108] https://www.bumerangmedia.com/2021/11/prof-stanisaw-bielen-contra-bellum.html

[2109] https://archive.vn/dfGc2#selection-1555.510-1555.583

[2110] https://natemat.pl/416512,prof-uw-mial-upokarzac-ukrainskich-studentow-puscily-mu-hamulce

[2111] Ibidem.

[2112] https://krakow.wyborcza.pl/krakow/7,44425,28417942,polska-jako-podzegacz-i-propagandzista-anny-razny-publikuje.html

[2113] https://www.bumerangmedia.com/2020/08/prof-anna-razny-solidarnosc-odesza-od.html

[2114] https://www.salon24.pl/u/izaluka/654337,chrzescijanska-europa-potrzebuje-rosji

[2115] https://wydarzenia.interia.pl/raporty/raport-ukraina-rosja/aktualnosci/news-krakowska-profesor-chwali-moskwe-reprezentuje-cywilizacje-ch,nId,5974169

[2116] https://krakow.wyborcza.pl/krakow/7,44425,28355124,gwalty-morderstwa-masakry-a-krakowska-rosjoznawczyni-przekonuje.html#S.embed_link-K.C-B.1-L.1.zw

[2117] Narracja spiskowa mówiąca o tym, jakoby istniał tajny ośrodek władzy złożonej z biznesmenów, polityków, organizacji takich jak masoneria czy iluminaci, dodatkowo z silnym komponentem żydowskim, dążący do globalnej dominacji i przekształcenia w sposób celowy i sterowany w wyzbyty duchowości, konsumpcyjny twór oparty na niewolniczej pracy mas, podlegających wszechwładnym, antyludzkim i dekadenckim elitom.

[2118] https://myslpolska.info/2022/04/29/ukraina-test-z-cywilizacji-polski/

[2119] https://wydarzenia.interia.pl/raporty/raport-ukraina-rosja/aktualnosci/news-krakowska-profesor-chwali-moskwe-reprezentuje-cywilizacje-ch,nId,5974169

[2120] Ibidem

[2121] https://www.newsweek.pl/polityka-zagraniczna-pis-doktryna-giedroycia-na-smietniku/ywdd05x

[2122] https://radio.lublin.pl/2017/06/wojewoda-po-debacie-o-pojednaniu-obrazanie-ukraincow-jest-niedopuszczalne/

[2123] https://szczecin.wyborcza.pl/szczecin/7,34939,29507548,dr-hab-czeslaw-partacz-i-jego-prokremlowskie-poglady-na-przystanku.html

[2124] Ibidem.

[2125] https://wpolityce.pl/polityka/403227-nasz-wywiad-prof-partacz-o-ukrainie

[2126] https://pch24.pl/na-ukrainie-szkaluja-polskich-historykow-i-ksiedza-pelechatyja-wydal-prace-krytyczna-wobec-upa/

[2127] C. Partacz, Krytyczne spojrzenie na europejskie aspiracje Ukrainy i stanowisko Polski, „Rocznik Integracji Europejskiej”, nr 11, 2017, s. 133.

[2128] www.zahidfront.com.ua/news/Sie263-putinowskich-trolli-oplata-Polsk281-W-tle-Swiridow-i-Konfederacja.html, dostęp: 30.06.23.

[2129] https://pch24.pl/braun-mlode-pokolenie-nie-sklada-sie-z-eurokolchoznikow-to-problem-i-okazja-dla-wrogow-polski/

[2130] https://www.youtube.com/watch?v=hIXz7AAgZlk

[2131] www.poznan.wyborcza.pl/poznan/7,36001,28723908,telewizja-na-ktora-zbiera-ksiadz-bezkarnie-szczuje-na-ukraincow.html, dostęp: 30.06.23.

[2132] https://rzeszow.wyborcza.pl/rzeszow/7,34962,29498436,kontrowersyjny-pomnik-upamietniajacy-rzez-wolynska-jest-juz.html

[2133] www.poznan.wyborcza.pl/poznan/7,36001,28723908,telewizja-na-ktora-zbiera-ksiadz-bezkarnie-szczuje-na-ukraincow.html, dostęp: 30.06.23.

[2134] www.zahidfront.com.ua/news/Sie263-putinowskich-trolli-oplata-Polsk281-W-tle-Swiridow-i-Konfederacja.html, dostęp: 30.06.23.

[2135] https://poznan.wyborcza.pl/poznan/7,36001,28723908,telewizja-na-ktora-zbiera-ksiadz-bezkarnie-szczuje-na-ukraincow.html

[2136] https://konfederacjakoronypolskiej.pl/dr-lucyna-kulinska-i-dr-leszek-sykulski-6-lutego-w-jaworznie/

[2137] https://kresy.pl/wydarzenia/prof-osadczy-prof-zapalowski-i-dr-kulinska-startuja-do-pe-z-list-konfederacji/

[2138] https://wroclaw.wyborcza.pl/wroclaw/7,35771,17716756,prof-paz-wraca-na-uczelnie-nieprawdziwy-wpis-ksiedza.html

[2139] https://wroclaw.naszemiasto.pl/profesor-uwr-o-znecaniu-sie-zolnierzy-rosyjskich-nad/ar/c1-3261902

[2140] https://wyborcza.pl/7,75398,17400085,czy-filozof-i-nauczyciel-moze-byc-ksenofobem-srodowisko-naukowe.html

[2141] https://www.filozofia.uni.wroc.pl/Aktualnosci-1/Profesor-Boguslaw-Paz-laureatem-konkursu-MinisterstwaKultury-i-Dziedzictwa-Narodowego

[2142] https://filozofia.uw.edu.pl/2016/05/program-konferencji-%E2%80%9Egottfried-wilhelm-leibniz-1646-%E2%80%93-1716-poza-czasem-i-przestrzenia%E2%80%9D/

[2143] https://www.bumerangmedia.com/2022/06/prof-boguslaw-paz-czas-najwiekszy-wrog.html

[2144] https://collegiumintermarium.org/etyka-cnot-i-realnego-dobra-w-dobie-ponowoczesnosci/

[2145] https://www.salon24.pl/newsroom/1239489,posel-konfederacji-powoluje-parlamentarny-zespol-do-powstrzymania-ukrainizacji-polski

[2146] www.newsweek.pl/polska/leszka-sykulskiego-chwali-ulubiona-gazeta-putina-eksperci-mowia-o-sowieckich-metodach/heq1f3f, dostęp: 30.06.23.

[2147] www.newsweek.pl/polska/leszek-sykulski-zwolniony-z-uczelni-zalozyciel-tonienaszawojna-wyrzucony/nxxyb1g, dostęp: 30.06.23.

[2148] www.newsweek.pl/polska/leszka-sykulskiego-chwali-ulubiona-gazeta-putina-eksperci-mowia-o-sowieckich-metodach/heq1f3f, dostęp: 30.06.23.

[2149] Ibidem.

[2150] Ibidem.

[2151] https://leszeksykulski.pl/nowosci/odznaczenie-panstwowe-za-dzialalnosc-naukowa-i-dydaktyczna/

[2152] https://www.youtube.com/watch?v=ufXGl-78J_Y

[2153] https://www.youtube.com/watch?v=_0Hh8WB8Ka8

[2154] https://www.youtube.com/watch?v=O7qQIh4ndKo

[2155] https://instytutsprawobywatelskich.pl/samodzielnosc-strategiczna-jak-obronic-polske-relacja-z-debaty/

[2156] https://youtu.be/VBkkXFvNEmE

[2157] https://vibez.pl/wydarzenia/ferie-z-mlodziezowka-partii-brauna-w-sejmie-goscmi-antyszczepionkowcy-6841672542349888a

[2158] L. Sykulski, Aleksander Dugin. Myśl geopolityczna, Towarzystwo Naukowe Wschodoznawców, Warszawa 2019.

[2159] L. Sykulski (red.), Studia nad rosyjską geopolityką, Polskie Towarzystwo Geopolityczne, Częstochowa 2014.

[2160] L. Sykulski, Rosyjska geopolityka a wojna informacyjna, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2019.

[2161] L. Sykulski (red.), Geopolityka Rosji i obszaru postsowieckiego, Warszawa, Zona Zero, 2020.

[2162] L. Sykulski (red.), Europa od Atlantyku do Pacyfiku. Europejska myśl integracyjna po 2004 roku, Instytut Geopolityki, Częstochowa 2013.

[2163] www.newsweek.pl/polska/leszka-sykulskiego-chwali-ulubiona-gazeta-putina-eksperci-mowia-o-sowieckich-metodach/heq1f3f, dostęp: 30.06.23.

[2164] Ibidem.

[2165] http://penzanews.ru/en/opinion/53115-2013

[2166] www.newsweek.pl/polska/leszka-sykulskiego-chwali-ulubiona-gazeta-putina-eksperci-mowia-o-sowieckich-metodach/heq1f3f, dostęp: 30.06.23.

[2167] Ibidem.

[2168] Ibidem.

[2169] T. Bar-On, Transnationalism and the French Nouvelle Droite, „Patterns of Prejudice”, nr 45 (3), 2011, s. 199–223.

[2170] T. Bar-On, Fascism to the Nouvelle Droite: The Dream of Pan-European Empire, „Journal of Contemporary European Studies”, nr 16 (3), 2008, s. 327–345

[2171] Szerzej: G. Macklin, Very Deeply Dyed in Black: Sir Oswald Mosley and the Resurrection of British Fascism After 1945, I.B. Tauris, London 2007.

[2172] K. Coogan, Lost Imperium: the English Liberation Front (1949-54), „Patterns of Prejudice”, nr 36 (3), 2002, s. 9–23.

[2173] http://www.4pt.su/fr/content/leurope-jusqu%C3%A0-vladivostok

[2174] C. Mirra, Not One Inch, Unless It Is from Lisbon to Vladivostok, „Journal of Applied History”, nr 4(1-2), 2022, s. 126–148.

[2175] https://wiadomosci.wp.pl/od-lizbony-po-wladywostok-miedwiediew-zdradza-plany-putinowskiej-rosji-6755058082654816a

[2176] https://www.spiegel.de/international/europe/from-lisbon-to-vladivostok-putin-envisions-a-russia-eu-free-trade-zone-a-731109.html

[2177] www.newsweek.pl/polska/leszka-sykulskiego-chwali-ulubiona-gazeta-putina-eksperci-mowia-o-sowieckich-metodach/heq1f3f, dostęp: 30.06.23.

[2178] https://wiadomosci.onet.pl/swiat/zyrinowski-znow-zacheca-polske-do-wlaczenia-sie-w-rozbior-ukrainy/bbg8l

[2179] https://www.tygodnikprzeglad.pl/leszek-sykulski-chopin-geopolityka/

[2180] https://geopolityka.net/wojna-hybrydowa-z-ukraina-zachodnia/

[2181] https://cia.media.pl/rosja_hakerzy_wlamali_sie_na_mail_aleksandra_dugina

[2182] https://geopolityka.net/nowe-wladze-polskiego-towarzystwa-geopolitycznego/

[2183] https://geopolityka.net/lista-dugina-to-fake-news/

[2184] https://wiadomosci.onet.pl/rzeszow/grupa-naukowcow-na-czarnej-liscie-bbn-dr-sykulski-domagam-sie-wyjasnien/f6d1qmr

[2185] https://geopolityka.net/lista-dugina-to-fake-news/

[2186] www.oko.press/uwaga-na-niby-pacyfistyczna-narracje-sykulski, dostęp: 30.06.23.

[2187] Daria Dugina zginęła 20 sierpnia 2022 r. w zamachu bombowym pod Moskwą.

[2188] www.newsweek.pl/polska/leszka-sykulskiego-chwali-ulubiona-gazeta-putina-eksperci-mowia-o-sowieckich-metodach/heq1f3f, dostęp: 30.06.23.

[2189] www.oko.press/prorosyjska-konferencja-w-warszawie-sykulski-i-szyszkowska-narzucali-ton, dostęp: 30.06.23.

[2190] www.newsweek.pl/polska/leszka-sykulskiego-chwali-ulubiona-gazeta-putina-eksperci-mowia-o-sowieckich-metodach/heq1f3f, dostęp: 30.06.23.

[2191] https://www.stopfake.org/pl/monologi-rosyjskiego-ambasadora-w-towarzystwie-polskiego-humanisty/

[2192] https://konfederacjakoronypolskiej.pl/dr-lucyna-kulinska-i-dr-leszek-sykulski-6-lutego-w-jaworznie/

[2193] https://youtu.be/BaEe7o8nHwo

[2194] www.oko.press/prorosyjska-konferencja-w-warszawie-sykulski-i-szyszkowska-narzucali-ton, dostęp: 30.06.23.

[2195] www.oko.press/uwaga-na-niby-pacyfistyczna-narracje-sykulski, dostęp: 30.06.23.

[2196] https://www.goniec.net/2023/02/05/w-czestochowie-zainaugurowano-polski-ruch-antywojenny/

[2197] D. Ratajczak, Tematy niebezpieczne, 3DOM, Częstochowa 2022.

[2198] S. Trzeciak, Program światowej polityki żydowskiej (konspiracja i dekonspiracja), 3DOM, Częstochowa 2020.

[2199] W. Łysow, Retoryka ruchu LGBT w świetle faktów naukowych, t. 2, 3DOM, Częstochowa 2021.

[2200] A. McDonald, Dzienniki Turnera, 3DOM, Częstochowa 2020.

[2201] www.newsweek.pl/polska/leszek-sykulski-zwolniony-z-uczelni-zalozyciel-tonienaszawojna-wyrzucony/nxxyb1g, dostęp: 30.06.23.

[2202] Ibidem.

[2203] Ibidem.

[2204] https://wyborcza.pl/7,75398,29425748,to-nie-nasza-wojna-byl-w-komisji-macierewicza-teraz-organizuje.html

[2205] www.oko.press/uwaga-na-niby-pacyfistyczna-narracje-sykulski, dostęp: 30.06.23.

[2206] www.newsweek.pl/polska/leszek-sykulski-zwolniony-z-uczelni-zalozyciel-tonienaszawojna-wyrzucony/nxxyb1g, dostęp: 30.06.23.

[2207] https://twitter.com/krz_luksza/status/1655166615439261697

[2208] https://wiadomosci.gazeta.pl/wiadomosci/7,114884,29695583,ma-byc-jak-macierewicz-w-konfederacji-chcieliby-go-wyciac.html

[2209] https://wiadomosci.gazeta.pl/wiadomosci/7,114884,29740839,sykulski.html

[2210] https://edukacja.rp.pl/edukacja/art7898181-protestuja-w-obronie-wolnosci-nauki

[2211] https://www.ism.uni.wroc.pl/Profile-pracownikow/Grzegorz-Tokarz

[2212] G. Tokarz, Polskie ugrupowania parlamentarne wobec EuroMajdanu, w: R. Potocki, M. Domagała, D. Miłoszewska (red.), Czas EuroMajdanu, Europejskie Centrum Analiz Geopolitycznych, Warszawa 2014.

[2213] www.oko.press/prorosyjska-konferencja-w-warszawie-sykulski-i-szyszkowska-narzucali-ton, dostęp: 30.06.23.

[2214] https://wiadomosci.onet.pl/rzeszow/grupa-naukowcow-na-czarnej-liscie-bbn-dr-sykulski-domagam-sie-wyjasnien/f6d1qmr

[2215] R. Potocki, M. Domagała, D. Miłoszewska (red.), Czas EuroMajdanu, Europejskie Centrum Analiz Geopolitycznych, Warszawa 2014 oraz M. Domagała, R. Potocki (red.), Formatowanie Ukrainy II. Antologia Publikacji Portalu Geopolityka.org, t. II, Wyzwania donbaskie (27 VI 2014 – 10 IV 2015), Europejskie Centrum Analiz Geopolitycznych, 2015.

[2216] https://youtu.be/3H_aMM0eZ3k

[2217] https://www.youtube.com/watch?v=rVbph9oLsOk

[2218] https://myslpolska.info/2022/03/08/potocki-rosyjsko-ukrainski-protokol-rozbieznosci/

[2219] https://www.academia.edu/44117777/Europa_od_Atlantyku_do_Pacyfiku_Europejska_my%C5%9Bl_integracyjna_po_2004_roku

[2220] https://capitalbook.com.pl/pl/p/Perspektywy-pojednania-polsko-rosyjskiego.-Wizyta-patriarchy-Cyryla-I-w-Polsce/504

[2221] http://kzm.org.pl/index.php/manifest/

[2222] Ibidem.

[2223] https://konserwatyzm.pl/szlezak-franciszek-przyjechal-i-pojechal-podsumowanie-sdm/

[2224] https://konserwatyzm.pl/razny-aborcja-pokusa-barbarzynskiego-rasizmu/

[2225] https://konserwatyzm.pl/lasecki-ruch-tozsamosciowy-jako-przyklad-czwartej-fali-nacjonalizmu/

[2226] https://konserwatyzm.pl/engelgard-szczyt-warszawski-z-putinem-w-tle/

[2227] https://konserwatyzm.pl/rekas-ukrainskie-samochody-rejestrowane-na-polakow-oszustwo-czy-latwy-zarobek-sceny-z-zycia-przygranicznych-powiatow-wschodniej-polski/

[2228] https://konserwatyzm.pl/piskorski-libia-kociol-wciaz-wrze/

[2229] https://konserwatyzm.pl/bekier-chcemy-niepodleglosci-ale-prawdziwej-rozmawia-a-piwar/

[2230] https://konserwatyzm.pl/piwar-kaliningrad-w-cieniu-nato-i-sankcji-1/

[2231] https://konserwatyzm.pl/zapalowski-dywersyjna-rola-pis-rozwazania-w-kontekscie-legislacyjnego-morderstwa-na-polskim-rolnictwie/

[2232] https://wbiblii.pl/szukaj/2+Tes+2,7-8

[2233] www.gloria.tv/post/y7iNA1JKXAwz1r8wXmshKPwFC, dostęp: 30.06.23

[2234] https://konserwatyzm.pl/katechon-czytelnikom-konserwatyzm-pl-dla-wyjasnienia/

[2235] https://gloria.tv/article/FgCYr6suC9zN1Kkp4ZiPNfhCD

[2236] https://konserwatyzm.pl/dlaczego-uwazam-putina-za-rosyjskiego-katechona/

[2237] http://www.mysl-polska.pl/799

[2238] https://konserwatyzm.pl/wielomski-mowa-tronowa-putina/

[2239] www.gloria.tv/post/y7iNA1JKXAwz1r8wXmshKPwFC, dostęp: 30.06.23

[2240] ww.oko.press/kreml-blisko-polskich-uczelni-szyszkowska-i-modzelewski, dostęp: 30.06.23.

[2241] Ibidem.

[2242] www.oko.press/prorosyjska-konferencja-w-warszawie-sykulski-i-szyszkowska-narzucali-ton, dostęp: 30.06.23.

[2243] Ibidem.

[2244] oko.press/szyszkowska-odpowiada-oko-press-stawia-zadania-choc-w-zaden-sposob-nie-podwaza-naszych-ustalen, dostęp: 30.06.23.

[2245] https://www.youtube.com/watch?v=v_gO4jHggf4

[2246] https://myslpolska.info/2023/03/05/szyszkowska-zapomniana-wartosc-pokoju/

[2247] https://myslpolska.info/2021/12/04/modzelewskiego-mysli-o-rosji-i-polsce-1/

[2248] konserwatyzm.pl/w-alexandrinum-o-polsce-i-rosji, dostęp: 30.06.23.

[2249] www.myslpolska.info/2022/10/05/modzelewski-prawdziwy-cel-wojny-na-ukrainie, dostęp: 30.06.23.

[2250] https://myslpolska.info/2021/12/04/modzelewskiego-mysli-o-rosji-i-polsce-1/

[2251] www.myslpolska.info/2023/01/02/modzelewski-zawodowi-politycy-dawno-skonczyliby-te-wojne, dostęp: 30.06.23.

[2252] konserwatyzm.pl/w-alexandrinum-o-polsce-i-rosji, dostęp: 30.06.23.

[2253] Szerzej: T. Piątek, Macierewicz i jego tajemnice, Wydawnictwo Arbitror, Warszawa 2017; T. Piątek, Macierewicz. Jak to się stało, Wydawnictwo Arbitror, Warszawa 2018; T. Piątek, Kaczyński i jego pajęczyna. Tkanie sieci 1949-1995, Wydawnictwo Arbitror, Warszawa 2022.

[2254] Szerzej: G. Rzeczkowski, Katastrofa posmoleńska. Kto rozbił Polskę, Warszawa, Wydawnictwo Tarcza, 2020.

[2255] Szerzej: A. Mierzyńska, Efekt niszczący. Jak dezinformacja wpływa na nasze życie, Wydawnictwo Agora, Warszawa 2022.

[2256] Szerzej: K. Suchanow, To jest wojna. Kobiety, fundamentaliści i nowe średniowiecze, Wydawnictwo Agora, Warszawa 2020.

[2257] www.oko.press/autor/jakub-woroncow

[2258] Szerzej: www.facebook.com/RosyjskaVKolumnawPolsce

[2259] https://www.facebook.com/PutinowaPolska

[2260] Szerzej: www.oko.press/autor/r_gruca

[2261] Szerzej: J. Śpiewak, Ukradzione miasto. Kulisy wybuchu afery reprywatyzacyjnej, Wydawnictwo Arbitror, Warszawa 2017.

[2262] Szerzej: G. Rzeczkowski, Obcym alfabetem. Jak ludzie Kremla i PiS zagrali podsłuchami, Wydawnictwo Arbitror, Warszawa 2019;

[2263] Szerzej: T. Piątek, Morawiecki i jego tajemnice, Wydawnictwo Arbitror, Warszawa 2019; T. Piątek, M. Celiński, Duda i jego tajemnice, Wydawnictwo Arbitror, Warszawa 2020; T. Piątek, Rydzyk i przyjaciele. Kręte ścieżki 1945–1999, Wydawnictwo Arbitror, Warszawa 2021; T. Piątek, Rydzyk i przyjaciele. Wielkie żniwo 1999–2020, Wydawnictwo Arbitror, Warszawa 2021;

[2264] Szerzej: P. Gasztold-Seń, Koncesjonowany Nacjonalizm. Zjednoczenie Patriotyczne »Grunwald« 1980–1990, Instytut Pamięci Narodowej, Warszawa 2012; P. Gasztold, Towarzysze z betonu. Dogmatyzm w PZPR 1980–1990, Instytut Pamięci Narodowej, Warszawa 2019; P. Gasztold-Seń, Zabójcze układy. Służby PRL i międzynarodowy terroryzm, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2017.

[2265] Szerzej: J. Tomasiewicz, Ugrupowania neoendeckie w III RP, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2003.

[2266] Przede wszystkim: A. Shekhovtsov, Russia and the Western Far Right: Tango Noir, Routledge, New York 2017.

[2267] Przede wszystkim: A. Umland (red.), Theorizing Post-Soviet Russia’s Extreme Right: Comparative Political, Historical and Sociological Approaches, M. E. Sharpe, Armonk 2008; A. Umland (red.), The Nature of Russian „Neo-Eurasianism”: Approaches to Aleksandr Dugin’s Post-Soviet Movement of Radical Anti-Americanism, M. E. Sharpe, Armonk 2009 oraz A. Umland, Zhirinovskii as a Fascist: Palingenetic Ultra-Nationalism and the Emergence of the Liberal-Democratic Party of Russia in 1992-93, „Forum für osteuropäische Ideen -und Zeitgeschichte”, vol. 14, nr 2, styczeń 2013, s. 189–216.

[2268] Przede wszystkim: M. Laruelle, Russian Nationalism Imaginaries, Doctrines, and Political Battlefields, Routledge, London 2018; M. Laruelle, Russian Eurasianism: An Ideology of Empire, Waszyngton, Woodrow Wilson Center Press with Johns Hopkins University Press, 2008; M. Laruelle (red.), Eurasianism and the European Far-right: Reshaping the Europe-Russia Relationship, Lexington Books, Washington 2015 oraz M. Laruelle, The Iuzhinskii Circle: Far-Right Metaphysics in the Soviet Underground and Its Legacy Today, „The Russian Review”, vol. 74, nr 4, październik 2015, s. 563–580.

[2269] A. Shekhovtsov, A. Umland, Is Aleksandr Dugin a Traditionalist?. Neo‐Eurasianism” and Perennial Philosophy, „The Russian Review”, vol. 68, nr 4, 2009, s. 662–678; A. Umland, Pathological Tendencies in Russian” Neo-Eurasianism”: The Significance of the Rise of Aleksandr Dugin for the Interpretation of Public Life in Contemporary Russia, „Russian Politics & Law”, vol. 47, nr 1, 2009, s. 76–89; A. Shekhovtsov, Aleksandr Dugin’s Neo‐Eurasianism: The New Right à la Russe, „Religion Compass”, vol. 3, nr 4, 2009, s. 697–716.

[2270] M. Laruelle, Russia’s Niche Soft Power. Sources, Targets and Channels of Influence, „Russie.Nei.Visions”, nr 122, kwiecień 2021; M. Laruelle, N. Barnett, A. Polyakova, The Kremlin’s Trojan Horses. Russian Influence in France, Germany, and the United Kingdom, The Atlantic Council, Washington, DINU Patriciu Eurasia Center, listopad, nr 3, 2016.

[2271] Blog Antona Shekhovtsova: www.anton-shekhovtsov.blogspot.com.

[2272] www.wyborcza.pl/magazyn/7,124059,28885495,najwiekszym-sukcesem-rosji-w-polsce-jest-pis.html, dostęp: 30.06.2023.

[2273] www.wyborcza.pl/magazyn/7,124059,29771638,gen-janusz-nosek-pis-jest-przesiakniety-agentura-rosyjska.html, dostęp: 30.06.23.